Adhyaya 9

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे मानससृष्टिवर्णनं नामाष्टमो ऽध्यायः सूत उवाच रुद्रं धर्मं मनश्चैव रुचिं चैवाकृतिं तथा / पञ्च कर्तॄन् हि स तदा मनसा व्यसृजत्प्रभुः

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో, వాయుప్రోక్త పూర్వభాగ ద్వితీయ అనుషంగపాదంలో ‘మానససృష్టివర్ణనం’ అనే అష్టమాధ్యాయం. సూతుడు పలికెను—అప్పుడు ప్రభువు మనసుతో రుద్రుడు, ధర్మము, మనస్సు, రుచి, ఆకృతి—ఈ ఐదు కర్తలను సృష్టించెను।

Verse 2

एते महाभुजाः सर्वे प्रजानां स्थितिहेतवः / औषधीः प्रतिसंधत्ते रुद्रः क्षीणः पुनः पुनः

ఈ మహాబాహువులందరూ ప్రజల స్థితికి కారణములు; రుద్రుడు పునఃపునః క్షీణుడై ఔషధులను మళ్లీ సంధానము చేయును।

Verse 3

प्राप्तौषधिफलैर्देवः सम्यगिष्टः फलार्थिभिः / त्रिभिरेव कपालैस्तु त्र्यंबकैरोषधीक्षये

ఔషధఫలాలు పొందిన ఫలార్థులు దేవుని సమ్యక్గా యజించారు. ఔషధి-క్షయ సమయంలో త్ర్యంబక యాగం మూడు కపాలాలతోనే జరుగుతుంది.

Verse 4

इज्यते मुनिभिर्यस्मात्तस्मात्त्त्र्यंबक उच्यते / गायत्रीं चैव त्रिष्टुप् च जगती चैव ताः स्मृताः

మునులు యజించే వాడైనందున ఆయన ‘త్ర్యంబక’ అని పిలువబడతాడు. గాయత్రీ, త్రిష్టుప్, జగతీ—ఇవే ఛందస్సులని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 5

अंबिकानां मया प्रोक्ता योनयः स्वनस्पतेः / ताभिरेकत्वभूता भिस्त्रिविधाभिः स्ववीर्यतः

అంబికల యోనులను నేను వనస్పతి-స్వరూపముగా చెప్పాను. అవి స్వవీర్యంతో త్రివిధమైయున్నా ఏకత్వంగా నిలిచినవి.

Verse 6

त्रिसाधनः पुरोडाशस्त्रिकपालस्ततः स्मृतः / त्र्यंबकः स पुरोडाशस्तेनेह त्र्यंबकःस्मृतः

మూడు సాధనాలతో కూడిన పురోడాశం ‘త్రికపాల’ అని స్మృతం. అదే పురోడాశమే ‘త్ర్యంబక’; అందువల్ల ఇక్కడ త్ర్యంబకమని చెప్పబడింది.

Verse 7

धत्ते धर्मः प्रजाः सर्वा मनो ज्ञानकरं स्मृतम् / आकृतिः सुरुचे रूपं रुचिः श्रद्धाकरः स्मृतः

ధర్మం సమస్త ప్రజలను ధరిస్తుంది; మనస్సు జ్ఞానకారకమని స్మృతం. ఆకృతి సురుచికరమైన రూపం; రుచి శ్రద్ధను కలిగించేదిగా స్మృతం.

Verse 8

एवमेते प्रजापालाः प्रजानां स्थितिहेतवः / अथास्य सृजतः सर्गं प्रजानां परिवृद्धये

ఇలా ఈ ప్రజాపాలకులు ప్రజల స్థితికి కారణములు. తరువాత ఆయన ప్రజల పరివృద్ధి కొరకు సృష్టి-క్రమాన్ని ఏర్పరచెను.

Verse 9

न व्यवर्द्धत ताः सृष्टाः प्रजाः केनापि हेतुना / ततः स विदधे बुद्धिमर्थनिश्चयगा मिनीम्

ఏ కారణముచేతనూ సృష్టింపబడిన ఆ ప్రజలు వృద్ధి చెందలేదు. అప్పుడు ఆయన అర్థనిశ్చయానికి దారితీసే బుద్ధిని ఏర్పరచెను.

Verse 10

अथात्मनि समद्राक्षीत्तमोमात्रां तु चारिणीम् / रजः सत्त्वं परित्यज्य वर्तमानां स्वकर्मतः

అప్పుడు ఆయన తనలో తమోమాత్రను సంచరిస్తూ చూచెను; అది రజస్సు, సత్త్వాన్ని విడిచి స్వకర్మానుసారం ప్రవర్తించుచుండెను.

Verse 11

ततः स तेन दुखेनशुचं चक्रे जगत्पतिः / तमश्च व्यनुदत्पश्चाद् रजसातु समावृणोत्

అప్పుడు జగత్పతి ఆ దుఃఖమునుండి శోకాన్ని కలిగించెను. తరువాత ఆయన తమస్సును తొలగించి రజస్సుతో ఆవరించెను.

Verse 12

तत्तमः प्रतिनुत्तं वै मिथुनं संप्रसूयत / अधर्माचरणा त्तस्य हिंसा शोको व्यजायत

ఆ తమస్సు ప్రతినుత్తమై ఒక మిథునాన్ని ప్రసవించెను. దాని అధర్మాచరణమునుండి హింస మరియు శోకం జన్మించెను.

Verse 13

ततस्तस्मिन्समुद्भूते मिथुने वरणात्मके / ततः स भगवानासीत् प्रीतश्चैतं हि शिश्रिये

ఆ వరస్వరూపమైన యుగళము ఉద్భవించినప్పుడు భగవానుడు పరమ ప్రీతితో దానినే ఆశ్రయించి నిలిచెను।

Verse 14

एवं प्रीतात्मनस्तस्य स्वदेहार्द्धाद्विनिःसृता / नारी परमकल्याणी सर्वभूतमनोहरा

ఇలా ప్రీతాత్ముడైన ఆయన స్వదేహార్ధమునుండి పరమకల్యాణమయి, సమస్తభూతముల మనస్సును హరించు స్త్రీ ఉద్భవించింది।

Verse 15

सा हि कामात्मना सृष्टा प्रकृतेः सा सुरूपिणी / शतरूपेति सा प्रोक्ता सा प्रोक्तैव पुनः पुनः

ఆమె కామాత్మస్వరూపముతో సృష్టింపబడినది, ప్రకృతినుండి ఉద్భవించిన సురూపిణి; ఆమెను ‘శతరూపా’ అని పలికిరి—అదే నామము పునఃపునః చెప్పబడెను।

Verse 16

ततः प्रजाः समुद्भूता यथा प्रोक्ता मया पुरा / प्रक्रियायां यथा तुभ्यं त्रेतामध्ये महात्मनः

తదుపరి ప్రజలు ఉద్భవించిరి, నేను పూర్వమే చెప్పినట్లుగా; హే మహాత్మా, త్రేతాయుగ మధ్యమున నీకు వివరించిన ప్రక్రియ ప్రకారమే।

Verse 17

यदा प्रजास्तु ताः सृष्टा न व्यवद्धत धीमतः / ततो ऽन्यान्मानसान्पुत्रानात्मनः सदृशो ऽसृजत

ఆ ప్రజలు సృష్టింపబడినప్పటికీ ఆ ధీమంతుని చేత వృద్ధి చెందకపోయినప్పుడు, అతడు తనకు సమానమైన ఇతర మానసపుత్రులను సృష్టించెను।

Verse 18

भृग्वङ्गिरोमरीचींश्च पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् / दक्षमत्रिं वसिष्ठं च निर्ममे मानसान्सुतान्

బ్రహ్ముడు భృగు, అంగిరస, మరీచి, పులస్త్య, పులహ, క్రతు, దక్ష, అత్రి, వసిష్ఠులను తన మనస్సు నుండి పుట్టిన మానసపుత్రులుగా సృష్టించాడు।

Verse 19

नव ब्रह्माण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः / ब्रह्मा यतात्मकानां तु सर्वेषामात्मयोनिनाम्

పురాణాలలో నిశ్చయంగా వీరిని ‘నవ బ్రహ్ములు’ అని చెప్పబడింది; బ్రహ్ముడు తన స్వరూపమయమైన సమస్త ఆత్మయోనులకూ మూలకారణము।

Verse 20

ततो ऽसृजत्पुनर्ब्रह्मा धर्मं भूतसुखावहम् / प्रजापतिं रुचिं चैव पूर्वेषामेव पूर्वजौ

ఆపై బ్రహ్ముడు మళ్లీ సమస్త భూతాలకు సుఖాన్ని కలిగించే ధర్మాన్ని సృష్టించాడు; అలాగే పూర్వులకూ పూర్వజుడైన ప్రజాపతి రుచిని కూడా ఉద్భవింపజేశాడు।

Verse 21

बुद्धितः ससृजे धर्मं सर्वभूतसुखावहम् / मनसस्तु रुचिर्नाम जज्ञे जो ऽव्यक्तजन्मनः

బ్రహ్ముడు తన బుద్ధి నుండి సమస్త భూతాలకు సుఖాన్ని కలిగించే ధర్మాన్ని సృష్టించాడు; అలాగే అవ్యక్తజన్ముడైన ‘రుచి’ అనే ప్రజాపతి అతని మనస్సు నుండి జన్మించాడు।

Verse 22

भृगुस्तु त्दृदयाज्जज्ञे ऋषिः साललयोनिनः / प्राणाद्दक्षं सृजन्ब्रह्मा चक्षुर्भ्यां तु मरीचिनम्

భృగు ఋషి బ్రహ్ముని హృదయం నుండి జన్మించాడు, జలతత్త్వసంబంధ యోనివాడు; బ్రహ్ముడు తన ప్రాణం నుండి దక్షుణ్ని, తన కళ్ల నుండి మరీచిని సృష్టించాడు।

Verse 23

अभिमानात्मकं रुद्रं निर्ममे नीललोहितम् / शिरसोंगिरसं चैव श्रोत्रादत्रिं तथैव च

అభిమానస్వరూపుడైన రుద్రుని, నీలలోహితుని ఆయన సృష్టించాడు. శిరస్సు నుండి అంగిరసుని, శ్రోత్రం నుండి అత్రిని కూడా అలాగే ఉద్భవింపజేశాడు.

Verse 24

पुलस्त्यं च तथोदानाद्व्यानाच्च पुलहं पुनः / समानजो वसिष्ठश्च ह्यपानान्निर्ममे क्रतुम्

ఉదానము నుండి పులస్త్యుని, వ్యానము నుండి మళ్లీ పులహుని సృష్టించాడు. సమానము నుండి వసిష్ఠుడు జన్మించాడు; అపానము నుండి క్రతువును నిర్మించాడు.

Verse 25

इत्येते ब्रह्मणः पुत्राः प्रजादौ द्वादश स्मृताः / धर्मस्तेषां प्रथमजो देवतानां स्मृतस्तु वै

ఇలా ప్రజాసృష్టి ఆరంభంలో బ్రహ్ముని పుత్రులు పన్నెండు మంది అని స్మరించబడతారు. వారిలో మొదట పుట్టినవాడు ధర్ముడు; దేవతలలోనూ అతడు స్మృతుడే.

Verse 26

भृग्वादयस्तु ये सृष्टास्ते वै ब्रह्मर्षयः स्मृताः / गृहमेधिपुराणास्ते धर्मस्तैः प्राक् प्रवर्त्तितः

భృగువు మొదలైనవారు సృష్టింపబడినవారు బ్రహ్మర్షులుగా స్మరించబడతారు. వారు గృహమేధి సంప్రదాయంలో ప్రాచీనులు; ధర్మాన్ని వారు ముందే ప్రవర్తింపజేశారు.

Verse 27

द्वादशैते प्रसूयन्ते प्रजाः कल्पे पुनः पुनः / तेषां द्वादश ते वंशा दिव्या देवगुणान्विताः

ఈ పన్నెండు మంది కల్పం కల్పంలో మళ్లీ మళ్లీ ప్రజలను ప్రసవింపజేస్తారు. వారి పన్నెండు వంశాలు దివ్యమైనవి, దేవగుణాలతో సమన్వితమైనవి.

Verse 28

क्रियावन्तः प्रजावन्तो महर्षिभिरलङ्कृताः / यदा तैरिह सृष्टैस्तु धर्म्माद्यैश्च महर्षिभिः

వారు క్రియావంతులు, ప్రజావంతులు, మహర్షులచే అలంకృతులు. ఇక్కడ ఆ మహర్షులు ధర్మాది సృష్టించినప్పుడు.

Verse 29

सृज्यमानाः प्रजाश्चैव न व्यवर्द्धन्त धीमतः / तमोमात्रावृतः सो ऽभूच्छोकप्रतिहतश्च वै

సృష్టింపబడుతున్న ప్రజలు కూడా ఆ ధీమంతుని వృద్ధి చేయలేకపోయారు. అతడు కేవలం తమస్సుతో ఆవరించబడి, శోకంతో ప్రతిహతుడయ్యాడు.

Verse 30

यथाऽवृतः स वै ब्रह्मा तमोमात्रा तु सा पुनः / पुत्राणां च तमोमात्रा अपरा निःसृताभवत्

ఎలా ఆ బ్రహ్మ తామోమాత్రతో ఆవరించబడినాడో, అదే తామోమాత్ర మళ్లీ అతని కుమారుల నుండీ మరో రూపంగా వెలువడింది.

Verse 31

प्रतिस्रोतात्मको ऽधर्मो हिंसा चैवाशुभात्मिका / ततः प्रतिहते तस्य प्रतीते वरणात्मके

అధర్మం ప్రతిస్రోతస్వరూపమై, హింస కూడా అశుభస్వరూపిణిగా ఉంది. తరువాత అతని ఆ ఆవరణస్వరూపం ప్రతిహతమై స్పష్టమైంది.

Verse 32

स्वां तनुं स तदा ब्रह्मा समपोहत भास्वराम् / द्विधा कृत्वा स्वकं देहमर्द्धेन पुरुषो ऽभवत्

అప్పుడు బ్రహ్మ తన ప్రకాశవంతమైన తనువును తొలగించాడు. తన దేహాన్ని రెండుగా చేసి, అర్ధభాగంతో పురుషరూపుడయ్యాడు.

Verse 33

अर्धेन नारी सा तस्य शतरूपा व्यजायत / प्रकृतिर्भूतधात्री सा कामाद्वै सृजतः प्रभोः

ఆయన అర్ధభాగం నుండి ఆ స్త్రీ శతరూపా జన్మించింది. సృష్టి చేయు ప్రభువు కోరికవలన ఆమెనే ప్రకృతి, భూతధాత్రి, ప్రదర్శితమైంది.

Verse 34

सा दिवं पृथिवीं चैव महिम्ना व्याप्य सुस्थिता / ब्रह्माणः सा तनुः पूर्वा दिवमावृत्य तिष्टतः

ఆమె తన మహిమతో స్వర్గమును, భూమిని వ్యాపించి స్థిరంగా నిలిచింది. ఆమె బ్రహ్ముని ప్రాచీన దేహము; ద్యులోకమును ఆవరించి నిలిచినది.

Verse 35

या त्वर्द्धा सृज्यते नारी शतरूपा व्यजायत / सा देवी नियुतं तप्त्वा तपः परम दुश्चरम्

అర్ధభాగం నుండి సృష్టింపబడిన ఆ స్త్రీ శతరూపా జన్మించింది. ఆ దేవి అత్యంత దుష్కరమైన పరమ తపస్సును నియుతకాలం వరకు ఆచరించింది.

Verse 36

भर्त्तारं दीप्तयशसं पुरुषं प्रत्यपद्यत / स वै स्वायंभुवः पूर्वं पुरुषो मनुरुच्यते

ఆమె దీప్తయశస్సు గల ఆ పురుషుని భర్తగా ఆశ్రయించింది. ఆ ఆద్య స్వాయంభువ పురుషుడే ‘మను’ అని చెప్పబడతాడు.

Verse 37

तस्यैकसप्ततियुगं मन्वन्तरमिहोच्यते / लब्ध्वा तु पुरुषः पत्नीं शतरूपामयोनिजाम्

అతని మన్వంతరం ఇక్కడ ఏకసప్తతి (71) యుగాలుగా చెప్పబడింది. ఆ పురుషుడు అయోనిజ అయిన శతరూపాను భార్యగా పొందాడు.

Verse 38

तया स रमते सार्द्धं तस्मात्सा रतिरुच्यते / प्रथमः संप्रयोगः स कल्पादौ समवर्त्तत

అతడు ఆమెతో కలిసి రమిస్తాడు; అందుకే ఆమెను ‘రతి’ అని అంటారు. ఆ మొదటి సంయోగం కల్పారంభంలోనే జరిగింది.

Verse 39

विराजमसृजद्ब्रह्मा सो ऽभवत्पुरुषो विराट् / सम्राट् सशतरूपस्तु वैराजस्तु मनुः स्मृतः

బ్రహ్మా విరాజుని సృష్టించాడు; అతడే విరాట్ పురుషుడయ్యాడు. అతడు సమ్రాట్, శతరూపుడూ; వైరాజుడే మనువని స్మరిస్తారు.

Verse 40

स वैराजः प्रजासर्गं ससर्ज पुरुषो मनुः / वैराजात्पुरुषाद्वीरौ शतरूपा व्यजायत

ఆ వైరాజ మను-పురుషుడు ప్రజాసృష్టిని సృష్టించాడు. వైరాజ పురుషుని నుండి వీర్యరూపంగా శతరూపా జన్మించింది.

Verse 41

प्रियव्रतोत्तानपादौ पुत्रौ पुत्रवतां वरौ / कन्ये द्वे सुमहाभागे याभ्यां जाता इमाः प्रजाः

ప్రియవ్రతుడు, ఉత్తానపాదుడు—ఈ ఇద్దరు కుమారులు కుమారవంతులలో శ్రేష్ఠులు. అలాగే రెండు మహాభాగ్యశాలినీ కుమార్తెలు; వీరివలన ఈ ప్రజలు జన్మించారు.

Verse 42

देवी नाम्ना तथाकूलिः प्रसूतिश्चैव ते शुभे / स्वायंभुवः प्रसूतिं तु दक्षाय व्यसृजत्प्रभुः

ఆ శుభకన్యలలో ఒకదాని పేరు దేవీ; మరొకరు ఆకూతి, ప్రసూతి. ప్రభువు స్వాయంభువ మనువు ప్రసూతిని దక్షునికి సమర్పించాడు.

Verse 43

रुचेः प्रजापतेश्चैव आकूतिं प्रत्य पादयत् / आकूत्यां मिथुनं जज्ञे मानसस्य रुचेः शुभम्

ప్రజాపతి రుచీ ఆకూతిని స్వీకరించాడు. ఆకూతిలో రుచీ యొక్క మానస సంకల్పం వల్ల ఒక శుభమైన జంట జన్మించింది.

Verse 44

यज्ञश्च दक्षिणा चैव यमलौ तौ बभूवतुः / यज्ञस्य दक्षिणायां च पुत्रा द्वादश जज्ञिरे

ఆ జంట యజ్ఞుడు మరియు దక్షిణా అని ప్రసిద్ధి చెందారు. యజ్ఞుని భార్య దక్షిణాలో పన్నెండు కుమారులు జన్మించారు.

Verse 45

यामा इति समाख्याता देवाः स्वायंभुवेतरे / यमस्य पुत्रा यज्ञस्य तस्माद्यामास्तु ते स्मृताः

స్వాయంభువ మన్వంతరంలోని ఆ దేవతలు ‘యామా’ అని పిలువబడ్డారు. వారు యజ్ఞుని కుమారులు గనుక ‘యామా’గా స్మరించబడతారు.

Verse 46

अजिताश्चैव शुक्राश्च द्वौ गणौ ब्रह्मणः स्मृतौ / यामाः पूर्वं परिक्रान्ता येषां संज्ञा दिवौकसः

అజితులు మరియు శుక్రులు—ఇవి బ్రహ్ముని రెండు గణాలుగా చెప్పబడతాయి. ముందుగా పరిభ్రమించిన యామాలకు ‘దివౌకసులు’ అనే పేరు వచ్చింది.

Verse 47

स्वायंभूव सुतायां तु प्रसूत्यां लोकमातरः / तस्यां कन्याश्चतुर्विंशद्दक्षस्त्वजनयत्प्रभुः

స్వాయంభువుని కుమార్తె ప్రసూతిలో లోకమాతృలు ప్రదర్శితమయ్యారు. ఆ ప్రసూతిలోనే ప్రభువు దక్షుడు ఇరవై నాలుగు కుమార్తెలను కనెను.

Verse 48

सर्वास्ताश्च महाभागाः सर्वाः कमललोचनाः / योगपत्न्यश्च ताः सर्वाः सर्वास्ता योगमातरः

ఆమెమందరూ మహాభాగ్యవతులు, కమలనేత్రులు; అందరూ యోగపత్నులు, యోగమాతలే.

Verse 49

सर्वाश्च ब्रह्मवादिन्यः सर्वा विश्वस्य मातरः / श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा तथा क्रिया

ఆమెమందరూ బ్రహ్మవాదినులు, విశ్వమాతలు—శ్రద్ధ, లక్ష్మి, ధృతి, తుష్టి, పుష్టి, మేధ, అలాగే క్రియ.

Verse 50

बुद्धिर्लज्जा वसुः शान्तिः सिद्धिः कीर्त्तिस्त्रयोदश / पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः

బుద్ధి, లజ్జ, వసు, శాంతి, సిద్ధి, కీర్తి—ఇలా పదమూడు దాక్షాయణీలను ప్రభువు ధర్ముడు భార్యలుగా స్వీకరించాడు.

Verse 51

द्वाराण्येतानि चैवास्य विहितानि स्वयंभुवा / यान्याः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः

ఇవే అతని ద్వారాలు, స్వయంభువు నియమించినవి; మిగిలినవారు కనిష్ఠునికి చెందిన పదకొండు సులోచనులు.

Verse 52

सती ख्यातिश्च संभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा / सन्नतिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा

సతీ, ఖ్యాతి, సంభూతి, స్మృతి, ప్రీతి, క్షమా; అలాగే సన్నతి, అనసూయ, ఊర్జా, స్వాహా, స్వధా.

Verse 53

तास्तदा प्रत्यगृह्णन्त पुनरन्ये महार्षयः / रुद्रो भृगुर्मरीचिश्च अङ्गिराः पुलहः क्रतुः

అప్పుడు మరల ఇతర మహర్షులు వారిని స్వీకరించారు—రుద్రుడు, భృగువు, మరీచి, అంగిరసుడు, పులహుడు, క్రతువు।

Verse 54

पुलस्त्यो ऽत्रिर्वसिष्ठश्च पितरो ऽग्रिस्तथैव च / सतीं भवाय प्रायच्छत्ख्यातिं च भृगवे तथा

పులస్త్యుడు, అత్రి, వసిష్ఠుడు, పితృదేవతలు మరియు అగ్ని కూడా—సతీని భవునికి (శివునికి) ఇచ్చారు; ఖ్యాతిని భృగువుకు ఇచ్చారు।

Verse 55

मरीचये तु संभूतिं स्मृतिमङ्गिरसे ददौ / प्रीतिं चैव पुलस्त्याय क्षमां वै पुलहाय च

మరీచికి సంభూతి, అంగిరసునికి స్మృతి; పులస్త్యునికి ప్రీతి, పులహునికి క్షమ ఇవ్వబడింది।

Verse 56

क्रतवे संततिं नाम अनसूयां तथात्रये / ऊर्जां ददौ वसिष्ठाय स्वाहां चैवाग्नये ददौ

క్రతువుకు ‘సంతతి’ అనే, అత్రికి అనసూయ; వసిష్ఠునికి ఊర్జ, అగ్నికి స్వాహా ఇవ్వబడింది।

Verse 57

स्वधां चैव पितृभ्यस्तु तास्वपत्यानि मे शृणु / एताः सर्वा महाभागाः प्रजास्त्वनुसृताः स्थिताः

పితృదేవతలకు స్వధా ఇవ్వబడింది; ఇప్పుడు ఆ భార్యల ద్వారా పుట్టిన సంతానాన్ని నన్ను వినండి। ఈ మహాభాగ్య ప్రజలన్నీ పరంపరగా కొనసాగుతూ స్థిరంగా ఉన్నాయి।

Verse 58

मन्वन्तरेषु सर्वेषु यावदाभूतसंप्लवम् / श्रद्धा कामं प्रजज्ञे ऽथ दर्पो लक्ष्मी सुतः स्मृतः

సర్వ మన్వంతరములలో, మహాప్రళయము వరకు, శ్రద్ధ కాముని జన్మింపజేసెను; లక్ష్మీదేవి పుత్రుడు ‘దర్ప’ అని స్మృతము.

Verse 59

धृत्यास्तु नियमः पुत्रस्तुष्ट्याः संतोष उच्यते / पुष्ट्या लाभः सुतश्चापि मेधापुत्रः श्रुतस्तथा

ధృతి యొక్క పుత్రుడు ‘నియమ’ అని చెప్పబడెను; తుష్టి యొక్క పుత్రుడు ‘సంతోష’ అని ఉచ్యము. పుష్టి యొక్క పుత్రుడు ‘లాభ’ కూడ; మేధా యొక్క పుత్రుడు ‘శ్రుత’ అని ప్రసిద్ధము.

