Shloka 6
Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्
Devanagari script
त्रिसाधनः पुरोडाशस्त्रिकपालस्ततः स्मृतः / त्र्यंबकः स पुरोडाशस्तेनेह त्र्यंबकःस्मृतः
Transliteration
trisādhanaḥ puroḍāśastrikapālastataḥ smṛtaḥ / tryaṃbakaḥ sa puroḍāśasteneha tryaṃbakaḥsmṛtaḥ
Translation
మూడు సాధనాలతో కూడిన పురోడాశం ‘త్రికపాల’ అని స్మృతం. అదే పురోడాశమే ‘త్ర్యంబక’; అందువల్ల ఇక్కడ త్ర్యంబకమని చెప్పబడింది.
Word by Word
त्रि-साधनःhaving three means/implements
त्रि-साधनः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या) + साधन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः: त्रिसाधन (द्विगु/तत्पुरुषवत्) ‘त्रीणि साधनानि यस्य’
पुरोडाशःthe puroḍāśa (sacrificial cake)
पुरोडाशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरोडाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्रि-कपालःhaving three bowls/potsherds
त्रि-कपालः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या) + कपाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः: त्रिकपाल (द्विगु/तत्पुरुषवत्) ‘त्रीणि कपालानि यस्य’
ततःtherefore/then
ततः:
Hetu/Anantarya (हेतु/अनन्तर्य)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तद् + तसिल्)
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त; कारण/अनन्तर (therefore/then)
स्मृतःis called/remembered
स्मृतः:
Predicative (विधेय)
TypeVerb
Rootस्मृत (कृदन्त, √स्मृ स्मरणे)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेयभावे ‘कथितः/प्रसिद्धः’
त्र्यंबकःTryaṃbaka
त्र्यंबकः:
Predicative (विधेय)
TypeNoun
Rootत्र्यंबक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सःthat/he
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुरोडाशःpuroḍāśa
पुरोडाशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरोडाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तेनby that/therefore
तेन:
Hetu/Karana (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया विभक्ति, एकवचन
इहhere
इह:
Desha-adhikarana (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (adverb of place)
त्र्यंबकःTryaṃbaka
त्र्यंबकः:
Predicative (विधेय)
TypeNoun
Rootत्र्यंबक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्मृतःis remembered/called
स्मृतः:
Predicative (विधेय)
TypeVerb
Rootस्मृत (कृदन्त, √स्मृ स्मरणे)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन