Adhyaya 15

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे चतुर्दशो ऽध्यायः सूत उवाच प्रजाः सृजेति व्यादिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा / ससर्ज देवान् गन्धर्वान् ऋषींश्चैवासुरोरगान्

ఇట్లు శ్రీకూర్మపురాణం షట్సాహస్త్రీ సంహిత పూర్వవిభాగంలోని చతుర్దశ అధ్యాయం సమాప్తమైంది. సూతుడు పలికెను—పూర్వం స్వయంభూ బ్రహ్మ “ప్రజలను సృష్టించు” అని ఆజ్ఞాపించగా దక్షుడు దేవులు, గంధర్వులు, ఋషులు, అలాగే అసురులు మరియు నాగులను సృష్టించాడు।

Verse 2

यदास्य सृजमानस्य न व्यवर्धन्त ताः प्रजाः / तदा ससर्ज भूतानि मैथुनेनैव धर्मतः

అతడు సృష్టి చేస్తున్నప్పటికీ ఆ ప్రజలు విస్తరించకపోయినప్పుడు, ధర్మానుసారంగా మైథునం ద్వారానే జీవులను సృష్టించాడు।

Verse 3

असिक्न्यां जनयामास वीरणस्य प्रजापतेः / सुतायां धर्मयुक्तायां पुत्राणां तु सहस्त्रकम्

ప్రజాపతి వీరణుని ధర్మయుక్త కుమార్తె అసిక్నీలో దక్షుడు వెయ్యి మంది కుమారులను జన్మింపజేశాడు।

Verse 4

तेषु पुत्रेषु नष्टेषु मायया नारदस्य सः / षष्टिं दक्षो ऽसृजत् कन्या वैरण्यां वै प्रजापतिः

నారదుని మాయాశక్తి వల్ల ఆ కుమారులు నశించినప్పుడు, ఆ ప్రజాపతి దక్షుడు వైరణ్యాలో అరవై కుమార్తెలను సృష్టించాడు।

Verse 5

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश / विंशत् सप्त च सोमाय चतस्त्रो ऽरिष्टनेमिने

అతడు పది కుమార్తెలను ధర్మునికి, పదమూడు కశ్యపునికి, ఇరవైఏడు సోమునికి (చంద్రునికి), నాలుగును అరిష్టనేమికి ఇచ్చాడు।

Verse 6

द्वे चैव बहुपुत्राय द्वे कृशाश्वाय धीमते / द्वे चैवाङ्गिरसे तद्वत् तासां वक्ष्ये ऽथ निस्तरम्

బహుపుత్రునికి రెండు (కన్యలు), ధీమంతుడైన కృశాశ్వునికి రెండు, అలాగే అంగిరసునికి కూడా రెండు ఇవ్వబడ్డాయి. ఇప్పుడు వారి వంశపరంపరను క్రమంగా వివరిస్తాను.

Verse 7

अरुन्धती वसुर्जामी लम्बा भानुर्मरुत्वती / संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च भामिनी

అరుంధతి, వసు, జామీ, లంబా, భాను, మరుత్వతి, సంకల్పా, ముహూర్తా, సాధ్యా, విశ్వా, భామిని—ఇవే ఆమె పవిత్ర నామాలు.

Verse 8

धर्मपत्न्यो दश त्वेतास्तासां पुत्रान् निबोधत / विश्वाया विश्वदेवास्तु साध्या साध्यानजीजनत्

ఇవే ధర్ముని పది భార్యలు; ఇప్పుడు వారి కుమారులను తెలుసుకోండి. విశ్వా నుండి విశ్వదేవులు జన్మించారు; సాధ్యా నుండి సాధ్యులు పుట్టారు.

Verse 9

मरुत्वन्तो मरुत्वत्यां वसवो ऽष्टौ वसोः सुताः / भानोस्तु भानवश्चैव मुहूर्ता वै मुहूर्तजाः

మరుత్వతి నుండి మరుత్వంతులు జన్మించారు; వసు నుండి ఎనిమిది వసువులు పుట్టారు. భాను నుండి భానవులు, ముహూర్తా నుండి ముహూర్తగణం జన్మించింది.

Verse 10

लम्बायाश्चाथ घोषो वै नागवीथी तु जामिजा / पृथिवीविषयं सर्वमरुन्दत्यामजायत / संकल्पायास्तु संकल्पो धर्मपुत्रा दश स्मृताः

లంబా నుండి ఘోషుడు జన్మించాడు; జామీజా నుండి నాగవీథీ పుట్టింది. అరుంధతి నుండి భూమి-విషయమంతటా విస్తరించిన లోకం ఉద్భవించింది. సంకల్పా నుండి సంకల్పుడు జన్మించాడు—ఇవే ధర్ముని పది కుమారులుగా స్మరించబడతారు.

Verse 11

आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवानिलो ऽनलः / प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवो ऽष्टौ प्रकीर्तिताः

ఆప, ధ్రువ, సోమ, ధర, అనిల, అనల, ప్రత్యూష, ప్రభాస—ఇవే అష్ట వసువులు అని కీర్తించబడినవి; జగత్తును ధారించే దేవతలు.

Verse 12

आपस्य पुत्रो वैतण्ड्यः श्रमः श्रान्तो धुनिस्तथा / ध्रुवस्य पुत्रो भगवान् कालो लोकप्रकालनः

ఆపునకు వైతండ్యుడు, అలాగే శ్రమ, శ్రాంత, ధుని అనే కుమారులు జన్మించారు. ధ్రువునకు భగవాన్ కాలుడు పుట్టెను; ఆయన లోకాలను నియమించి కొలిచేవాడు.

Verse 13

सोमस्य भगवान् वर्चा धरस्य द्रविणः सुतः / पुरोजवो ऽनिलस्य स्यादविज्ञातगतिस्तथा

సోమునకు భగవద్నామం ‘వర్చా’ (తేజస్సు). ధరునకు ‘ద్రవిణసుత’ అని చెప్పబడింది. అనిలునకు ‘పురోజవ’ మరియు ‘అవిజ్ఞాతగతి’ అని కూడా కీర్తించబడుతుంది.

Verse 14

कुमारो ह्यनलस्यासीत् सेनापतिरिति स्मृतः / देवलो भगवान् योगी प्रत्यूषस्याभवत् सुतः / विश्वकर्मा प्रभासस्य शिल्पकर्ता प्रजापतिः

అనలునకు కుమారుడు కుమారుడు (స్కందుడు) జన్మించాడు; అతడు దేవసేనాధిపతి అని స్మరించబడెను. ప్రత్యూషునకు భగవాన్ యోగి దేవలుడు పుట్టెను. ప్రభాసునకు విశ్వకర్మ పుట్టెను—శిల్పకర్త ప్రజాపతి, దివ్య శిల్పి.

Verse 15

अदितिर्दितिर्दनुस्तद्वदरिष्टा सुरसा तथा / सुरभिर्विनता चैव ताम्र क्रोधवशा इरा / कद्रुर्मुनिश्च धर्मज्ञा तत्पुत्रान् वै निबोधत

అదితి, దితి, దను; అలాగే అరిష్టా, సురసా; సురభి, వినత; తామ్ర, క్రోధవశా, ఇరా, కద్రూ—హే ధర్మజ్ఞ మునీ, ఇప్పుడు వారి కుమారులను తెలుసుకొనుము.

Verse 16

अंशो धाता भगस्त्वष्टा मित्रो ऽथ वरुणोर्ऽयमा / विवस्वान् सविता पूषा ह्यंशुमान् विष्णुरेव च

అంశ, ధాత, భగ, త్వష్ట, మిత్ర, వరుణ, అర్యమ; అలాగే వివస్వాన్, సవిత, పూష, అంసుమాన్—ఇవే ఆదిత్యులు; వారిలో విష్ణువూ నిశ్చయంగా ఉన్నాడు.

Verse 17

तुषिता नाम ते पूर्वं चाक्षुषस्यान्तरे मनोः / वैवस्वते ऽन्तरे प्रोक्ता आदित्याश्चादितेः सुताः

మునుపు చాక్షుష మనువు మన్వంతరంలో ఆ దేవతలు ‘తుషితులు’ అని ప్రసిద్ధులు. ప్రస్తుత వైవస్వత మనువు మన్వంతరంలో వారు అదితి పుత్రులైన ‘ఆదిత్యులు’ అని ప్రకటించబడ్డారు.

Verse 18

दितिः पुत्रद्वयं लेभे कश्यपाद् बलसंयुतम् / हिरण्यकशिपुं ज्येष्ठं हिरण्याक्षं तथापरम्

దితి కశ్యపుని ద్వారా బలసంపన్నమైన ఇద్దరు కుమారులను పొందింది—జ్యేష్ఠుడు హిరణ్యకశిపు, మరొకడు హిరణ్యాక్షుడు.

Verse 19

हिरण्यकशिपुर्दैत्यो महाबलपराक्रमः / आराध्य तपसा देवं ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् / दृष्ट्वालेभेवरान् दिव्यान् स्तुत्वासौ विविधैः स्तवै

మహాబల పరాక్రమశాలి దైత్యుడు హిరణ్యకశిపు తపస్సుతో పరమేష్ఠి దేవుడు బ్రహ్మను ఆరాధించాడు. దర్శనం పొందిన తరువాత, నానావిధ స్తోత్రాలతో స్తుతించి, దివ్య వరాలను పొందాడు.

Verse 20

अथ तस्य बलाद् देवाः सर्व एव सुरर्षयः / बाधितास्ताडिता जग्मुर्देवदेवं पितामहम्

అప్పుడు అతని బలానికి బాధింపబడి, కొట్టబడిన సమస్త దేవతలు మరియు దేవర్షులు—అందరూ—దేవదేవుడైన పితామహ బ్రహ్మను శరణు కోరుతూ వెళ్లారు.

Verse 21

शरण्यं शरणं देवं शंभुं सर्वजगन्मयम् / ब्रह्माणं लोककर्तारं त्रातारं पुरुषं परम् / कूटस्थं जगतामेकं पुराणं पुरुषोत्तमम्

సర్వులకు శరణమైన దేవుడు శంభువు—సర్వజగత్తును వ్యాపించినవాడు—ఆయననే నేను శరణు వేడుతున్నాను; బ్రహ్మరూపంగా లోకకర్త, త్రాత, పరమపురుషుడు; కూటస్థుడు, జగత్తుల ఏకాధారం, పురాతన పురుషోత్తముడు।

Verse 22

स याचितो देववरैर्मुनिभिश्च मुनीश्वराः / सर्वदेवहितार्थाय जगाम कमलासनः

దేవశ్రేష్ఠులు మరియు మునులు—ఓ మునీశ్వరులారా—వేడుకొనగా, సమస్త దేవతల హితార్థం కమలాసన బ్రహ్ముడు బయలుదేరాడు।

Verse 23

संस्तूयमानः प्रणतैर्मुनीन्द्रैरमरैरपि / क्षीरोदस्योत्तरं कूलं यत्रास्ते हरिरीश्वरः

ప్రణమించిన మునీంద్రులు, దేవతలు స్తుతిస్తూ ఉండగా, ఆయన క్షీరసాగర ఉత్తర తీరానికి చేరాడు; అక్కడ ఈశ్వరుడు హరి నివసిస్తున్నాడు।

Verse 24

दृष्ट्वा देवं जगद्योनिं विष्णुं विश्वगुरुं शिवम् / ववन्दे चरणौ मूर्ध्ना कृताञ्जलिरभाषत

జగద్యోని దేవుడు—విష్ణువు, విశ్వగురువు, శివస్వరూపుడు—ఆయనను దర్శించి, అతడు తలతో ఆయన పాదాలను వందించి, కృతాంజలిగా పలికాడు।

Verse 25

ब्रह्मोवाच त्वं गतिः सर्वभूतानामनन्तो ऽस्यखिलात्मकः / व्यापी सर्वामरवपुर्महायोगी सनातनः

బ్రహ్ముడు పలికెను: నీవే సమస్త భూతాలకు గతి, పరమాశ్రయం—అనంతుడవు, ఈ సమస్త జగత్తు యొక్క ఆత్మస్వరూపుడవు. సర్వవ్యాపివి, సమస్త దేవతల వపువును ధరించినవి, నీవు సనాతన మహాయోగివి।

Verse 26

त्वमात्मा सर्वभूतानां प्रधानं प्रकृतिः परा / वैराग्यैश्वर्यनिरतो रागातीतो निरञ्जनः

నీవే సమస్త భూతముల ఆత్మ; నీవే ప్రధానం, పరా ప్రకృతి. వైరాగ్యము మరియు ఐశ్వర్యమున నిలిచి, రాగాతీతుడవై నిర్మలుడవు।

Verse 27

त्वं कर्ता चैव भर्ता च निहन्ता सुरविद्विषाम् / त्रातुमर्हस्यनन्तेश त्राता हि परमेश्वरः

నీవే కర్తవు, భర్తవు; దేవద్వేషుల సంహారకుడవు. హే అనంతేశా, మమ్మల్ని రక్షించవలసినవాడవు; పరమేశ్వరుడే నిజమైన త్రాత.

Verse 28

इत्थं स विष्णुर्भगवान् ब्रह्मणा संप्रबोधितः / प्रोवाचोन्निद्रपद्माक्षः पीतवासासुरद्विषः

ఇలా బ్రహ్మచే ప్రబోధింపబడిన భగవాన్ విష్ణువు పలికెను—నిద్ర నుండి పూర్తిగా వికసించిన పద్మాక్షుడు, పీతాంబరధారి, అసురద్వేషి.

Verse 29

किमर्थं सुमहावीर्याः सप्रजापतिकाः सुराः / इमं देशमनुप्राप्ताः किं वा कार्यं करोमि वः

హే మహావీర్యశాలులైన దేవులారా, ప్రజాపతులతో కూడి మీరు ఈ దేశమునకు ఏ కారణమున వచ్చితిరి? మీకొరకు నేను ఏ కార్యము చేయుదును?

Verse 30

देवा ऊचुः हिरण्यकशिपुर्नाम ब्रह्मणो वरदर्पितः / बाधते भगवन् दैत्यो देवान् सर्वान् सहर्षिभिः

దేవులు పలికిరి—హే భగవన్! బ్రహ్మ వరముచే దర్పితుడైన హిరణ్యకశిపు అనే దైత్యుడు, ఋషులతో కూడిన సమస్త దేవులను బాధించుచున్నాడు।

Verse 31

अवध्यः सर्वभूतानां त्वामृते पुरुषोत्तम / हन्तुमर्हसि सर्वेषां त्वं त्रातासि जगन्मय

హే పురుషోత్తమా! నిన్ను తప్ప సమస్త భూతాలలో నిజంగా ఎవ్వరూ అవధ్యులు కారు; అయితే సమస్తుల హితార్థం దుష్టులను సంహరించుటకు యోగ్యుడు నీవే, ఎందుకంటే నీవు జగద్వ్యాపకుడై రక్షకుడవు।

Verse 32

श्रुत्वा तद्दैवतैरुक्तं स विष्णुर्लोकभावनः / वधाय दैत्यमुख्यस्य सो ऽसृजत् पुरुषं स्वयम्

దేవతలు పలికిన మాటలను విని, లోకాలను పోషించి నిలుపు విష్ణువు దైత్యముఖ్యుని వధార్థం స్వయంగా ఒక దివ్య పురుషుని సృష్టించాడు।

Verse 33

मेरुपर्वतवर्ष्माणं घोररूपं भयानकम् / शङ्खचक्रगदापाणिं तं प्राह गरुडध्वजः

అప్పుడు శంఖచక్రగదాధారి గరుడధ్వజుడు, మేరుపర్వతసమాన దేహముతో ఘోరరూపుడై భయంకరంగా ఉన్న ఆ పురుషునితో ఇలా పలికాడు।

Verse 34

हत्वा तं दैत्यराजं त्वं हिरण्यकशिपुं पुनः / इमं देशं समागन्तुं क्षिप्रमर्हसि पौरुषात्

ఆ దైత్యరాజు హిరణ్యకశిపువును సంహరించి, తరువాత నీ పౌరుషబలంతో త్వరగా ఈ దేశానికి తిరిగి రావడం నీకు సముచితం.

Verse 35

निशम्य वैष्णवं वाक्यं प्रणम्य पुरुषोत्तमम् / महापुरुषमव्यक्तं ययौ दैत्यमहापुरम्

వైష్ణవ వాక్యాన్ని విని, అతడు పురుషోత్తముడైన మహాపురుషుడు, అవ్యక్తుడైన ప్రభువుకు నమస్కరించి, అనంతరం దైత్యుల మహాపురానికి వెళ్లాడు।

Verse 36

विमुञ्चन् भैरवं नादं शङ्खचक्रगदाधरः / आरुह्य गरुडं देवो महामेरुरिवापरः

భయంకర నాదాన్ని విడిచుచు శంఖచక్రగదాధరుడైన దేవుడు గరుడుని అధిరోహించి, మరొక మహామేరువలె ప్రకాశించాడు।

Verse 37

आकर्ण्य दैत्यप्रवरा महामेघरवोपमम् / समाचचक्षिरे नादं तदा दैत्यपतेर्भयात्

మహామేఘ గర్జనవలె ఉన్న ఆ నాదాన్ని విని, దైత్యశ్రేష్ఠులు దైత్యపతికి కలిగిన భయంతో వెంటనే ఆ ధ్వనిని గమనించారు।

Verse 38

असुरा ऊचुः कश्चिदागच्छति महान् पुरुषो देवचोदितः / विमुञ्चन् भैरवं नादं तं जानीमो ऽमरार्दन

అసురులు అన్నారు—దేవచోదితుడైన ఒక మహాపురుషుడు వస్తున్నాడు, భయంకర నాదాన్ని విడిచుచున్నాడు; అతడిని మేము తెలుసు—అతడు అమరార్దనుడు।

Verse 39

ततः सहासुरवरैर्हिरण्यकशिपुः स्वयम् / संनद्धैः सायुधैः पुत्रैः प्रह्रादाद्यैस्तदा ययौ

అప్పుడు హిరణ్యకశిపుడు స్వయంగా అసురశ్రేష్ఠులతో కలిసి, ప్రహ్లాదాది తన కుమారులతో, ఆయుధధారులై యుద్ధసన్నద్ధులై బయలుదేరాడు।

Verse 40

दृष्ट्वा तं गरुडासीनं सूर्यकोटिसमप्रभम् / पुरुषं पर्वताकारं नारायणमिवापरम्

గరుడాసీనుడై కోటి సూర్యుల సమప్రభతో ప్రకాశించే, పర్వతాకార మహాపురుషుణ్ని చూసి, వారు అతడిని మరొక నారాయణుడివలె భావించారు।

Verse 41

दुद्रुवुः केचिदन्योन्ममूचुः संभ्रान्तलोचनाः / अयं स देवो देवानां गोप्ता नारायणो रिपुः

కొందరు పారిపోయారు; మరికొందరు కలవరిత నేత్రాలతో భయంతో కేకలు వేశారు—“ఇతడే ఆ దేవుడు—నారాయణుడు—దేవతల రక్షకుడు, శత్రువుల శత్రువు!”

Verse 42

अस्माकमव्ययो नूनं तत्सुतो वा समागतः / इत्युक्त्वा शस्त्रवर्षाणि ससृजुः पुरुषाय ते / तानि चाशेषतो देवो नाशयामास लीलया

“మన అవ్యయుడు—లేదా ఆయన కుమారుడే—ఇక్కడికి వచ్చాడు!” అని చెప్పి వారు ఆ పరమపురుషునిపై ఆయుధవర్షం కురిపించారు; కానీ ప్రభువు లీలామాత్రంతో వాటన్నిటినీ పూర్తిగా నశింపజేశాడు।

Verse 43

तदा हिरण्यकशिपोश्चत्वारः प्रथितौजसः / पुत्रा नारायणोद्भूतं युयुधुर्मेघनिः स्वनाः / प्रह्रादश्चाप्यनुह्रादः संह्रादो ह्राद एव च

అప్పుడు హిరణ్యకశిపుని నాలుగు కుమారులు—ప్రఖ్యాత బలవంతులు—మేఘగర్జనల వంటి నాదంతో, నారాయణుని నుండి ఉద్భవించిన ఆ ప్రకాశరూపంతో యుద్ధం చేశారు: ప్రహ్లాద, అనుహ్లాద, సంహ్లాద, హ్లాద।

Verse 44

प्रह्रादः प्राहिणोद् ब्राह्ममनुह्रादो ऽथ वैष्णवम् / संह्रादश्चापि कौमारमाग्नेयं ह्राद एव च

ప్రహ్లాదుడు బ్రాహ్మ (బ్రహ్మాసంబంధ) అస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు; తరువాత అనుహ్లాదుడు వైష్ణవాన్ని. సంహ్లాదుడు కౌమారాన్ని, హ్లాదుడు ఆగ్నేయ అస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు।

Verse 45

तानि तं पुरुषं प्राप्य चत्वार्यस्त्राणि वैष्णवम् / न शेकुर्बाधितुं विष्णुं वासुदेवं यथा तथा

ఆ పరమపురుషుని చేరిన తరువాత కూడా, ఆ నాలుగు వైష్ణవ అస్త్రాలు ఏ విధంగానూ విష్ణు—వాసుదేవుని—బాధించలేకపోయాయి।

Verse 46

अथासौ चतुरः पुत्रान् महाबाहुर्महाबलः / प्रगृह्य पादेषु करैः संचिक्षेप ननाद च

అప్పుడు ఆ మహాబాహువు, మహాబలుడు తన నాలుగు కుమారులను చేతులతో వారి పాదాలను పట్టుకొని దూరంగా విసిరివేసి ఘోరంగా గర్జించాడు।

Verse 47

विमुक्तेष्वथ पुत्रेषु हिरण्यकशिपुः स्वयम् / पादेन ताडयामास वेगेनोरसि तं बली

తన కుమారులు విడిపించబడిన తరువాత, మహాబలుడైన హిరణ్యకశిపు స్వయంగా గొప్ప వేగంతో తన పాదంతో అతని వక్షస్థలాన్ని తన్నాడు।

Verse 48

स तेन पीडितो ऽत्यर्थं गरुडेन तथाऽशुगः / अदृश्यः प्रययौ तूर्णं यत्र नारायणः प्रभुः / गत्वा विज्ञापयामास प्रवृत्तमखिलं तथा

గరుడునిచే అత్యంతంగా బాధింపబడిన ఆ వేగవంతుడు అదృశ్యుడై వెంటనే ప్రభువు నారాయణుడు ఉన్న చోటికి పరుగెత్తి వెళ్లి, జరిగినదంతా యథాతథంగా నివేదించాడు।

Verse 49

संचिन्त्य मनसा देवः सर्वज्ञानमयो ऽमलः / नरस्यार्धतनुं कृत्वा सिंहस्यार्धतनुं तथा

అప్పుడు సర్వజ్ఞస్వరూపుడైన నిర్మల దేవుడు మనసులో సంకల్పించి తన దేహంలో సగాన్ని మనుష్యరూపంగా, సగాన్ని సింహరూపంగా నిర్మించాడు।

Verse 50

नृसिंहवपुरव्यक्तो हिरण्यकशिपोः पुरे / आविर्बभूव सहसा मोहयन् दैत्यपुङ्गवान्

హిరణ్యకశిపు నగరంలో, అవ్యక్తమైన నృసింహవపుతో ప్రభువు అకస్మాత్తుగా అవిర్భవించి దైత్యశ్రేష్ఠుడిని మోహింపజేశాడు।

Verse 51

दंष्ट्राकरालो योगात्मा युगान्तदहनोपमः / समारुह्यात्मनः शक्तिं सर्वसंहारकारिकाम् / भाति नारायणो ऽनन्तो यथा मध्यन्दिने रविः

దంష్ట్రాలతో భయంకరుడు, యోగాత్మస్వరూపుడు, యుగాంతాగ్నివలె దహించువాడు—తన సర్వసంహారకారిణీ శక్తిని అధిరోహించి అనంత నారాయణుడు మధ్యాహ్న సూర్యునివలె ప్రకాశిస్తాడు।

Verse 52

दृष्ट्वा नृसिंहवपुषं प्रह्रादं ज्येष्ठपुत्रकम् / वधाय प्रेरयामास नरसिहस्य सो ऽसुरः

నృసింహభావ-వపుస్సుతో ఉన్న తన జ్యేష్ఠపుత్రుడు ప్రహ్లాదుని చూచి, నృసింహునిపై ద్వేషంతో ఆ అసురుడు ప్రహ్లాదుని వధించమని ప్రేరేపించాడు।

Verse 53

इमं नृसिंहवपुषं पूर्वस्माद् बहुशक्तिकम् / सहैव त्वनुजैः सर्वैर्नाशयाशु मयेरितः

“ఈ నృసింహదేహధారిని—మునుపటికన్నా మరింత శక్తిమంతుడైన వానిని—అతని సమస్త అనుజ సహచరులతో కూడ వెంటనే నాశనం చేయండి; ఇది నా ఆజ్ఞ.”

Verse 54

तत्संनियोगादसुरः प्रह्रादो विष्णुमव्ययम् / युयुधे सर्वयत्नेन नरसिंहेन निर्जितः

ఆ విధి-సంయోగం వల్ల అసురుడు ప్రహ్లాదుడు అవ్యయుడైన విష్ణువుతో సమస్త ప్రయత్నంతో యుద్ధం చేశాడు; కాని నృసింహునిచే ఓడిపోయాడు।

Verse 55

ततः संचोदितो दैत्यो हिरण्याक्षस्तदानुजः / ध्यात्वा पशुपतेरस्त्रं ससर्ज च ननाद च

అప్పుడు ప్రేరేపితుడైన దైత్యుడు హిరణ్యాక్షుడు—తన అనుజునితో కూడ—పశుపతి (శివ) అస్త్రాన్ని ధ్యానించి దానిని ప్రయోగించాడు; అలాగే ఘోరంగా గర్జించాడు।

Verse 56

तस्य देवादिदेवस्य विष्णोरमिततेजसः / न हानिमकरोदस्त्रं यथा देवस्य शूलिनः

దేవాదిదేవుడైన అపారతేజస్సు గల విష్ణువుపై ఆ అస్త్రం ఏ హానీ చేయలేకపోయింది; త్రిశూలధారి దేవుడైన శివునిపై చేసినట్లే అది నిష్ఫలమైంది.

Verse 57

दृष्ट्वा पराहतं त्वस्त्रं प्रह्रादो भाग्यगौरवात् / मेने सर्वात्मकं देवं वासुदेवं सनातनम्

త్వష్టృదేవుని అస్త్రం నిర్వీర్యమైందని చూసి, తన భాగ్యగౌరవబలంతో ప్రహ్లాదుడు సనాతన వాసుదేవునే సమస్త జీవుల అంతర్యామి దేవుడని గ్రహించాడు.

Verse 58

संत्यज्य सर्वशस्त्राणि सत्त्वयुक्तेन चेतसा / ननाम शिरसा देवं योगिनां हृदयेशयम्

అన్ని శస్త్రాలను విడిచి, సత్త్వంలో స్థిరమైన మనస్సుతో అతడు తలవంచి నమస్కరించాడు—యోగుల హృదయాలలో నివసించే ఆ దేవునికి.

Verse 59

स्तुत्वा नारायणैः स्तोत्रैः ऋग्यजुः सामसंभवैः / निवार्य पितरं भ्रातृन् हिरण्याक्षं तदाब्रवीत्

ఋగ్-యజుః-సామముల నుండి జనించిన స్తోత్రాలతో నారాయణుని స్తుతించి, తండ్రిని మరియు సోదరులను ఆపి, అతడు అప్పుడు హిరణ్యాక్షునితో పలికాడు.

Verse 60

अयं नारायणो ऽनन्तः शाश्वतो भगवानजः / पुराणपुरुषो देवो महायोगी जगन्मयः

ఈయనే నారాయణుడు—అనంతుడు; శాశ్వతుడు, భగవంతుడు, అజుడు. ఈయనే పురాణపురుష దేవుడు, మహాయోగి, సమస్త జగత్తును వ్యాపించి జగన్మయుడై ఉన్నాడు.

Verse 61

अयं धाता विधाता च स्वयञ्ज्योतिर्निरञ्जनः / प्रधानपुरुषस्तत्त्वं मूलप्रकृतिरव्ययः

ఈయన ధాతా, విధాతా; స్వయంజ్యోతి, నిరంజనుడు. ప్రధాన–పురుష తత్త్వమై, అవ్యయమైన మూలప్రకృతియే ఆయనే.

Verse 62

ईश्वरः सर्वभूतानामन्तर्यामी गुणातिगः / गच्छध्वमेनं शरणं विष्णुमव्यक्तमव्ययम्

ఆయనే సమస్త భూతాల ఈశ్వరుడు, అంతర్యామి, గుణాతీతుడు. ఆయననే శరణు పొందండి—అవ్యక్తుడైన, అవ్యయుడైన విష్ణువును.

Verse 63

एवमुक्ते सुदुर्बुद्धिर्हिरण्यकशिपुः स्वयम् / प्रोवाच पुत्रमत्यर्थं मोहितो विष्णुमायया

ఇలా చెప్పబడినప్పుడు, అత్యంత దుర్బుద్ధి హిరణ్యకశిపుడు స్వయంగా—విష్ణుమాయచే మోహితుడై—తన కుమారునితో విస్తారంగా పలికెను.

Verse 64

अयं सर्वात्मना वध्यो नृसिंहो ऽल्पपराक्रमः / समागतो ऽस्मद्भवनमिदानीं कालचोदितः

‘ఈ నరసింహుని నిశ్చయంగా సంహరించాలి; ఇతని పరాక్రమం స్వల్పం. కాలప్రేరణతో ఇప్పుడు మన గృహానికే వచ్చాడు.’

Verse 65

विहस्य पितरं पुत्रो वचः प्राह महामतिः / मा निन्दस्वैनमीशानं भूतानामेकमव्ययम्

తండ్రిని చూసి చిరునవ్వుతో, మహామతి కుమారుడు పలికెను—‘ఆయనను నిందించకండి; ఆయనే ఈశానుడు, సమస్త భూతాలకు ఏకైక అవ్యయ ప్రభువు.’

Verse 66

कथं देवो महादेवः शाश्वतः कालवर्जितः / कालेन हन्यते विष्णुः कालात्मा कालरूपधृक्

కాలాతీతుడైన శాశ్వత మహాదేవుడు ఎలా ఉంటాడు, మరి కాలాత్మకుడై కాలరూపధారి అయిన విష్ణువు కాలచేత హతుడవుతాడని ఎలా చెప్పబడుతుంది?

Verse 67

ततः सुवर्णकशिपुर्दुरात्मा विधिचोदितः / निवारितो ऽपि पुत्रेण युयोध हरिमव्ययम्

అప్పుడు దుర్మనస్కుడైన సువర్ణకశిపుడు విధి ప్రేరణతో, తన కుమారుడు ఆపినా కూడా అవ్యయుడైన హరితో యుద్ధం చేశాడు।

Verse 68

संरक्तनयनो ऽन्तो हिरण्यनयनाग्रजम् / नखैर्विदारयामास प्रह्रादस्यैव पश्यतः

ధర్మక్రోధంతో ఎర్రబడిన కన్నులతో, స్తంభంలో అంతర్లీనంగా ఉన్న ప్రభువు, ప్రహ్లాదుడు చూస్తుండగానే, హిరణ్యనయనుని అన్నను తన నఖాలతో చీల్చివేశాడు।

Verse 69

हते हिरण्यकशिपौ हिरण्याक्षो महाबलः / विसृज्य पुत्रं प्रह्रादं दुद्रुवे भयविह्वलः

హిరణ్యకశిపుడు హతుడైనప్పుడు, మహాబలుడైన హిరణ్యాక్షుడు భయవిహ్వలుడై తన కుమారుడు ప్రహ్లాదును వదిలి పారిపోయాడు।

Verse 70

अनुह्रादादयः पुत्रा अन्ये च शतशो ऽसुराः / नृसिंहदेहसंभूतैः सिंहैर्नोता यमालयम्

అనుహ్రాదాది కుమారులు మరియు మరెన్నో వందల అసురులు, నృసింహుని దేహం నుండి పుట్టిన సింహాలచేత తరిమివేయబడి యమాలయమునకు నెట్టబడారు।

Verse 71

ततः संहृत्य तद्रूपं हरिर्नारायणः प्रभुः / स्वमेव परमं रूपं ययौ नारायणाह्वयम्

అప్పుడు ప్రభువు హరి—నారాయణుడు—ఆ స్వీకరించిన రూపాన్ని సంహరించి, ‘నారాయణ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధమైన తన పరమ స్వరూపానికి తిరిగి చేరాడు।

Verse 72

गते नारायणे दैत्यः प्रह्रादो ऽसुरसत्तमः / अभिषेकेण युक्तेन हिरण्याक्षमयोजयत्

నారాయణుడు వెళ్లిన తరువాత, అసురులలో శ్రేష్ఠుడైన దైత్యుడు ప్రహ్లాదుడు విధివిధానాలతో అభిషేకం చేసి హిరణ్యాక్షుని రాజ్యాధికారంలో నియమించాడు।

Verse 73

स बाधयामास सुरान् रणे जित्वा मुनीनपि / लब्ध्वान्धकं महापुत्रं तपसाराध्य शङ्करम्

అతడు యుద్ధంలో దేవతలను జయించి వారిని బాధించాడు; మునులను కూడా వేధించాడు. అంతేకాక తపస్సుతో శంకరుని ఆరాధించి మహాపుత్రుడైన అంధకుని పొందాడు।

Verse 74

देवाञ्जित्वा सदेवेन्द्रान् बध्वाच धरणीमिमाम् / नीत्वा रसातलं चक्रे वन्दीमिन्दीवरप्रभाम्

ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలను జయించి అతడు ఈ భూమిని బంధించాడు; ఆమెను రసాతలానికి తీసుకెళ్లి, కమలవర్ణ కాంతిగల ధరణిని బందినిగా చేసినట్లయ్యాడు।

Verse 75

ततः सब्रह्मका देवाः परिम्लानमुखश्रियः / गत्वा विज्ञापयामासुर्विष्णवे हरिमन्दिरम्

అప్పుడు బ్రహ్మతో కూడిన దేవతలు, ముఖకాంతి మసకబారినవారై, హరి మందిరానికి వెళ్లి విష్ణువుకు వినయపూర్వకంగా తమ విన్నపాన్ని సమర్పించారు।

Verse 76

स चिन्तयित्वा विश्वात्मा तद्वधोपायमव्ययः / सर्वेदेवमयं शुभ्रं वाराहं वपुरादधे

అవ్యయుడైన విశ్వాత్ముడు ఆలోచించి అతని వధోపాయాన్ని నిర్ణయించాడు; అనంతరం సమస్త దేవమయమైన శుభ్ర తేజోమయ వరాహరూపాన్ని ధరించాడు।

Verse 77

गत्वा हिरण्यनयनं हत्वा तं पुरुषोत्तमः / दंष्ट्रयोद्धारयामास कल्पादौ धरणीमिमाम्

హిరణ్యనయనుని చేరి అతన్ని సంహరించిన పురుషోత్తముడు, కల్పారంభంలో తన దంష్ట్రలతో ఈ భూమినే పైకి ఎత్తాడు।

Verse 78

त्यक्त्वा वराहसंस्थानं संस्थाप्य च सुरद्विजान् स्वामेव प्रकृतिं दिव्यां ययौ विष्णुः परं पदम्

వరాహదేహాన్ని విడిచి, దేవులను మరియు ద్విజులను వారి ధర్మక్రమంలో స్థాపించి, విష్ణువు తన దివ్య ప్రకృతిలోకి వెళ్లి పరమపదాన్ని పొందాడు।

Verse 79

तस्मिन् हते ऽमररिपौ प्रह्रादौ विष्णुतत्परः / अपालयत् स्वकंराज्यं भावं त्यक्त्वा तदाऽसुरम्

దేవశత్రువు హతుడైనప్పుడు, విష్ణుపరాయణుడైన ప్రహ్లాదుడు ఆ సమయంలో ఆసురభావాన్ని విడిచి తన రాజ్యాన్ని పరిరక్షించాడు।

Verse 80

इयाज विधिवद् देवान् विष्णोराराधने रतः / निः सपत्नं तदा राज्यं तस्यासीद् विष्णुवैभवात्

అతడు విధివిధానంగా దేవతలను యజించాడు, విష్ణువారాధనలో నిత్యరతుడై ఉన్నాడు; విష్ణు వైభవం వల్ల అతని రాజ్యం అప్పటికి ప్రత్యర్థుల్లేని నిరుపద్రవమైంది।

Verse 81

ततः कदाचिदसुरो ब्राह्मणं गृहमागतम् / तापसं नार्चयामास देवानां चैव मायया

అప్పుడు ఒకసారి ఆ అసురుడు మాయామోహవశుడై తన ఇంటికి వచ్చిన బ్రాహ్మణ తపస్విని ఆరాధించలేదు; అదే భ్రమచేత దేవతలనూ అవమానించాడు।

Verse 82

स तेन तापसो ऽत्यर्थं मोहितेनावमानितः / शशापासुरराजानं क्रोधसंरक्तलोचनः

ఆ అత్యంత మోహితుడిచేత ఘోరంగా అవమానింపబడిన తపస్వి కళ్లలో కోపం ఎర్రబడగా, అసురరాజునకు శాపం పలికాడు।

Verse 83

यत्तद्वलं समाश्रित्य ब्राह्मणानवमन्यसे / सा भक्तिर्वैष्णवी दिव्या विनाशं ते गमिष्यति

ఏ (కేవలం) బలాన్ని ఆశ్రయించి నీవు బ్రాహ్మణులను అవమానిస్తున్నావో, ఆ దివ్య వైష్ణవీ భక్తియే నిన్ను వినాశానికి నడిపిస్తుంది।

Verse 84

इत्युक्त्वा प्रययौ तूर्णं प्रह्रादस्य गृहाद् द्विजः / मुमोह राज्यसंसक्तः सो ऽपि शापबलात् ततः

ఇట్లు చెప్పి ఆ ద్విజుడు ప్రహ్లాదుని గృహం నుండి వేగంగా వెళ్లిపోయాడు. ఆపై శాపబలంతో రాజ్యాసక్తుడైన ప్రహ్లాదుడూ మోహానికి లోనయ్యాడు।

Verse 85

बाधयामास विप्रेन्द्रान् न विवेद जनार्दनम् / पितुर्वधमनुस्मृत्य क्रोधं चक्रे हरिं प्रति

అతడు శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణ ఋషులను బాధించసాగాడు; జనార్దనుడు (ప్రభువు) సమీపంలోనే ఉన్నాడని గ్రహించలేదు. తండ్రి వధను స్మరించి హరిపై కోపం పెంచుకున్నాడు।

Verse 86

तयोः समभवद् युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम् / नारायणस्य देवस्य प्रह्रादस्यामरद्विषः

ఆ ఇద్దరి మధ్య అత్యంత ఘోరమైన, రోమాంచకరమైన యుద్ధం చెలరేగింది—దేవేశ్వరుడు నారాయణుడు మరియు అమరులకు శత్రువైన అసురుడు ప్రహ్లాదుని మధ్య।

Verse 87

कृत्वा तु सुमहद् युद्धं विष्णुना तेन निर्जितः / पुर्वसंस्कारमाहात्म्यात् परस्मिन् पुरुषे हरौ / संजातं तस्य विज्ञानं शरण्यं शरणं ययौ

అత్యంత మహా యుద్ధం చేసి అతడు ఆ విష్ణువిచే ఓడిపోయాడు. అయినా పూర్వసంస్కార మహిమచేత పరమపురుషుడు హరిలో అతనికి నిజమైన వివేకజ్ఞానం కలిగి, శరణ్యుడైన ఆ శరణాన్ని ఆశ్రయించాడు।

Verse 88

ततः प्रभृति दैत्येन्द्रो ह्यनन्यां भक्तिमुद्वहन् / नारायणे महायोगमवाप पुरुषोत्तमे

అప్పటినుంచి దైత్యేంద్రుడు ఏకనిష్ఠ భక్తిని ధరించి పురుషోత్తముడైన నారాయణునిలో మహాయోగాన్ని పొందాడు।

Verse 89

हिरण्यकशिपोः पुत्रे योगसंसक्तचेतसि / अवाप तन्महद् राज्यमन्धको ऽसुरपुङ्गवः

హిరణ్యకశిపుని కుమారుని మనస్సు యోగంలో లీనమైనప్పుడు, అసురశ్రేష్ఠుడు అంధకుడు ఆ మహా రాజ్యాన్ని పొందాడు।

Verse 90

हिरण्यनेत्रतनयः शंभोर्देहसमुद्भवः / मन्दरस्थामुमां देवीं चकमे पर्वतात्मजाम्

హిరణ్యనేత్రుని కుమారుడు—శంభువు దేహం నుంచే జన్మించినవాడు—మందర పర్వతంలో నివసించే పర్వతాత్మజ దేవి ఉమను కోరుకున్నాడు।

Verse 91

पुरा दारुवने पुण्ये मुनयो गृहमेधिनः / ईश्वराराधनार्थाय तपश्चेरुः सहस्त्रशः

పూర్వకాలంలో పుణ్యమైన దారువనంలో గృహస్థ మునులు—వేల సంఖ్యలో—ఈశ్వరారాధనార్థం తపస్సు చేశారు।

Verse 92

ततः कदाचिन्महति कालयोगेन दुस्तरा / अनावृष्टिरतीवोग्रा ह्यासीद् भूतविनाशिनी

తర్వాత ఒక సమయంలో మహా కాలయోగవశాత్ దాటలేని, అత్యంత ఉగ్రమైన అనావృష్టి ఏర్పడి, ప్రాణుల వినాశకారిణిగా నిలిచింది।

Verse 93

समेत्य सर्वे मुनयो गौतमं तपसां निधिम् / अयाचन्त क्षुधाविष्टा आहारं प्राणधारणम्

అప్పుడు సమస్త మునులు కలిసి తపస్సుల నిధి గౌతముని చేరి, ఆకలితో బాధపడుతూ ప్రాణధారణార్థం ఆహారాన్ని యాచించారు।

Verse 94

स तेभ्यः प्रददावन्नं मृष्टं बहुतरं बुधः / सर्वे बुबुजिरे विप्रा निर्विशङ्केन चेतसा

అప్పుడు ఆ బుద్ధిమంతుడు వారికి రుచికరమైన, అపారమైన అన్నాన్ని ఇచ్చాడు; అందరు బ్రాహ్మణ మునులు సందేహరహిత మనస్సుతో భుజించారు।

Verse 95

गते तु द्वादशे वर्षे कल्पान्त इव शङ्करी / बभूव वृष्टिर्महती यथापूर्वमभूज्जगत्

పన్నెండు సంవత్సరాలు గడిచిన తరువాత శంకరీ—కల్పాంతశక్తిలా—మహావర్షాన్ని కురిపించింది; లోకం మునుపటిలా మారింది।

Verse 96

ततः सर्वे मुनिवराः समामन्त्र्य परस्परम् / महर्षि गौतमं प्रोचुर्गच्छाम इति वेगतः

అప్పుడు ఆ మునివరులందరూ పరస్పరం సంప్రదించి మహర్షి గౌతమునితో— “వెళ్దాం” అని చెప్పి, వేగంగా బయలుదేరారు।

Verse 97

निवारयामास च तान् कञ्चित् कालं यथासुखम् / उषित्वा मद्गृहे ऽवश्यं गच्छध्वमिति पण्डिताः

అతడు వారిని కొంతకాలం సౌఖ్యంగా ఉండేలా మర్యాదతో ఆపాడు. “నా గృహంలో తప్పక నివసించి, ఆపై వెళ్లండి” అని పండితులతో అన్నాడు।

Verse 98

ततो मायामयीं सृष्ट्वा कृशां गां सर्व एव ते / समीपं प्रापयामासुगौतमस्य महात्मनः

తర్వాత వారు అందరూ మాయాబలంతో కృశమైన (దుర్బలమైన) ఆవును సృష్టించి, మహాత్మ గౌతముని సమీపానికి తీసుకొచ్చారు।

Verse 99

सो ऽनुवीक्ष्य कृपाविष्टस्तस्याः संरक्षणोत्सुकः / गोष्ठे तां बन्धयामास स्पृष्टमात्रा ममार सा

ఆమెను చూసి అతడు కరుణతో నిండిపోయి, రక్షించాలనే తపనతో గోశాలలో కట్టాడు; కానీ తాకిన క్షణమే ఆమె మరణించింది।

Verse 100

स शोकेनाभिसंतप्तः कार्याकार्यं महामुनिः / न पश्यति स्म सहसा तादृशं मुनयो ऽब्रुवन्

శోకంతో దగ్ధమైన ఆ మహాముని వెంటనే ఏది చేయాలి, ఏది చేయకూడదో గ్రహించలేకపోయాడు; అతని ఆ స్థితిని చూసి మునులు పలికారు।

Verse 101

गोवध्येयं द्विजश्रेष्ठ यावत् तव शरीरगा / तावत् ते ऽन्नं न भोक्तव्यं गच्छामो वयमेव हि

హే ద్విజశ్రేష్ఠా! నీ శరీరంలో గోవధ పాపం ఉన్నంతవరకు నీవు అన్నం భుజించకూడదు; మేమే నిజంగా నిన్ను విడిచి వెళ్లిపోతాము।

Verse 102

तेन ते मुदिताः सन्तो देवदारुवनं शुभम् / जग्मुः पापवशं नीतास्तपश्चर्तुं यथा पुरा

అదితో ఆనందించిన ఆ సద్గుణులు శుభమైన దేవదారువనానికి వెళ్లారు; పాపవశానికి లోనై, పూర్వంలాగానే మళ్లీ తపస్సు చేయుటకు ప్రవృత్తులయ్యారు।

Verse 103

स तेषां मायया जातां गोवध्यां गौतमो मुनिः / केनापि हेतुना ज्ञात्वा शशापातीवकोपनः

వారి మాయచేత పుట్టిన గోవధాన్ని ఏదో కారణంతో తెలిసికొని, ముని గౌతముడు తీవ్రమైన కోపంతో వారిని శపించాడు।

Verse 104

भविष्यन्ति त्रयीबाह्या महापातकिभिः समाः / बभूवुस्ते तथा शापाज्जायमानाः पुनः पुनः

వారు వేదత్రయికి బాహ్యులై మహాపాతకులతో సమానులవుతారు; ఆ శాపఫలంగా వారు మళ్లీ మళ్లీ జన్మించసాగారు।

Verse 105

सर्वे संप्राप्य देवेशं शङ्करं विष्णुमव्ययम् / अस्तुवन् लौकिकैः स्तोत्रैरुच्छिष्टा इव सर्वगौ

వారందరూ దేవేశుడైన అవ్యయ శంకరుడిని—అతడే విష్ణువు—సమీపించి, లోకిక స్తోత్రాలతో స్తుతించారు; అన్ని రకాల గోవులు ఉచ్ఛిష్టం అర్పించినట్లుగా।

Verse 106

देवदेवौ महादेवौ भक्तानामार्तिनाशनौ / कामवृत्त्या महायोगौ पापान्नस्त्रातुमर्हथः

హే దేవదేవులారా, హే ఇద్దరు మహాదేవులారా—భక్తుల ఆర్తిని నశింపజేసేవారారా! హే మహాయోగులారా, కృపావశాత్ వరప్రదానానికి మనస్సు తిప్పువారారా—మమ్మల్ని పాపం నుండి రక్షించండి।

Verse 107

तदा पार्श्वस्थितं विष्णुं संप्रेक्ष्य वृषभध्वजः / किमेतेषां भवेत् कार्यं प्राह पुण्यैषिणामिति

అప్పుడు వృషభధ్వజుడు (శివుడు) తన పక్కన నిలిచిన విష్ణువును చూచి అడిగాడు—“ఈ పుణ్యార్థుల కోసం ఏమి చేయాలి?”

Verse 108

ततः स भगवान् विष्णुः शरण्यो भक्तवत्सलः / गोपतिं प्राह विप्रेन्द्रानालोक्य प्रणतान् हरिः

అప్పుడు శరణ్యుడు, భక్తవత్సలుడు అయిన భగవాన్ విష్ణువు—హరి—ప్రణమించిన శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణ ఋషులను చూచి గోపతిని ఉద్దేశించి పలికాడు।

Verse 109

न वेदबाह्ये पुरुषे पुण्यलेशो ऽपि शङ्कर / संगच्छते महादेव धर्मो वेदाद् विनिर्बभौ

హే శంకరా! వేదబాహ్యుడైన పురుషునిలో పుణ్యపు లేశమాత్రమూ నిలవదు. హే మహాదేవా! ఎందుకంటే ధర్మం వేదం నుంచే ఉద్భవించింది।

Verse 110

तथापि भक्तवात्सल्याद् रक्षितव्या महेश्वर / अस्माभिः सर्व एवेमे गन्तारो नरकानपि

అయినప్పటికీ, హే మహేశ్వరా! భక్తవాత్సల్యంతో వీరందరినీ రక్షించాలి; లేకపోతే ఇక్కడున్న మనమందరం నరకాలకైనా వెళ్లవలసి వస్తుంది।

Verse 111

तस्माद् वै वेदबाह्यानां रक्षणार्थाय पापिनाम् / विमोहनाय शास्त्राणि करिष्यामो वृषध्वज

కాబట్టి వేదబాహ్యులైన పాపుల రక్షణార్థమూ, వారిని వేదమార్గం నుండి విమోహింపజేయుటకై, హే వృషధ్వజ (శివా)! మేము శాస్త్రాలను రచించెదము।

Verse 112

एवं संबोधितो रुद्रो माधवेन मुरारिणा / चकार मोहशास्त्राणि केशवो ऽपि शिवेरितः

మాధవుడు మురారిని ఇలా సంబోధించగా రుద్రుడు మోహశాస్త్రాలను రచించాడు; శివుని ప్రేరణతో కేశవుడూ వాటిని (దైవయోజనలో) ప్రవర్తింపజేశాడు।

Verse 113

कापालं नाकुलं वामं भैरवं पूर्वपश्चिमम् / पञ्चरात्रं पाशुपतं तथान्यानि सहस्त्रशः

కాపాలం, నాకులం, వామం, భైరవం, పూర్వ-పశ్చిమ సంప్రదాయాలు; పాంచరాత్రం, పాశుపతం—ఇలా వేలాది ఇతర మతపద్ధతులూ।

Verse 114

सृष्ट्वा तानूचतुर्देवौ कुर्वाणाः शास्त्रचोदितम् / पतन्तो निरये घोरे बहून् कल्पान् पुनः पुनः

అవి సృష్టించి ఆ నాలుగు దేవులు పలికిరి—“శాస్త్రప్రేరణతో కర్మచేస్తున్నామనుకున్నా, దురాచారులు ఘోర నరకంలో అనేక కల్పాలు పునఃపునః పడిపోతారు।”

Verse 115

जायन्तो मानुषे लोके क्षीणपापचयास्ततः / ईश्वराराधनबलाद् गच्छध्वं सुकृतां गतिम् / वर्तध्वं मत्प्रसादेन नान्यथा निष्कृतिर्हि वः

మళ్లీ మనుష్యలోకంలో జన్మించి మీ పాపసంచయం క్షీణించును; ఈశ్వరారాధన బలంతో మీరు పుణ్యప్రాప్త శుభగతిని పొందుదురు। నా ప్రసాదంలో నిలిచియుండుడి—ఇదికాక మీకు నిజమైన ప్రాయశ్చిత్తం లేదు।

Verse 116

एवमीश्वरविष्णुभ्यां चोदितास्ते महर्षयः / आदेशं प्रत्यपद्यन्त शिरसासुरविद्विषोः

ఇలా ఈశ్వరుడు (శివుడు) మరియు విష్ణువు ప్రేరేపించగా, ఆ మహర్షులు అసురవిద్వేషి ఆజ్ఞను శిరస్సు వంచి స్వీకరించారు।

Verse 117

चक्रुस्ते ऽन्यानि शास्त्राणि तत्र तत्र रताः पुनः / शिष्यानध्यापयामासुर्दर्शयित्वा फलानि तु

వారు మళ్లీ మళ్లీ వివిధ శాస్త్రాలలో నిమగ్నులై అనేక చోట్ల ఇతర గ్రంథాలను రచించారు; ఫలితాలను చూపించి శిష్యులకు బోధించారు।

Verse 118

मोहयन्त इमं लोकमवतीर्य महीतले / चकार शङ्करो भिक्षां हितायैषां द्विजैः सह

భూమిపై అవతరించి ఈ లోకాన్ని మోహింపజేస్తూ, శంకరుడు ఈ ద్విజులతో కలిసి వారి పరమ హితార్థం భిక్షావృత్తిని స్వీకరించాడు।

Verse 119

कपालमालाभरणः प्रेतभस्मावगुण्ठितः / विमोहयंल्लोकमिमं जटामण्डलमण्डितः

కపాలమాల ధరించి, ప్రేతభస్మంతో ఆవరించబడి, జటామండలంతో అలంకరించబడి, ఆయన ఈ సమస్త లోకాన్ని విమోహింపజేస్తున్నాడు।

Verse 120

निक्षिप्य पार्वतीं देवीं विष्णावमिततेजसि / नियोज्याङ्गभवं रुद्रं भैरवं दुष्टनिग्रहे

దేవి పార్వతిని అపార తేజస్సుగల విష్ణువుకు అప్పగించి, (శివుడు) తన అంగభవ రుద్రుడైన భైరవుని దుష్టనిగ్రహార్థం నియమించాడు।

Verse 121

दत्त्वा नारायणे देवीं नन्दिनं कुलनन्दिनम् / संस्थाप्य तत्र गणपान् देवानिन्द्रपुरोगमान्

దేవిని నారాయణునికి సమర్పించి, కులానందకరుడైన నందినునూ ఇచ్చి, అక్కడ శివగణాధిపతులను మరియు ఇంద్రప్రధాన దేవతలను స్థాపించాడు।

Verse 122

प्रस्थिते ऽथ महादेवे विष्णुर्विश्वतनुः स्वयम् / स्त्रीरूपधारी नियतं सेवते स्म महेश्वरीम्

అప్పుడు మహాదేవుడు ప్రస్థానమైన తరువాత, విశ్వమే తన దేహమై ఉన్న విష్ణువు స్వయంగా స్త్రీరూపం ధరించి, నియతంగా మహేశ్వరీ దేవిని సేవించాడు।

Verse 123

ब्रह्मा हुताशनः शक्रो यमो ऽन्ये सुरपुङ्गवाः / सिषेविरे महादेवीं स्त्रीवेशं शोभनं गताः

బ్రహ్మ, హుతాశనుడు (అగ్ని), శక్రుడు (ఇంద్ర), యముడు మరియు ఇతర శ్రేష్ఠ దేవతలు అందమైన స్త్రీవేషం ధరించి మహాదేవిని సేవించారు।

Verse 124

नन्दीश्वरश्च भगवान् शंभोरत्यन्तवल्लभः / द्वारदेशे गणाध्यक्षो यथापूर्वमतिष्ठत

శంభువుకు అత్యంత ప్రియుడైన భగవాన్ నందీశ్వరుడు, ద్వారదేశంలో గణాధ్యక్షుడిగా, యథాపూర్వంగా నిలిచాడు।

Verse 125

एतस्मिन्नन्तरे दैत्यो ह्यन्धको नाम दुर्मतिः / आहर्तुकामो गिरिजामाजगामाथ मन्दरम्

ఇంతలో, దుర్మతిగల దైత్యుడు అంధకుడు—గిరిజను అపహరించాలనే కోరికతో—మందర పర్వతానికి వచ్చాడు।

Verse 126

संप्राप्तमन्धकं दृष्ट्वा शङ्करः कालभैरवः / न्यषेधयदमेयात्मा कालरूपधरो हरः

అంధకుడు సమీపించుట చూచి శంకరుడు—కాలభైరవుడు—అమేయాత్ముడు, కాలరూపధారి హరుడు అతనిని నిరోధించి ఆపెను।

Verse 127

तयोः समभवद् युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम् / शूलेनोरसि तं दैत्यमाजघान वृषध्वजः

వారిద్దరి మధ్య అత్యంత ఘోరమైన, రోమాంచకరమైన యుద్ధం కలిగెను. అప్పుడు వృషధ్వజుడు (శివుడు) త్రిశూలంతో ఆ దైత్యుని వక్షస్థలమున కొట్టెను।

Verse 128

ततः सहस्त्रशो दैत्यः ससर्जान्धकसंज्ञितान् / नन्दिषेणादयो दैत्यैरन्धकैरभिनिर्जिताः