Verse 60

क्रियायास्तनयौ प्रोक्तौ दमश्च शम एव च / बुद्धेर्बोधः सुतश्चापि अप्रमादश्च तावुभौ

క్రియ యొక్క ఇద్దరు పుత్రులు ‘దమ’ మరియు ‘శమ’ అని ప్రోక్తము. బుద్ధి యొక్క పుత్రుడు ‘బోధ’ కూడ; అలాగే ‘అప్రమాద’ కూడ—ఆ ఇద్దరు.

Verse 61

लज्जाया विनयः पुत्रो व्यवसायो वसोः सुतः / क्षेमः शान्तेः सुतश्चापि सुखं सिद्धेर्व्यजायत

లజ్జ యొక్క పుత్రుడు ‘వినయ’; వసువు యొక్క పుత్రుడు ‘వ్యవసాయ’. శాంతి యొక్క పుత్రుడు ‘క్షేమ’ కూడ; సిద్ధి నుండి ‘సుఖ’ జన్మించెను.

Verse 62

यशः कीर्तेः सुतश्चापि इत्येते धर्मसूनवः / कामस्य तु सुतो हर्षो देव्यां सिद्ध्यां व्यजायत

కీర్తి యొక్క పుత్రుడు ‘యశ’ కూడ; ఇట్లు వీరందరు ధర్మసూనవులు. కాముని పుత్రుడు ‘హర్ష’ దేవి సిద్ధిలో జన్మించెను.

Verse 63

इत्येष वै सुखोदर्कः सर्गो धर्मस्य सात्त्विकः / जज्ञे हिंसा त्वधर्माद्वै निकृतिं चानृतं च ते

ఇట్లు ధర్మమునకు చెందిన ఈ సాత్త్విక సృష్టి సుఖఫలదాయకము; కాని అధర్మమునుండి హింస పుట్టెను, అలాగే కపటము మరియు అసత్యము కూడ జన్మించెను।

Verse 64

निकृत्यनृतयोर्जज्ञ भयं नरक एव च / माया च वेदना चापि मिथुनद्वयमेतयोः

కపటము మరియు అసత్యమునుండి భయము, నరకము పుట్టెను; అలాగే వీరి యుగలముగా మాయ మరియు వేదన కూడ ఉద్భవించెను।

Verse 65

मयाज्जज्ञे ऽथ वै माया मृत्युं भूतापहारिणम् / वेदनायां ततश्चापि जेज्ञ दुःखं तु रौरवात्

మాయ నుండే మరల మాయ పుట్టెను, ప్రాణులను అపహరించు మృత్యువును కూడ; అలాగే వేదన నుండీ రౌరవ నరకసంబంధ దుఃఖము జన్మించెను।

Verse 66

मृत्योर्व्याधिर्जराशोकक्रोधासूया विजज्ञिरे / दुःखोत्तराः स्मृता ह्येते सर्वे चाधर्मलक्षणाः

మృత్యువునుండి వ్యాధి, జర, శోకము, క్రోధము, అసూయ జన్మించెను; ఇవన్నీ దుఃఖవర్ధకములు, అధర్మలక్షణములని చెప్పబడినవి।

Verse 67

तेषां भार्यास्ति पुत्रो वा सर्वे ह्यनिधनाः स्मृताः / इत्येष तामसः सर्गो जज्ञे धर्मनिया मकः

వారికి భార్యలు గాని కుమారులు గాని ఉన్నారు, మరియు వారు అందరూ అవినాశులని చెప్పబడినారు; ఇట్లు ధర్మాన్ని నియమించు తామస సృష్టి జన్మించెను।

Verse 68

प्रजाः सृचेति व्यादिष्टो ब्रह्मणा नीललोहितः / सो ऽभिध्याय सतीं भार्यां निर्ममे चात्मसंभवान्

బ్రహ్ముడు “ప్రజలను సృష్టించు” అని ఆజ్ఞాపించగా నీలలోహితుడు సతీ భార్యను ధ్యానించి తన ఆత్మసంభవులను సృష్టించాడు।

Verse 69

नाधिकान्न च हीनास्तान्मानसानात्मना समान् / सहस्रं च सहस्राणामसृजत्कृत्तिवाससः

వారు అధికులు కాదు, హీనులు కాదు—మనసులో పుట్టినవారు, తనతో సమానులు. కృత్తివాసుడు సహస్రాల సహస్రంగా అనేక ప్రజలను సృష్టించాడు।

Verse 70

तुल्यानेवात्मना सर्वान् रूपतेजोबल श्रुतैः / पिङ्गलान्सनिषङ्गांश्च कपर्दी नीललोहितान्

కపర్దీ నీలలోహితుడు అందరినీ తనతో సమానంగా—రూపం, తేజస్సు, బలం, శ్రుతి పరంగా—పింగళవర్ణులుగా, నిషంగం (బాణతూణీరు) కలవారిగా సృష్టించాడు।

