Adhyaya 212: An Awakening Description within the Allegory of the Wheel of Saṃsāra
Saṃsāracakropākhyāne Prabodhanīya-varṇanam
Ethical-Discourse (Tapas, Dharma, and Soteriological Orientation)
வராஹ–பிருதிவி உரையாடலில் ‘ஸம்ஸாரசக்கர’ உபாக்யானத்திற்குப் பிந்தைய பகுதி கூறப்படுகிறது. நாரதர் அரசன் தெய்வீக தர்மஸம்ஹிதையை விளக்கியதற்காகப் பாராட்டி, தர்மமார்க்கத்தில் நிலைத்திருப்பதைக் கண்டு மகிழ்ந்து, சூரியனைப் போன்ற ஒளியுடன் ஆகாயமார்க்கமாகப் புறப்படுகிறார். பின்னர் தவசிகளின் சபை இந்தக் கதையை கேட்டு வியந்து மீண்டும் உறுதியடைகிறது; வானப்ரஸ்த முறைகள், பிக்ஷை/உஞ்சவிருத்தி, மௌனவிரதம், ஜலவாசம், பஞ்சாக்னி தவம், இலை–கனி உணவு, காற்று/நீரை ஆதாரமாகக் கொண்ட வாழ்வு போன்ற பல தவநியமங்கள் பட்டியலிடப்படுகின்றன. தவம் பிறப்பு–இறப்பு சிந்தனைக்கு உதவும் எனக் கூறி, இந்த பரமகதையை கேட்பதாலும் பாராயணம் செய்வதாலும் வேண்டிய பலன் கிடைத்து, பகவான்மேல் பக்தி வளருமென பலश्रுதி உரைக்கிறது.
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 212
Verse 1
अथ संसारचक्रोपाख्याने प्रबोधनीयवर्णनम् ॥ नारद उवाच ॥ साधु साधु महाराज सर्वधर्मविदां वर ॥ त्वया तु कथिता दिव्या कथेयं धर्मसंहिता ॥
இப்போது ‘ஸம்ஸாரசக்ர’ எனும் உபாக்யானத்தில் பிரபோதினீ பற்றிய விளக்கம். நாரதர் கூறினார்— நன்று, நன்று, மகாராஜா! எல்லா தர்மங்களையும் அறிந்தோரில் நீ சிறந்தவன்; இந்த தெய்வீக தர்ம-சம்ஹிதை உரையைக் கூறினாய்.
Verse 2
अतोऽहमपि सुप्रीतस्तव धर्मपथे स्थितः ॥ तव वाक्यान्निस्सृतानि प्रोक्तानि च श्रुतानि च ॥
ஆகையால் நானும் மிக மகிழ்ந்து உன் தர்மப் பாதையில் நிலைத்துள்ளேன்; உன் சொற்களிலிருந்து உபதேசங்கள் வெளிப்பட்டன—அவை சொல்லப்பட்டும் கேட்கப்பட்டும் உள்ளன.
Verse 3
त्वयाहं चैव राजेन्द्र पूजितश्च विशेषतः ॥ गच्छामि त्वरितो लोकान्यत्र मे रमते मनः ॥
ஓ அரசர்களில் சிறந்தவனே! நீ என்னை சிறப்பாகப் பூஜித்தாய்; இப்போது என் மனம் மகிழும் உலகங்களுக்கு நான் விரைவாகச் செல்கிறேன்.
Verse 4
स्वस्ति तेऽस्तु महाराज त्वकम्पो भव सुव्रत ॥ एवमुक्त्वा ततो यातो नारदो मुनिसत्तमः ॥
மகாராஜா, உமக்கு நலம் உண்டாக; ஹே சுவ்ரதா, நீ அசையாதிரு. இவ்வாறு கூறி முனிவருள் சிறந்த நாரதர் அங்கிருந்து புறப்பட்டார்.
Verse 5
तेजसा द्योतयन्सर्वं गगनं भास्करो यथा ॥ विचचार दिवं रम्यां कामचारो महामुनिः ॥
அந்த மகாமுனி சூரியனைப் போலத் தன் தேஜஸால் முழு வானத்தையும் ஒளிரச் செய்து, விருப்பம்போல் செல்லவல்லவராய் அழகிய தேவலோகத்தில் உலாவினார்.
Verse 6
गते तस्मिंस्तु सुचिरं स राजा धर्मवत्सलः ॥ मां दृष्ट्वा सुमना विप्रा वाक्यैश्चित्रैरवन्दयन् ॥
அவர் சென்றபின் நீண்ட காலம் தர்மத்தை நேசிக்கும் அந்த அரசன் என்னைக் கண்டு மகிழ்ந்தான்; பிராமணர்கள் பலவகைச் செம்மையான சொற்களால் வணங்கினர்.
Verse 7
कृत्वा पूजां च मे युक्तां प्रियमुक्त्वा च सुव्रत ॥ विसर्जयामास विभुः सुप्रीतेनान्तरात्मना ॥
ஹே சுவ்ரதா, எனக்குத் தகுந்த பூஜையைச் செய்து இனிய சொற்கள் கூறி, அந்த வல்லவன் உள்ளம் முழுதும் திருப்தியடைந்து என்னை அனுப்பிவைத்தான்.
Verse 8
एतद्वः कथितं विप्रास्तस्य राज्ञः पुरोत्तमे ॥ यथा दृष्टं श्रुतं चैव यथा चेहागतो ह्यहम् ॥
ஹே விப்ரர்களே, அந்த சிறந்த அரசன் முன்னிலையில் நான் உங்களுக்கிதை அனைத்தும் கூறினேன்—நான் கண்டதும் கேட்டதும் போலவும், நான் உண்மையிலேயே இங்கு வந்த விதம்போலவும்.
Verse 9
वैशम्पायन उवाच ॥ तस्य तद्वचनं श्रुत्वा हृष्टपुष्टास्तपोधनाः ॥ केचिद्वैखानसास्तत्र केचिदासन्निरासनाः ॥
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அவரது சொற்களை கேட்டுத் தவத்தில் செல்வமுடைய முனிவர்கள் மகிழ்ந்து வலிமை பெற்றனர். அங்கே சிலர் வைகானஸர்; சிலர் நிராசனர், அதாவது ஆசன இன்பத்தைத் துறந்து ஆசனமின்றி வாழ்வோர்.
Verse 10
शालानीश्च तथा केचित्कापोतीवृत्तिमास्थिताः ॥ तथा चान्ये जगुर्वृत्तिं सर्वभूतदयां शुभाम् ॥
சிலர் ‘சாலானி’ (மண்டபம்/வாசஸ்தலத்துடன் தொடர்புடையோர்) ஆக இருந்தனர்; சிலர் ‘கபோதி-விருத்தி’ எனும் புறா போன்ற வாழ்வுமுறையை ஏற்றனர். மற்றவர்கள் எல்லா உயிர்களிடமும் மங்களமான கருணையை அடிப்படையாகக் கொண்ட வாழ்வாதாரத்தைப் போற்றினர்.
Verse 11
शिलोञ्छाश्च तथैवान्ये काष्ठान्ताश्च महौजसः ॥ अपाकपाचिनः केचित्पाकिनश्च क्वचित्पुनः ॥
சிலர் ‘சிலோஞ்ச’ முறையினர்; அதுபோல சிலர் ‘காஷ்டாந்த’ முறையினர்—மிகுந்த தேஜஸுடையோர். சிலர் ‘அபாகபாசின’ (சமைக்காமல் உண்ணுவோர்); சிலர் சில வேளைகளில் ‘பாசின’ (சமைத்து உண்ணுவோர்) ஆகவும் இருந்தனர்.
Verse 12
नानाविधिधराः केचिज्जितात्मानस्तु केचन ॥ स्थानमौनव्रताः केचित्तथान्ये जलशायिनः ॥
சிலர் பலவகை விதி-நியமங்களைப் பின்பற்றினர்; சிலர் ஜிதாத்மர் (இந்திரியங்களை வென்றோர்). சிலர் நின்றிருக்கும் விரதமும் மௌன விரதமும் கொண்டனர்; மற்றவர்கள் ஜலசாயி (நீரில் படுக்கும் தவம் செய்பவர்) ஆக இருந்தனர்.
Verse 13
तथोर्ध्वशायिकाश्चान्ये तथान्ये मृगचारिणः ॥ पञ्चाग्नयस्तथा केचित् केचित्पर्णफलाशिनः
அதேபோல் சிலர் ‘ஊர்த்வசாயிக’ (உடலை உயர்நிலையில் வைத்துப் படுக்கும் தவம் செய்பவர்) ஆகவும், சிலர் ‘மிருகசாரிண’ (மான் போலச் சுற்றித் திரிபவர்) ஆகவும் இருந்தனர். சிலர் பஞ்சாக்னி தவம் செய்தனர்; சிலர் இலை-கனி மட்டும் உண்ணும் ‘பர்ணபலாசி’ ஆக இருந்தனர்.
Verse 14
अब्भक्षाः वायुभक्षाश्च तथान्ये शाकभक्षिणः ॥ अतोऽन्येऽप्यतितीव्रं वै तपश्चैव प्रपेदिरे
சிலர் நீரையே உணவாகக் கொண்டனர்; சிலர் காற்றையே; மற்றவர்கள் கீரை‑மூலிகைகளையே உண்டனர். இவ்வாறு இன்னொருவரும் மிகக் கடுமையான தவத்தை மேற்கொண்டனர்.
Verse 15
तपसोऽन्यन्न चास्तीति चिन्तयित्वा पुनः पुनः ॥ जन्मनो मरणाच्चैव केचिद्धीराः महर्षयः
‘தவத்தைவிட உயர்ந்தது எதுவுமில்லை’ என்று மீண்டும் மீண்டும் சிந்தித்து, சில திடமான மகரிஷிகள் பிறப்பு‑இறப்பையும் தியானித்தனர்.
Verse 16
त्यक्त्वा धर्ममधर्मं च शाश्वतीं धियमास्थिताः ॥ श्रुत्वा चैव कथामेतामृषयो दिव्यवर्चसः
தர்ம‑அதர்ம இருமையையும் விட்டு, அவர்கள் நிலையான ஞானத்தில் நிலைத்தனர். இக்கதையை கேட்ட தெய்வீக ஒளியுடைய ரிஷிகள் (பதில் கூறினர்).
Verse 17
जगृहुर्नियमांस्तांस्तान्भयहेतोरणिन्दिताः ॥ नाचिकेतोऽपि धर्मात्मा पुत्रो दृष्ट्वा तपोधनम्
களங்கமற்ற ரிஷிகள் பயத்தை காரணமாகக் கொண்டு அந்தந்த நியமங்களை ஏற்றனர். தர்மமுள்ள மகன் நாசிகேதனும் தவச் செல்வமான ‘தபோதனம்’ கண்டதும் (தர்மத்தில் மனம் வைத்தான்).
Verse 18
प्रीत्या परमया युक्तो धर्ममेवान्वचिन्तयत् ॥ वेदार्थममितं विष्णुं शुद्धं चिन्मयमीश्वरम्
உயர்ந்த ஆனந்தப் பிரீதியுடன் இணைந்து, அவன் தர்மத்தையே சிந்தித்தான்—வேதார்த்தமாகிய, அளவிலாத, தூய, சித்துமயமான ஈசன் விஷ்ணுவை.
Verse 19
शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि सर्वकामानवाप्नुयात्
இதைக் கேட்பவனும், இதை ஓதச் செய்வவனும், விரும்பிய எல்லா பயன்களையும் பெறுவான்.
Verse 20
साधु साध्विति चैवोक्त्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः ॥ यायावरास्तथा चान्ये वानप्रस्थास्तथापरे
‘சாது, சாது’ என்று கூறி, வியப்பால் விரிந்த கண்களுடன்—சிலர் யாயாவரத் துறவிகள்; மற்றவர்கள் வானப்ரஸ்த வனவாசிகள்.
Verse 21
चिन्तयामास धर्मात्मा तपः परममास्थितः ॥ इदं तु परमाख्यानं भगवद्भक्तिकारकम्
தர்மநெஞ்சுடையவன் உச்ச தவத்தில் நிலைத்து சிந்தித்தான்—‘இது நிச்சயமாக உன்னதமான வரலாறு; இது பகவான் பக்தியை வளர்க்கிறது.’
Inside Adhyaya 212
How it unfolds
- Where it opens
Within the Varāha–Pṛthivī instructional frame, the chapter opens as an aftermath to the previously delivered saṃsāracakra (Wheel of Saṃsāra) allegory: the dharma narrative has been completed and its reception is now foregrounded.
- Central event
Nārada praises the king’s divinely oriented dharma-saṃhitā and his steadfastness in dharma, then departs through the sky with sun-like radiance; the scene shifts to an ascetic assembly that hears the account and responds with astonishment and reaffirmation, while the text catalogs multiple ascetic typologies and disciplines.
- Climax resolution
The catalog of tapas-based lifestyles is explicitly tied to janma–maraṇa-vicāra (reflection on birth and death), resolving the allegory’s didactic aim by showing disciplined renunciation as a practical answer to saṃsāra’s problem and as a bridge from ethical instruction to inner awakening.
- Closing phalashruti
Hearing or reciting this paramākhyāna is declared efficacious: it grants desired aims (iṣṭa-siddhi) and culminates in the arising/strengthening of bhagavad-bhakti as the soteriological catalyst.
Geographical context
The setting is an ascetic assembly and a celestial transit (gagana/divaṃ) described metaphorically.
Ritual instructions
- BenefitStated fruit is iṣṭa-prāpti (attainment of desired aims) together with the deeper outcome of bhagavad-bhakti and a clarified stance toward liberation through sustained reflection on birth and death.
The narrative frame
- Varāha (in the overarching Varāha–Pṛthivī pedagogical setting); with a narrator-voice attribution to Vaiśaṃpāyana in the received tradition of the passage summary.Pṛthivī (primary); the internal audience includes an ascetic assembly and the praised king within the aftermath scene. · Pedagogical and confirmatory: encomium (praise) followed by communal wonder, reinforcing dharma through exemplars of tapas and disciplined living.
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (tranquil, contemplative) with a secondary Adbhuta (wonder) in the assembly’s response and Nārada’s radiant departure.
- Emotional ProgressionCompletion of instruction → validation and blessing through praise → awe at the sage’s radiance and departure → sober contemplation via ascetic exemplars → inward settling into renunciation-oriented clarity → devotional turn toward Bhagavān.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityNo specific tīrtha is named in this adhyāya; practice is portable and can be undertaken anywhere through śravaṇa/pāṭha and disciplined living. For experiential alignment, one may visit traditional āśramas or forest-hermitage settings, but this is interpretive rather than text-mandated.
Frequently Asked Questions
The passage emphasizes dharma articulated as a teachable compendium (dharma-saṃhitā) and presents tapas and niyama as disciplined responses to the existential problem of janma and maraṇa. It further frames hearing/reciting the narrative as spiritually efficacious, orienting the audience toward bhagavad-bhakti as a transformative disposition.
No explicit calendrical markers (tithi, nakṣatra, māsa) or seasonal timings are stated in the provided verses. The only temporal cues are narrative (“after a long time,” suchiraṃ) and the motif of celestial movement (divaṃ/gaganaṃ) without ritual dating.
Direct ecological instructions are not explicit here; however, the catalog of low-impact ascetic livelihoods (gleaning, leaf/fruit diets, minimal cooking, restraint practices) can be read as a model of reduced consumption. Within a Varāha–Pṛthivī framework, this supports an indirect ethic of terrestrial restraint and preservation through moderated resource use.
The narrative references Nārada (devarṣi), Vaiśaṃpāyana as a narrator voice, and Naciketas (known from broader Sanskrit tradition) as a dharmic figure reflecting on dharma after encountering ascetics. Ascetic communities are named by typology (e.g., vaikhānasa, vānaprastha, yāyāvara) rather than by dynastic lineage.
Ask anything about Adhyaya 212 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
