Adhyaya 16

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे पञ्चदशो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच अन्दके निगृहीते वै प्रह्लादस्य महात्मनः / विरोचनो नाम सुतो बभूव नृपतिः पुरा

ఇట్లు శ్రీకూర్మపురాణం షట్సాహస్త్రీ సంహిత పూర్వవిభాగంలో పదిహేనవ అధ్యాయం సమాప్తం. శ్రీకూర్ముడు పలికెను—అంధకుడు నిగ్రహింపబడిన తరువాత మహాత్ముడు ప్రహ్లాదునికి విరోచనుడు అనే కుమారుడు పూర్వకాలంలో జన్మించి రాజయ్యాడు।

Verse 2

देवाञ्जित्वा सदेवेन्द्रान बहून् वर्षान् महासुरः / पालयामास धर्मेण त्रैलोक्यं सचराचरम्

ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలను జయించి, ఆ మహాసురుడు అనేక సంవత్సరాలు ధర్మమార్గంగా త్రిలోకాన్ని—చరాచర సమేతంగా—పాలించాడు।

Verse 3

तस्यैवं वर्तमानस्य कदाचिद् विष्णुचोदितः / सनत्कुमारो भगवान् पुरं प्राप महामुनिः

అతడు ఇలా వ్యవహరిస్తుండగా, ఒక సమయంలో విష్ణువు ప్రేరణతో భగవాన్ మహాముని సనత్కుమారుడు ఆ నగరానికి వచ్చెను।

Verse 4

दृष्ट्वा सिहासनगतो ब्रह्मपुत्रं महासुरः / ननामोत्थाय शिरसा प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्

బ్రహ్మపుత్రుడు సింహాసనంపై ఆసీనుడై ఉన్నదాన్ని చూసి ఆ మహాసురుడు లేచి, శిరస్సు వంచి నమస్కరించి, అంజలి ఘటించి ఈ వాక్యములు పలికెను.

Verse 5

धन्यो ऽस्म्यनुगृहीतो ऽस्मि संप्राप्तो मे पुरातनः / योगीश्वरो ऽद्य भगवान् यतो ऽसौ ब्रह्मवित् स्वयम्

నేను ధన్యుడను, నాపై అనుగ్రహం కలిగింది. నేడు పురాతనుడైన భగవాన్—యోగీశ్వరుడు—నా వద్దకు వచ్చెను; ఎందుకంటే ఆయన స్వయంగా బ్రహ్మవిత్తు.

Verse 6

किमर्थमागतो ब्रह्मन् स्वयं देवः पितामहः / ब्रूहि मे ब्रह्मणः पुत्र किं कार्यं करवाण्यहम्

హే బ్రహ్మన్! ఏ ప్రయోజనంతో మీరు వచ్చారు? మీరు స్వయంగా దేవపితామహుడైన బ్రహ్మా. హే బ్రహ్మపుత్రా, చెప్పండి—నేను ఏ కార్యం చేయవలెను?

Verse 7

सो ऽब्रवीद् भगवान् देवो धर्मयुक्तं महासुरम् / द्रष्टुमभ्यागतो ऽहं वै भवन्तं भाग्यवानसि

అప్పుడు భగవాన్ దేవుడు ధర్మంలో స్థితుడైన ఆ మహాసురునితో పలికెను—“నిన్ను దర్శించుటకే నేను వచ్చితిని; నీవు నిజంగా భాగ్యవంతుడవు.”

Verse 8

सुदुर्लभा नीतिरेषा दैत्यानां दैत्यसत्तम / त्रिलोके धार्मिको नूनं त्वादृशो ऽन्यो न विद्यते

హే దైత్యశ్రేష్ఠా! దైత్యులలో ఇలాంటి ధర్మయుక్త నీతి అత్యంత దుర్లభం. నిజంగా త్రిలోకములలో నీ వంటి ధార్మికుడు మరొకడు లేడు.