Verse 71

विशिखान्हीनकेशांश्च दृष्टिघ्नास्तान्कपालिनः / महारूपान्विरूपांश्च विश्वरूपाश्च रूपिणः

వారు శిఖలేని వారు, తక్కువ జుట్టు కలవారు, చూపును హరించే భయంకరులు; కపాలధారులు. కొందరు మహారూపులు, కొందరు విరూపులు, మరికొందరు విశ్వరూపులుగా రూపవంతులు।

Verse 72

रथिनो वर्मिणश्चैव धन्विनो ऽथ वरूथिनः / सहस्रशतबाहूंश्च दिव्यभौमान्तरिक्षगान्

వారు రథసారథులు, కవచధారులు, ధనుర్ధరులు, వరూథినులు (సేనావరణంతో) కూడా; సహస్ర-శత భుజాలు కలవారు, దివ్యులు—భూమి మరియు అంతరిక్షంలో సంచరించువారు।

Verse 73

स्थूल शीर्षानष्टदंष्ट्रान् द्विजिह्वांस्तु त्रिलोचनान् / अन्नादान्पिशितादांश्च आज्यपान्सोमपोस्तथा

వారు స్థూలశిరస్సులు, దంష్ట్రలేని వారు, ద్విజిహ్వులు, త్రిలోచనులు; అన్నభోజులు, మాంసభోజులు, ఆజ్యపానులు మరియు సోమపానులు కూడా.

Verse 74

अतिमेढ्रोग्रकायांश्च शितिकण्ठोग्रमन्युकान् / सनिषङ्गतनुत्रांश्च धन्विनो ह्यसिचर्मिणः

అతిమేఢ్రులు, ఉగ్రకాయులు, శితికంఠులు, ఉగ్రక్రోధులు; నిషంగం (బాణాల తొట్టె) మరియు కవచంతో, ధనుర్ధరులు, ఖడ్గ-చర్మధారులు కూడా.

Verse 75

आसीनान् धावतश्चापि जृंभतश्चाप्यधिष्ठितान् / अधीयानाश्च जपतो युञ्जतो ध्यायतस्तथा

కొందరు కూర్చున్నవారు, కొందరు పరుగెత్తువారు, కొందరు ఆవలించువారు, కొందరు ఆసనస్థులు; కొందరు అధ్యయనంలో, కొందరు జపంలో, కొందరు యోగసాధనలో, కొందరు ధ్యానంలో నిమగ్నులు.

Verse 76

ज्वलतो वर्षतश्चैव द्योतमानान्प्रधूपितान् / बुद्धान्बुद्धतमांश्चैव ब्रह्मस्वान् ब्रह्मदर्शिनः

కొందరు జ్వలించువారు, కొందరు వర్షించువారు, కొందరు ప్రకాశించువారు, కొందరు ధూపధూమాలతో ఆవరితులు; కొందరు బుద్ధులు, కొందరు అత్యంత బుద్ధిమంతులు, బ్రహ్మస్వరూపులు, బ్రహ్మదర్శులు.

Verse 77

नीलग्रीवान्सहस्राक्षान् सर्वांश्चैव क्षमाचरान् / अदृश्यान्सर्वभूतानां महायोगान्महौजसः

వారు నీలగ్రీవులు, సహస్రాక్షులు, అందరూ క్షమాశీలాచారులు; సమస్త భూతాలకు అదృశ్యులు, మహాయోగులు, మహాతేజస్సులు.

Verse 78

रुदतो द्रवतश्चैव एवं युक्तान्सहस्रशः / अयातयामान् सृजतं रुद्रमेतान्सुरोत्तमान्

ఏడుస్తూ పరుగెత్తుతూ, ఈ విధంగా సహస్రాలుగా సమూహమై—రుద్రుడు ఈ అయాతయామ (అక్షయ) సురోత్తములను సృష్టించాడు।

Verse 79

दृष्ट्वा ब्रह्माब्रवीदेनं मास्राक्षीरीदृशीः प्रजाः / न स्रष्टव्यात्मन स्तल्या प्रजा नैवाधिका तथा

ఇది చూచి బ్రహ్ముడు అతనితో అన్నాడు—“ఇలాంటి ప్రజలను సృష్టించకు; నీ స్వరూపం నుండే అటువంటి ప్రజలు సృష్టించదగినవీ కావు, తగినవీ కావు.”

Verse 80

अन्याः सृजस्व भद्रं ते प्रजास्त्वं मृत्युसंयुताः / नारभन्ते हि कर्माणि प्रजा विगतमृत्यवः

నీకు మంగళం కలుగుగాక—మరణంతో కూడిన ఇతర ప్రజలను సృష్టించు; ఎందుకంటే మరణం లేని ప్రజలు కర్మలను ప్రారంభించరు.

Verse 81

एवसुक्तो ऽब्रवीदेनं नाहं मृत्युजरान्विताः / प्रजाः स्रक्ष्यामि भद्रं ते स्थितो ऽहं त्वं सृज प्रभो

ఇలా చెప్పబడినప్పుడు అతడు అన్నాడు—“నీకు మంగళం; నేను మరణం, జరాతో కూడిన ప్రజలను సృష్టించను. నేను స్థితుడనై ఉన్నాను; ప్రభూ, నీవే సృష్టించు.”