అప్పుడు ఆ దైత్యుడు వేల సంఖ్యలో ‘అంధక’ అనే వారిని సృష్టించెను. నందిషేణ మొదలైనవారు ఆ దైత్య-అంధకులచే పూర్తిగా ఓడింపబడిరి।

Verse 129

घण्टाकर्णो मेघनादश्चण्डेशश्चण्डतापनः / विनायको मेघवाहः सोमनन्दी च वैद्युतः

ఘంటాకర్ణుడు, మేఘనాదుడు, చండేశుడు, చండతాపనుడు, వినాయకుడు, మేఘవాహుడు, సోమనందీ, వైద్యుతుడు—ఇవన్నీ రుద్రుని ఉగ్ర గణములలో (ప్రసిద్ధులు)।

Verse 130

सर्वे ऽन्धकं दैत्यवरं संप्राप्यातिबलान्विताः / युयुधुः शूलशक्त्यृष्टिगिरिकूटपरश्वधैः

వారందరూ అపారబలముతో దైత్యశ్రేష్ఠుడైన అంధకుని సమీపించి, త్రిశూలం, శక్తి, ఋష్టి, పర్వతశిఖరాలు మరియు పరశువులతో అతనితో యుద్ధము చేసిరి।

Verse 131

भ्रामयित्वाथ हस्ताभ्यां गृहीतचरणद्वयाः / दैत्येन्द्रेणातिबलिना क्षिप्तास्ते शतयोजनम्

అప్పుడు అతిబలవంతుడైన దైత్యేంద్రుడు రెండు చేతులతో వారి రెండు పాదాలను పట్టుకొని తిప్పి, వారిని నూరుయోజనాల దూరం విసిరివేశాడు।

Verse 132

ततो ऽन्धकनिसृष्टास्ते शतशो ऽथ सहस्त्रशः / कालसूर्यप्रतीकाशा भैरवं त्वभिदुद्रुवुः

ఆపై అంధకుడు విడిచిన వారు వందలుగా, తరువాత వేలలుగా, ప్రళయకాల సూర్యునివలె ప్రకాశిస్తూ భైరవుని వైపు దూసుకొచ్చారు।

Verse 133

हा हेति शब्दः सुमहान् बभूवातिभयङ्करः / युयोध भैरवो रुद्रः शूलमादाय भीषणम्

‘హా! హా!’ అనే మహాభయంకరమైన గొప్ప నాదం లేచింది. అప్పుడు భైరవ-రుద్రుడు భీషణమైన త్రిశూలాన్ని ఎత్తుకొని యుద్ధం చేశాడు।

Verse 134

दृष्ट्वान्धकानां सुबलं दुर्जयं तर्जितो हरः / जगाम शरणं देवं वासुदेवमजं विभुम्

అంధకులు అత్యంత బలవంతులు, జయించలేనివారని చూసి, సవాలు పొందిన హరుడు (శివుడు) అజుడు, విభువు అయిన దేవ వాసుదేవుని శరణు చేరాడు।

Verse 135

सो ऽसृजद् भगवान् विष्णुर्देवीनां शतमुत्तमम् / देवीपार्श्वस्थितो देवो विनाशायामरद्विषाम्

అప్పుడు భగవాన్ విష్ణువు అత్యుత్తమమైన వంద దేవీలను సృష్టించాడు; దేవి పక్కన నిలిచిన దేవుడు అమరుల శత్రువుల (అసురుల) వినాశార్థం కార్యనిరతుడయ్యాడు।

Verse 136

तथान्धकसहस्त्रं तु देवीभिर्यमसादनम् / नीतं केशवमाहात्म्याल्लीलयैव रणाजिरे

అలాగే రణరంగంలో దేవీలు కేశవ మహాత్మ్య ప్రభావంతో కేవలం లీలయే అంధకుని సహస్ర యోధులను యమసదనానికి పంపిరి।

Verse 137

दृष्ट्वा पराहतं सैन्यमन्धको ऽपि महासुरः / पराङ्मुखोरणात् तस्मात् पलायत महाजवः

తన సైన్యం పూర్తిగా నశించినదని చూచి మహాసురుడైన అంధకుడుకూడా యుద్ధం నుండి ముఖం తిప్పి మహావేగంతో పారిపోయెను।

Verse 138

ततः क्रीडां महादेवः कृत्वा द्वादशवार्षिकीम् / हिताय लोके भक्तानामाजगामाथ मन्दरम्

అనంతరం మహాదేవుడు ద్వాదశ సంవత్సరాల దివ్యలీలను నిర్వహించి, లోకహితార్థం భక్తానుగ్రహార్థం మందర పర్వతానికి వచ్చెను।

Verse 139

संप्राप्तमीश्वरं ज्ञात्वा सर्व एव गणेश्वराः / समागम्योपतस्थुस्तं भानुमन्तमिव द्विजाः

ఈశ్వరుడు వచ్చెనని తెలిసి గణాధిపతులందరూ సమాగమించి ఆయనను భక్తితో ఉపస్థితులయ్యారు—ద్విజులు ప్రకాశవంతమైన సూర్యుని చుట్టూ చేరినట్లుగా।

Verse 140

प्रविश्य भवनं पुण्यमयुक्तानां दुरासदम् / ददर्श नन्दिनं देवं भैरवं केशवं शिवः

అసంయములైన వారికి దుర్గమమైన ఆ పుణ్య భవనంలో ప్రవేశించి శివుడు దేవ నందిని, భైరవుని, కేశవుని దర్శించెను।

Verse 141

प्रणामप्रवणं देवं सो ऽनुगृह्याथ नन्दिनम् / आघ्राय मूर्धनीशानः केशवं परिषस्वजे

అప్పుడు నమస్కారానికి సదా వంగి ఉండే ఆ దేవుని (కేశవుని) పట్ల నందిని అనుగ్రహించి, ఈశానుడు (శివుడు) అతని శిరస్సును స్నేహంగా ముద్దాడి కేశవుని ఆలింగనం చేసెను।

Verse 142

दृष्ट्वा देवी महादेवं प्रीतिविस्फारितेक्षणा / ननाम शिरसा तस्य पादयोरीश्वरस्य सा

మహాదేవుని చూచి దేవి ఆనందంతో విస్తరించిన నేత్రాలతో, తల వంచి ఆ ఈశ్వరుని పాదములకు నమస్కరించింది।

Verse 143

निवेद्य विजयं तस्मै शङ्करायाथ शङ्करी / भैरवो विष्णुमाहात्म्यं प्रणतः पार्श्वगो ऽवदत्

ఆ విజయాన్ని శంకరునికి నివేదించిన తరువాత శంకరీ (పార్వతి) కూడా అక్కడ నిలిచెను; భైరవుడు నమస్కరించి పక్కన నిలబడి విష్ణుమాహాత్మ్యాన్ని వర్ణించెను।

Verse 144

श्रुत्वा तद्विजयं शंभुर्विक्रमं केशवस्य च / समास्ते भगवानीशो देव्या सह वरासने

ఆ విజయాన్ని, కేశవుని విక్రమాన్ని విని, భగవానుడైన ఈశుడు (శంభువు) దేవితో కలిసి శ్రేష్ఠాసనంపై ఆసీనుడై నిలిచెను।

Verse 145

ततो देवगणाः सर्वे मरीचिप्रमुखा द्विजाः / आजग्मुर्मन्दरं द्रुष्टं देवदेवं त्रिलोचनम्

అనంతరం సమస్త దేవగణములు, మరీచి మొదలైన ద్విజ ఋషులు, దేవదేవుడైన త్రిలోచనుడు (శివుడు) దర్శనార్థం మందర పర్వతానికి వచ్చిరి।

Verse 146

येन तद् विजितं पूर्वं देवीनां शतमुत्तमम् / समागतं दैत्यसैन्यमीश्दर्शनवाञ्छया

యేన పూర్వం దేవీనాం శతముత్తమం విజితమైందో, అతని కారణంగా ఇప్పుడు దైత్యసైన్యం ఈశ్వరదర్శనాభిలాషతో సమాగమమైంది।

Verse 147

दृष्ट्वा वरासनासीनं देव्या चन्द्रविभूषणम् / प्रणेमुरादराद् देव्यो गायन्ति स्मातिलालसाः

వరాసనంపై ఆసీనమైన, చంద్రభూషణంతో అలంకృతమైన దేవిని చూచి దేవ్యులు ఆదరంతో ప్రణమించి, భక్తిలాలసతో ఆమె స్తుతిగానాలు పాడసాగారు।

Verse 148

प्रणेमुर्गिरिजां देवीं वामपार्श्वे पिनाकिनः / देवासनगतं देवं नारायणमनामयम्

వారు పినాకి (శివుడు) వామపార్శ్వంలో నిలిచిన గిరిజా దేవికి ప్రణమించారు; అలాగే దేవాసనంపై ఆసీనమైన, నిరామయుడైన నారాయణ దేవునికీ నమస్కరించారు।

Verse 149

दृष्ट्वा सिंहासनासीनं देव्या नारायणेन च / प्रणम्य देवमीशानं पृष्टवत्यो वराङ्गनाः

దేవి మరియు నారాయణుడితో కలిసి సింహాసనంపై ఆసీనమైన ఈశాన దేవుని చూచి, ఆ వరాంగనులు ప్రణమించి తరువాత ఆయనను ప్రశ్నించారు।

Verse 150

कन्या ऊचुः कस्त्वं विभ्राजसे कान्त्या केयं बालरविप्रभा / को ऽन्वयं भ्ति वपुषा पङ्कजायतलोचनः

కన్యలు పలికారు—మీరు ఎవరు, ఇంత కాంతితో ప్రకాశిస్తున్నారు? ఈమె ఎవరు, బాలసూర్యుని వంటి ప్రభతో? మరియు ఈ పద్మనేత్రుడు, దివ్యరూపంతో దీప్తిమంతుడు ఎవరు—మీరు ఏ వంశానికి చెందినవారు?

Verse 151

निशम्य तासां वचनं वृषेन्द्रवरवाहनः / व्याजहार महायोगी भूताधिपतिरव्ययः

వారి వచనములు వినిన తరువాత, శ్రేష్ఠ వృషభవాహనుడు, మహాయోగి, భూతాధిపతి అవ్యయుడైన భగవాన్ ప్రత్యుత్తరం పలికెను।

Verse 152

अहं नारायणो गौरी जगन्माता सनातनी / विभज्य संस्थितो देवः स्वात्मानं बहुधेश्वरः

నేను నారాయణుడను; నేనే గౌరీ, జగన్మాత సనాతనీ. ఏకైక ఈశ్వరుడు తన స్వాత్మను విభజించి అనేక రూపములుగా స్థితిచెందును।

Verse 153

न मे विदुः परं तत्त्वं देवाद्या न महर्षयः / एको ऽयं वेद विश्वात्मा भवानी विष्णुरेव च

నా పరమ తత్త్వాన్ని దేవాదులు గాని మహర్షులు గాని తెలియరు. ఈ ఏకైక విశ్వాత్మనే తెలుసును—అదే భవానీ, అదే విష్ణువును కూడా।

Verse 154

अहं हि निष्क्रियः शान्तः केवलो निष्परिग्रहः / मामेव केशवं देवमाहुर्देवीमथाम्बिकाम्

నేను నిష్క్రియుడను, శాంతుడను, ఏకైకుడను (అద్వితీయుడను), నిరపరిగ్రహుడను. నన్నే కేశవ దేవుడని, అలాగే దేవి అంబిక అని కూడా అంటారు।

Verse 155

एष धाता विधाता च कारणं कार्यमेव च / कर्ता कारयिता विष्णुर्भुक्तिमुक्तिफलप्रदः

ఆయనే ధాతా, విధాతా; ఆయనే కారణమూ కార్యమూ. విష్ణువే కర్త, కారయిత; భోగమూ మోక్షమూ—రెండింటి ఫలములను ప్రసాదించువాడు।

Verse 156

भोक्ता पुमानप्रमेयः संहर्ता कालरूपधृक् / स्त्रष्टा पाता वासुदेवो विश्वात्मा विश्वतोमुखः

ఆయనే భోక్త, అప్రమేయ పురుషుడు; కాలరూపధారి సంహర్త. ఆయనే స్రష్టా, పాతా—వాసుదేవుడు, విశ్వాత్మ, సర్వదిక్ముఖుడు.

Verse 157

कृटस्थो ह्यक्षरो व्यापी योगी नारायणः स्वयम् / तारकः पुरुषो ह्यात्मा केवलं परमं पदम्

ఆయనే కూటస్థుడు, అక్షరుడు, సర్వవ్యాపి; పరమయోగి స్వయంగా నారాయణుడు. ఆయనే తారకుడు, పరమపురుషుడు, ఆత్మ—అద్వితీయమైన పరమపదం.

Verse 158

सैषा माहेश्वरी गौरी मम शक्तिर्निरञ्जना / सान्ता सत्या सदानन्दा परं पदमिति श्रुतिः

ఆమెయే మహేశ్వరీ గౌరీ—నా నిరంజన శక్తి. ఆమె శాంత, సత్య, సదానందమయి; శ్రుతి ఆమెనే పరమపదమని ప్రకటిస్తుంది.

Verse 159

अस्याः सर्वमिदं जातमत्रैव लयमेष्यति / एषैव सर्वभूतानां गतीनामुत्तमा गतिः

ఆమె నుంచే ఈ సమస్త జగత్తు జన్మించింది, ఆమెలోనే లయమవుతుంది. సమస్త భూతాల గమ్యాలలో ఆమెయే ఉత్తమ గతి.

Verse 160

तयाहं संगतो देव्या केवलो निष्कलः परः / पश्याम्यशेषमेवेदं यस्तद् वेद स मुच्यते

ఆ దేవితో ఏకమై నేను ఏకాకి, నిష్కల, పరాత్పరుడిగా నిలుస్తాను; ఈ సమస్త విశ్వాన్ని నిరవశేషంగా దర్శిస్తాను. ఆ తత్త్వాన్ని యథార్థంగా తెలిసినవాడు ముక్తుడవుతాడు.

Verse 161

तस्मादनादिमद्वैतं विष्णुमात्मानमीश्वरम् / एकमेव विजानीध्वं ततो यास्यथ निर्वृतिम्

కాబట్టి ఆదిరహితుడు, అద్వైతుడు, పరమాత్ముడూ ఈశ్వరుడూ అయిన విష్ణువును ఏకమేవగా తెలుసుకొనుడి; ఆ జ్ఞానంతో మీరు పరమశాంతి, మోక్షాన్ని పొందుదురు.

Verse 162

मन्यन्ते विष्णुमव्यक्तमात्मानं श्रद्धयान्विताः / ये भिन्नदृष्ट्यापीशानं पूजयन्तो न मे प्रियाः

శ్రద్ధతో విష్ణువును అవ్యక్త పరమాత్మగా భావించినా, భిన్నదృష్టితో ఈశానుడు (శివుడు)ను పూజించువారు నాకు ప్రియులు కారు.

Verse 163

द्विषन्ति ये जगत्सूतिं मोहिता रौरवादिषु / पच्यमाना न मुच्यन्ते कल्पकोटिशतैरपि

మోహగ్రస్తులై జగత్తు జనని/మూలస్రోతస్సును ద్వేషించువారు రౌరవాది నరకాలలో కాలిపోతూ, కోటి కోటి కల్పాలైనా విముక్తి పొందరు.

Verse 164

तसमादशेषभूतानां रक्षको विष्णुरव्ययः / यथावदिह विज्ञाय ध्येयः सर्वापदि प्रभुः

కాబట్టి అవ్యయుడైన విష్ణువే సమస్త భూతాల రక్షకుడు. దీనిని ఇక్కడ యథావిధిగా తెలుసుకొని, ప్రతి ఆపదలో ఆ ప్రభువును ధ్యానించవలెను.

Verse 165

श्रुत्वा भगवतो वाक्यं देव्यः सर्वगणेश्वराः / नेमुर्नारायणं देवं देवीं च हिमशैलजाम्

భగవానుని వాక్యాన్ని విని దేవ్యులు మరియు సమస్త గణాధిపతులు—నారాయణ దేవునికీ, హిమశైలజా దేవికీ నమస్కరించారు.

Verse 166

प्रार्थयामासुरीशाने भक्तिं भक्तजनप्रिये / भवानीपादयुगले नारायणपदाम्बुजे

ఆమె భక్తజనప్రియ పరమేశ్వరుని ప్రార్థించింది—“భవానీ పాదయుగళంలోను, నారాయణ పద్మపాదాలలోను నాకు ప్రేమభక్తిని ప్రసాదించుము.”

Verse 167

ततो नारायणं देवं गणेशा मातरो ऽपि च / न पश्यन्ति जगत्सूतिं तद्भुतमिवाभवत्

అప్పుడు దేవ నారాయణుడు, గణేశగణములు మరియు మాతృకలు కూడ జగత్సూతిని (జగద్జననిని) చూడలేకపోయారు; అది మహద్భుతంగా అనిపించింది.

Verse 168

तदन्तरे महादैत्यो ह्यन्धको मन्मथार्दितः / मोहितो गिरिजां देवीमाहर्तुं गिरिमाययौ

ఇదిలా ఉండగా మహాదైత్యుడు అంధకుడు మన్మథవేదనతో కలతచెంది మోహితుడై, గిరిజా దేవిని అపహరించుటకు పర్వతమునకు వెళ్లెను.

Verse 169

अथानन्तवपुः श्रीमान् योगी नारायणो ऽमलः / तत्रैवाविरभूद् दैत्यैर्युद्धाय पुरुषोत्तमः

అప్పుడు అనంతరూపుడైన శ్రీమంతుడు, నిర్మల యోగి నారాయణుడు—పురుషోత్తముడు—దైత్యులతో యుద్ధార్థం అక్కడనే అవతరించాడు.

Verse 170

कृत्वाथ पार्श्वे भगवन्तमीशो युद्धाय विष्णुं गणदेवमुख्यैः / शिलादपुत्रेण च मातृकाभिः स कालरुद्रो ऽभिजगाम देवः

అప్పుడు ఈశుడు యుద్ధార్థం భగవాన్ విష్ణువును తన పక్కన నిలిపి, గణదేవముఖ్యులు, శిలాదపుత్రుడు మరియు మాతృకలతో కూడి ఆ దేవుడు కాలరుద్రుడు ముందుకు సాగెను.

Verse 171

त्रिशूलमादाय कृशानुकल्पं स देवदेवः प्रययौ पुरस्तात् / तमन्वयुस्ते गणराजवर्या जगाम देवो ऽपि सहस्त्रबाहुः

అగ్నివలె దగ్ధమై మెరసే త్రిశూలాన్ని ధరించి దేవదేవుడు ముందుగా సాగెను. ఆయనను అనుసరించి గణాధిపతులలో శ్రేష్ఠులు నడిచిరి; సహస్రబాహు దేవుడును కూడ వెళ్లెను।

Verse 172

रराज मध्ये भगवान् सुराणां विवाहनो वारिदवर्णवर्णः / तदा सुमेरोः शिखराधिरूढ- स्त्रिलोकदृष्टिर्भगवानिवार्कः

దేవుల మధ్య గరుడవాహనుడు, వర్షమేఘవర్ణుడు అయిన భగవంతుడు మహా కాంతితో ప్రకాశించెను. అనంతరం సుమేరు శిఖరాగ్రంపై అధిరోహించి త్రిలోకమంతటిని దర్శించి, స్వయంగా సూర్యునివలె జ్వలించెను।

Verse 173

जगत्यनादिर्भगवानमेयो हरः सहस्त्राकृतिराविरासीत् / त्रिशूलपाणिर्गगने सुघोषः पपात देवोपरि पुष्पवृष्टिः

అప్పుడు జగదాది, అప్రమేయుడు అయిన భగవాన్ హరుడు సహస్రరూపాలతో ప్రత్యక్షమయ్యెను. త్రిశూలధారి ఆయన ఆకాశంలో మంగళఘోషంతో గర్జించెను; దేవులపై పుష్పవృష్టి కురిసెను।

Verse 174

समागतं वीक्ष्य गणेशराजं समावृतं देवरिपुर्गणेशैः / युयोध शक्रेण समातृकाभि- र् गणैरशेषैरमपप्रधानैः

దేవశత్రువుల గణేశులతో చుట్టుముట్టబడి వచ్చిన గణరాజును చూచి శక్రుడు (ఇంద్రుడు) మాతృకలతో కూడి, అమరుల నేతృత్వంలోని సమస్త గణాలతో కలిసి అతనితో యుద్ధం చేసెను।

Verse 175

विजित्य सर्वानपि बाहुवीर्यात् स संयुगे शंभुमनन्तधाम / समाययौ यत्र स कालरुद्रो विमानमारुह्य विहीनसत्त्वः

యుద్ధంలో భుజబలంతో అందరినీ జయించి, అతడు అనంతధాముడైన శంభువుని సమీపించెను; అక్కడ ధైర్యహీనుడైన కాలరుద్రుడు విమానమేరి నిలిచియుండెను।

Verse 176

दृष्ट्वान्धकं समयान्तं भगवान् गरुडध्वजः / व्याजहार महादेवं भैरवं भूतिभूषणम्

అంధకుని వినాశానికి నియతమైన కాలం సమీపించిందని చూచి గరుడధ్వజుడైన భగవాన్ మహాదేవుని—భైరవుని, భస్మవిభూషితుని—సంబోధించాడు।

Verse 177

हन्तुमर्हसि दैत्येशमन्धकं लोककण्टकम् / त्वामृते भगवान् शक्तो हन्ता नान्यो ऽस्य विद्यते

లోకాలకు కంటకమైన దైత్యేశుడు అంధకుని సంహరించుటకు యోగ్యుడు మీరు మాత్రమే. మీను తప్ప, ఓ భగవాన్, అతనిని హతమార్చగలవాడు మరెవ్వరూ లేరు।

Verse 178

त्वं हर्ता सर्वलोकानां कालात्मा ह्यैश्वरी तनुः / स्तूयते विविधैर्मन्त्रर्वेदविद्भिर्विचक्षणैः

మీరు సమస్త లోకాలను లయపరచువారు; మీరు కాలాత్మ, ఐశ్వర్యమయమైన దివ్య తను. విచక్షణులైన వేదవేత్తలు నానా మంత్రాలతో మిమ్ము స్తుతిస్తారు।

Verse 179

स वासुदेवस्य वचो निशम्य भगवान् हरः / निरीक्ष्य विष्णुं हनने दैत्यन्द्रस्य मतिं दधौ

వాసుదేవుని వచనాన్ని విని భగవాన్ హరుడు (శివుడు) విష్ణువును పరిశీలించి దైత్యేంద్రుని సంహరించుటకు సంకల్పించాడు।

Verse 180

जगाम देवतानीकं गणानां हर्षमुत्तमम् / स्तुवन्ति भैरवं देवमन्तरिक्षचरा जनाः

దేవతల సైన్యం ముందుకు సాగింది; గణులలో పరమ హర్షం వెల్లివిరిసింది. అంతరిక్షంలో సంచరించే జనులు భైరవ దేవుని స్తుతించారు।

Verse 181

जयानन्त महादेव कालमूर्ते सनातन / त्वमग्निः सर्वभूतानामन्तश्चरसि नित्यशः

జయము నీకే, అనంత మహాదేవా, కాలమూర్తి సనాతనా! నీవే సమస్త భూతముల అంతరంగాగ్ని; నిత్యము అంతరంలో సంచరిస్తూ నివసిస్తావు।

Verse 182

त्वं यत्रज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वं धाता हरिरव्ययः / त्वं ब्रह्मा त्वं महादेवस्त्वं धाम परमं पदम्

నీవే యజ్ఞక్షేత్రజ్ఞుడు, నీవే వషట్కారము. నీవే ధాత—అవ్యయ హరి. నీవే బ్రహ్మ, నీవే మహాదేవ; నీవే పరమ ధామము, పరమ పదము।

Verse 183

ओङ्कारमूर्तिर्योगात्मा त्रयीनेत्रस्त्रिलोचनः / महाविभूतिर्देवेशो जयाशेषजगत्पते

ఓంకారమూర్తి, యోగాత్మ, త్రయీవేదములే నేత్రములుగా గల త్రిలోచనా! మహావిభూతిధర దేవేశా, అశేష జగత్పతే—నీకు జయము.

Verse 184

ततः कालाग्निरुद्रो ऽसौ गृहीत्वान्धकमीश्वरः / त्रिशूलाग्रेषु विन्यस्य प्रननर्त सतां गतिः

అప్పుడు కాలాగ్నిరుద్రుడు—స్వయంగా ఈశ్వర శివుడు—అంధకుని పట్టుకొని త్రిశూలాగ్రాలపై నిలిపి, విజయనర్తనం చేసెను; ఆయనే సత్పురుషుల ఆశ్రయము, పరమగతి.

Verse 185

दृष्ट्वान्धकं देवगणाः शूलप्रोतं पितामहः / प्रणेमुरीश्वरं देवं भैरवं भवमोचकम्

అంధకుడు త్రిశూలమున గుచ్చబడినదాన్ని చూసి దేవగణములు, పితామహ బ్రహ్మతో కూడి, భవబంధమును విడిపించు భైరవరూప ఈశ్వరదేవునికి ప్రణామము చేసిరి।

Verse 186

अस्तुवन् मुनयः सिद्धा जगुर्गन्धर्विकिंनराः / अन्तरिक्षे ऽप्सरः सङ्घा नृत्यन्तिस्म मनोरमाः

సిద్ధ మునులు స్తోత్రాలతో స్తుతించారు; గంధర్వులు, కిన్నరులు గానం చేశారు; అంతరిక్షంలో మనోహర అప్సరసల సమూహాలు అతి సుందరంగా నృత్యం చేసాయి.

Verse 187

संस्थापितो ऽथशूलाग्रे सो ऽन्धको दग्धकिल्बिषः / उत्पन्नाखिलविज्ञानस्तुष्टाव परमेश्वरम्

అప్పుడు అంధకుడు త్రిశూలాగ్రంపై నిలిపబడెను; అతని పాపాలు దగ్ధమయ్యాయి. సమస్త విజ్ఞానం ఉదయించి, అతడు పరమేశ్వరుని స్తుతించాడు.

Verse 188

अन्धक उवाच नमामि मूर्ध्ना भगवन्तमेकं समाहिता यं विदुरीशतत्त्वम् / पुरातनं पुण्यमनन्तरूपं कालं कविं योगवियोगहेतुम्

అంధకుడు పలికెను—మస్తకము వంచి నేను ఆ ఏక భగవంతుని నమస్కరిస్తున్నాను; సమాహితచిత్తులు ఆయనను ఈశ్వరతత్త్వముగా తెలుసుకొందురు. ఆయన పురాతనుడు, పుణ్యుడు, అనంతరూపుడు; కాలస్వరూపుడు, కవి-ఋషి, యోగంలో సంయోగ-వియోగాలకు కారణము.

Verse 189

दंष्ट्राकरालं दिवि नृत्यमानं हुताशवक्त्रं ज्वलनार्करूपम् / सहस्त्रपादाक्षिशिरोभियुक्तं भवन्तमेकं प्रणमामि रुद्रम्

దంష్ట్రలతో భయంకరుడు, దివిలో నర్తించువాడు, అగ్నిముఖుడు, జ్వలించే సూర్యసమ రూపుడు; సహస్ర పాదాలు, నేత్రాలు, శిరస్సులతో యుక్తుడు—అటువంటి ఏక రుద్రుని నేను ప్రణమిస్తున్నాను.

Verse 190

जयादिदेवामरपूजिताङ्घ्रे विभागहीनामलतत्त्वरूप / त्वमग्निरेको बहुधाभिपूज्यसे वाय्वादिभेदैरखिलात्मरूप

జయము, ఆదిదేవా! దేవులు, అమరులు పూజించే పాదములవాడా! నీవు విభాగరహితుడు, నిర్మల తత్త్వరూపుడు. నీవే ఏక అగ్ని; అయితే వాయువు మొదలైన భేదాల ద్వారా అఖిలాత్మరూపుడై అనేక విధాల పూజింపబడుతున్నావు.

Verse 191

त्वामेकमाहुः पुरुषं पुराणम् आदित्यवर्णं तमसः परस्तात् / त्वं पश्यसीदं परिपास्यजस्त्रं त्वमन्तको योगिगणाभिजुष्टः

నిన్నే ఏకైక పురాతన పరమపురుషుడని అంటారు—సూర్యవర్ణుడు, తమస్సుకు అతీతుడు. నీవు ఈ సమస్త జగత్తును దర్శించి నిరంతరం పరిరక్షిస్తావు; నీవే అంతకుడు, యోగిగణములచే సేవింపబడువాడవు.

Verse 192

एको ऽन्तरात्मा बहुधा निविष्टो देहेषु देहादिविशेषहीनः / त्वमात्मशब्दं परमात्मतत्त्वं भवन्तमाहुः शिवमेव केचित्

ఒకే అంతరాత్మ అనేక విధాలుగా దేహములలో నివసించినా, దేహాది భేదములేనివాడు. ‘ఆత్మ’ అనే పదముచే సూచింపబడే పరమాత్మతత్త్వం నీవే; అందుకే కొందరు నిన్నే శివుడని ప్రకటిస్తారు.

Verse 193

त्वमक्षरं ब्रह्म परं पवित्र- मानन्दरूपं प्रणवाभिधानम् / त्वमीश्वरो वेदपदेषु सिद्धः स्वयं प्रभो ऽशेषविशेषहीनः

నీవు అక్షర పరబ్రహ్మము—పరమ పవిత్రము, ఆనందస్వరూపము, ప్రణవ ‘ఓం’ అనే నామముతో అభిహితము. నీవే వేదపదములలో సిద్ధమైన ఈశ్వరుడు; స్వయంప్రభువు, సమస్త ఉపాధి-భేదములేనివాడు.

Verse 194

त्वमिन्द्ररूपो वरुणाग्निरूपो हंसः प्राणो मृत्युरन्तासि यज्ञः / प्रजापतिर्भगवानेकरुद्रो नीलग्रीवः स्तूयसे वेदविद्भिः

నీవు ఇంద్రరూపుడవు, వరుణుడుగాను అగ్నిరూపుడుగాను ఉన్నావు. నీవే హంస, నీవే ప్రాణము, నీవే మృత్యువు మరియు అంతము; నీవే యజ్ఞస్వరూపము. నీవు ప్రజాపతి; నీవు భగవాన్ ఏకరుద్రుడు—నీలగ్రీవుడు—వేదవిదులచే స్తుతింపబడువాడవు.

Verse 195

नारायणस्त्वं जगतामथादिः पितामहस्त्वं प्रपितामहश्च / वेदान्तगुह्योपनिषत्सु गीतः सदाशिवस्त्वं परमेश्वरो ऽसि

నీవు నారాయణుడు, సమస్త లోకములకు ఆదికారణము. నీవు పితామహుడు (బ్రహ్మ) మరియు ప్రపితామహుడును. వేదాంతమున గూఢహృదయమైన రహస్య ఉపనిషత్తులలో నీవు గీతింపబడుతావు. నీవు సదాశివుడు; నీవే పరమేశ్వరుడు.

Verse 196

नमः परस्तात् तमसः परस्मै परात्मने पञ्चपदान्तराय / त्रिशक्त्यतीताय निरञ्जनाय सहस्त्रशक्त्यासनसंस्थिताय

తమస్సుకు అతీతుడై, పరమాత్మగా పరమోన్నతుడైన ఆయనకు నమస్కారం—పంచపదాలను అతిక్రమించినవాడై, త్రిశక్తి (గుణ) అతీతుడై, నిరంజనుడై, సహస్రశక్తుల ఆసనంపై విరాజిల్లువాడై ఉన్నవాడికి నమః।

Verse 197

त्रिमूर्तये ऽनन्दपदात्ममूर्ते जगन्निवासाय जगन्मयाय / नमो ललाटार्पितलोचनाय नमो जनानां हृदि संस्थिताय

త్రిమూర్తియైన, ఆనందపదంలో ఆత్మస్వరూపమూర్తిగా ఉన్న, జగన్నివాసుడైన జగన్మయుడైన ప్రభువుకు నమస్కారం. లలాటంలో నేత్రం కలవాడికి, సమస్త జనుల హృదయాలలో స్థితుడైనవాడికి నమః।

Verse 198

फणीन्द्रहाराय नमो ऽस्तु तुभ्यं मुनीन्द्रसिद्धार्चितपादयुग्म / ऐश्वर्यधर्मासनसंस्थिताय नमः परान्ताय भवोद्भवाय

ఫణీంద్రహారధారివైన, మునీంద్రులు సిద్ధులు ఆరాధించే పాదయుగ్మమున్న ప్రభువా—నీకు నమస్కారం. ఐశ్వర్యధర్మాసనంపై స్థితుడవైన పరాత్పరుడా, హే భవోద్భవా—నీకు నమః।

Verse 199

सहस्त्रचन्द्रार्कविलोचनाय नमो ऽस्तु ते सोम सुमध्यमाय / नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यबाहो नमो ऽम्बिकायाः पतये मृडाय

సహస్ర చంద్రసూర్య సమాన దృష్టిగల, సుమధ్యుడవైన హే సోమా—నీకు నమస్కారం. హే దేవా, హిరణ్యబాహో (సువర్ణభుజా)—నీకు నమస్కారం. అంబికాపతియైన మృడుడైన రుద్రునికి నమః।

Verse 200

नमो ऽतिगुह्याय गुहान्तराय वेदान्तविज्ञानसुनिश्चिताय / त्रिकालहीनामलधामधाम्ने नमो महेशाय नमः शिवाय

అతిగుహ్యుడవైన, హృదయగుహాంతరంలో అంతర్యామిగా ఉన్న, వేదాంతవిజ్ఞానంతో సునిశ్చితుడైన ప్రభువుకు నమస్కారం. త్రికాలాతీతుడై, నిర్మల తేజోధామధాముడైనవాడికి నమః. మహేశునికి నమః, శివునికి నమః।