Next Verse

Shloka 1

Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे मानससृष्टिवर्णनं नामाष्टमो ऽध्यायः सूत उवाच रुद्रं धर्मं मनश्चैव रुचिं चैवाकृतिं तथा / पञ्च कर्तॄन् हि स तदा मनसा व्यसृजत्प्रभुः

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde mānasasṛṣṭivarṇanaṃ nāmāṣṭamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca rudraṃ dharmaṃ manaścaiva ruciṃ caivākṛtiṃ tathā / pañca kartṝn hi sa tadā manasā vyasṛjatprabhuḥ

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో, వాయుప్రోక్త పూర్వభాగ ద్వితీయ అనుషంగపాదంలో ‘మానససృష్టివర్ణనం’ అనే అష్టమాధ్యాయం. సూతుడు పలికెను—అప్పుడు ప్రభువు మనసుతో రుద్రుడు, ధర్మము, మనస్సు, రుచి, ఆకృతి—ఈ ఐదు కర్తలను సృష్టించెను।

itithus
iti:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-प्रयोग)
śrī-brahmāṇḍein the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya (कर्मधारय) compound (honorific); Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7 विभक्ति), Singular (एकवचन)
mahā-purāṇein the great Purāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya (कर्मधारय) compound; Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7 विभक्ति), Singular (एकवचन)
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu (प्रातिपदिक) + prokta (कृदन्त; √vac धातु)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) compound; prokta = past passive participle (क्त); Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7 विभक्ति), Singular (एकवचन)
pūrva-bhāgein the former section
pūrva-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpūrva (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) compound; Masculine (पुंलिङ्ग), Locative (7 विभक्ति), Singular (एकवचन)
dvitīyein the second
dvitīye:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvitīya (प्रातिपदिक)
FormOrdinal adjective; Masculine/Neuter (पुं/नपुंसक), Locative (7 विभक्ति), Singular (एकवचन)
anuṣaṅga-pādein the Anuṣaṅga-pāda (subdivision)
anuṣaṅga-pāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootanuṣaṅga (प्रातिपदिक) + pāda (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) compound; Masculine (पुंलिङ्ग), Locative (7 विभक्ति), Singular (एकवचन)
mānasa-sṛṣṭi-varṇanamdescription of mental creation
mānasa-sṛṣṭi-varṇanam:
Viśeṣya (विशेष्य/नाम)
TypeNoun
Rootmānasa (प्रातिपदिक) + sṛṣṭi (प्रातिपदिक) + varṇana (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) multi-member compound; Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (1/2 विभक्ति), Singular (एकवचन)
nāmanamed
nāma:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
FormParticle indicating appellation (नाम-शब्द)
aṣṭamaḥeighth
aṣṭamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootaṣṭama (प्रातिपदिक)
FormOrdinal adjective; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1 विभक्ति), Singular (एकवचन)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1 विभक्ति), Singular (एकवचन)
sūtaḥSūta
sūtaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsūta (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1 विभक्ति), Singular (एकवचन)
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
FormPerfect/liṭ (लिट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
rudramRudra
rudram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrudra (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2 विभक्ति), Singular (एकवचन)
dharmamDharma
dharmam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2 विभक्ति), Singular (एकवचन)
manaḥMind
manaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2 विभक्ति), Singular (एकवचन)
caand
ca:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
evaindeed
eva:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormEmphatic particle (अवधारण)
rucimRuci
rucim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootruci (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2 विभक्ति), Singular (एकवचन)
caand
ca:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
evaindeed
eva:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormEmphatic particle (अवधारण)
ākṛtimĀkṛti (Form)
ākṛtim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootākṛti (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2 विभक्ति), Singular (एकवचन)
tathālikewise
tathā:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण)
pañcafive
pañca:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpañca (प्रातिपदिक/संख्या)
FormNumeral (संख्या), Indeclinable in form here; qualifying kartṝn
kartṝnagents/doers
kartṝn:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkartṛ (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2 विभक्ति), Plural (बहुवचन)
hiindeed/for
hi:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
FormParticle (निपात), causal/emphatic
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormPronoun (सर्वनाम), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1 विभक्ति), Singular (एकवचन)
tadāthen
tadā:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
FormTemporal adverb (कालवाचक क्रियाविशेषण)
manasāby (his) mind
manasā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (3 विभक्ति), Singular (एकवचन)
vyasṛjatcreated/emitted
vyasṛjat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-√sṛj (धातु)
FormImperfect/laṅ (लङ्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
prabhuḥthe Lord
prabhuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprabhu (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1 विभक्ति), Singular (एकवचन)