Adhyaya 168: The Merit of Seeing Mathurā’s Guardian-Deity and a Catalog of Mathurā’s Sacred Geography
Mathurā-kṣetrapāla-darśana-phalaṃ tathā Mathurā-māhātmya-tīrtha-saṅkhyā
Ancient-Geography (Tīrtha-Māhātmya) and Ritual-Efficacy Discourse
பிருதிவி, மதுரையை காக்கும் காவலன் யார்? அவரை தரிசிப்பதால் என்ன புண்ணியம் கிடைக்கும்? என்று கேட்கிறாள். வராஹர்—மதுரையின் க்ஷேத்ரபாலன் பூதபதி; அவரே ஹர/ருத்ரன்; மதுரையில் அவரை மட்டும் தரிசித்தாலே தர்மபலன் உண்டாகி பாபம் நீங்கும் என்கிறார். முன்னொரு நிகழ்வில் ஆயிரம் ஆண்டு தவத்திற்குப் பின் ஹரன் வரம் பெற்று மதுரையில் நிலையான வாசம் வேண்ட, அவரை க்ஷேத்ரபாலனாக நிறுவுகின்றனர்; அதனால் அவரது தரிசனத்தால் க்ஷேத்ரத்தின் பலன்கள் எளிதில் கிடைக்க, மதுரையில் நுழைவே சம்சாரப் பந்தத்தை அறுக்கும், உலகை புதுப்பிக்கும் தலம் எனப் போற்றப்படுகிறது. மேலும் வராஹர் மதுரையின் புனித எல்லையை வரையறுத்து பல தீர்த்தங்களை பட்டியலிட்டு, இது முன்பு காக்கப்பட்ட ரகசிய அறிவு எனக் கூறி தர்மமான யாத்திரை/நடத்தை வழிகாட்டுகிறார்।
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 168
Verse 1
धरण्युवाच ॥ मथुरां रक्षते कोऽसौ क्षेत्रपालो व्यवस्थितः ॥ तेन दृष्टेन यत्पुण्यं कथयस्वाखिलं प्रभो ॥
தரணி கூறினாள்— மதுராவைக் காக்க நியமிக்கப்பட்ட அந்த க்ஷேத்ரபாலன் யார்? அவரைத் தரிசிப்பதால் உண்டாகும் புண்ணியத்தை, பிரபோ, முழுவதும் சொல்லுங்கள்.
Verse 2
श्रीवराह उवाच ॥ दृष्ट्वा भूतपतिं देवं वरदं पापनाशनम् ॥ तस्य दर्शनमात्रेण मथुरायां फलं भवेत् ॥
ஸ்ரீவராஹர் கூறினார்— பூதபதி, வரதன், பாபநாசகன் ஆகிய அந்த தேவனைத் தரிசித்தால், அவன் தரிசனமாத்திரத்தாலேயே மதுராவில் (அதற்குரிய) பலன் கிடைக்கும்.
Verse 3
पुरा वर्षसहस्रं तु तपस्तप्तं सुदारुणम् ॥ पूर्णे वर्षसहस्रे तु मया सन्तोषितो हरः ॥
முன்னொரு காலத்தில் நான் ஆயிரம் ஆண்டுகள் மிகக் கடுமையான தவம் செய்தேன். ஆயிரம் ஆண்டுகள் நிறைவுற்றபோது என் மூலம் ஹரன் (சிவன்) திருப்தியடைந்தான்.
Verse 4
वरं वरय भद्रं ते यस्ते मनसि वर्तते ॥ ईश्वर उवाच ॥ सर्वगस्त्वं हि देवेश मया ज्ञातं सुनिश्चितम् ॥
“வரம் கேள்—உனக்கு நலம் உண்டாக—உன் மனத்தில் இருப்பதையே.” ஈஸ்வரன் கூறினார்: “தேவேசா! நீர் அனைத்திலும் வியாபித்தவர்; இதை நான் உறுதியாக அறிந்தேன்.”
Verse 5
मथुरायां च देव त्वं क्षेत्रपालो भविष्यसि ॥ त्वयि दृष्टे महादेव मम क्षेत्रफलं भवेत् ॥
மேலும், தேவனே! மதுராவில் நீர் க்ஷேத்ரபாலராக இருப்பீர். மகாதேவா! உம்மை தரிசித்தால் என் க்ஷேத்திரத்தின் பலன் (புண்ணியம்) கிடைக்கும்.
Verse 6
अन्यथा नाप्नुयात् सिद्धिमेवं एतन्न संशयः ॥ येन यद्यादृशं पुण्यं कृतं तीर्थे प्रयत्नतः ॥
இல்லையெனில் சித்தி கிடையாது—இவ்வாறே அது; இதில் ஐயமில்லை. தீர்த்தத்தில் முயற்சியுடன் எத்தகைய புண்ணியம் செய்யப்பட்டதோ…
Verse 7
भजते मनुजः सिद्धिमात्मभावेन तादृशीम् ॥ मम क्षेत्रप्रवेशे च भूमिः संसारनाशिनी ॥
மனிதன் ஆத்மபாவத்தால் (உள் மனநிலையால்) அத்தகைய சித்தியை அடைகிறான். மேலும் என் க்ஷேத்திரத்தில் நுழைந்தால் இந்த நிலம் சம்சாரப் பந்தத்தை அழிப்பதாகும்.
Verse 8
मथुरायां च मे स्थानं सदा देव प्रदीयताम् ॥ देवदेव वचः श्रुत्वा हरिर्वचनमब्रवीत् ॥
“மதுராவில் எனக்காக எப்போதும் ஒரு வாசஸ்தலம் அருளப்படுக, ஓ தேவரே.” தேவர்களின் தேவனின் சொற்களை கேட்ட ஹரி பதிலாக உரைத்தார்.
Verse 9
इन्द्रस्यैव पुरी रम्या यथा नाकेऽमरावती ॥ जम्बूद्वीपे तथोत्कृष्टा मथुरा मम वल्लभा ॥
“வானுலகில் இந்திரனின் இனிய நகரம் அமராவதி எவ்வாறோ, அதுபோல ஜம்பூத்வீபத்தில் எனக்கு அன்பான மதுரா மிகச் சிறந்தது.”
Verse 10
न मया कथितं देवि ब्रह्मणश्च महात्मनः ॥ रुद्रस्य न मया पूर्वं कथितं च वसुन्धरे ॥
“தேவி, மகாத்மா பிரம்மாவிற்கும் இதை நான் சொல்லவில்லை; வஸுந்தரையே, முன்பு ருத்ரனுக்கும் நான் கூறியதில்லை.”
Verse 11
मया सुगोपितं पूर्वं गुह्याद्गुह्यतरं परम् ॥ अत्र क्षेत्रे पुरी रम्या सर्वरत्नविभूषिता ॥
“முன்பு இதை நான் நன்கு மறைத்து வைத்திருந்தேன்—மறைவிலும் மிக மறைவான, பரம ரகசியம். இக்க்ஷேத்திரத்தில் எல்லா ரத்தினங்களாலும் அலங்கரிக்கப்பட்ட இனிய நகரம் ஒன்று உள்ளது.”
Verse 12
तस्यां तिष्ठन्ति तीर्थानि तानि वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ षष्टिकोटिसहस्राणि षष्टिकोटिशतानि च ॥
அங்கே தீர்த்தங்கள் நிலைபெற்றுள்ளன; அவற்றை நான் கூறுகிறேன்—கேள். அவை அறுபது கோடி ஆயிரங்களும், அறுபது கோடி நூறுகளும் ஆகும்.
Verse 13
तीर्थसंख्या च वसुधे मथुरायां मयोदिता ॥ गोवर्द्धनं तथाक्रूरं द्वे कोटी दक्षिणोत्तरे ॥
ஓ வசுதையே! மதுராவில் தீர்த்தங்களின் எண்ணிக்கையை நான் கூறினேன். கோவர்தனம் மற்றும் ஆக்ரூரம்—தெற்கு, வடக்கு பகுதிகளில் இரண்டு கோடி (தீர்த்தங்கள்) உள்ளன.
Verse 14
प्रस्कन्दनं च भाण्डीरं कुरुक्षेत्रसमानि षट् ॥ पुण्यात्पुण्यतरं श्रेष्ठमेतद्विश्रान्तिसंज्ञकम् ॥
ப்ரஸ்கந்தனம் மற்றும் பாண்டீரம்—குருக்ஷேத்திரத்துக்கு ஒப்பான ஆறு (தீர்த்தங்கள்). இது சிறந்தது, புண்ணியத்தைவிடவும் அதிக புண்ணியமளிப்பது; இதற்கு ‘விஷ்ராந்தி’ என்று பெயர்.