Verse 82

एते ये वै मया सृष्टा विरूपा नीललोहिताः / सहस्रं हि सहस्राणामात्मनो मम निःसृताः

ఇవే నేను సృష్టించినవారు—విరూపులు, నీలలోహితులు; నా స్వీయ ఆత్మస్వరూపం నుండి వారు సహస్రాల సహస్రాలుగా వెలువడ్డారు.

Verse 83

एते देवा भविष्यन्ति रुद्रा नाम महाबलाः / पृथिव्यामन्तरिक्षे च रुद्राण्यस्ताः परिश्रुताः

ఈ దేవులు భవిష్యత్తులో ‘రుద్రులు’ అనే మహాబలవంతులుగా అవుతారు; భూమిలోను అంతరిక్షంలోను ఆ రుద్రాణ్యులు ప్రసిద్ధులని శ్రుతి చెబుతుంది.

Verse 84

शतरुद्रे समाम्नाता भविष्यन्तीह यज्ञियाः / यज्ञभाजो भविष्यन्ति सर्वे देवगणैः सह

శతరుద్రంలో నియమించబడిన వారు ఇక్కడ యజ్ఞార్హులు అవుతారు; సమస్త దేవగణాలతో కలిసి వారు యజ్ఞఫలభాగులు అవుతారు.

Verse 85

मन्वन्तरेषु ये देवा भविष्यन्तीह छन्दजाः / तैः सार्द्धमिज्यमानास्ते स्थास्यन्तीहायुगक्षयात्

మన్వంతరాలలో ఛందస్సుల నుండి జనించిన దేవులు ఇక్కడ అవుతారు; వారితో కలిసి పూజింపబడుతూ వారు యుగక్షయం వరకు ఇక్కడ నిలిచివుంటారు.

Verse 86

एवमुक्तस्ततो ब्रह्मा महादेवेन स प्रभुः / प्रत्युवाच तथा भीमं त्दृष्यमाणः प्रजापतिः

మహాదేవుడు ఇలా పలికినప్పుడు ప్రభువైన బ్రహ్మ—ప్రజాపతి—భీముని చూచుచు అలాగే ప్రత్యుత్తరం పలికెను.

Verse 87

एवं भवतु भद्रं ते यथा ते व्यात्दृतं प्रभो / ब्रह्मणा समनु ज्ञाते ततः सर्वमभूत्किल

అలాగే కావుగాక; నీకు మంగళం కలుగుగాక, ప్రభో—నీవు పలికినట్లే. బ్రహ్మ అనుమతించిన వెంటనే అప్పుడు అన్నీ అలాగే జరిగెను.

Verse 88

ततः प्रभृति देवः स न प्रासूयत वै प्रजाः / ऊर्ध्वरेताः स्थितः स्थाणुर्यावदाभूतसंप्लवम्

అప్పటినుంచి ఆ దేవుడు ప్రజలను ప్రసవింపలేదు. ఊర్ధ్వరేతసుగా స్థాణు రూపంలో మహాప్రళయం వరకు స్థిరంగా నిలిచెను.

Verse 89

यस्मात्प्रोक्तं स्थितो ऽस्मीति तस्मात्स्थाणुर्बुधैः स्मृतः / ज्ञानं तपश्च सत्यं च ह्यैश्वर्यं धर्म एव च

అతడు “నేను స్థితుడను” అని పలికినందున పండితులు ఆయనను ‘స్థాణు’ అని స్మరిస్తారు. జ్ఞానం, తపస్సు, సత్యం, ఐశ్వర్యం, ధర్మం—ఇవి అన్నీ ఆయనలోనే ఉన్నాయి.

Verse 90

वैराग्यमात्मसंबोधः कृत्स्नान्येतानि शङ्करे / सर्वान्देवानृषींश्चैव समेतानसुरैः सह

వైరాగ్యము, ఆత్మసంబోధము—ఇవి అన్నీ శంకరునందు సంపూర్ణంగా ఉన్నాయి; దేవులు, ఋషులు, అసురులతో కూడి సమవేతులైన వారందరిలోనూ అవే ప్రకాశించాయి.

Verse 91

अत्येति तेजसा देवो महादेवस्ततः स्मृतः / अत्येति देवा नैश्वर्याद्वलेन च महासुरान्

ఆ దేవుడు తన తేజస్సుతో అందరినీ మించును; అందుకే ‘మహాదేవ’ అని స్మరింపబడును. ఐశ్వర్యంతో దేవులను కూడా, బలంతో మహాసురులను కూడా అతిక్రమించును.

Verse 92

ज्ञानेन च मुनीन्सर्वान्योगाद्भूतानि सर्वशः / एवमेव महादेवः सर्वदेवनमस्कृतः / प्रजामनु द्यामां सृष्ट्वा सर्गादुपरराम ह

జ్ఞానముచే ఆయన సమస్త మునులను, యోగముచే సమస్త భూతాలను సర్వంగా మించును. ఈ విధంగా సర్వదేవనమస్కృత మహాదేవుడు ప్రజల నిమిత్తం ద్యామాం (లోకవ్యవస్థను) సృష్టించి సర్గకార్యమునుండి విరమించెను.