
Rishi: Atharvanic tradition (ancillary note lists deities/sections but not ṛṣi)
Devata: Ṛtavaḥ (Seasons) / Dhātṛ-Vidhātṛ / Devas / Indra / Prajāpati (as per the prefixed anukramaṇī-like note); verse imagery centers on the Dhenu (cow) as prosperity-agent
Chandas: Anuṣṭubh (probable)
ఈ పౌష్టిక సూక్తం సంవత్సరచక్రం తిరుగుదలను సంపదను పుట్టించే యంత్రంగా పవిత్రీకరిస్తుంది. ఆద్య ధేనువు (పాలిచ్చే ఆవు) గృహానికి ఏటేటా పెరుగుతున్న పోషణను, ధనాన్ని ‘దోహి’ ఇస్తుందని చిత్రిస్తుంది. ఋతువుల క్రమాన్ని (ఋతవః) మరియు ఆ క్రమాన్ని స్థాపించే ధాతృ–విధాతృలను గృహయజ్ఞార్పణలైన ఘృతం, ఇళా, హవిసులతో అనుసంధానించి, కాలచక్రాన్ని సరిగా ఆచరించిన ఫలితంగా సంతానసంపద, పశువృద్ధి, మరియు క్షేమమైన గృహప్రాప్తి సహజంగా లభిస్తాయని ప్రతిపాదిస్తుంది.
Mantra 1
रायस्पोषप्राप्तिः। ९ ऋतवः, १० धाता विधातारौ, ऋतवः, ११ देवाः, १२ इन्द्रः, देवाः, १३ प्रजापतिः। प्र॒थ॒मा ह॒ व्युऽवास॒ सा धे॒नुर॑भवद् य॒मे। सा नः॒ पय॑स्वती दुहा॒मुत्त॑रामुत्तरां॒ समा॑म्
ఆమెనే నిజంగా మొదట వెలిగింది; యముని లోకంలో ఆమె పాలు ఇచ్చే ధేనువైంది. పాలసంపన్నగా, ప్రతి తరువాతి, తరువాతి సంవత్సరంలో మా కోసం పాలు దోహించుగాక.
Mantra 2
यां दे॒वाः प्र॑ति॒नन्द॑न्ति॒ रात्रिं॑ धे॒नुमु॑पाय॒तीम्। सं॒व॒त्स॒रस्य॒ या पत्नी॒ सा नो॑ अस्तु सुमङ्ग॒ली
దేవులు ఆనందంతో స్వీకరించే ఆ రాత్రి, పాలు ఇచ్చే ధేనువలె ఫలసమృద్ధితో దగ్గరకు వచ్చే ఆమె,—సంవత్సర (వర్షచక్ర) యొక్క పత్ని,—ఆమె మా కొరకు సర్వతోముఖంగా సుమంగళమయిగా ఉండుగాక.
Mantra 3
सं॒व॒त्स॒रस्य॑ प्रति॒मां यां त्वा॑ रात्र्यु॒पास्म॑हे । सा न॒ आयु॑ष्मतीं प्र॒जां रा॒यस्पोषे॑ण॒ सं सृ॑ज
సంవత్సరానికి ప్రతిరూపమైన ఓ రాత్రీ, మేము నిన్ను భక్తితో ఉపాసిస్తాము. ధనవృద్ధి, పోషణ-సమృద్ధితో కూడిన ఆయుష్మంతమైన ప్రజను మా కొరకు నీవు సృష్టించు.
Mantra 4
इ॒यमे॒व सा या प्र॑थ॒मा व्यौच्छ॑दा॒स्वित॑रासु चरति॒ प्रवि॑ष्टा । म॒हान्तो॑ अस्यां महि॒मानो॑ अ॒न्तर्व॒धूर्जि॑गाय नव॒गज्जनि॑त्री
ఇదే ఆమె—మొట్టమొదట ప్రకాశించినది; తరువాతి రాత్రులలో ప్రవేశించి, వ్యాపించి, వాటిలో సంచరిస్తుంది. ఆమెలో మహత్తర మహిమలు అంతర్లీనంగా ఉన్నాయి: వధూరూపిణి, జననీరూపిణి, నవగమనకర్త్రీ (నవగజ్జనిత్రీ)—ఆమె విజయాన్ని సాధించింది.
Mantra 5
वा॒न॒स्प॒त्या ग्रावा॑णो॒ घोष॑मक्रत ह॒विष्कृ॒ण्वन्तः॑ परिवत्स॒रीण॑म्। एका॑ष्टके सुप्र॒जसः॑ सु॒वीरा॑ व॒यं स्या॑म॒ पत॑यो रयी॒णाम्
వనస్పతి యొక్క గ్రావాణులు (రుబ్బే రాళ్లు) ఘోషను కలిగించాయి; పరివత్సరీణం—సంవత్సర చక్రానికి సంబంధించిన హవిసును సిద్ధం చేస్తూ. ఏకాష్టకా నాడు మేము సుప్రజసులు (శుభ సంతానం) గలవారమై, సువీరులు (వీర పుత్రులు) గలవారమై ఉండుదుము; అనేక రయి/ధనములకు అధిపతులమగుదుము.
Mantra 6
इडा॑यास्प॒दं घृ॒तव॑त् सरीसृ॒पं जात॑वेदः॒ प्रति॑ ह॒व्या गृ॑भाय । ये ग्रा॒म्याः प॒शवो॑ वि॒श्वरू॑पा॒स्तेषां सप्ता॒नां मयि॒ रन्ति॑रस्तु
ఇడా యొక్క ఆసనం—ఘృతవంతమైనది, సరిసృపంలా సాగే మార్గం—హే జాతవేదస్, హవ్యాలను స్వీకరించు. అలాగే గ్రామ్య పశువులు, విశ్వరూపములైన ఆ ఏడు వాటి—నాకు నిశ్చితమైన, సురక్షితమైన భోగం/ఆనందం కలుగుగాక.
Mantra 7
आ मा॑ पु॒ष्टे च॒ पोषे॑ च॒ रात्रि॑ दे॒वानां॑ सुम॒तौ स्या॑म । पू॒र्णा द॑र्वे॒ परा॑ पत॒ सुपू॑र्णा॒ पुन॒रा प॑त । सर्वान् य॒ज्ञान्त्सं॑भुञ्ज॒तीषमूर्जं॑ न॒ आ भ॑र
హే పుష్టీ, పోషణమా, నా వద్దకు రా; హే రాత్రీ, దేవుల సుమతిలో మేము నిలిచియుండుగాక. హే దర్వీ (యజ్ఞ-కరచుల), నిండిపోయి ముందుకు ఎగిరిపో; సుపూర్ణంగా మళ్లీ ఇక్కడికి తిరిగి రా. సమస్త యజ్ఞాలను సంపూర్ణంగా అనుభవిస్తూ, మా కోసం ఇష్ మరియు ఊర్జ్—పోషక రసం, ధారణబలం—తెచ్చి ఇవ్వు.
Mantra 8
आयम॑गन्त्संवत्स॒रः पति॑रेकाष्टके॒ तव॑ । सा न॒ आयु॑ष्मतीं प्र॒जां रा॒यस्पोषे॑ण॒ सं सृ॑ज
ఇక్కడికి సంవత్సరుడు (వర్షము) వచ్చాడు—ఓ ఏకాష్టకా, అతడు నీ అధిపతి. మాకు ఆయుష్మతియైన సంతానాన్ని, ధనసంపద పుష్టివృద్ధితో కలిసి, సమంగా సృష్టించుము.
Mantra 9
ऋ॒तून् य॑ज ऋतु॒पती॑नार्त॒वानु॒त हा॑य॒नान्। समाः॑ संवत्स॒रान् मासा॑न् भू॒तस्य॒ पत॑ये यजे
ఋతువులను యజించు; ఋతుపతులను, ఋతు-భాగాలను, హాయన (వార్షిక) పరిభ్రమణాలను కూడా యజించు. సమా, సంవత్సరాలు, మాసాలు—భూత (అస్తిత్వ) పతికి నేను యజ్ఞారాధన అర్పిస్తున్నాను.
Mantra 10
ऋ॒तुभ्य॑ष्ट्वार्त॒वेभ्यो॑ मा॒द्भ्यः सं॑वत्स॒रेभ्यः॑ । धा॒त्रे वि॑धा॒त्रे स॒मृधे॑ भू॒तस्य॒ पत॑ये यजे
ఋతువుల నుండి, ఋతు-భాగాల నుండి, మాసాల నుండి, సంవత్సరాల నుండి—నీకు నేను అర్పిస్తున్నాను. ధాత్రకు, విధాత్రకు, సమృద్ధి (సమృధ్) కు—భూత (అస్తిత్వ) పతికి నేను యజ్ఞారాధన సమర్పిస్తున్నాను.
Mantra 11
इड॑या॒ जुह्व॑तो व॒यं दे॒वान् घृ॒तव॑ता यजे । गृ॒हानलु॑भ्यतो व॒यं सं वि॑शे॒मोप॒ गोम॑तः
ఇడాతో కలిసి, నెయ్యితో ఆహుతులు పోస్తూ, మేము దేవులను యజిస్తాము. మాకు హాని కలగకుండా, కలిసి, గోవుల సంపద కల మా గృహాల సమీపానికి చేరి వాటిలో ప్రవేశిద్దాం.
Mantra 12
ए॒का॒ष्ट॒का तप॑सा त॒प्यमा॑ना ज॒जान॒ गर्भं॑ महि॒मान॒मिन्द्र॑म्। तेन॑ दे॒वा व्यऽसहन्त॒ शत्रू॑न् ह॒न्ता दस्यू॑नामभव॒च्छची॒पतिः॑
ఏకాష్టకా తపస్సు తాపంతో తపిస్తూ గర్భాన్ని ప్రసవించింది—మహిమాస్వరూపుడైన ఇంద్రుని. అతని బలంతో దేవతలు శత్రువులను జయించి చెదరగొట్టారు; శచీపతి దస్యువుల హంతగా అయ్యాడు.
Mantra 13
इन्द्र॑पुत्रे॒ सोम॑पुत्रे दुहि॒तासि॑ प्र॒जाप॑तेः । कामा॑न॒स्माकं॑ पूरय॒ प्रति॑ गृह्णाहि नो ह॒विः
హే ఇంద్రపుత్రి, హే సోమపుత్రి, నీవు ప్రజాపతికి కుమార్తెవు. మా కోరికలను నెరవేర్చుము; ప్రతిదానంగా మా హవి (ఆహుతి) స్వీకరించుము.
To make the turning year yield increasing prosperity—nourishment like milk, cattle-wealth, treasures, and strong offspring—while keeping the household safe and intact.
The dhenu is a prosperity-symbol: as a milch-cow continuously gives milk, so the rightly ordered year is asked to ‘milk out’ abundance for each succeeding year.
During annual or seasonal transition rites—particularly around Ekāṣṭakā—when households seek renewal of wealth, progeny, and protection through offerings such as ghee and havis.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.