Verse 15
असिकुण्डं सवैकुण्ठं कोटितीर्थोत्तमं स्मृतम् ॥ अविमुक्तं सोमतीर्थं यमनं तिन्दुकं ततः ॥
அசிகுண்டம், சவைகுண்டம், கோடிதீர்த்தம்—இவை மிகச் சிறந்தவை என்று நினைவுகூரப்படுகின்றன. பின்னர் அவிமுக்தம், சோமதீர்த்தம், யமனம், திந்துகம்.
Verse 16
चक्रतीर्थं तथाक्रूरं द्वादशादित्यसंज्ञितम् ॥ एतत्पुण्यं पवित्रं च महापातकनाशनम् ॥
சக்ரதீர்த்தமும் ஆக்ரூர தீர்த்தமும் ‘த்வாதசாதித்ய’ என்ற பெயரால் அழைக்கப்படுகிறது. இது புண்ணியமிக்கது, தூய்மையானது, மகாபாதகங்களை அழிப்பது.
Verse 17
कुरुक्षेत्राच्छतगुणं मथुरायां न संशयः ॥ ये पठन्ति महाभागाः शृण्वन्ति च समाहिताः ॥
மதுராவில் (புண்ணியம்) குருக்ஷேத்திரத்தை விட நூறு மடங்கு—இதில் ஐயமில்லை. இதை பாராயணம் செய்பவர்கள், மேலும் ஒருமனத்துடன் கேட்பவர்கள்—
Verse 18
मथुरायास्तु माहात्म्यं ते यान्ति परमं पदम् ॥ कुलानि ते तारयन्ति द्वे शते विंशयोर् द्वयोः ॥
மதுரையின் மஹிமையால் அவர்கள் பரமபதத்தை அடைகிறார்கள். மேலும் தங்கள் குலங்களையும் கரை சேர்க்கிறார்கள்—இருநூறு மற்றும் இருமுறை இருபது, அதாவது இருநூற்று நாற்பது தலைமுறைகள் வரை।
Verse 19
एतत्ते कथितं देवि सर्वपातकनाशनम् ॥ तीर्थानां चैव माहात्म्यं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥
தேவி! எல்லாப் பாவங்களையும் அழிப்பதான இதை உனக்குச் சொன்னேன்; மேலும் தீர்த்தங்களின் மஹிமையையும். இன்னும் என்ன கேட்க விரும்புகிறாய்?
Verse 20
विंशतिर्योजनानां हि माठुरं मम मण्डलम् ॥ पदे पदेऽश्वमेधानां फलं नात्र विचारणा ॥
என் மதுரா மண்டலம் இருபது யோஜனை அளவு விரிந்துள்ளது. இங்கே ஒவ்வொரு அடியிலும் அச்வமேத யாகத்தின் பலன் கிடைக்கும்—இதில் விவாதமே இல்லை।
Verse 21
एतन्मरणकाले तु यः स्मरेत्प्रयतो नरः ॥ स गच्छेत्परामां सिद्धिमिह संसारनाशिनीम् ॥
ஒழுக்கத்துடன் இருப்பவன் மரண நேரத்தில் இதை நினைத்தால், அவன் இங்கேயே சம்சாரத்தை அழிக்கும் பரம சித்தியை அடைவான்।
Inside Adhyaya 168
How it unfolds
- Where it opens
Pṛthivī asks Varāha who stands as Mathurā’s protector (kṣetrapāla) and what puṇya arises from seeing (darśana) him within the kṣetra.
- Central event
Varāha identifies the guardian as Bhūtapati—Hara/Rudra—whose presence in Mathurā makes the kṣetra’s fruits readily accessible; he then narrates how Hara, after a thousand-year tapas, received a boon and asked for a permanent abode in Mathurā.
- Climax resolution
The boon is granted as a territorial appointment: Hara becomes the fixed kṣetrapāla of the Māthura-maṇḍala; Varāha elevates Mathurā as a saṃsāra-cutting space where entry and proper encounter mediate liberation, then defines the sacred extent (about 20 yojanas) and discloses a guarded catalog of tīrthas to regulate movement through the sacral landscape.
- Closing phalashruti
No explicit, formal phalaśruti formula is indicated in the provided summary; the chapter’s operative ‘phalā’ is embedded as repeated claims that darśana of Bhūtapati in Mathurā removes sin and grants the kṣetra’s benefits, and that kṣetra-praveśa itself is saṃsāra-nāśinī.
Geographical context
Mathurā (māthura-maṇḍala, 20 yojanas); Amarāvatī (as a comparative heavenly city); Jambūdvīpa; Govardhana; Akrūra-tīrtha/Akrūra; Praskandana; Bhāṇḍīra (Bhāṇḍīravaṭa region implied); Kurukṣetra (as a comparative tīrtha); Asikuṇḍa; Vaikuṇṭha (as a named tīrtha: Savaikuṇṭha); Avimukta; Soma-tīrtha; Yamana; Tinduka; Chakra-tīrtha; Dvādaśāditya-tīrtha.
Tirtha focus
- Primary TirthaMathurā (Māthura-maṇḍala) with Bhūtapati/Hara as kṣetrapāla
- Associated RegionMathurā / Braj (Māthura-maṇḍala; within Jambūdvīpa framing)
- Pilgrimage MeritDarśana of Bhūtapati in Mathurā is said to destroy sin and confer the kṣetra’s full religious fruit; entry into the Māthura-kṣetra is framed as saṃsāra-nāśinī (world-transcending), and knowledge of boundaries/tīrthas functions as a guide for ethically ‘correct’ pilgrimage movement.
Ritual instructions
- Primary RitualKṣetrapāla-darśana in Mathurā (seeing/approaching Bhūtapati/Hara as guardian before engaging the kṣetra)
- BenefitRemoval of pāpa (sin), access to Mathurā’s kṣetra-phala through the guardian’s darśana, and participation in a liberative geography where kṣetra-entry is portrayed as saṃsāra-nāśinī.
The narrative frame
- Varāha (Viṣṇu in boar form)Pṛthivī (Earth) · Didactic and revelatory (tīrtha-māhātmya disclosure framed as formerly guarded/guhya knowledge)
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (with devotional awe toward the kṣetra and its guardian)
- Emotional ProgressionInquiry and curiosity (Pṛthivī) → authoritative identification of the guardian and promise of sin-removal → mythic validation via tapas-and-boon episode → expansion into sacred cartography and boundary-definition → settled reverence toward regulated pilgrimage knowledge.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityHighly feasible: Mathura–Vrindavan–Govardhan circuit is well-developed with road/rail access; many named sites correspond to the broader Braj region, though some tīrtha-identifications may be traditional/local rather than archaeologically fixed.
- Best SeasonOctober–March (cooler months for Braj yātrā)
- Modern Location NameMathura, Uttar Pradesh, India (Braj region; Mathura–Vrindavan–Govardhan area)
- Related FestivalKārttika month observances in Braj; Janmāṣṭamī (Mathurā); Holī (Braj)
Frequently Asked Questions
The chapter frames sacred territory as an ethical landscape: the text instructs that mindful approach to a kṣetra (Mathurā) and encounter (darśana) with its guardian-deity mediates access to the kṣetra’s benefits. It also depicts knowledge of place (tīrtha cataloging and boundaries) as a regulated disclosure (guhya), implying responsible movement through and valuation of terrestrial space.
No tithi, nakṣatra, māsa, or seasonal observance is specified in the provided verses. The only explicit temporal marker is a mythic duration—"varṣa-sahasra" (a thousand years) of tapas—used to ground the narrative of boon-granting and the establishment of the kṣetrapāla.
Through the Varāha–Pṛthivī frame, the text treats Earth as a morally charged domain where certain regions are described as saṃsāra-nāśinī (world-negating/world-transcending) by entry itself. By defining Mathurā’s extent (maṇḍala) and enumerating its tīrthas, it models an early form of ‘terrestrial stewardship’ discourse: the land is mapped, valued, and approached via rules of encounter (darśana) and guardianship (kṣetrapāla), reinforcing careful, non-random engagement with place.
The chapter references deities as principal figures rather than human dynasties: Bhūtapati/Hara/Rudra (as the guardian), Indra (via Amarāvatī as a comparison), Brahmā (as a figure to whom the knowledge was not previously disclosed), and Viṣṇu/Varāha as narrator. No royal lineages, named sages, or administrative genealogies appear in the provided passage.
Ask anything about Adhyaya 168 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