Verse 9

इत्युक्तो ऽसुरराजस्तं पुनः प्राह महामुनिम् / धर्माणां परमं धर्मं ब्रूहि मे ब्रह्मवित्तम

ఇట్లు పలికిన తరువాత అసురరాజు మళ్లీ మహామునితో అన్నాడు— “హే బ్రహ్మవిత్తమా! ధర్మాలలో పరమధర్మం, సమస్త ధర్మాలలో శ్రేష్ఠ తత్త్వం నాకు చెప్పుము।”

Verse 10

सो ऽब्रवीद् भगवान् योगी दैत्येन्द्राय महात्मने / सर्वगुह्यतमं धर्ममात्मज्ञानमनुत्तमम्

అప్పుడు భగవాన్ యోగి మహాత్ముడైన దైత్యేంద్రునితో పలికెను— “నేను నీకు సర్వగుహ్యమైన పరమధర్మాన్ని చెబుతున్నాను: అనుత్తమమైన ఆత్మజ్ఞానం।”

Verse 11

स लब्ध्वा परमं ज्ञानं दत्त्वा च गुरुदक्षिणाम् / निधाय पुत्रे तद्राज्यं योगाभ्यासरतो ऽभवत्

అతడు పరమజ్ఞానాన్ని పొందిన తరువాత, గురుదక్షిణను సమర్పించి, రాజ్యాన్ని తన కుమారునికి అప్పగించి, యోగాభ్యాసంలో నిమగ్నుడయ్యెను।

Verse 12

स तस्य पुत्रो मतिमान् बलिर्नाम महासुरः / ब्रह्मण्यो धार्मिको ऽत्यर्थं विजिग्ये ऽथ पुरन्दरम्

అతని కుమారుడు ‘బలి’ అనే బుద్ధిమంతుడైన మహాసురుడు— బ్రాహ్మణభక్తుడు, అత్యంత ధార్మికుడు; ఆపై పురందరుడు (ఇంద్రుడు)ను జయించెను।

Verse 13

कृत्वा तेन महद् युद्धं शक्रः सर्वामरैर्वृतः / जगाम निर्जितो विष्णुं देवं शरणमच्युतम्

అతనితో మహాయుద్ధం చేసి, సమస్త దేవతలతో చుట్టుముట్టబడిన శక్రుడు (ఇంద్రుడు) ఓడిపోయి, అచ్యుతుడైన దేవ విష్ణువును శరణు కోరెను।

Verse 14

तदन्तरे ऽदितिर्देवी देवमाता सुदुः खिता / दैत्येन्द्राणां वधार्थाय पुत्रो मे स्यादिति स्वयम्

అంతలో దేవమాత దేవి అదితి అత్యంత దుఃఖితయైయింది. ఆమె స్వయంగా సంకల్పించింది—“దైత్యేంద్రుల వధార్థం నాకు ఒక కుమారుడు జన్మించుగాక.”

Verse 15

तताप सुमहद् घोरं तपोराशिस्तपः परम् / प्रपन्ना विष्णुमव्यक्तं शरण्यं शरणं हरिम्

ఆమె అత్యంత మహత్తరమైన, ఘోరమైన తపస్సు—పరమ తపోరాశి—ఆచరించింది. శరణ్యుడైన అవ్యక్త విష్ణువు, హరి యొక్క శరణు పొందింది.

Verse 16

कृत्वा हृत्पद्मकिञ्जल्के निष्कलं परमं पदम् / वासुदेवमनाद्यन्तमानन्दं व्योम केवलम्

హృదయపద్మ కేశరాలలో నిష్కల పరమపదాన్ని స్థాపించి, ఆది-అంతరహిత వాసుదేవుని ధ్యానించాలి—ఆయనే కేవల వ్యోమస్వరూపుడు, శుద్ధానందమే.

Verse 17

प्रसन्नो भगवान् विष्णुः शङ्खचक्रगदाधरः / आविर्बभूव योगात्मा देवमातुः पुरो हरिः

ప్రసన్నుడైన భగవాన్ విష్ణువు—శంఖచక్రగదాధారి—ప్రత్యక్షమయ్యాడు. యోగాత్ముడైన హరి దేవమాత ముందర అవిర్భవించాడు.

Verse 18

दृष्ट्वा समागतं विष्णुमदितिर्भक्तिसंयुता / मेने कृतार्थमात्मानं तोषयामास केशवम्

విష్ణువు తన ముందుకు వచ్చినట్లు చూసి, భక్తితో నిండిన అదితి తనను కృతార్థురాలిగా భావించి, కేశవుని సంతోషపరచసాగింది.

