Shloka 22
Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्
Devanagari script
भृगुस्तु त्दृदयाज्जज्ञे ऋषिः साललयोनिनः / प्राणाद्दक्षं सृजन्ब्रह्मा चक्षुर्भ्यां तु मरीचिनम्
Transliteration
bhṛgustu tdṛdayājjajñe ṛṣiḥ sālalayoninaḥ / prāṇāddakṣaṃ sṛjanbrahmā cakṣurbhyāṃ tu marīcinam
Translation
భృగు ఋషి బ్రహ్ముని హృదయం నుండి జన్మించాడు, జలతత్త్వసంబంధ యోనివాడు; బ్రహ్ముడు తన ప్రాణం నుండి దక్షుణ్ని, తన కళ్ల నుండి మరీచిని సృష్టించాడు।
Word by Word
भृगुःBhrigu
भृगुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभृगु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तुand/but
तु:
वाक्य-सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअन्वयार्थक-निपात (particle)
हृदयात्from the heart
हृदयात्:
अपादान (Apādāna/Source)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन
जज्ञेwas born
जज्ञे:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
ऋषिःsage
ऋषिः:
कर्ता (Karta; apposition)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भृगुः-सम्बोधन/अप्पोजिशन (apposition)
सलिल-योनिनःof him whose origin is water
सलिल-योनिनः:
सम्बन्ध (Genitive as adjectival)
TypeAdjective
Rootसलिल (प्रातिपदिक) + योनि (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (possessive: 'whose source/womb is water'); पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (भृगुः/ऋषिः-विशेषण)
प्राणात्from the vital breath
प्राणात्:
अपादान (Apādāna/Source)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन
दक्षम्Daksha
दक्षम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
सृजन्creating
सृजन्:
कर्ता (Karta; participial)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकालिक-कर्तरि कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ब्रह्मा-विशेषण
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
चक्षुर्भ्याम्with (his) two eyes
चक्षुर्भ्याम्:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), द्विवचन
तुand/but
तु:
वाक्य-सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअन्वयार्थक-निपात (particle)
मरीचिनम्Marichi
मरीचिनम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमरीचि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन