Varaha Purana - Adhyaya 180
Varaha PuranaAdhyaya 180128 Shlokas

Adhyaya 180: The Glory of Dhruva-Tīrtha: Rules of Ancestor Libations and Śrāddha, and the Consequences of Lineage-Continuity

Dhruvatīrtha-māhātmyaṃ: Pitṛ-tarpaṇa-śrāddha-vidhiḥ santati-prabhāvaś ca

Ritual-Manual (Śrāddha/Tarpaṇa) with Ethical-Discourse on social conduct and lineage-responsibility

வராகர் ப்ருதிவியிடம் துருவதீர்த்தத்தில் நடந்த நிகழ்வைச் சொல்லி ‘பித்ருத் திருப்தி’யின் மகிமையை விளக்குகிறார். சந்திரசேனன் என்னும் அரசன் அங்கு ஸ்ராத்தம், திலோதக-தர்ப்பணம் செய்கிறான்; திரிகாலஞ்ஞ முனிவர், சந்ததியினர் முறையாக ஸ்ராத்த-தர்ப்பணம் செய்தால் பித்ருக்கள் வந்து திருப்தியுடன் புறப்படுவதைவும், செய்யாவிட்டால் துன்பம் தொடர்வதையும் காண்கிறார். கொசு போன்ற பூச்சிகளால் சூழப்பட்ட ஒரு துயருற்ற உயிர், யோனி-சங்கரம் மற்றும் சந்ததி அழிவால் தன்னுக்கு ஸ்ராத்த-தர்ப்பண ஆதரவு இல்லாததால் உயர்கதி தடைப்பட்டதாகக் கூறுகிறது. முனிவர் திலம் கலந்த நீர், தர்பை, கோத்திர-நாம உச்சரிப்பு, தந்தை-தாய் மற்றும் மேல்பித்ருக்கள் வரிசை ஆகியவற்றுடன் தர்ப்பண விதியைச் சொல்லி, தவறான காலம்/இடம்/பாத்திரத்தில் செய்தால் கர்மம் பலனற்றது என எச்சரிக்கிறார். குடும்ப வரிசையில் புறக்கணிக்கப்பட்ட ஒரு பெண்ணால் சரியான முறையில் கிரியைகள் செய்ய வைத்து அந்த உயிர் விடுதலை பெறுவது காட்டப்பட்டு, துருவதீர்த்தம் குடும்ப ஒழுக்கமும் சமூக சமநிலையும் காக்கும் பாடமாக நிறுவப்படுகிறது.

Speakers

VarāhaPṛthivī

Key Concepts

Dhruvatīrtha-māhātmya (tīrtha as a ritual-ecology)Pitṛ-tarpaṇa and śrāddha (tilodaka, piṇḍa, svadhā)Santati (lineage-continuity) as ritual eligibility and social dutyYoni-saṅkara as a moralized social-disorder motifVidhi (correct procedure) vs. vidhihīna-kriyā (ineffective ritual)Gotra-nāma-ucchāraṇa and ordered ancestor-address (mātṛ/pitṛ lines)Seasonal/lunar timing for pitṛ access to offerings
Recitation with translationVaraha Purana Adhyaya 180

Shlokas in Adhyaya 180

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि पितॄणां तृप्तिकारकम् ॥ ध्रुवतीर्थे पुरावृत्तं तच्छृणुष्व वसुन्धरे

ஸ்ரீவராஹர் கூறினார்— பித்ருக்களுக்கு திருப்தி அளிக்கும் இன்னொரு வரலாற்றை மீண்டும் உரைப்பேன். ஓ வசுந்தரையே, துருவதீர்த்தத்தில் முற்காலத்தில் நிகழ்ந்ததை கேள்।

Verse 2

अस्यां पुर्यां तु राजा आसीद्धार्मिकः सत्यविक्रमः ॥ चन्द्रसेनेति नाम्ना च यज्वा दानहिते रतः

இந்த நகரத்தில் ஒரு அரசன் இருந்தான்—தர்மநிஷ்டன், உண்மையான வீரத்துடன்—சந்திரசேனன் எனப் பெயர்; யாகம் செய்பவன், தான தர்மத்தில் ஈடுபட்டவன்।

Verse 3

तस्य नार्यः शते द्वे तु कुलशीलवयोयुते ॥ तासां मध्येऽधिका चैका पतिव्रतपरायणा

அவனுக்கு நல்ல குலம், ஒழுக்கம், இளமை உடைய இருநூறு மனைவியர் இருந்தனர்; அவர்களில் ஒருத்தி மிகச் சிறந்தவள், பதி-விரத தர்மத்தில் முழுமையாக நிலைத்தவள்।

Verse 4

नाम्ना चन्द्रप्रभा चैव वीरसूर्वीरपुत्रका ॥ तस्या दासीशतस्यैका दासी नाम्ना प्रभावती ॥

அவள் சந்திரப்ரபா எனப் பெயர்பெற்றவள், வீரசூர்வீரரின் மகள். அவளுடைய நூறு பணிப்பெண்களில் ஒருத்தி பிரபாவதி என்ற பெயருடையவள்।

Verse 5

स्वदोषैः पतिताः सर्वे नरकं प्रति भामिनि ॥ सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य हि ॥

அழகியவளே, தம் தம் குற்றங்களால் வீழ்ந்த அவர்கள் அனைவரும் நரகத்தை நோக்கிச் செல்கின்றனர். குலத்தை அழிப்போர்க்கு குலசங்கரமும் நிச்சயமாக நரகக் காரணமே.

Verse 6

कदाचिदपि तस्याथो भ्रष्टः प्राणिजनो महान् ॥ सूक्ष्मः प्राणिसमूहो हि ध्रुवतीर्थे तदापतत् ॥

ஒரு காலத்தில், பின்னர் (தம் நிலையிலிருந்து) வீழ்ந்த பெரும் உயிரினக் கூட்டம்—அதாவது நுண்ணுயிர்களின் தொகுதி—அப்போது துருவதீர்த்தத்தில் இறங்கியது.

Verse 7

कृष्णरूपाश्चङ्क्रमन्तो मशकाकारसन्निभाः ॥ दृष्टास्ते ऋषिणा तत्र त्रिकालज्ञेन भामिनि ॥

அழகியவளே, அவர்கள் கருநிற வடிவமுடையவர்களாய், அங்கும் இங்கும் அலைந்து, கொசுவின் உருவைப் போன்றவர்களாய் இருந்தனர்; அங்கே முக்காலஞானி முனிவர் அவர்களை கண்டார்.

Verse 8

तस्याः परिग्रहास्त्वेकोद्दिष्टाचारविहीनकाः ॥ तस्या पितृगणाः सर्वे अतीताः शतसङ्ख्यया ॥

அவளுடைய பரிக்ரஹர்கள் (ஆச்ரிதர்/உடனிருப்போர்) ஏகோத்திஷ்ட-சிராத்தத்துடன் தொடர்புடைய விதிப்படி நடத்தையற்றவர்களாய் இருந்தனர். அவளுடைய பித்ருகணங்கள் அனைத்தும் நூற்றுக்கணக்காக மறைந்துவிட்டன.

Verse 9

षष्ठान्नकालभोक्ता पयोव्रतेन महात्मना ॥ मानैर्व्रतेन सा देवी सूर्यगत्या स्थितेन च ॥

அவள் ஆறாம் அன்னகாலத்தில் உண்பவளாய் இருந்தாள்; மகாத்மா விதித்த பாயோவிரதத்தாலும், மேலும் விதி-அளவுகளுடன் கூடிய, சூரியனின் இயக்கத்துக்கு ஏற்ப நிலைத்த விரதத்தாலும் அந்த தேவி ஒழுக்கத்தில் நிலைபெற்றிருந்தாள்.

Verse 10

चतुर्थांशावशेषश्च दिवसः पर्यवर्त्तत ॥ एके तत्र समायान्ति पितरो नभसोऽवनिम् ॥

நாளின் நான்கில் ஒரு பகுதி மீதமிருந்தபோது நாள் முன்னே நகர, சில பித்ருக்கள் ஆகாயத்திலிருந்து பூமிக்கு அங்கே இறங்கி வந்தனர்।

Verse 11

अन्ये पूर्वोत्तराद्देशाद्दक्षिणात्पश्चिमात्तथा ॥ केचित्स्वभावतो हृष्टाः केचित्पुत्रैः स्वधाकृताः ॥

மற்றவர்கள் வடகிழக்கு நாட்டிலிருந்தும், அதுபோல தெற்கும் மேற்கும் இருந்து வந்தனர். சிலர் இயல்பாகவே மகிழ்ந்தனர்; சிலர் மகன்கள் செய்த ஸ்வதா அர்ப்பணங்களால் திருப்தியடைந்தனர்।

Verse 12

हृष्टास्तुष्टा सुपुष्टाङ्गा गच्छन्तो दिवि सङ्घशः ॥ तपस्विनः स्नानरता रूक्षाः क्षामशरीरिणः ॥

மகிழ்ந்து, திருப்தியுடன், நன்கு வளர்ந்த அங்கங்களுடன் அவர்கள் குழுக்களாக விண்ணுலகம் செல்கின்றனர். சிலர் தவசிகள்; நீராடலில் ஈடுபட்டோர்; கடுமையுடையோர்; மெலிந்த உடலுடையோர்.

Verse 13

वस्त्रालङ्कारपुष्टाङ्गा हृष्टा गच्छन्ति सङ्घशः ॥ तथाऽपरे नग्नदेहाः सुपुष्टा यान्ति तत्र वै ॥

ஆடையும் அணிகலனும் அணிந்து, நன்கு வளர்ந்த அங்கங்களுடன் அவர்கள் மகிழ்ந்து குழுக்களாகச் செல்கின்றனர். அதுபோலவே சிலர் நிர்வாண உடலுடன் இருந்தும் நன்கு வளர்ந்தவர்களாக அங்கேயே நிச்சயமாகச் செல்கின்றனர்।

Verse 14

अन्ये यथागतं यान्ति आयान्ति पुनरेव हि ॥ यानैरुच्चावचैः केचिन्नानारूपैः खगैस्तया ॥

சிலர் வந்தபடியே புறப்பட்டுச் செல்கின்றனர்; உண்மையாகவே மீண்டும் திரும்பவும் வருகின்றனர். சிலர் உயர்ந்த-தாழ்ந்த பலவகை வாகனங்களில், பல ரூபங்களுடைய ஆகாயகாமி ‘கக’களால் அந்த வழியில் ஏற்றிச் செல்லப்பட்டு வருகின்றனர்।

Verse 15

समागच्छन्ति गच्छन्तीरयन्तश्चाशिषो मुदा ॥ केचिद्यथागता यान्ति क्रुद्धाः शापप्रदायिनः ॥

அவர்கள் கூடிவந்து பின்னர் புறப்படுகின்றனர்; மகிழ்ச்சியுடன் ஆசிகளை உரைக்கின்றனர். ஆனால் சிலர் வந்தபடியே கோபத்துடன் சென்று சாபங்களை அளிக்கின்றனர்.

Verse 16

निर्गतोदरसूक्ष्माश्च गच्छन्ति सुविमानिताः ॥ सम्मानितास्तथान्ये तु पितरः श्राद्धपूजिताः ॥

சிலர் வயிறு உள்ளிழுந்து, நுண்ணியதாகவும் க்ஷீணமாகவும் இருந்து, மிகுந்த அவமானத்துடன் புறப்படுகின்றனர். ஆனால் மற்றவர்கள்—ஸ்ராத்தப் பூஜையால் வணங்கப்பட்ட பித்ருக்கள்—மரியாதையுடன் போற்றப்படுகின்றனர்.

Verse 17

महोत्सवमिवालक्ष्य विस्मितो मुनिरुत्थितः ॥ गते पितृगणे पुत्राः सकलत्रा गृहान्ययुः ॥

அதை ஒரு மாபெரும் திருவிழாவெனக் கண்டு முனிவர் வியப்புடன் எழுந்தார். பித்ருக்களின் கூட்டம் புறப்பட்டபின், மகன்கள் தங்கள் மனைவியருடன் இல்லங்களுக்கு சென்றனர்.

Verse 18

निर्जनं ध्रुवतीर्थं तु वृत्तवेलमिवाभवत् ॥ तत्रैकान्ते कृशाङ्गोऽथ क्षुत्क्षामो गतिविह्वलः ॥

அப்போது த்ருவதீர்த்தம் வெறிச்சோடியது; அலை இறங்கிய பின் கரை வெறுமையாக இருப்பதுபோல். அங்கே தனிமையில் ஒரு க்ஷீண உடலுடையவன்—பசியால் வாடி, நடையில் தளர்ந்து இருந்தான்.

Verse 19

न वाक्च श्रूयते तस्य क्षुद्रपक्षिरवो यथा ॥ को भवान्विकृताकारो वेष्टितो मशकैर्बहु ॥

அவனிடமிருந்து தெளிவான பேச்சு கேட்கவில்லை; சிறு பறவைகளின் கீச்சொலி போன்ற ஒலி மட்டுமே. “நீ யார், விகார உருவமுடையவனே, பல கொசுக்களால் சூழப்பட்டவனே?”

Verse 20

न गच्छसि यथास्थानमागतस्तु निरुद्यमः ॥ यथावत्पृच्छते मह्यं कथयात्मविचेष्टितम् ॥

நீ உன் உரிய இடத்திற்குச் செல்லாமல், இங்கே வந்து முயற்சியின்றி இருக்கிறாய். முறையாக என்னைக் கேள்வி கேட்டுள்ளாய்; ஆகவே உன் செயல்களும் நிலையுமுள்ள வரலாற்றைச் சொல்.

Verse 21

ममाद्य नैत्यकं कर्म तीर्थेऽस्मिन्नश्यतेऽनिशम् ॥ इमानुच्चावचान् जन्तून् दृष्ट्वा मां मोह आविशत् ॥

இன்று இந்தத் தீர்த்தத்தில் என் நித்தியக் கடமை இடையறாது குலைந்துபோவது போல உள்ளது. பலவகை உயிர்களைப் பார்த்ததும் என்னை மயக்கம் ஆட்கொண்டது.

Verse 22

त्वां दृष्ट्वेदृक्स्वरूपं च क्रिया मे सा गता त्वयि ॥ विस्रब्धः कथयास्माकं करोमि च हितं तव ॥

நீ இவ்வாறு இருப்பதைப் பார்த்ததும் அந்தச் செயலில் என் கவனம் உன்னிடமே சென்றது. அஞ்சாமல் எங்களிடம் சொல்; உனக்கு நன்மை தருவதை நானும் செய்வேன்.

Verse 23

जन्तुरुवाच ॥ बृहन्निमित्तमद्यैव पितॄणां तृप्तिकारकम् ॥ ध्रुवतीर्थे च यः श्राद्धं पुनः कुर्यात्तिलोदकम् ॥

உயிர் கூறியது— இன்று தந்தையருக்கு திருப்தி அளிக்கும் ஒரு பெரிய நிமித்தம் உள்ளது. மேலும் துருவதீர்த்தத்தில் யார் மீண்டும் சிராத்தம் செய்து, எள்ளுடன் கலந்த நீரை அர்ப்பணிக்கிறாரோ—

Verse 24

तिलतृप्ताः दिवं यान्ति पितरस्तेन पुत्रिणः ॥ सोऽहं स्वान्तरिकादत्तस्तृप्त्यर्थस्तु बुभुक्षितः

எள்ளர்ப்பணத்தால் திருப்தியடைந்து, மகன் உள்ளவனின் பித்ருக்கள் விண்ணுலகம் செல்கின்றனர். ஆனால் நான்—உள்ளிருந்து வஞ்சிக்கப்பட்டு, பசித்தவனாய், திருப்தியை நாடி—திருப்தியின்றியே இருக்கிறேன்.

Verse 25

योनिसंकरदोषेण नरकं समुपाश्रितः ॥ आशापाशशतैर्बद्धः शतवर्षैरिहागतः

யோனிசங்கரத் தோஷத்தினால் நான் நரகத்தை அடைக்கலமாகக் கொண்டேன்; ஆசையின் நூற்றுக் கணக்கான பாசங்களால் கட்டப்பட்டு, நான் இங்கு நூறு ஆண்டுகளாக வந்து கிடக்கிறேன்.

Verse 26

अगतिर्गमने मे स्यात्ते त्रितापैः समागतः ॥ सन्तानैः पुष्टवपुषो दत्तश्राद्धैः कृतोदकैः

என் செல்லுதலுக்கு வழியே இல்லாமல் போயிருக்கும்; ஆகவே மும்மடங்கு தாபங்களால் துன்புற்று உம்மிடம் வந்தேன். புஷ்ட உடலுடைய சந்ததியினர் ஸ்ராத்தம் செய்து, உதகதானம் செய்தாலே (நிவாரணம்) கிடைக்கும்.

Verse 27

बलयुक्ता ययुः स्वर्गं निर्बलस्य कुतो गतिः ॥ येषां सन्ततिरक्षय्या तिष्ठत्येवं प्रजावती

வலமுடையோர் ஸ்வர்க்கம் சென்றனர்; வலமற்றவனுக்கு வழி எங்கே? யாருடைய சந்ததி அழியாததோ, அவர்களின் சந்தானப் பெருக்கம் இவ்வாறே நிலைத்திருக்கும்.

Verse 28

दृष्टास्त्वया त्रिकालज्ञ दिव्यदृष्ट्या दिवं गताः ॥ ब्राह्मणानां च वैश्यानां शूद्राणां पितरस्तथा

முக்காலமும் அறிந்தோனே! உமது தெய்வீகக் காட்சியால் ஸ்வர்க்கம் சென்ற பித்ருக்களை நீர் கண்டீர்—பிராமணர்களின், வைசியர்களின், அதுபோல சூத்ரர்களின் பித்ருக்களையும்.

Verse 29

प्रतिलोमानुलोमानां शूद्राणां श्राद्धकर्मिणाम् ॥ सर्वेषां च त्वया दृष्टं येषां सन्ततिरव्यया

பிரதிலோம-அனுலோம உறவுகளினரையும், ஸ்ராத்தக் கர்மம் செய்கிற சூத்ரர்களையும் நீர் கண்டீர்; யாருடைய சந்ததி குறையாததோ, அவர்களையெல்லாம் நீர் கண்டீர்.

Verse 30

एवं पृष्टः स विप्रेण कथयामास कारणम् ॥ पुनः पप्रच्छ तं जन्तुः कौतूहलसमन्वितः

பிராமணன் இவ்வாறு கேட்டபோது அவன் காரணத்தை விளக்கினான்; பின்னர் ஆர்வம் நிறைந்த அந்த உயிர் மீண்டும் அவனை வினவியது।

Verse 31

तवापि सन्ततिस्तात नास्ति दैवाद्यथोचिताः ॥ यदि कश्चिदुपायोऽत्र मह्यं तव हितैषिणे

அன்புள்ளவனே, விதிவசத்தால் உனக்கும் உரிய சந்ததி இல்லை. இங்கே ஏதாவது தீர்வு இருந்தால், உன் நலன் நாடும் எனக்குச் சொல்।

Verse 32

वद सर्वं करिष्यामि यदि सत्यं वचो मम ॥ ततः स कथयामास दुःस्थः पितृगणैर्वृतः

சொல்—என் சொல் உண்மையெனில் நான் அனைத்தையும் செய்வேன். அப்போது அவன் துயருற்றவனாய், பித்ருகணங்களால் சூழப்பட்டு விளக்கத் தொடங்கினான்।

Verse 33

इमे ये मम देहे तु भवन्ति मशकाः कृशाः ॥ सन्तानप्रक्षयादेते मम देहं समाश्रिताः

என் உடலில் தோன்றும் இந்த மெலிந்த கொசுக்கள்—சந்ததி அழிந்ததால் என் உடலையே தங்கிடமாகக் கொண்டுள்ளன।

Verse 34

तन्तुमन्त्रमहं तेषां मम तन्तुमयी सकृत् ॥ आस्ते नगर्या मध्ये तु चन्द्रसेनस्य वेश्मनि

நான் அவர்களுக்கு ‘தந்து-மந்திரம்’; என் இருப்பே ஒருமுறை தந்துவாகக் கட்டப்பட்டதுபோல் உள்ளது. அவள் நகரின் நடுவில் சந்திரசேனனின் இல்லத்தில் வசிக்கிறாள்।

Verse 35

महिष्याः प्रेषणे नित्यं दासी नाम्ना प्रभावती ॥ तस्या दासी कर्मकरी विरूपनिधिनामतः

அரசியின் நித்திய ஆணைப்படி பிரபாவதீ என்னும் தாசி இருந்தாள். அந்தத் தாசிக்குக் கீழ் விரூபநிதி என்ற பெயருடைய ஒரு பணிசெய்யும் சேவிகை இருந்தாள்.

Verse 36

अस्माकं सन्ततेस्तन्तुस्तस्य श्राद्धकृते वयम् ॥ आशया बद्धहृदयाः श्राद्धतर्पणहेतवः

எங்கள் குலச் சந்ததியின் தொடர்ச்சிக்கு அவனே ‘தந்தி’ (நூல்). அவனுடைய ஸ்ராத்தத்திற்காகவே நாங்கள் செயற்படுகிறோம். நம்பிக்கையால் இதயம் கட்டுண்டு, ஸ்ராத்த–தர்ப்பண நோக்கத்திற்காக ஈடுபட்டுள்ளோம்.

Verse 37

श्रुत्वैतत्स त्रिकालज्ञो मोहाविष्टोऽब्रवीदिदम् ॥ कथं निकृष्टयोन्या यद्दत्तं चापद्यते हविः

இதைக் கேட்ட திரிகாலஞ்ஞன் மயக்கத்தில் ஆழ்ந்து கூறினான்—“தாழ்ந்த யோனியினால் அளிக்கப்பட்ட ஹவிஸ் எவ்வாறு முறையான ஹவிஸ் ஆகும்?”

Verse 38

विधिरत्र कथं तस्या येन यूयं स पुत्रिणः ॥ प्रोवाच स त्रिकालज्ञं ज्ञानक्लिष्टं कृपान्वितम्

“அவளுக்காக இங்கே எந்த விதிமுறை உள்ளது, அதனால் நீங்கள் புத்ரவான்களாக ஆகலாம்?” என்று. பின்னர் அறிவால் சோர்ந்திருந்தாலும் கருணையுடைய திரிகாலஞ்ஞனை அவர் सम्बோதித்தார்.

Verse 39

पूर्वकर्मविपाकेन यां यां गतिमधोमुखीम् ॥ ऊर्ध्वां यां चापि पितरः पुत्रिणः पुत्रमीहते

முன்கர்மத்தின் பரிபாகத்தால் எத்தகைய கீழ்நோக்கிய கதிகள் கிடைக்கின்றனவோ, அதுபோல மேல்நோக்கிய கதியும்—பிதர்கள் புத்ரவான்களாக இருந்து புத்ரன் மூலம் நாடுவது—அனைத்தும் கர்மபலத்தின் விளைவே.

Verse 40

श्राद्धं पिण्डोदकं दानं नित्यं नैमित्तिकं तथा ॥ नान्या गतिः पितॄणां स्यात्पितरस्तेन पुत्रिणः

ஸ்ராத்தம், பிண்ட–உதகத் தர்ப்பணம், தானம்—நித்தியமும் நைமித்திகமும்—இவையே பித்ருக்களுக்கு ஒரே வழி; வேறு கதி இல்லை. ஆகையால் பித்ருக்கள் ‘புத்திரவான்’ (புத்திரன் செய்யும் கர்மத்தால் போஷிக்கப்படுபவர்) எனக் கூறப்படுவர்.

Verse 41

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं यो नो दद्याज्जलाञ्जलिम् ॥ नदीषु बहुतोयासु शीतलासु विशेषतः

எங்கள் குலத்தில் எவராவது ஒருவர் எங்களுக்கு ஜலாஞ்சலி அளிப்பாராக—நீர்மிகுந்த நதிகளில், குறிப்பாக குளிர்ந்த நீரில்.

Verse 42

विशेषात्तीर्थमध्ये तु तिलमिश्रं जलाञ्जलिम् ॥ रौप्यजुष्टजलेनाथ नाभिदघ्ने जले स्थितः

சிறப்பாக தீர்த்தத்தின் நடுவில் எள்ளு கலந்த ஜலாஞ்சலி அளிக்க வேண்டும்; வெள்ளியுடன் தொடர்புடைய (ரௌப்யஜுஷ்ட) நீரால், நாபி வரை நீரில் நின்று.

Verse 43

दर्भपाणिस्त्रिस्त्रिगोत्रे पितृन्नाम समुच्चरन् ॥ तृप्यत्वेवं नाम शर्म स्वधाकारमुदाहरन्

கையில் தர்ப்பை (தர்பம்) பிடித்து, மூன்று முறைவும் மூன்று கோத்திரங்களுக்காகவும் பித்ருநாமங்களை உச்சரிக்க வேண்டும்; ‘திருப்யது’ என்று கூறி, ‘சர்மன்’ என முடியும் பெயரையும் ‘ஸ்வதா’ என்ற மந்திரச் சொல்லையும் உரைக்க வேண்டும்.

Verse 44

अदावेका॒ञ्जलिर्द्वे तु तिस्रो वै तर्पणे स्मृताः ॥ देवर्षिपितृसङ्घानां क्रमाज्ज्ञेयं विचक्षणैः

அதாவ (ஆஹ்வான/அர்ப்பணம்) முறையில் இரண்டு அஞ்சலிகள் (இணைந்த கரங்களால்) கூறப்பட்டுள்ளன; தர்ப்பணத்தில் மூன்று. தேவர், ரிஷி, பித்ரு குழுக்களின் வரிசையை அறிவுடையோர் முறையே அறிய வேண்டும்.

Verse 45

तृप्यध्वमिति चान्ते वै मन्त्रं मन्त्रप्रतिक्रियाः ॥ उदीरतामङ्गिरस आयान्तु न इतीरयेत्

இறுதியில் மந்திரங்களின் விதிக்கப்பட்ட நிறைவு-செயலாக “த்ருப்யத்வம்” (திருப்தியடையுங்கள்) என்ற மந்திரத்தை ஜபிக்க வேண்டும். பின்னர் “அங்கிரஸர்கள் எழுக; அவர்கள் எங்களிடம் வருக” என்று உச்சரிக்க வேண்டும்.

Verse 46

एवं मातामहः शर्म गोत्रे पितामहस्तथा ॥ ऊर्ध्वं पितृभ्यो ये चेह ते पितर इहोच्यते

இவ்வாறே மாதாமஹனை ‘சர்மன்’ என்ற பெயருடன் கோத்திரம் சேர்த்து, அதுபோல பிதாமஹனையும் கோத்திரம் சேர்த்து ஓத வேண்டும். தமது உடனடி முன்னோர்களுக்கு மேலுள்ளவர்களும், இவ்விதியில் அழைக்கப்படுபவர்களும் இங்கு ‘பிதரः’ எனக் கூறப்படுகின்றனர்.

Verse 47

मधुवातेति॒ ऋचं तद्वत्पूर्ववत्समुदीरयेत् ॥ पितामहीं प्रपितामहीं पत्याऽ मातृवत्स ह

அதேபோல் முன்புபோல “மது வாதே…” என்று தொடங்கும் ருக்-மந்திரத்தை முறையாக ஓத வேண்டும். பிதாமஹி மற்றும் ப்ரபிதாமஹியை, கணவருடன் தொடர்புடைய குறிப்புடன், தாயை அழைப்பதுபோலவே அழைக்க வேண்டும்.

Verse 48

एवं मातामहानां च पूर्ववत्क्रमशो बुधः ॥ नमो व इति मन्त्रेण प्रत्येकं त्रितयं त्रिषु

அதேபோல் மாதாமஹர்களுக்கும் முன்புபோல வரிசையாக அறிவுடையவர் செயல்பட வேண்டும். “நமோ வः…” என்று தொடங்கும் மந்திரத்தால் மூன்று தொகுதிகளிலும் ஒவ்வொரு மும்முறையையும் அர்ப்பணிக்க வேண்டும்.

Verse 49

गोत्रोच्चारं प्रकुर्वीत असूर्यान्नाशयामहे ॥ गोत्राय पित्रे महाय शर्मणे चेदमासनम्

கோத்திர உச்சாரணம் செய்து—“அசூர்யான் நாசயாமஹே” (சூரியமற்ற இருள்/அமங்கலத்தை நீக்குகிறோம்) என்று கூற வேண்டும். பின்னர்—“கோத்திரத்திற்கும், பிதாவிற்கும், மகானிற்கும், சர்மனிற்கும்—இது ஆசனம்” என்று ஆசனத்தை அர்ப்பணிக்க வேண்டும்.

Verse 50

गोत्रायै मातॄे मह्यै तु देव्यै चासनकर्मणि ॥ गोत्रः पितामहः शर्म गोत्रा मातामही मही

ஆசனம் அர்ப்பணிக்கும் கர்மத்தில்—“கோத்திராயை, மாதாவிற்கு, மகீ தேவியிற்கும் (இது ஆசனம்)” என்று கூறுவர். கோத்திரம் சொல்லப்படும்; பிதாமஹன் பெயர் ‘சர்மன்’; கோத்திரா சொல்லப்படும்; மாதாமஹி பெயர் ‘மகீ’।

Verse 51

अर्घ्यपात्रसङ्कल्पे तु पिण्डदानेऽवनेजने ॥ गोत्रस्य पितुर्महस्य शर्मणोक्तस्य कर्मणि

அர்க்யப் பாத்திர சங்கல்பத்திலும், பிண்டதானத்திலும், அவநேஜனம் (கழுவுதல்/சுத்தி) கர்மத்திலும்—கோத்திரத்திற்கும், வணங்கத்தக்க தந்தைக்கும், ‘சர்மன்’ எனக் கூறப்பட்டவரின் கர்மத்திலும்—இவ்விதிகள் பொருந்தும்।

Verse 52

गोत्रायै मातुर्महायै देव्याश्चाज्ञेयकर्मणि ॥ आवाहने द्वितीया च चतुर्थी पूज्यकर्मणि

கோத்திராயை, வணங்கத்தக்க தாய்க்கும், மதிக்கத்தக்க தேவிக்கும் உரிய அறிய வேண்டிய கர்மங்களில் விதி: ஆவாஹனத்தில் இரண்டாம் வேற்றுமை, பூஜை கர்மத்தில் நான்காம் வேற்றுமை பயன்படுத்தப்படும்।

Verse 53

प्रथमा चाशिषि प्रोक्ता दत्तस्याक्षय्यकारिका ॥ श्राद्धपक्षे तथा षष्ठी अक्षय्यासनयोः स्मृता

ஆசீர்வாத (ஆசீஸ்) சூழலில் முதல் வேற்றுமை கூறப்படுகிறது; அது அளித்ததற்கான பலனை குறையாததாகச் செய்கிறது. அதுபோல ஸ்ராத்த சூழலில் ‘அக்ஷய’ மற்றும் ‘ஆசனம்’ தொடர்பான மந்திரங்களில் ஆறாம் வேற்றுமை நினைவுறுத்தப்படுகிறது।

Verse 54

पितुरक्षयकाले तु पितॄणां दत्तमक्षयम् ॥ एवमेतत्तु पुत्रेण भक्तिपूर्वं द्विजेन तु ॥

தந்தை அக்ஷய நிலையடைந்த காலத்தில் பித்ருக்களுக்காக அளிக்கப்படும் தானம் அக்ஷயமாகிறது. இவ்வாறு மகனால் பக்தியுடன், மேலும் த்விஜனால் செய்யப்படும் கர்மம் நிலையான பலனை அளிக்கும்।

Verse 55

कृत्वा श्राद्धं तु पितरो हृष्टा मुमुदिरे सदा ॥ जोषमास्स्व त्रिकालज्ञ गच्छामो नरकाय वै ॥

சிராத்தத்தைப் பெற்ற பித்ருக்கள் எப்போதும் மகிழ்ந்து ஆனந்தித்தனர்; பின்னர் கூறினர்—“முக்காலமும் அறிந்தவனே, நீ அமைதியாக இரு; நாங்கள் உண்மையாக நரகத்திற்கே செல்கிறோம்।”

Verse 56

पूर्वकर्मविपाकेन चिरं तु वसितुं मुने ॥ त्रिकालज्ञ उवाच ॥ ये मया चागता दृष्टास्तीर्थेऽस्मिन्पितरोऽथ वै ॥

முன்னைய கர்மத்தின் விளைவுப் பழுத்தலால், ஓ முனிவரே, அவர்கள் நீண்ட காலம் தங்க வேண்டியுள்ளது. திரிகாலஜ்ஞன் கூறினான்—“இந்த தீர்த்தத்திற்கு வந்த பித்ருக்களை நான் கண்டேன்—நிச்சயமாக…”

Verse 57

बहवः स्वस्थमनसो बहवो दुःस्थमानसाः ॥ पुत्रदत्तं तथा श्राद्धं जग्रासोद्विग्नरूपिणः ॥

பலர் அமைதியான மனத்துடன் இருந்தனர்; பலர் கலங்கிய மனத்துடன் இருந்தனர். சிலர் துயரமுற்ற தோற்றத்துடன் மகன் அளித்த சிராத்தத்தை எடுத்துக் கொண்டனர்.

Verse 58

मौनेन गच्छतां तेषां किमेतद्वद निश्चितम् ॥ अगस्तिरुवाच ॥ अत्र यन्निश्चितं श्राद्धे पुत्रस्य विफलं भवेत् ॥

அவர்கள் மௌனமாகப் புறப்படுகின்றனர்—இதன் பொருள் என்ன, உறுதியாகச் சொல்லுங்கள். அகஸ்தியர் கூறினார்—“இங்கே சிராத்தத்தில் எந்தக் குறை நிர்ணயிக்கப்படுகிறதோ, அதனால் மகனின் செயல் பலனற்றதாகலாம்.”

Verse 59

नरस्य करणं किञ्चित्तन्मे निगदतः शृणु ॥ अदेशकाले यद्दत्तं विधिहीनमदक्षिणम् ॥

மனிதனுக்குரிய ஒரு நடத்தைக் கட்டளையை நான் கூறுகிறேன், கேள்: தகாத இடம்-காலத்தில், முறையின்றி, தக்ஷிணையின்றி அளிக்கப்படும் தானம் குறையுடையதாகும்.

Verse 60

अपात्रे मलिनं द्रव्यं महत्पापाय जायते ॥ अश्रद्धेयमपाङ्क्तेयं दुष्टप्रेक्षितमीक्षितम् ॥

அபாத்திரனுக்கு அளிக்கப்படும் மாசுடைய செல்வம் மகாபாபத்திற்குக் காரணமாகும். நம்பிக்கையின்றி அளித்தது, பங்க்தியில் சேராதவர்க்கு அளித்தது, மேலும் தீய/வெறுப்புநோக்கில் பார்க்கப்பட்ட தானமும் குற்றமுடையது.

Verse 61

तिलमन्त्रकुशैर्हीनमासुरं तद्भवेदिति ॥ वैरोचनाय देवेन वामनेन विभूतये ॥

எள்ளு, மந்திரம், குசப்புல் இவற்றின்றி செய்யப்படும் கர்மம் ‘ஆசுர’ (அசுரத் தன்மை) ஆகும் என்று கூறப்படுகிறது. வைரோசனனின் விபூதி/வலிமை பெறுதற்காக தேவன் வாமனன் (இவ்வாறு உரைத்தான்).

Verse 62

सच्छूद्रस्य च श्राद्धस्य फलं दत्तं पुरा किल ॥ तथा दाशरथी रामो हत्वा राक्षसमீश्वरम् ॥

முன்னொரு காலத்தில் நற்குணமுடைய சூத்ரன் செய்த சிராத்தத்தின் பலன் (அவனுக்கு) அளிக்கப்பட்டது என்று கேட்கப்படுகிறது. அதுபோல தசரதன் புதல்வன் ராமன் ராக்ஷசர்களின் தலைவனை வதைத்து…

Verse 63

रावणं सगणं घोरं तुष्टेन सह सीतया ॥ श्रुत्वा भक्तिं च राक्षस्यास्त्रिजटायास्त्रिलोककृत् ॥

அவன் அச்சமூட்டும் ராவணனை அவன் படையுடன் சேர்த்து வதைத்தான்; பின்னர் மகிழ்ந்த சீதையுடன், மூவுலகப் படைப்பாளர் ராக்ஷசி திரிஜடையின் பக்தியை கேட்டு…

Verse 64

क्रोधाविष्टानि दानानि विधिपात्रयुतानि च ॥ पाक्षिशौचमनभ्यङ्गप्रतिश्रयमभोजनम्

கோபத்தில் ஆட்கொள்ளப்பட்டு அளிக்கப்படும் தானங்கள்—விதியும் தகுந்த பாத்திரமும் இருந்தாலும்—குற்றமளிப்பவை எனக் கூறப்படுகிறது. மேலும் பறவை-சௌசம், எண்ணெய் தேய்த்துக் குளிக்காமை, பிரதிஷ்ரய விரதம் (ஆதரவு/அடைக்கலம் கொள்ளுதல்), மற்றும் உபவாசம்/அபோஜனம் ஆகியனவும் இங்கு ஆச்சார விதிகளின் தொடர்பில் சொல்லப்பட்டுள்ளன.

Verse 65

त्रिजटे त्वत्प्रयच्छामि यच्च श्राद्धमदक्षिणम् ॥ तथैव शम्भुना दत्तं नागराजाय भक्तितः

ஓ திரிஜடே, தக்ஷிணையற்ற ஸ்ராத்தத்தை உனக்கு நான் அர்ப்பணிக்கிறேன்; அதுபோல பக்தியுடன் சம்பு நாகராஜனுக்குத் தந்ததுமெனக் கூறப்படுகிறது.

Verse 66

तुष्टेन वै वासुकये तन्मे निगदतः शृणु ॥ अनुज्ञाप्य व्रतं जन्तुर्वार्षिकी सकला क्रिया

வாசுகி திருப்தியடைந்தபோது—நான் கூறுவதை கேள்—அனுமதி பெற்று அந்த மனிதன் விரதத்தை ஏற்றான்; முழுக் கிரியைகளும் ஆண்டுதோறும் அனுஷ்டானமாக நடத்தப்பட்டன.

Verse 67

यज्ञस्य योचिताः देया दक्षिणा नाददाद्द्विजः ॥ वृथाशपथकारा या देवब्राह्मणसन्निधौ

யாகத்திற்குத் தகுந்த தக்ஷிணை வழங்கப்பட வேண்டும்; ஆனால் அந்த த்விஜன் அதை வழங்கவில்லை. தேவர்கள் மற்றும் பிராமணர்கள் முன்னிலையில் செய்யப்பட்ட அந்த வீண் சபதச் செயல் கண்டிக்கத்தக்கது.

Verse 68

अश्रोत्रियाणि श्राद्धानि क्रिया मन्त्रैर्विनापि च ॥ रात्रौ सवाससा स्नानं यथासत्त्वस्वरूपतः

அஶ்ரோத்ரியருக்காகச் செய்யப்படும் ஸ்ராத்தங்கள், மந்திரமின்றியும் செய்யப்படும் கிரியைகள்; மேலும் இரவில் உடையுடன் குளித்தல்—தன் இயல்பின்படி—(இங்கு) ஒழுங்கற்ற நடைமுறைகளாகக் கூறப்படுகின்றன.

Verse 69

यः शिष्यो न नमेद्भक्त्या गुरुं ज्ञानप्रदायकम् ॥ तथैव प्राकृतं धर्ममग्रे गेयं करिष्यतः

ஞானம் அளிக்கும் குருவை பக்தியுடன் வணங்காத சீடன், அதுபோல பின்னர் வெறும் ‘பிராக்ருத’ தர்மத்தையே மேற்கொள்வான்—சடங்குக்காக மட்டும்.

Verse 70

सर्वं तुभ्यं मया दत्तं नागराजाय वार्षिकम् ॥ इत्येतद्वै पुराणेषु सेतिहासेषु पठ्यते

இவை அனைத்தையும் நான் உனக்கு—நாகராஜனுக்கு—ஆண்டுதோறும் அளிக்கும் அர்ப்பணமாக வழங்கினேன். இவ்வாறு புராணங்களிலும் இதிகாசங்களிலும் வாசிக்கப்படுகிறது.

Verse 71

तद्वदलिककरणं श्राद्धं दानं व्रतं तथा ॥ नोपतिष्ठति तेषां वै तेन नग्नादयस्त्वमी

அதேபோல் வஞ்சகம் செய்யப்படின், சிராத்தம், தானம், விரதம் ஆகியவை அவர்களுக்கு நிலைபெறாது (பலனளிக்காது); ஆகவே அவர்கள் ‘நக்னாதி’—சமூகமும் சடங்கும் சார்ந்து குறைபட்டோர்—எனக் கருதப்படுவர்.

Verse 72

मुषिताच्छिद्रकरणैस्तद्दानफलभोक्तृभिः ॥ यथा गतास्तथा ते तु श्राद्धहूतास्तु निष्फलाः

திருடி குறை-வெளிகளை உருவாக்கி, அந்த தானத்தின் பலனை அனுபவிப்போர்—சிராத்தத்திற்கு அழைக்கப்பட்ட அவர்கள் வந்தபடியே போய்விடுவர்; யஜமானனுக்கு அவர்கள் பலனற்றவர்களே.

Verse 73

त्रिकालज्ञ उवाच ॥ षट्काले भोजनं त्वद्य नाहं भोक्तुमिहोत्सहे ॥ यावत्तृप्तिर्न ते भूयाद्दृष्ट्वा हन्त स्थिरो भव

திரிகாலஜ்ஞன் கூறினான்: இன்று ஆறு காலங்களில் உணவு இருந்தாலும், நான் இங்கே உண்ண விரும்பவில்லை. உன் திருப்தி மேலும் பெருகும் வரை—இதைக் கண்டு, நன்று, நீ நிலைத்திரு.

Verse 74

तावत्कालं प्रतीक्षस्व यावदागमनं मम ॥ अस्मिंस्तीर्थे सदैवाहं दिवा रात्रमतन्द्रितः ॥

என் மீள்வருகை வரை அந்த அளவு காலம் காத்திரு. இந்த தீர்த்தத்தில் நான் எப்போதும்—பகலும் இரவும்—அலட்சியமின்றி இருக்கிறேன்.

Verse 75

सोऽहमद्य व्रतं त्यक्त्वा तव कारुण्यपूरितः ॥ गत्वाहमानयिष्यामि त्वयोक्तां तां वरां स्त्रियम् ॥

நான் இன்று உன்னிடத்து கருணையால் நிறைந்து, என் விரதத்தை ஒதுக்கி, நீ கூறிய அந்தச் சிறந்த பெண்ணைச் சென்று அழைத்து வருவேன்।

Verse 76

अनया कारयिष्यामि श्राद्धं तु विधिना सह ॥ एवमुक्त्वा स षष्ठाशी मौनवाक्संययौ द्रुतम् ॥ राजा समीपगं दृष्ट्वा अकस्मादागतं ऋषिम् ॥

இவளால் விதியுடன் கூடிய சிராத்தத்தைச் செய்யவைக்கிறேன். என்று கூறி, ஆறாம் நாள் உண்ணும் தவசி, வாக்கு-அடக்கத்துடன், விரைவாகப் புறப்பட்டான். அரசன் அருகில் திடீரென வந்த முனிவரைப் பார்த்து…

Verse 77

क्षित्यास्तले विलुलितः पादौ कृत्वा तु मूर्द्धनि ॥ धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यद्भवान्गृहमागतः ॥

நிலத்தில் சாஷ்டாங்கமாக வணங்கி, (முனிவரின்) பாதங்களைத் தன் தலைமேல் வைத்து அரசன் கூறினான்: நீங்கள் என் இல்லத்திற்கு வந்ததால் நான் பாக்கியவான்; நான் அருள்பெற்றவன்।

Verse 78

सदा यज्ञं करिष्यामि गृहमागमने तव ॥ अद्य मे सफलं जन्म यद्भवांस्त्वमिहागतः ॥

நீங்கள் என் இல்லத்திற்கு வரும்போதெல்லாம் நான் எப்போதும் யாகம் செய்வேன். இன்று என் பிறவி பயனடைந்தது; ஏனெனில் நீங்கள் இங்கு வந்துள்ளீர்கள்।

Verse 79

इदं पाद्यमिदं चार्घ्यं मधुपर्कमिमां च गाम् ॥ गृहाण मुनिशार्दूल येनाहं शान्तिमाप्नुयाम् ॥

இதோ பாத்யம், இதோ அர்க்யம், இதோ மதுபர்க்கம், இந்தப் பசுவும். முனிவர்களில் புலியே, இவற்றை ஏற்றருளுங்கள்; அதனால் நான் அமைதியை அடைவேன்।

Verse 80

तस्य तत्प्रतिगृह्याशु स मुनिस्त्वरितोऽब्रवीत् ॥ मदीयागमने राजन् शृणु त्वं कारणं महत् ॥

அந்த காணிக்கைகளை விரைவில் ஏற்றுக் கொண்ட முனிவர் உடனே கூறினார்— “அரசே, என் வருகையின் மகத்தான காரணத்தை கேள்।”

Verse 81

तच्छ्रुत्वा कुरु तत्सर्वं येनाहं तोषितोऽभवम् ॥ एवमुक्तस्तु राजर्षिरब्रवीत्तं तपोधनम् ॥

“அதை கேட்டபின், என்னைத் திருப்திப்படுத்தும் வகையில் அனைத்தையும் செய்.” என்று கூறப்பட்டதும், அரசரிஷி அந்த தவவளமுடையவரிடம் பேசினார்.

Verse 82

तस्या दासी वरारोहा प्रभावत्यपि विश्रुता ॥ सापि देव्याः तु सहिता आयातु मम सन्निधौ ॥

“அவளுடைய பணிப்பெண்—அழகிய உருவமுடைய, ‘பிரபாவதி’ எனப் புகழ்பெற்றவள்—அவளும் தேவியுடன் சேர்ந்து என் முன்னிலையில் வரட்டும்।”

Verse 83

ततश्चान्तःपुराद्देवी सदासी तत्र चागता ॥ क्षितौ विलुलिता साध्वी प्रणाममकरोदृषेः ॥

பின்னர் அந்தப்புரத்திலிருந்து தேவி பணிப்பெண்ணுடன் அங்கே வந்தாள். அந்த பத்தினி தரையில் சாஷ்டாங்கமாக விழுந்து ரிஷிக்கு வணங்கினாள்.

Verse 84

समासीनां च विप्रेन्द्रः प्रोवाच विनताननाम् ॥ ध्रुवतीर्थे मयाश्चर्यं यद्दृष्टं कथयामि वः ॥

அப்போது பிராமணர்களில் முதன்மையானவர், தாழ்மையுடன் அமர்ந்திருந்தவர்களிடம் கூறினார்— “துருவ தீர்த்தத்தில் நான் கண்ட அதிசயத்தை உங்களுக்குச் சொல்கிறேன்।”

Verse 85

ये केचित्पितरो लोके लोकानां सर्वतः स्थिताः ॥ ये पूजिताः श्राद्धकृद्भिः पुत्रैः प्रीता दिवं ययुः ॥

உலகங்களில் எங்கும் நிலைத்திருக்கும் எந்தப் பித்ருக்களாயினும், சிராத்தம் செய்யும் புதல்வர்கள் வழிபட்டால் அவர்கள் மகிழ்ந்து ஸ்வர்கலோகத்தை அடைகின்றனர்।

Verse 86

एको वृद्धो नरस्तत्र सूक्ष्मप्राणिभिरावृतः ॥ क्षुत्क्षामदेहः शुष्कास्यो निर्गतोदरसूक्ष्मदृक् ॥

அங்கே ஒரு முதியவன் தனியாக இருந்தான்; நுண்ணுயிர்கள் சூழ்ந்திருந்தன; பசியால் உடல் சோர்ந்து, வாய் உலர்ந்து, வயிறு உள்ளே தாழ்ந்து, பார்வை மங்கியிருந்தது।

Verse 87

निराशो गन्तुकामश्च पुनः स निरयेऽशुचौ ॥ कारुण्यात्स मया पृष्टः कस्त्वं ब्रूहि किमिच्छसि ॥

நம்பிக்கையிழந்து, செல்ல விரும்பிய அவன், மீண்டும் அசுத்த நரகத்தில் இருப்பதுபோல் இருந்தான். கருணையால் நான் கேட்டேன்—‘நீ யார்? சொல், என்ன விரும்புகிறாய்?’

Verse 88

तेनात्मकर्मजनितं मम कर्म निवेदितम् ॥ ततस्तत्रैव तच्छ्रुत्वा तस्य कारुण्ययन्त्रितः ॥

அவன் என் சொந்தச் செயலால் உண்டான கர்மத்தின் விவரத்தை எனக்குச் சொன்னான். அங்கேயே அதை கேட்டதும் அவன்மேல் கருணையால் நான் உருகி உந்தப்பட்டேன்।

Verse 89

तव दास्याश्च या दासी तस्यास्तन्तुः किलॊच्यते ॥ नाम्ना विरूपकनिधिस्तामानय वरानने ॥

உன் பணிப்பெண்ணின் பணிப்பெண் அவளுடைய தொடர்பு ‘தந்து’ எனக் கூறப்படுகிறது. அவளின் பெயர் விரூபகநிதி; அழகிய முகத்தாளே, அவளை இங்கே கொண்டு வா।

Verse 90

इति श्रुत्वानवद्याङ्गी तस्या आनयनेऽत्वरत् ॥ प्रेषयामास सर्वत्र तस्या आनयने बहून् ॥

இதைக் கேட்ட குற்றமற்ற அங்கங்களையுடைய அவள், அவளை அழைத்து வர விரைந்தாள்; அவளை வரவழைக்க எல்லாத் திசைகளிலும் பலரை அனுப்பினாள்।

Verse 91

सेवकैः सा करे गृह्य आनीता मुनिसन्निधौ ॥ तां दृष्ट्वा मदिरामत्तां स मुनिः प्राह धर्मवित् ॥

பணியாளர்கள் அவளின் கையைப் பிடித்து முனிவரின் முன்னிலையில் கொண்டு வந்தனர். மதுவால் மயங்கிய அவளைக் கண்டு தர்மத்தை அறிந்த முனிவர் கூறினார்।

Verse 92

प्रत्ययार्थं तु तस्या वै मुनिः प्राह क्रियां प्रति ॥ पितॄणां च कृते दत्तं दानं वारि न वा स्वधा ॥

அவளுடைய நிலையை உறுதிப்படுத்த முனிவர் சடங்குகளைப் பற்றி கேட்டார்—“பித்ருக்களுக்காக ஏதேனும் தானம் அளிக்கப்பட்டதா—நீரார்ப்பணம் அல்லது ‘ஸ்வதா’ ஆஹுதி?”

Verse 93

तर्पणं चापि नो दत्तं पितॄणां चातिमुक्तिदम् ॥ सा नैवमित्युवाचेदं तं मुनिं संशितव्रतम् ॥

“பித்ருக்களுக்கு மிகுந்த விடுதலை அளிக்கும் தர்ப்பணமும் அளிக்கப்படவில்லை.” அப்போது அவள் அந்த கடுந்தவ முனிவரிடம், “அப்படியல்ல” என்று கூறினாள்।

Verse 94

न जानामि पितॄन्स्वान्वै क्रियां कार्यं च वै विभो ॥ इति ब्रुवाणां ता दासीं त्रिकालज्ञोऽभ्युवाच ह ॥

அவள் கூறினாள்—“ஓ ஆண்டவா, என் பித்ருக்கள் யார் என எனக்குத் தெரியாது; செய்ய வேண்டிய சடங்கும் கடமையும் எனக்குத் தெரியாது.” இவ்வாறு கூறிய அந்த பணிப்பெண்ணை முக்காலமும் அறிந்த முனிவர் உரைத்தார்।

Verse 95

सकौतुकाः महाभागाः श्राद्धदानं च नैव ह ॥ नगरस्थाश्च ते सर्वे ब्राह्मणा भावपूजिताः ॥ १०६ ॥ राज्ञा नीतास्तत्र तीर्थे श्राद्धार्थं मुनिना सह ॥ लोकैः परिवृतो राजा ध्रुवतीर्थं गतः प्रभुः ॥

அந்த மகாபாக்கியர்கள் ஆர்வத்துடன் ஸ்ராத்த தானத்தில் ஈடுபட்டனர். நகரத்தில் வாழ்ந்த, பக்தியுடன் மதிக்கப்பட்ட அனைத்து பிராமணர்களையும் அரசன் முனிவருடன் சேர்த்து ஸ்ராத்தத்திற்காக அந்தத் தீர்த்தத்திற்குக் கொண்டு சென்றான். மக்கள் சூழ்ந்த அரசன் துருவதீர்த்தத்திற்குச் சென்றான்.

Verse 96

तत्र दृष्टः स वै जन्तुर्न च तन्तुर्विचेतनः ॥ मशकैर्वेष्टितः क्षुद्रैः क्षुधया चातिपीडितः ॥

அங்கே அவர்கள் ‘தந்து’ எனும் அந்த உயிரை கண்டனர்—அவன் உணர்விழந்திருந்தான். சிறுசிறு கொசுக்களால் சூழப்பட்டு, பசியால் மிகுந்த துன்புற்றிருந்தான்.

Verse 97

पत्नी च मथुरेशस्य नृपः सपुरसज्जनः ॥ सर्वे द्रक्ष्यथ माहात्म्यं पितॄणां सन्ततेः फलम् ॥

மதுரையின் அதிபதியின் மனைவியும், அரசனும், நகரின் நல்லோர்களும்—நீங்கள் அனைவரும் பித்ருக்களுக்கு தொடர்ச்சியாக செய்யப்படும் அர்ப்பணங்களின் பலனான மகிமையை காண்பீர்கள்.

Verse 98

ततः श्राद्धं सरौप्यं च सवस्त्रं सविलेपनम् ॥ अर्चित्वा पिण्डदानेन करोत् वेषा च भक्तितः ॥

பின்னர் அவள் வெள்ளித் தானங்களுடன், ஆடைகளுடன், உபலேபனங்களுடன் ஸ்ராத்தத்தைச் செய்தாள். முறையாக அர்ச்சித்து, பிண்டதானத்தின் மூலம் பக்தியுடன் அதை நிறைவேற்றினாள்.

Verse 99

अत्रैव सर्वे स्थित्वा वै माम् ईक्षथ सुखान्वितम् ॥ कारयित्वा यथासर्वं श्राद्धदानं हि तन्तुना ॥

“நீங்கள் அனைவரும் இங்கேயே இருந்து, தந்துவின் நிமித்தமாக எல்லாவிதத்திலும் முறையாக ஸ்ராத்த தானம் நிறைவேற்றப்பட்ட பின், நலமுடன் உள்ள என்னைக் காணுங்கள்.”

Verse 100

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजपत्नी यशस्विनी ॥ कारयामास दास्या वै श्राद्धं सुबहुदक्षिणम् ॥

அவன் சொற்களை கேட்ட யசஸ்வினி அரசமகிஷி, பணிப்பெண்ணால் மிகுந்த தக்ஷிணையுடன் ஸ்ராத்தம் செய்ய வைத்தாள்.

Verse 101

पट्टवस्त्रं तथा धूपं कर्पूरागुरुचन्दनम् ॥ तिलोत्तरं तथान्नं च बहुरूपं सपिण्डकम् ॥ ११४ ॥ कृते श्राद्धे पिण्डदाने स जन्तुः सुकृती यथा ॥ दिव्यकान्तिरदीनात्मा तथाभूतैः पृथक् पृथक् ॥ ११५ ॥ वेष्टितः शुशुभेऽतीव दीक्षितोऽवभृथे यथा ॥ स्वर्गागतैर्विमानैश्च छादितं तत्र वै नभः ॥

பட்டாடை, தூபம், கற்பூரம், அகில், சந்தனம், எள்ளுடன் கூடிய அர்ப்பணம், பலவகை அன்னம் பிண்டத்துடன் சேர்த்து வழங்கப்பட்டது. ஸ்ராத்தமும் பிண்டதானமும் நிறைவேறியபின், அந்த ஜீவன் புண்ணியவானைப் போல தெய்வீக ஒளியுடன் பிரகாசித்து, மனம் தளராமல், அத்தகைய மாற்றுருவான உயிர்களால்—ஒவ்வொருவரும் தத்தம் வடிவில்—சுற்றப்பட்டான். இவ்வாறு வளைத்துச் சூழப்பட்ட அவன், அவப்ருத ஸ்நானத்தில் தீக்ஷிதன் போல மிகச் சிறப்பாக ஒளிர்ந்தான்; அங்கே வானம் ஸ்வர்கத்திலிருந்து வந்த விமானங்களால் மூடப்பட்டது.

Verse 102

तेषां मशकगात्राणां सुगात्राणां सुरूपिणाम् ॥ ततस्तुष्टमना जन्तुर्विमानं प्रेक्ष्य चागतम् ॥ ११७ ॥ गन्तुं स्वर्गमुवाचेदं त्रिकालज्ञं मुनिं नृपम् ॥ शृण्वन्तु वचनं सर्वे मदीयं पितृतुष्टिदम् ॥ ११८ ॥ तीर्थानि सरितः श्रेष्ठाः पर्वताश्च सरांसि च ॥ कुरुक्षेत्रं गया चैव स्थानान्यायतनानि च ॥

அந்த (முன்பு) கொசு-உடலுடையவர்கள்—இப்போது நன்கு அமைந்த அங்கங்களும் அழகிய வடிவமும் உடையவர்கள்—அவர்களிடையே அந்த ஜீவன் மனம் திருப்தியடைந்து வந்த விமானத்தைப் பார்த்து, ஸ்வர்க்கம் செல்லத் த்ரிகாலஞ்ஞ முனிவரையும் அரசனையும் நோக்கி கூறினான்—“பித்ருக்களைத் திருப்திப்படுத்தும் என் சொற்களை அனைவரும் கேளுங்கள்: தீர்த்தங்கள், சிறந்த நதிகள், மலைகள், ஏரிகள்; மேலும் குருக்ஷேத்திரம், கயா மற்றும் பிற புனிதத் தலங்களும் ஆலய நிலையங்களும்।”

Verse 103

शुक्लप्रतिपदन्तं च तीर्थं प्राप्य ससत्वराः ॥ पितरः श्राद्धपिण्डादा आश्विने ध्रुवमास्थिताः ॥

சுக்ல பிரதிபதம் வரை உள்ள தீர்த்தத்தை அவர்கள் விரைவாக அடைந்து, ஸ்ராத்தப் பிண்டங்களை ஏற்றுக் கொள்ளும் பித்ருக்கள் ஆஸ்வின மாதத்தில் உறுதியாக நிலைத்து இருப்பர்.

Verse 104

कृत्वा प्रेतपुरीं शून्यां स्वर्गपातालमेव च ॥ इहमानाः स्वकं पुत्रं गोत्रतन्तुमथानुजम्

பிரேதபுரியை வெறுமையாக்கி, ஸ்வர்க்கமும் பாதாளமும் அடைந்தபின்பும், அவர்கள் இங்கே தங்கள் மகன்—கோத்திரத் தொடர்ச்சியின் நூல்—மற்றும் இளைய உறவினரையே நாடுகின்றனர்.

Verse 105

कन्यां गते सवितरि यः श्राद्धं सम्प्रदास्यति ॥ तर्पणं ध्रुवतीर्थे ते पितॄणां षोडशान्तरे

சூரியன் கன்னி ராசியில் நுழைந்தபோது யார் விதிப்படி ஸ்ராத்தம் செய்து, துருவ தீர்த்தத்தில் தர்ப்பணம் அளிக்கிறாரோ, அது பித்ருக்களுக்கு பதினாறு நாட்கள் இடைவெளிக்குள் பலன் தரும்।

Verse 106

सुतृप्ताः स्मो वयं शश्वद्यास्यामः परमां गतिम् ॥ एष एव प्रभावोऽत्र ध्रुवस्य कथितो मया

‘நாங்கள் முழுமையாகத் திருப்தியடைந்தோம்; என்றும் பரம நிலையைக் அடைவோம்.’ இதுவே இங்கு துருவனின் (அவன் தீர்த்தத்தின்) மகிமை என்று நான் கூறினேன்।

Verse 107

दृष्टो भवद्भिः सर्वं यदस्माकं सुदुरत्ययम् ॥ दुस्तरं तारितं पापं त्वत्प्रसादान्महामुने

எங்களுக்கு மிகக் கடினமாக இருந்த அனைத்தையும் நீங்கள் கண்டு உணர்ந்தீர்கள். ஓ மகாமுனியே, உங்கள் அருளால் கடக்க இயலாத பாவமும் கடந்து விட்டது।

Verse 108

इति विश्राव्य वचनं राजानं स ऋषिं जनान् ॥ राजपुत्रीं तथा दासीं स्वां सुतां शिवमस्तु वः

இவ்வாறு அரசனுக்கும் அந்த ரிஷிக்கும் மக்களுக்கும்—அரசகுமாரியும் பணிப்பெண்ணும், தன் சொந்த மகளும் உட்பட—அந்த வார்த்தையை அறிவித்து, ‘உங்களுக்கு மங்களம் உண்டாகுக’ என்று கூறினான்।

Verse 109

आरुह्य वरयानं ते गताः स्वर्गं वृता सुरैः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ ततः स राजशार्दूलः सगणः परिवारकैः

அவர்கள் சிறந்த விமானத்தில் ஏறி, தேவர்களால் சூழப்பட்டு, ஸ்வர்க்கத்திற்குச் சென்றனர். ஸ்ரீவராஹர் கூறினார்—பின்னர் அந்த அரசசார்தூலன் தன் கூட்டத்தாரும் பரிவாரத்தாரும் உடன் (தொடரும்…)।

Verse 110

दृष्ट्वा तीर्थस्य माहात्म्यं प्रणम्य ऋषिसत्तमम् ॥ प्रविष्टो नगरीं रम्यां संस्मरन्नित्यमच्युतम्

தீர்த்தத்தின் மஹிமையை கண்டு, சிறந்த ரிஷியாரை வணங்கி, நித்தமும் அச்யுதன் (விஷ்ணு) நினைவுடன் அவர் இனிய நகரில் நுழைந்தார்।

Verse 111

एतत्ते कथितं भद्रे माहात्म्यं मथुराभवम् ॥ स्मरणाद्यस्य पापानि नश्यन्ते पूर्वजन्मनि

அருமைமிகு பெண்ணே, மத்துராவிலிருந்து தோன்றிய இந்த மஹாத்மியம் உனக்குச் சொல்லப்பட்டது; இதை நினைத்தாலே முன்ஜன்மப் பாவங்கள் அழியும் என்று கூறப்படுகிறது।

Verse 112

एतत्त्वयानाव्रतिने न चाशुश्रूषये तथा ॥ कथनीयं महाभागे यश्च नार्चयते हरिम्

மகாபாக்யவதியே, ஒழுக்கநியமமில்லாதவர்க்கும், சேவையில் கவனமில்லாதவர்க்கும் இதை நீ சொல்லக்கூடாது; ஹரியை அர்ச்சிக்காதவர்க்கும் இதை உரைக்க வேண்டாம்।

Verse 113

तीर्थानां परमं तीर्थं धर्माणां धर्ममुत्तमम् ॥ ज्ञानानां परमं ज्ञानं लाभानां लाभ उत्तमः

இது தீர்த்தங்களில் பரம தீர்த்தம், தர்மங்களில் உத்தம தர்மம்; ஞானங்களில் பரம ஞானம், லாபங்களில் உத்தம லாபம் ஆகும்।

Verse 114

कथनीयं महाभागे पुण्यान्भागवतांसदा ॥ सूत उवाच ॥ एतच्छ्रुत्वा प्रभोर्वाक्यं धरणी विस्मयान्विता ।

மகாபாக்யவதியே, புண்ணியமிக்க பகவத்-பக்தர்களைப் பற்றிய உரை எப்போதும் சொல்லப்பட வேண்டும். சூதர் கூறினார்—பிரபுவின் வாக்கைக் கேட்டதும் தரணி (பூமி) வியப்பால் நிறைந்தாள்।

Verse 115

पप्रच्छ मुदिता देवी प्रतिमास्थापनं प्रति ।

மகிழ்ந்த தேவியார் பிரதிமா-ஸ்தாபனம் குறித்து வினவினார்.

Verse 116

तस्मिन्क्षणे न च कृतं व्रतं जप्यं विमोहनात् ॥ कृपया परिभूतस्य कौतुकॆन निरीक्षता ।

அந்தக் கணத்தில் மயக்கத்தால் விரதமும் செய்யப்படவில்லை, ஜபமும் செய்யப்படவில்லை; கருணை இருந்தும் தாழ்த்தப்பட்டவரை ஆர்வத்துடன் நோக்கினர்.

Verse 117

सा चैकान्ते च दिवसे पानमांसरता सदा ॥ पुरुषेण सहासीना शय्यायां मदविह्वला ।

அவள் எப்போதும் மதுபானமும் மாம்சமும் விரும்பி; பகலில் தனிமையில் ஒரு ஆணுடன் படுக்கையில் அமர்ந்து, மயக்கத்தில் தளர்ந்திருந்தாள்.

Verse 118

उवाच ते तदा विप्रोऽभवत्सन्तानजाः स्त्रियः ॥ आनीतास्तव पुष्ट्यार्थं यथेच्छसि तथा कुरु ॥ १०९ ॥ अगस्त्य उवाच ॥ स्नात्वैषा ध्रुवतीर्थे तु ब्रह्मणोक्तक्रमेण च ॥ करोतु तर्पणं चास्मिन्पूर्वोक्तविधिना त्वियम् ।

அப்போது அந்தப் பிராமணன் கூறினான்— “உன் வளத்திற்காக உன் குலத்தில் பிறந்த பெண்கள் கொண்டு வரப்பட்டுள்ளனர்; உனக்கு விருப்பமானபடி செய்.” அகஸ்தியர் கூறினார்— “துருவதீர்த்தத்தில் நீராடி, பிரம்மா கூறிய முறையின்படி, இவள் இங்கே முன் கூறிய விதியால் தர்ப்பணம் செய்யட்டும்.”

Verse 119

पितॄणां मुक्तिदं चान्यन्न भूतं न भविष्यति ॥ आषाढ्याः पञ्चमे पक्षे प्रतिपत्प्रभृतित्वथ ।

பித்ருக்களுக்கு விடுதலை அளிப்பதில் இதற்கு ஒப்பானது முன்பும் இல்லை, இனியும் இருக்காது. பின்னர் ஆஷாடத்தில் ஐந்தாம் பக்ஷத்தில் பிரதிபத் முதல்…

Verse 120

पठति श्रद्धया युक्तो ब्राह्मणानां च सन्निधौ ॥ स पितॄंस्तर्पयेत्सर्वानभिगम्य गयाशिरे ।

யார் பக்தியுடன் பிராமணர்களின் முன்னிலையில் இதை பாராயணம் செய்கிறாரோ, அவர் கயாசிரஸுக்கு சென்று தர்ப்பணத்தால் எல்லாப் பித்ருக்களையும் திருப்திப்படுத்த வேண்டும்.

Verse 121

वेपथुः कोटराक्षश्च पृष्ठलग्नलघूदरः ॥ ऊरुचर्मास्थिरुक् त्रस्तो जृम्भमाणो भृशं कृशः ।

அவன் நடுங்குகிறான்; கண்கள் குழிந்துள்ளன; சிறிய வயிறு முதுகோடு ஒட்டியுள்ளது; தொடைகளின் தோல் தொங்குகிறது; எலும்புவலி துன்புறுத்துகிறது; அச்சமடைந்து, மீண்டும் மீண்டும் கொட்டாவி விடுகிறான்—மிகவும் ஒல்லியானவன்.

Verse 122

ते स्वधापूजितैः पुत्रैर्गच्छन्ति परमां गतिम् ॥ अद्य राज्ञस्तु पितरश्चन्द्रसेनस्य पूजिताः ।

ஸ்வதா அர்ப்பணத்தால் மகன்கள் வணங்கினால் அவர்கள் பரமகதியை அடைகிறார்கள். இன்று உண்மையாகவே அரசன் சந்திரசேனனின் பித்ருக்கள் பூஜிக்கப்பட்டனர்.

Verse 123

स्थिताः एतावदेवं तु कालं यास्यामहेऽम्बुधौ ॥ नरके त्वप्रतिष्ठे तु निराशाः स्वेन कर्मणा ।

‘இவ்வளவு காலம் இவ்வாறு இருந்து நாம் நீரில் புகுவோம்; ஆனால் நிலையற்ற நரகத்தில் அவர்கள் தம் சொந்த கர்மங்களால் நம்பிக்கையற்றவர்களாக இருக்கிறார்கள்.’

Verse 124

पित्रे प्रथमतॊ दद्यान्मात्रे दद्यादथाचरन् ॥ गोत्रं माता नाम देवी तृप्यत्वेवं स्वदोच्चरन् ॥

முதலில் தந்தைக்கு அர்ப்பணம் அளிக்க வேண்டும்; பின்னர் தாய்க்கு அளிக்க வேண்டும்—இவ்வாறு நடத்த வேண்டும். கோத்திரத்தை உச்சரித்து—“தாய், தேவீ என்ற நாமத்தாள், திருப்தியடையட்டும்” என்று கூறி, ‘ஸ்வதா’ என உச்சரிக்க வேண்டும்.

Verse 125

वार्यपि श्रद्धया दत्तं तदानन्त्याय कल्पते ॥ श्रद्धया ब्राह्मणेनैव यथा श्राद्धविधिक्रिया ॥

நம்பிக்கையுடன் (ஶ்ரத்தையுடன்) அளிக்கப்படும் நீரும் முடிவில்லா புண்ணியத்திற்கு உரியதாகிறது. விதிப்படி ஶ்ரத்தையுள்ள பிராமணனால் தான் ஶ்ராத்த விதி செய்யப்பட வேண்டும்.

Verse 126

सीतावाक्यप्रतुṣ्टेन तस्यै प्रादाद्वरं विभुः ॥ अशुचीनि गृहाण्येव तथा श्राद्धहवींषि च ॥

சீதையின் சொற்களால் மகிழ்ந்த பரமன் அவளுக்கு வரம் அளித்தான்—அசுசி (அபவித்ர) இல்லங்களிலும், அதுபோல ஶ்ராத்த ஹவிஸ் (பிண்டாதி நிவேதனம்) பற்றியும் (அனுமதி).

Verse 127

मौनव्रतधरा यान्ति पुनः प्राप्यार्थहेतवे ॥ एवमेतन्महाप्राज्ञ यन्मां त्वां परिपृच्छसि ॥

மௌனவிரதம் ஏற்றோர் அந்த நியமப்படி சென்று, மீண்டும் தம் நோக்கத்தின் காரணமாகிய பயனை அடைகின்றனர். ஓ மஹாப்ராஜ்ஞா, நீ என்னைக் கேட்பது இவ்வாறே உள்ளது.

Verse 128

किं तद्वद यथाकार्यं येन सिद्धं भवेदिदम् ॥ त्रिकालज्ञ उवाच ॥ या सा ते राजमहीषी तामानय वराननाम् ॥

“அது என்ன? இது நிறைவேற என்ன செய்ய வேண்டும் என்று கூறுங்கள்.” திரிகாலஞ்ஞன் கூறினான்—“உன் அரசமகிஷி, அந்த அழகிய முகத்தையுடையவளை அழைத்து வா.”

Inside Adhyaya 180

How it unfolds

  1. Where it opens

    Varāha addresses Pṛthivī and introduces Dhruva-Tīrtha as a demonstrative field-site where the mechanics of pitṛ-tṛpti (ancestor satisfaction) can be directly ‘seen’ through a revelatory episode.

  2. Central event

    King Candrasena performs rites at Dhruva-Tīrtha; a tri-kāla-jña sage observes multiple groups of pitṛs arriving and departing in accordance with whether descendants have performed śrāddha and tilodaka-tarpaṇa. A tormented being, swarmed by mosquito-like creatures, appears as a negative exemplar of lineage-extinction and ritual neglect.

  3. Climax resolution

    The suffering being explains his condition as caused by yoni-saṅkara and the extinction/absence of descendants, leaving him without śrāddha support and thus without upward movement. The sage then lays out precise tarpaṇa procedure (tilamiśra-jala, darbha, gotra–nāma recitation, ordered sequence for paternal/maternal lines and higher ancestors) and warns that rites done at wrong time/place or to improper recipients become fruitless. A neglected woman of the household-line is arranged to perform the correct rites, resulting in the being’s release and demonstrating the restorative power of vidhi.

Geographical context

Dhruvatīrtha (primary sacred site); Mathurā (regional association implied by “māhātmyaṃ mathurābhavam”); Kurukṣetra; Gayā; references to nadīs (rivers) and tīrtha-madhya (midstream/river-crossing ritual setting).

Tirtha focus

  • Primary TirthaDhruva-Tīrtha
  • Associated RegionMathurā-region association implied (māhātmyaṃ mathurābhavam)
  • Pilgrimage MeritDhruva-Tīrtha is presented as a high-efficacy venue for pitṛ-kārya: properly performed tarpaṇa/śrāddha there yields pitṛ-tṛpti and can effect release from ancestral distress; it also models social-ritual order that stabilizes household and community life.

Ritual instructions

  • Primary RitualPitṛ-tarpaṇa (tilodaka-tarpaṇa) and śrāddha (including piṇḍa offerings) at a tīrtha, with emphasis on Dhruva-Tīrtha timing and procedural correctness
  • BenefitPitṛ-tṛpti (ancestor satisfaction), removal of ancestral distress and impediments, restoration of lineage continuity (santati-linked ritual eligibility), and reinforcement of social order through disciplined, correctly timed and correctly addressed rites.

The narrative frame

  • VarāhaPṛthivī · Didactic-māhātmya with ethical admonition; observational ‘proof’ via visionary episode; procedural clarity with warnings about ritual invalidation

The emotional journey

  • Dominant RasaKaruṇa moving into Śānta (compassion resolving into calm assurance through dharma/vidhi)
  • Emotional ProgressionAwe at the tīrtha’s invisible traffic of pitṛs → pity and moral alarm at the tormented, unsupported ancestor → sober attentiveness to procedural instruction and warnings → relief and quiet satisfaction as correct rites enable release and restore order.

Planning a pilgrimage

  • Visit FeasibilityTextually anchored but geographically ambiguous in modern mapping; feasible as a ‘Mathurā-region’ tīrtha itinerary element or as a ritual-analogue practice at a recognized river-tīrtha when Dhruva-Tīrtha identification is uncertain.
  • Best SeasonĀṣāḍha (bright fortnight window noted) and Aśvin (pitṛ accessibility emphasized)
  • Related FestivalPitṛ-focused observances broadly align with Śrāddha/Pitṛpakṣa seasonality (Aśvin context), though the chapter highlights additional Āṣāḍha timing at Dhruva-Tīrtha.

Frequently Asked Questions

The chapter frames ethical responsibility through ritual order: descendants are depicted as accountable for sustaining social continuity (santati) and performing properly regulated offerings (tarpaṇa/śrāddha). The narrative uses the suffering being’s condition to argue that neglect, procedural impropriety, and social disorder (expressed via the yoni-saṅkara motif) produce instability, while disciplined, correctly timed and correctly addressed rites restore relational balance between living communities and ancestral lineages.

The text specifies a calendrical window connected with Āṣāḍha: “Āṣāḍhyāḥ pañcame pakṣe” beginning from śukla-pratipad up to the end of the bright fortnight (śukla-pratipad-anta). It also references Aśvin as a period in which pitṛs are described as ‘dhruvam āsthitāḥ’ (stably present) for receiving śrāddha and piṇḍa offerings, indicating seasonally intensified accessibility of pitṛs at Dhruvatīrtha.

Although presented as ritual instruction, the chapter implicitly links Pṛthivī’s stability to orderly human conduct: tīrtha spaces (rivers and crossings) function as managed ecological-religious zones where correct practices regulate community behavior (purity norms, timing, restraint, gifting). By portraying Dhruvatīrtha as a site where disciplined rites transform disorder into resolution, the text can be read as an early model of ‘ritual ecology’—a framework in which social regulation around water-sites contributes to terrestrial balance and communal sustainability.

A royal figure, King Candrasena, anchors the narrative’s administrative setting. The instructing authority is a tri-kāla-jña sage, and the dialogue later includes attribution to Agastya in the didactic section on when rites become ineffective (adeśa-kāla, vidhihīna, apātra). Epic-cultural references appear via Rāma, Sītā, Rāvaṇa, and Trijaṭā, and a Nāga figure Vāsuki is mentioned in an exemplum about ritual validity and permissions, situating the chapter within broader Sanskrit cultural memory.

Ask anything about Adhyaya 180 of the Varaha Purana

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play