Verse 19

अदितिरुवाच जयाशेषदुः खौघनाशैकहेतो जयानन्तमाहात्म्ययोगाभियुक्त / जयानादिमध्यान्तविज्ञानमूर्ते जयाशेषकल्पामलानन्दरूप

అదితి పలికెను—సర్వ దుఃఖఘోర ప్రవాహాన్ని నశింపజేయు ఏకైక కారణమా, నీకు జయము; యోగసంపన్నుడవై అనంత మహిమతో యుక్తుడా, నీకు జయము. ఆది–మధ్య–అంతములను వ్యాపించిన సర్వజ్ఞ చైతన్యమూర్తివా, నీకు జయము; సమస్త కల్పములలో నిర్మలానందస్వరూపుడా, నీకు జయము.

Verse 20

नमो विष्णवे कालरूपाय तुभ्यं नमो नारसिंहाय शेषाय तुभ्यम् / नमः कालरुद्राय संहारकर्त्रे नमो वासुदेवाय तुभ्यं नमस्ते

కాలరూపుడైన విష్ణువా, నీకు నమస్కారం; నరసింహరూపుడా, నీకు నమస్కారం; శేషరూపుడా, నీకు నమస్కారం. సంహారకర్త అయిన కాలరుద్రుడా, నీకు నమస్కారం; వాసుదేవా, నీకు నమస్కారం—నీకు ప్రణామము.

Verse 21

नमो विश्वमायाविधानाय तुभ्यं नमो योगगम्याय सत्याय तुभ्यम् / नमो धर्मविज्ञाननिष्ठाय तुभ्यं नमस्ते वराहाय भूयो नमस्ते

విశ్వమాయా విధానకర్తవైన నీకు నమస్కారం; యోగమార్గమున గమ్యమైన సత్యస్వరూపా, నీకు నమస్కారం. ధర్మములోను ఆత్మవివేకజ్ఞానములోను నిష్ఠగలవాడా, నీకు నమస్కారం. హే వరాహా, నీకు నమస్కారం—మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం.

Verse 22

नमस्ते सहस्त्रार्कचन्द्राभमूर्ते नमो वेदविज्ञानधर्माभिगम्य / नमो देवदेवादिदेवादिदेव प्रभो विश्वयोने ऽथ भूयो नमस्ते

సహస్ర సూర్యచంద్రుల వలె ప్రకాశించే మూర్తివైన నీకు నమస్కారం; వేదములు, జ్ఞానం, ధర్మం ద్వారా గమ్యుడవైన నీకు నమస్కారం. దేవదేవా, దేవాదిదేవా, నీకు నమస్కారం. హే ప్రభూ, విశ్వయోనివా, మళ్లీ నీకు నమస్కారం.

Verse 23

नमः शंभवे सत्यनिष्ठाय तुभ्यं नमो हेतवे विश्वरूपाय तुभ्यम् / नमो योगपीठान्तरस्थाय तुभ्यं शिवायैकरूपाय भूयो नमस्ते

సత్యనిష్ఠుడైన శంభువా, నీకు నమస్కారం; కారణస్వరూపుడవై విశ్వరూపుడైన నీకు నమస్కారం. యోగపీಠమున అంతరంలో నివసించువాడా, నీకు నమస్కారం. హే శివా, ఏకరూప అవిభక్త స్వరూపా, మళ్లీ మళ్లీ నీకు నమస్కారం.

Verse 24

एवं स भगवान् कृष्णो देवमात्रा जगन्मयः / तोषितश्छन्दयामास वरेण प्रहसन्निव

ఈ విధంగా దేవమాత్రుడూ జగన్మయుడైన భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు ప్రసన్నుడై, మృదువుగా చిరునవ్వు చిందించినట్లుగా వారికి వరం ప్రసాదించాడు।

Verse 25

प्रणम्य शिरसा भूमौ सा वब्रे वरमुत्तमम् / त्वामेव पुत्रं देवानां हिताय वरये वरम्

ఆమె నేలపై శిరస్సు వంచి నమస్కరించి పలికింది—“నేను శ్రేష్ఠ వరం కోరుతున్నాను: దేవతల హితార్థం నిన్నే నా కుమారుడిగా వరిస్తున్నాను।”

Verse 26

तथास्त्वित्याह भगवान् प्रपन्नजनवत्सलः / दत्त्वा वरानप्रमेयस्तत्रैवान्तरधीयत

శరణాగతవత్సలుడైన భగవాన్ “తథాస్తు” అని పలికి, అపార వరాలు ప్రసాదించి అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు।

Verse 27

ततो बहुतिथे काले भगवन्तं जनार्दनम् / दधार गर्भं देवानां माता नारायणं स्वयम्

తర్వాత చాలా కాలం గడిచిన తరువాత, దేవమాత స్వయంగా నారాయణుడైన భగవాన్ జనార్దనుని గర్భంలో ధరించింది।

Verse 28

समाविष्टे हृषीकेशे देवमातुरथोदरम् / उत्पाता जज्ञिरे घोरा बलेर्वैरोचनेः पुरे

హృషీకేశుడు దేవమాత గర్భంలో ప్రవేశించినప్పుడు, బలి వైరోచనుని నగరంలో భయంకరమైన అపశకునాలు ఉద్భవించాయి।

Verse 29

निरीक्ष्य सर्वानुत्पातान् दैत्येन्द्रो भयविह्वलः / प्रह्लादमसुरं वृद्धं प्रणम्याह पितामहम्

సర్వ అపశకునాలను చూచి దైత్యేంద్రుడు భయంతో కలవరపడ్డాడు. వృద్ధ అసురుడు ప్రహ్లాదునికి నమస్కరించి ‘పితామహా’ అని సంబోధించాడు.

Verse 30

बलिरुवाच पितामह महाप्राज्ञ जायन्ते ऽस्मत्पुरे ऽधुना / किमुत्पाता भवेत् कार्यमस्माकं किंनिमित्तकाः

బలి అన్నాడు— ఓ పితామహా, ఓ మహాప్రాజ్ఞా! మా నగరంలో ఇప్పుడు అపశకునాలు ఉద్భవిస్తున్నాయి. ఇవి ఏ విధమైన ఉత్పాతాలు? మేము ఏ కార్యం చేయాలి, వీటి కారణం ఏమిటి?

Verse 31

निशम्य तस्य वचनं चिरं ध्यात्वा महासुरः / नमस्कृत्य हृषीकेशमिदं वचनमब्रवीत्

అతని మాటలు విని మహాసురుడు చాలాసేపు ధ్యానించాడు. తరువాత హృషీకేశునికి నమస్కరించి ఈ వాక్యాలు పలికాడు.

Verse 32

प्रह्लाद उवाच यो यज्ञैरिज्यते विष्णुर्यस्य सर्वमिदं जगत् / दधारासुरनाशार्थं माता तं त्रिदिवौकसाम्

ప్రహ్లాదుడు అన్నాడు— యజ్ఞములచే ఆరాధింపబడే విష్ణువు, ఎవరి స్వామ్యమే ఈ సమస్త జగత్తు; దేవతల రక్షణకై, అసురుల నాశనార్థమై దేవమాత ఆయనను గర్భంలో ధరించింది.

Verse 33

यस्मादभिन्नं सकलं भिद्यते यो ऽखिलादपि / स वासुदेवो देवानां मातुर्देहं समाविशत्

ఎవరి నుండి అవిభక్తమైన సమస్తం విభిన్నంగా ప్రత్యక్షమవుతుందో, మరియు యావత్తును అతీతుడై కూడా సర్వత్ర వ్యాపించి ఉన్నాడో— ఆ వాసుదేవుడు దేవమాత దేహంలో ప్రవేశించాడు.

Verse 34

न यस्य देवा जानन्ति स्वरूपं परमार्थतः / स विष्णुरदितेर्देहं स्वेच्छयाद्य समाविशत्

య whose పరమార్థ స్వరూపాన్ని దేవతలకైనా యథార్థంగా తెలియదు; ఆ విష్ణువే స్వేచ్ఛతో నేడు అదితి దేహంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 35

यस्माद् भवन्ति भूतानि यत्र संयान्ति संक्षयम् / सो ऽवतीर्णो महायोगी पुराणपुरुषो हरिः

యావనుంచి సమస్త భూతాలు పుట్టి, ప్రళయంలో యావనిలో లయమవుతాయో—ఆ మహాయోగి, పురాణపురుషుడు హరి అవతరించాడు।

Verse 36

न यत्र विद्यते नामजात्यादिपरिकल्पना / सत्तामात्रात्मरूपो ऽसौ विष्णुरंशेन जायते

ఎక్కడ నామ-జాతి మొదలైన కల్పనలు లేవో, అక్కడ సత్తామాత్రాత్మస్వరూపుడైన ఆ ప్రభువు విష్ణువంశంగా ప్రకాశిస్తాడు।

Verse 37

यस्य सा जगतां माता शक्तिस्तद्धर्मधारिणी / माया भगवती लक्ष्मीः सो ऽवतीर्णो जनार्दनः

య whose శక్తియే జగన్మాత, ఆయన ధర్మాన్ని ధారించేది; ఆ భగవతి మాయా లక్ష్మీ—ఆ జనార్దనుడే అవతరించాడు।

Verse 38

यस्य सा तामसी मूर्तिः शङ्करो राजसी तनुः / ब्रह्मा संजायते विष्णुरंशेनैकेन सत्त्वभृत्

య whose తామసీ మూర్తి శంకరుడై, రాజసీ తనువు బ్రహ్మగా; సత్త్వాన్ని పోషించే విష్ణువూ ఆ పరముని ఒక అంసంతో జన్మిస్తాడు।

Verse 39

इत्थं विचिन्त्य गोविन्दं भक्तिनम्रेण चेतसा / तमेव गच्छ शरणं ततो यास्यसि निर्वृतिम्

ఇట్లు భక్తితో వినయమైన చిత్తంతో గోవిందుని విచారించి, ఆయనకే శరణు పో; అప్పుడు నీవు శాంతిని, పరమ నిర్వృతిని పొందుదువు।

Verse 40

ततः प्रह्लादवचनाद् बलिर्वैरोचनिर्हरिम् / जगाम शरणं विश्वं पालयामास धर्मतः

తర్వాత ప్రహ్లాదుని ఉపదేశంతో విరోచనపుత్రుడు బలి హరిని శరణు పొందెను; ధర్మమార్గంగా సమస్త లోకాన్ని పరిరక్షించెను।

Verse 41

काले प्राप्ते महाविष्णुं देवानां हर्षवर्धनम् / असूत कश्यपाच्चैनं देवमातादितिः स्वयम्

నియత కాలం వచ్చినప్పుడు దేవమాత అదితి కశ్యపుని ద్వారా దేవుల ఆనందవర్ధకుడైన మహావిష్ణువును స్వయంగా ప్రసవించింది।

Verse 42

चतुर्भुजं विशालाक्षं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम् / नीलमेघप्रतीकाशं भ्राजमानं श्रियावृतम्

ఆయనను ధ్యానించు—చతుర్భుజుడు, విశాలాక్షుడు, వక్షస్థలంపై శ్రీవత్సచిహ్నధారి; నీలమేఘసమాన కాంతితో ప్రకాశించే వాడు, శ్రీ (లక్ష్మీ)తో ఆవరితుడు।

Verse 43

उपतस्थुः सुराः सर्वे सिद्धाः साध्याश्च चारणाः / उपेन्द्रमिन्द्रप्रमुखा ब्रह्मा चर्षिगमैर्वृतः

ఉపేంద్రుడు (విష్ణువు) సేవకు సమస్త దేవతలు వచ్చారు; సిద్ధులు, సాధ్యులు, చారణులు కూడా సేవలో నిలిచారు. ఇంద్రప్రధాన దేవనాయకులు మరియు ఋషిగణాలతో వృతుడైన బ్రహ్మ కూడా ఆయన సమీపానికి వచ్చెను।

Verse 44

कृतोपनयनो वेदानध्यैष्ट भगवान् हरिः / समाचारं भरद्वाजात् त्रिलोकाय प्रदर्शयन्

ఉపనయన సంస్కారం చేసి భగవాన్ హరి వేదాలను అధ్యయనం చేశాడు; భరద్వాజుని నుండి సదాచారాన్ని నేర్చుకొని దానిని త్రిలోకాలకు ఆదర్శంగా ప్రదర్శించాడు।

Verse 45

एवं हि लौकिकं मार्गं प्रदर्शयति स प्रभुः / स यत् प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते

ఇలా ఆ ప్రభువు లోకజీవితానికి తగిన మార్గాన్ని చూపుతాడు; ఆయన ఏ ప్రమాణాన్ని స్థాపిస్తాడో, ప్రజలు దానినే అనుసరిస్తారు।

Verse 46

ततः कालेन मतिमान् बलिर्वैरोचनिः स्वयम् / यज्ञैर्यज्ञेश्वरं विष्णुमर्चयामास सर्वगम्

తర్వాత కాలక్రమంలో బుద్ధిమంతుడైన విరోచనపుత్రుడు బలి స్వయంగా యజ్ఞాల ద్వారా సర్వవ్యాపి యజ్ఞేశ్వరుడు విష్ణువును ఆరాధించాడు।

Verse 47

ब्राह्मणान् पूजयामास दत्त्वा बहुतरं धनम् / ब्रह्मर्षयः समाजग्मुर्यज्ञवाटं महात्मनः

అతడు అపార ధనం దానమిచ్చి బ్రాహ్మణులను పూజించాడు; ఆ మహాత్ముని యజ్ఞవాటికకు బ్రహ్మర్షులు సమాగమించారు।

Verse 48

विज्ञाय विष्णुर्भगवान् भरद्वाजप्रचोदितः / आस्थाय वामनं रूपं यज्ञदेशमथागमत्

పరిస్థితిని గ్రహించి, భరద్వాజుని ప్రేరణతో భగవాన్ విష్ణు వామనరూపాన్ని ధరించి తరువాత యజ్ఞస్థలానికి వచ్చాడు।

Verse 49

कृष्णाजिनोपवीताङ्ग आषाढेन विराजितः / ब्राह्मणो जटिलो वेदानुद्गिरन् भस्ममण्डितः

కృష్ణాజినం ధరించి, యజ్ఞోపవీతంతో యుక్తుడై, దండంతో విరాజిల్లుతూ, జటాధారిగా, భస్మవిభూషితుడై, నిరంతరం వేదాలను ఉచ్చరిస్తూ ఉన్న బ్రాహ్మణుడు తపస్సు తేజస్సుతో ప్రత్యక్షమయ్యాడు।

Verse 50

संप्राप्यासुरराजस्य समीपं भिक्षुको हरिः / स्वपादैर्विमितं देशमयाचत बलिं त्रिभिः

అసురరాజుని సమీపానికి చేరి, భిక్షుక రూపం ధరించిన హరి, బలిని తన పాదాలతో కొలిచే భూమిని—మూడు అడుగులు—దానంగా కోరాడు।

Verse 51

प्रक्षाल्य चरणौ विष्णोर्बलिर्भासमन्वितः / आचामयित्वा भृङ्गारमादाय स्वर्णनिर्मितम्

విష్ణువు పాదాలను కడిగి, భక్తి తేజస్సుతో ప్రకాశించిన బలి ఆచమనం చేసి, స్వర్ణనిర్మిత భృంగారము (జలపాత్రం) తీసుకొని కర్మకు సిద్ధమయ్యాడు।

Verse 52

दास्ये तवेदं भवते पदत्रयं प्रीणातु देवो हरिरव्ययाकृतिः / विचिन्त्य देवस्य कराग्रपल्लवे निपातयामास जलं सुशीतलम्

“సేవగా నీకు ఈ మూడు అడుగులు సమర్పిస్తున్నాను; అవ్యయ స్వరూపుడైన దేవ హరి ప్రసన్నుడగుగాక.” అని భావించి, దేవుని কোমలమైన వేళ్ల చివరలపై అత్యంత చల్లని నీటిని మృదువుగా పోశాడు।

Verse 53

विचक्रमे पृथिवीमेष एता- मथान्तरिक्षं दिवमादिदेवः / व्यपेतरागं दितिजेश्वरं तं प्रकर्तुकामः शरणं प्रपन्नम्

ఆ ఆదిదేవుడు (వామన-విష్ణువు) ఈ భూమిని అడుగుపెట్టి వ్యాపించాడు; తరువాత అంతరిక్షాన్ని, ఆపై స్వర్గాన్ని కూడా. రాగరహితుడై శరణాగతుడైన దితిజేశ్వరుడు బలిని ముగించాలనే సంకల్పంతో ఆయన ఇలా విహరించాడు।

Verse 54

आक्रम्य लोकत्रयमीशपादः प्राजापत्याद् ब्रह्मलोकं जगाम / प्रणेमुरादित्यसहस्त्रकल्पं ये तत्र लोके निवसन्ति सिद्धाः

త్రిలోకములను అధిగమించిన ఈశ్వరపాదుడైన ప్రభువు ప్రాజాపత్య లోకమునుండి బ్రహ్మలోకమునకు వెళ్లెను. అక్కడ నివసించే సిద్ధులు సహస్రసూర్యసమ కాంతిమంతుడైన, కల్పకాలవ్యాపి అనంతునికి నమస్కరించిరి॥

Verse 55

अथोपतस्थे भगवाननादिः पितामहास्तोषयामास विष्णुम् / भित्त्वा तदण्डस्य कपालमूर्ध्वं जगाम दिव्यावरणानि भूयः

అప్పుడు అనాది భగవానుడు యథావిధిగా ఉపాసింపబడెను; పితామహ బ్రహ్ముడు స్తోత్రములతో శ్రీవిష్ణువును సంతోషపరచెను. ఆ బ్రహ్మాండ అండమున పై కపాలసదృశ గుమ్మటాన్ని చీల్చి, ఆయన మళ్లీ దివ్య ఆవరణములను దాటి ముందుకు సాగెను॥

Verse 56

अथाण्डभेदान्निपपात शीतलं महाजलं तत् पुण्यकृद्भिश्चजुष्टम् / प्रवर्तते चापि सरिद्वरा तदा गङ्गेत्युक्ता ब्रह्मणा व्योमसंस्था

తర్వాత అండభేదమున శీతలమైన మహాజలము క్రింద పడెను; అది పుణ్యకర్మచేసినవారు ఆశ్రయించి సేవించునది. అప్పుడు శ్రేష్ఠ నది ప్రవహించెను; ఆకాశస్థితమైన ఆ ధారకు బ్రహ్ముడు ‘గంగా’ అని నామం పెట్టెను॥

Verse 57

गत्वा महान्तं प्रकृतिं प्रधानं ब्रह्माणमेकं पुरुषं स्वबीजम् / अतिष्ठदीशस्य पदं तदव्ययं दृष्ट्वा देवास्तत्र तत्र स्तुवन्ति

మహత్, ప్రకృతి, ప్రధానం దాటి, స్వబీజుడైన ఏక పురుషరూప ఏక బ్రహ్మను గ్రహించి, ఆయన ఈశ్వరుని అవ్యయ పదమున నిలిచెను. ఆ పరమస్థితిని చూచి దేవతలు అక్కడక్కడ స్తుతించుచున్నారు॥

Verse 58

आलोक्य तं पुरुषं विश्वकायं महान् बलिर्भक्तियोगेन विष्णुम् / ननाम नारायणमेकमव्ययं स्वचेतसा यं प्रणमन्ति देवाः

విశ్వకాయుడైన ఆ పురుషుడు—విష్ణువు—ను దర్శించి మహాబలి భక్తియోగముతో నమస్కరించెను. తన అంతఃచేతనతో ఏకుడైన, అవ్యయుడైన నారాయణుని ఆరాధించెను; ఆయనకే దేవతలూ ప్రణమించుదురు॥

Verse 59

तमब्रवीद् भगवानादिकर्ता भूत्वा पुनर्वामनो वासुदेवः / ममैव दैत्याधिपते ऽधुनेदं लोकत्रयं भवता भावदत्तम्

అప్పుడు ఆదికర్త భగవాన్ వాసుదేవుడు మళ్లీ వామనరూపమై దైత్యాధిపతితో పలికెను— “హే దైత్యేంద్రా! నీ భక్తి, శుద్ధ సంకల్పంతో ఈ త్రిలోకమును నాకే దానమిచ్చితివి.”

Verse 60

प्रणम्य मूर्ध्ना पुनरेव दैत्यो निपातयामास जलं कराग्रे / दास्ये तवात्मानमनन्तधाम्ने त्रिविक्रमायामितविक्रमाय

దైత్యుడు మళ్లీ శిరస్సు వంచి నమస్కరించి, దానక్రియలో చేతి అగ్రభాగం నుండి జలాన్ని విడిచెను. తరువాత అన్నాడు— “హే అనంతధామా, అమితవిక్రమ త్రివిక్రమా! నీ దాస్యసేవకు నన్ను నేనే సమర్పించుచున్నాను.”

Verse 61

प्रगृह्य सूनोरपि संप्रदत्तं प्रह्लादसूनोरथ शङ्खपाणिः / जगाद दैत्यं जगदन्तरात्मा पातालमूलं प्रविशेति भूयः

అప్పుడు జగదంతరాత్మ అయిన శంఖపాణి విష్ణువు, ప్రహ్లాదపుత్రుని కుమారుడు సమర్పించినదానినీ స్వీకరించి దైత్యునితో పలికెను— “మళ్లీ పాతాళమూలమున ప్రవేశించుము.”

Verse 62

समास्यतां भवता तत्र नित्यं भुक्त्वा भोगान् देवतानामलभ्यान् / ध्यायस्व मां सततं भक्तियोगात् प्रवेक्ष्यसे कल्पदाहे पुनर्माम्

నీవు అక్కడ నిత్యము నివసించి, దేవతలకు కూడా లభించని భోగాలను అనుభవించుము. అయినా భక్తియోగముతో ఎల్లప్పుడూ నన్ను ధ్యానించుము; కల్పదాహం (ప్రళయం) వచ్చినప్పుడు నీవు మళ్లీ నాలో ప్రవేశించెదవు.

Verse 63

उक्त्वैवं दैत्यसिंहं तं विष्णुः सत्यपराक्रमः / पुरन्दराय त्रैलोक्यं ददौ विष्णुरुरुक्रमः

ఇట్లు ఆ దైత్యసింహునితో పలికి, సత్యపరాక్రముడైన ఉరుక్రమ విష్ణువు పురందరుడు (ఇంద్రుడు) కు త్రిలోకాధిపత్యాన్ని తిరిగి ప్రసాదించెను.

Verse 64

संस्तुवन्ति महायोगं सिद्धा देवर्षिकिन्नराः / ब्रह्मा शक्रो ऽथ भगवान् रुद्रादित्यमरुद्गणाः

సిద్ధులు, దేవర్షులు, కిన్నరులు ఆ మహాయోగాన్ని స్తుతిస్తారు; అలాగే బ్రహ్మ, శక్రుడు (ఇంద్రుడు), భగవంతుడు మరియు రుద్ర-ఆదిత్య-మరుత్ గణాలు కూడా స్తుతిస్తారు।

Verse 65

कृत्वैतदद्भुतं कर्म विष्णुर्वामनरूपधृक् / पश्यतामेव सर्वेषां तत्रैवान्तरधीयत

ఈ అద్భుత కార్యాన్ని చేసి, వామనరూపధారి విష్ణువు అందరూ చూస్తుండగానే అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు।

Verse 66

सो ऽपि दैत्यवरः श्रीमान् पातालं प्राप चोदितः / प्रह्लादेनासुरवरैर्विष्णुना विष्णुतत्परः

ఆ శ్రీమంతుడైన దైత్యశ్రేష్ఠుడు కూడా ప్రేరేపింపబడి పాతాళానికి వెళ్లాడు—ప్రహ్లాదుడు, అసురశ్రేష్ఠులు మరియు విష్ణువు ప్రేరణతో; అతని మనస్సు పూర్తిగా విష్ణుపరాయణమైంది।

Verse 67

अपृच्छद् विष्णुमाहात्मयं भक्तियोगमनुत्तमम् / पूजाविधानं प्रह्लादं तदाहासौ चकार सः

అతడు భగవాన్ విష్ణువు మహాత్మ్యం, అనుత్తమ భక్తియోగం మరియు పూజావిధానాన్ని అడిగాడు; అప్పుడు ప్రహ్లాదుడు వివరించాడు, అతడు కూడా అలాగే ఆచరించాడు।

Verse 68

अथ रथचरणासिशङ्खपाणिं सरसिजोलचनमीशमप्रमेयम् / शरणमुपपयौ स भावयोगात् प्रणतगतिं प्रणिधाय कर्मयोगम्

అప్పుడు భావయోగం ద్వారా అతడు ఆ అప్రమేయ ఈశ్వరుని శరణు చేరాడు—పద్మనేత్రుడు, శంఖం మరియు ఖడ్గం ధరించినవాడు, రథస్థ పాదములు గలవాడు; వినయప్రణామాన్ని మార్గంగా నిలిపి, కర్మయోగంలో దృఢంగా స్థిరపడ్డాడు।

Verse 69

एष वः कथितो विप्रा वामनस्य पराक्रमः / स देवकार्याणि सदा करोति पुरुषोत्तमः

హే విప్రులారా, వామనుని పరాక్రమము మీకు ఈ విధంగా చెప్పబడింది. ఆ పురుషోత్తముడు నిత్యము దేవకార్యములను సిద్ధింపజేస్తాడు.