Shloka 20
Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्
Devanagari script
ततो ऽसृजत्पुनर्ब्रह्मा धर्मं भूतसुखावहम् / प्रजापतिं रुचिं चैव पूर्वेषामेव पूर्वजौ
Transliteration
tato 'sṛjatpunarbrahmā dharmaṃ bhūtasukhāvaham / prajāpatiṃ ruciṃ caiva pūrveṣāmeva pūrvajau
Translation
ఆపై బ్రహ్ముడు మళ్లీ సమస్త భూతాలకు సుఖాన్ని కలిగించే ధర్మాన్ని సృష్టించాడు; అలాగే పూర్వులకూ పూర్వజుడైన ప్రజాపతి రుచిని కూడా ఉద్భవింపజేశాడు।
Word by Word
ततःthen / thereafter
ततः:
काल/क्रम (Temporal sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तद्-प्रातिपदिकात्)
Formअव्यय (adverb)
असृजत्created
असृजत्:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
पुनःagain
पुनः:
क्रिया-विशेषण (Manner)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
धर्मम्Dharma
धर्मम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
भूत-सुख-आवहम्bringing happiness to beings
भूत-सुख-आवहम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootभूत (प्रातिपदिक) + सुख (प्रातिपदिक) + आवह (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (determinative; 'bringing happiness to beings'); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (धर्मम्-विशेषण)
प्रजापतिम्Prajāpati
प्रजापतिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative: प्रजायाः पति:); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
रुचिम्Ruci
रुचिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootरुचि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
एवindeed
एव:
वाक्य-सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात (particle of emphasis)
पूर्वेषाम्of the earlier ones
पूर्वेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
एवindeed
एव:
वाक्य-सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात (particle of emphasis)
पूर्वजौthe two elder-born / predecessors
पूर्वजौ:
कर्ता (Karta/Subject; apposition to प्रजापतिम्, रुचिम् as pair)
TypeNoun
Rootपूर्वज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन