
Arunachala Mahatmya
This section is anchored in the sacral geography of Aruṇācala (Aruṇagiri), widely identified with the Tiruvaṇṇāmalai region of Tamil Nadu. In puranic mapping, the site is treated not merely as a pilgrimage destination but as a theologically charged landscape where divine presence is conceptualized as luminous manifestation (tejas) and as liṅga-form. The narrative treats the mountain as an axis of revelation—an intersection of cosmic symbolism (the pillar of fire/light) and regional devotional culture—thereby integrating pan-Indic Śaiva metaphysics with localized place-memory and pilgrimage ethics.
13 chapters to explore.

अग्निस्तम्भ-प्रादुर्भावः (The Manifestation of the Fiery Pillar and the Humbling of Rivalry)
அத்தியாயம் மங்களாசரணத்துடன் தொடங்கி, நைமிஷாரண்யத்தில் முனிவர்கள் சூதரிடம் அருணாசல மாஹாத்மியத்தை உரைக்க வேண்டுகின்றனர். சூதர்—முன்பு சத்தியலோகத்தில் சனகர் பிரம்மாவிடம் சைவ லிங்கங்களின் தத்துவம் மற்றும் வெறும் நாமஸ்மரணத்தாலேயே முக்தி கிடைக்குமா என்பதைக் கேட்டார் என்று கூறுகிறார். மகிழ்ந்த பிரம்மா ஒரு ஆதிப் புராண நிகழ்வை விளக்குகிறார். ஒரு காலத்தில் பிரம்மா மற்றும் நாராயணர் உலகில் யார் மேலானவர் என்ற போட்டியில் ஈடுபட்டனர். உலகநாசம் ஏற்படாமல் தடுக்க, அவர்களுக்கிடையில் சதாசிவன் ஆதியற்ற-அந்தமற்ற தீவெளிச்சத் தூணாக (அக்னிஸ்தம்பம்) வெளிப்பட்டார். ஆகாசவாணி அதன் தொடக்கமும் முடிவும் தேடுமாறு ஆணையிட்டது; விஷ்ணு வராகமாக அடியைத் தேடி கீழே சென்றார், பிரம்மா ஹம்சமாக உச்சியைத் தேடி மேலே பறந்தார். அளவற்ற முயற்சிக்குப் பிறகும் இருவரும் தோல்வியுற்றனர்; அகந்தை கரைந்து, சிவனையே சரணடைந்தனர். இவ்வத்தியாயம் தெய்வ வெளிப்பாட்டின் முன் அறிவின் எல்லை, பணிவின் அவசியம் ஆகியவற்றை உணர்த்தி, அருணாசலத்தை அந்தத் தெய்வத் தூண்-வெளிப்பாட்டின் சின்னமாக நிறுவுகிறது.

Tīrtha–Kṣetra Saṅgraha and the Saṃsāra Diagnosis (Aruṇācala Māhātmya, Adhyāya 2)
நந்திகேஸ்வரர் முனிவரின் கேள்விக்கு மறுமொழியாக, எல்லா உயிர்களுக்கும் நன்மை தரும் “ஸ்தானம்” குறித்து உரைக்கிறார். உடல் பெறுதல் கர்மத்திற்கேற்ற தகுதியால் நிர்ணயிக்கப்படுகிறது; உயிர் பல யோனிகளில் மீண்டும் மீண்டும் பிறக்கிறது என்று சம்சாரத்தின் நோய்நிலையைச் சுட்டுகிறார். சிறு புண்ணியம் அல்லது அரை அறிவு இருந்தாலும் சம்சாரம் நீங்காது; நீர்ச்சக்கர இயந்திரம் போல பிறப்பு–இறப்பு சுழற்சி தொடர்ந்து திரள்கிறது என உவமையால் விளக்குகிறார். பின்னர் அத்தியாயம் விரிவான தீர்த்த–க்ஷேத்திரத் தொகுப்பாக மாறுகிறது. நதிக்கரைகள் மற்றும் புனித இடங்களில் முனிவரும் தெய்வீக வாசிகளும் தங்குகின்றனர் என்று கூறி, இந்தியாவின் புகழ்பெற்ற க்ஷேத்திரங்களை பெயரிட்டு வரிசைப்படுத்துகிறது—வாரணாசி (அவிமுக்த), கயா, பிரயாக, கேதார, பதரிகாஷ்ரமம், நைமிஷம், ஓங்கார/அமரேசம், புஷ்கரம், ஸ்ரீசைலம் (மல்லிகார்ஜுன), காஞ்சி, சேதுபந்தம் (ராமநாத), சோமநாத, கோகர்ண, திரிபுராந்தக, ஜ்வாலாமுகம் முதலியவை. இறுதியில் கருணைமிகு வక్తா பக்தன் கேட்பவரை ஆசீர்வதித்து, உபதேசப் பரம்பரையின் தொடர்ச்சியும் பக்தி நம்ரதையும் வலியுறுத்துகிறார்।

Nandikeśa as Guru: Ṛṣi-Assembly, Inquiry into Universal Fruit, and the Efficacy of Remembrance
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேயர் நந்திகேசரை குருவென வணங்கி முறையாக விண்ணப்பிக்கிறார். முன்பு கூறப்பட்ட புண்ணியத் தலங்களில் ‘சர்வபல’ம் அளிக்கும் ஒரே இடம் எது? மேலும் அறிந்தவரோ அறியாதவரோ எல்லா உயிர்களுக்கும் வெறும் நினைவினாலேயே முக்தி தரும் அந்தத் தலம்/தத்துவம் எது? என்று அவர் கேட்கிறார். பின்னர் நந்திகேசரின் அதிகாரமும் குருமரியாதையும் விரிவாக நிறுவப்படுகிறது—அவரைச் சூழ்ந்து பல ரிஷிகள் கேள்வி-பதில் சேவைக்காகக் கூடியிருப்பதாகக் கூறி, அவர் ஆகமத்தில் தேர்ந்த உபதேசகர், மாஹேஸ்வரர்களில் முதன்மை என பரம்பரைச் சான்றுடன் விளக்கப்படுகிறது. குருமுகமாக மட்டுமே வெளிப்படும் ‘ரஹஸ்ய’ உபதேசமே மையம்; பக்தியும் சிவகருணையும் வெளிப்பாட்டின் முன்நிபந்தனைகளாகச் சொல்லப்படுகின்றன. இறுதியில் நந்திகேசரின் பதில் உயர்ந்த சிவபக்தியை அளித்து, முன்பக்தி மற்றும் ஒழுங்கான ஸ்ரவணத்தால் சிவப்ராப்தி சாத்தியம் என உணர்த்துகிறது.

अरुणाचलक्षेत्ररहस्योपदेशः — The Esoteric Instruction on the Arunācala Kṣetra
இந்த அதிகாரம் குரு–சிஷ்ய மரபில் நந்திகேஸ்வரர் ஒரு பரிசோதிக்கப்பட்ட, सिद्ध பக்தரான முனிவரிடம் உரையாடுவதாக விரிகிறது. அவர் சைவ தர்மத்தில் அவனுடைய முதிர்ச்சியையும் பக்தியையும் உறுதிப்படுத்தி, சிவ அனுகிரஹத்தின் அடையாளங்களைச் சொல்கிறார்—யமனும் சிவ ஆணைக்குள் கட்டுப்படுகிறான் என்ற கருத்தும் இடம்பெறுகிறது. பின்னர் ஒரு ‘குஹ்ய’ க்ஷேத்திரத்தை வெளிப்படுத்தப் போவதாகக் கூறி, அதன் உணர்வு நம்பிக்கை, மனக்கட்டுப்பாடு, மந்திர ஸ்மரணம் மூலம் நிலைபெறும் என உபதேசிக்கிறார்; சங்கரீ-வித்யா, பிரணவ ஜபத்தின் முக்கியத்துவத்தையும் வலியுறுத்துகிறார். அருணாசலம் தென் திராவிட நாட்டில் உள்ள மூன்று யோஜனை பரப்புடைய புனித க்ஷேத்திரம் என்றும், சிவனின் ‘இதய-இடம்’ என்றும் வரையறுக்கப்படுகிறது. உலக நலனுக்காக சிவன் மலை-தேகம் ஏற்றார் எனப் புகழ்ச்சி வருகிறது. சித்தர்கள், தெய்வீக கணங்கள் வாழும் இடம்; தாவரங்கள், விலங்குகள் கூட வழிபாட்டு குறியீடுகளாகத் தோன்றும் வகை; நான்கு திசைகளிலும் துணை மலைகளின் அமைப்பு; இடா–பிங்கலா–சுஷும்னா போன்ற யோக நாடி உவமைகள், ஜ்யோதி-ஸ்தம்ப ஒலி, பிரம்மா–விஷ்ணுவின் தேடல் நிகழ்வின் சுட்டிக்காட்டுகள் இடம்பெறுகின்றன. கௌதமரின் தவம் மற்றும் சதாசிவ தரிசனம், கௌரியின் பிரவாளாத்ரீஸ்வர லிங்கத் தொடர்பு, துர்கை மந்திரசித்தி அருளுதல், கட்க-தீர்த்தம், பாபநாசன லிங்கம் போன்ற தீர்த்த-லிங்கங்களின் பாவநாச பலன்கள் கூறப்படுகின்றன. இறுதியில் அருணாசல/சோணாத்ரியின் ஒப்பற்ற மகிமை பலश्रுதி வடிவில் அறிவிக்கப்படுகிறது; பின்னர் சிஷ்யன் கர்மம், துயரம், விளைவு-நியாயம் குறித்து கேள்வி எழுப்புகிறான்.

Narakavarṇana and Prāyaścitta-Preraṇā (Description of Consequences and Impulse toward Expiation)
இந்த अध्यாயத்தில் நந்திகேஸ்வரர், சுத்த-சத்த்வ இயல்பு அரிது என்றும் ரஜஸ்-தமஸ் மேலோங்குகின்றன என்றும் கூறி அறநெறி போதனையின் அடித்தளத்தை அமைக்கிறார். பின்னர் ‘கர்ம வைசித்ர்யம்’ என்ற கோட்பாட்டை விளக்கி, பலவகைச் செயல்களுக்கு பலவகை அனுபவப் பலன்கள் உண்டென்று—நரகங்களின் வகைகள், யமதூதர்கள் அளிக்கும் தண்டனைகள், துன்ப நிலைகள், கீழ்மையான பிறப்புகள், உடல் நோய்-உறுப்பு குறைபாடுகள் ஆகியவற்றைச் சொல்கிறார். பிரம்மஹத்த்யா, மதுபானம், திருட்டு, பரஸ்த்ரீகமனம், நம்பிக்கைத் துரோகம், பொய், தர்மநிந்தை போன்ற பாவங்கள் அவற்றின் விளைவுகளுடன் இணைத்து விவரிக்கப்படுகின்றன; இவ்வுலகிலேயே நோய், அவமதி, சமூகத் தாழ்வு போன்றவை நெறிப்பாடமாகக் காட்டப்படுகின்றன. முடிவில் பாபபலத்தை அறிந்தவன் பிராயச்சித்தம் செய்ய வேண்டும் என்றும், பக்தர்கள் அருணக்ஷேத்திரத்தில் முறையாகச் சுத்திகரணக் கடமைகளை ஆற்ற வேண்டும் என்றும் அறிவுறுத்தப்படுகிறது; கேட்பவர் சாந்தி மற்றும் பரிகார வழிகளை வேண்டுகிறார்.

Prāyaścitta-vidhāna at Śoṇakṣetra (Aruṇācala): Ritual Remedies and Kṣetra-Phala
இந்த ஆறாம் அதிகாரத்தில் நந்திகேஸ்வரர் அருணாசலம்/சோணக்ஷேத்திரத்தில் ‘மஹாஂஹஸ’ (மகாபாதகங்கள்) செய்தோருக்கான பிராயச்சித்த விதிகளை முறையாக எடுத்துரைக்கிறார். பிரம்மஹத்த்யா, சுராபானம், சுவர்ணஸ்தேயம், குருதார-கமனம், பரதார சம்பந்தமான குற்றங்கள், விஷப் பயன்பாடு, பழிச்சொல், தீவைத்தல், தர்மநிந்தை, பித்ருத்ரோகம், மறைக்கப்பட்ட தவறு, பொய்வாக்கு, பிறர்சொத்து மீறல் முதலிய குற்றங்களை பட்டியலிட்டு, ஒவ்வொன்றுக்கும் காலவரையறை கொண்ட தங்குதல், பூஜை முறைகள் (பில்வ இலை அர்ச்சனை, மலர்ப்பணம், தீபாராதனை), மந்திரஜபம் (பஞ்சாக்ஷரி/ஷடாக்ஷரி, அருணேஸ்வர மந்திரம்) மற்றும் பிராமண போஜனம், தானம்/கோதானம், குளம்-தோட்டம்-கோவில் அமைத்தல் போன்ற தர்மச் செயல்களை இணைத்து கூறுகிறார். க்ஷேத்திர-பலமாக அருணாசலத்தின் அபூர்வ சக்தி வலியுறுத்தப்படுகிறது—பெயர் உச்சரிப்பு அல்லது சிறிது கால தங்குதலே கூட வலிமையான சுத்தியை அளிக்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. இறுதியில் சிவலோகப் பிராப்தி, சிவசாயுஜ்யம் ஆகியவை பரம பலனாகக் கூறப்பட்டு, தினசரி/துவாரி/வருடாந்திர பூஜைக் கிரமங்கள் மற்றும் மரியாதை விதிகள் குறித்து கேட்பவர் மேலும் வினவுகிறார் என முடிகிறது.

Aruṇācala Worship by Vāra–Tithi–Nakṣatra Offerings (Weekday, Lunar-Day, and Asterism-Based Pūjā)
இந்த अध्यாயத்தில் அருணாசல-சிவ வழிபாடு காலநியமப்படி எவ்வாறு செய்ய வேண்டும் என்பதைக் கட்டுப்பாட்டான விதிகளுடன் கூறுகிறது. முதலில் வாரநாள் வழிபாட்டில் குறிப்பிட்ட மலர்கள்—தாமரை வகைகள், கரவீரம், சம்பகம், மல்லிகை, ஜாதி முதலியவை—அர்ப்பித்து பெறும் பலன்கள் சொல்லப்பட்டு, வார-அடிப்படையிலான பக்தி அட்டவணை அமைக்கப்படுகிறது. பின்னர் பிரதிபதை முதல் பௌர்ணமி, குஹூ வரை திதி-வாரியாக நைவேத்யங்கள் பெரும்பாலும் உணவுப் படைப்புகளாகக் கூறப்படுகின்றன—பாயசம், தயிர்சாதம், அப்பூபம், பலவகை அரிசி/கோதுமை தயாரிப்புகள், பலாப்பழம் போன்ற கனிகள்—இவற்றால் செல்வம், சமூக மதிப்பு, ஆரோக்கியம், அச்சநிவாரணம் போன்ற பலன்கள் கிடைக்கும் என விளக்கப்படுகிறது. மேலும் நட்சத்திர-அடிப்படையில் வஸ்திரம், ஆபரணம், தீபம், வெள்ளி, சந்தனம், கற்பூரம், முத்து, வாகனம் முதலிய தானங்கள் கூறப்பட்டு, ‘மஹாபூஜை’ இறுதிக் கட்டமாக வலியுறுத்தப்படுகிறது. கிரகணம், அயன மாற்றம், விஷுவ காலங்களில் சிறப்பு ஸ்நான/அபிஷேக முறைகள் நிர்ணயிக்கப்பட்டு, பஞ்சாமிர்தம், பஞ்சகவ்யம், பால், நீர் போன்ற திரவங்கள் பஞ்சாக்ஷர, ஷடாக்ஷர, பிரணவ மந்திரங்களுடன் இணைக்கப்படுகின்றன. நாளின் வேளைகளுக்கேற்ப மலர்-உகந்த தன்மை, சிவராத்திரியில் பில்வாதி அர்ப்பணங்களுடன் வழிபாடு, மாதவாரி திருவிழா-விரதங்கள் கூறி, இறுதியில் அருணக்ஷேத்திரத்தின் மகிமை—நினைவு/கேள்வி/தரிசனம்/ஸ்துதி மட்டுமே விரைவில் புனிதம் அளிக்கும்—என்று நிறைவு செய்கிறது.

Śoṇādri-Śiva-māhātmya Prastāvaḥ (Prologue on the Greatness of Śiva at Śoṇādri)
அத்தியாயம் 8-ல் அருணாசலத்தின் மகிமையை விரிவாகக் கேட்க மார்கண்டேயர் வேண்ட, நந்திகேஸ்வரர் உரையாடலைத் தொடங்குகிறார். சோணாத்ரி/சோணாசலத்தின் சைவச் சரிதத்தை முழுமையாகச் சொல்லுதல் மிகக் கடினம்; அதன் அதிசயத்தை அறிவாளிகளாலும் முடிவுறச் சொல்ல இயலாது எனக் கூறி, இருப்பினும் பகுதிகளாக எடுத்துரைப்பதாக ஒப்புக்கொள்கிறார். பின்னர் உரை பிரபஞ்சச் சூழலுக்குச் செல்கிறது. தெய்வீக யுகத்தின் தொடக்கத்தில் மகேஸ்வரர் நிர்விகல்பராக இருந்தும் தன்னிச்சையாக உலகை வெளிப்படுத்துகிறார் என வர்ணிக்கப்படுகிறது. தொடர்ச்சியான படைப்பு மற்றும் பாதுகாப்பிற்காக அவர் பிரம்மாவையும் விஷ்ணுவையும் உருவாக்கி, பிரம்மாவுக்கு ரஜோகுணம், விஷ்ணுவுக்கு சத்த்வகுணம் அளித்து, உலக நிர்வாகப் பொறுப்புகளை நிறுவுகிறார். அதன்பின் பிரம்மாவின் படைப்புக் க్రమம் சுருக்கமாக வருகிறது—மரீசி முதலிய ரிஷிகள், வர்ணாஶ்ரமங்கள், பலவகை உயிரினங்கள் தோன்றி, அவர்களின் சந்ததியால் உலகம் நிரம்புகிறது. இறுதியில் ஒரு நெறி-தெய்வீக மோதல் எழுகிறது: காலப்போக்கில் பிரம்மாவும், உலகரூபங்களில் ஈடுபட்ட விஷ்ணுவும் மகேஸ்வரரை மறந்து, தன்னாட்சி என்ற அகந்தை வளர்கிறது—இதனால் சிவனின் பரமத்துவமும் சோணாத்ரியின் புனிதத்துவமும் மீண்டும் உறுதிப்படுத்தப்பட வேண்டிய கதைக்கரு அமைக்கப்படுகிறது.

Brahmā–Viṣṇu Garva-vivāda and the Disruption of Cosmic Order (ब्रह्मविष्ण्वोर्गर्वविवादः)
இந்த அதிகாரத்தில் நந்திகேசுவரர், மோகம் மற்றும் தீவிரமான கர்வம் காரணமாக பிரம்மா (விரஞ்சி/தாதா) மற்றும் விஷ்ணு (நாராயணன்/கேசவன்) இடையே எழுந்த தத்துவ மோதலை அறிவிக்கிறார். பிரம்மா படைப்புச் செயல், வேதங்களின் தோற்றம், உலக நிர்வாகம் ஆகியவற்றை முன்வைத்து தன் மேன்மையை உரைக்கிறார்; விஷ்ணு நாபி-தாமரைப் பிறப்பைச் சுட்டி பிரம்மாவின் சார்புநிலையை காட்டி, மதுகைடப வதம் மற்றும் தர்மநிலைப்படுத்த அவதாரங்கள் எடுத்த தன் ரட்சகச் செயல்களை நினைவூட்டுகிறார். இந்த வாதம் நீண்ட நிலைமுடக்கமாகி பிரபஞ்ச ஒழுங்கை குலைக்கிறது—ஒளிவான்கள் ஒளியிழக்கின்றன, காற்று நின்றுவிடுகிறது, அக்கினி எரியாது, திசைகளும் பூமியும் தெளிவிழக்கின்றன, கடல்கள் கலங்குகின்றன, மலைகள் நடுங்குகின்றன, தாவரங்கள் வாடுகின்றன, பகல்-இரவு மற்றும் பருவக் கணக்குகள் சிதறுகின்றன. இதைக் கண்ட பூதநாதன் சிவன், இது மாயையின் மறைவே என்று உணர்கிறார்; அதுவே உயர்ந்த தேவர்களையும் பரம சக்தியின் மூலத்தை மறக்கச் செய்கிறது. உயிர்களின் காவல் மற்றும் உலக நலக் கருணையால் அவர் அவர்களின் மோகத்தை அகற்றத் தீர்மானிக்கிறார்; அதிகாரம் சந்திரசேகரப் பெருமானின் கருணைத் தன்மையைப் போற்றி முடிகிறது—தவறியவர்களிடமும் அவர் அருள் செய்கிறார்.

तेजःस्तम्भ-वर्णनम् (Description of the Pillar of Radiance) — Chapter 10
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேயர் கேட்கிறார்—வைகுண்டன் (விஷ்ணு) மற்றும் பரமேஷ்டி (பிரம்மா) ஆகியோரின் போட்டியின் நடுவில் நித்திய சம்பு எவ்வாறு அருள் காட்டினார்? நந்திகேசுவரர் விளக்குகிறார்: அவர்களின் வாதத்தின் மத்தியில் திடீரென ஒரு பிரபஞ்சமெங்கும் பரவும் ஜ்யோதி-ஸ்தம்பம் தோன்றி, திசை எல்லைகளை நிறுத்தியதுபோல் செய்து, திசைகள், கடல்கள், பூமி அனைத்தையும் செம்மை-பொன்னிற ஒளியால் நிரப்பியது. வானம் கனத்த இருளோடு மாறியது, கடல்கள் அமைதியாக நின்றன, நிலப்பரப்புகள் அனைத்தும் அந்தத் தேஜஸால் நிறமடைந்தன—இவ்வாறு அளவையும் அனுபவத்தையும் வலியுறுத்தும் வர்ணனை, அந்தத் தெய்வத் தோற்றத்தின் அகம்யத்தைக் காட்டுகிறது. விஷ்ணுவும் பிரம்மாவும் அறிவால் திகைத்து, அதை மேலாதிக்கத்தைச் சோதிக்கும் ‘கசோட்டி’ என எண்ணினாலும், அதன் ஆதியும் அந்தமும் சாதாரண வழிகளால் அறிய முடியாது என்று ஒப்புக்கொள்கிறார்கள். அதிகாரத்தின் பாடம்—அதீத உண்மையின் முன் அறிவு-தாழ்மை, மேலும் பேராற்றல் கொண்ட அந்த வெளிப்பாடு அழிவை அல்ல; அருளின் சின்னமாகவே நிற்கிறது.

Tejastambha-anveṣaṇa: Viṣṇoḥ Varāhāvatāreṇa Mūlānveṣaṇam (Search for the Pillar of Light: Viṣṇu as the Boar Seeks the Base)
நந்திகேஸ்வரர் ஒரு தத்துவ நிகழ்வை உரைக்கிறார்—ஒளிமயமான தேஜஸ்-ஸ்தம்பத்தின் எல்லையை அறிய உலக அதிகாரிகள் முயல்கின்றனர். பிரம்மா அன்ன (ஹம்ஸ) வடிவில் மேலே ஏறுகிறார்; விஷ்ணு உறுதியான உடலுடைய வராஹ அவதாரமாக கீழே இறங்கி அதன் அடிமூலத்தைத் தேடுகிறார். விஷ்ணுவின் பாதாளப் பயணத்தில் அதல முதல் மகாதல வரை ஏழு பாதாளங்களின் வரிசை கூறப்படுகிறது. ஆதிகச்சபம், திசை யானைகள், பெரும் தவளை-மூலம் போன்ற குறியீடு, மேலும் சேஷன்-கூர்மன் போன்ற தாங்கிகளைக் தாங்கும் ஆதார-சக்தி ஆகியவை விளக்கப்படுகின்றன. ஆயிரக் கணக்கான ஆண்டுகள் முயன்றும் ஸ்தம்பத்தின் மூலத்தை காண இயலாது; சோர்வால் அகம்பாவம் உடைந்து, போட்டி மனம் அறிவுப்பண்பான பணிவாக மாறுகிறது. இறுதியில் விஷ்ணு சிவனிடம் சரணடைவதென உறுதி செய்கிறார்—அதீதத்தை உணர்ந்து சரணாகதி கொள்ளுதலே இவ்வத்தியாயத்தின் போதனை.

तेजोमयस्तम्भानुसरणं तथा केतकीच्छदसंवादः (Pursuit of the Pillar of Light and the Ketakī Leaf Dialogue)
இந்த அதிகாரத்தில் நந்திகேசுவரர் தேஜோமய ஸ்தம்பத்தின் தத்துவக் கதையைத் தொடர்கிறார். அந்த ஒளி-ஸ்தம்பம் சாதாரண அண்ட அளவுகளுக்கு அப்பாற்பட்டது; முடிவற்றதும், இடையறாததும் போலத் தோன்றுகிறது. பிரம்மா ஹம்ஸ (அன்னம்) வடிவம் கொண்டு ஆகாயத்தில் மேலே மேலே பறந்து ஸ்தம்பத்தின் உச்சியைத் தேடுகிறார்; ஆனால் மிகுந்த வேகம், நீண்ட முயற்சி இருந்தும் முடிவு காண இயலாது. சோர்வு, சந்தேகம், விஷ்ணுவுடன் போட்டியில் தன் பிரதிஞ்ஞை தோல்வியடையும் அச்சம் ஆகியவை பிரம்மாவின் உள்ளத்தில் எழுகின்றன. போட்டி மனம் மெல்ல அடங்கி, தன்னாய்வு, அகங்கார நாசம் வேண்டுதல், சத்திய-தர்ம சிந்தனை ஆகியவை வலுப்பெறுகின்றன. அப்போது ஆகாயத்தில் நிலவொளி கோடு போலத் தூய ஒரு கோடு தெரிகிறது—கேதகி மலர்/இலை. சிவன் ஆணையால் உயிர்ப்புற்ற கேதகி, தாம் நீண்ட காலம் ஸ்தம்ப உச்சியில் சிவசிரசில் இருந்ததாகவும், இப்போது பூலோகத்தை நோக்கி இறங்குவதாகவும் கூறுகிறது. பிரம்மா ஸ்தம்பத்தின் முடிவிற்கு எவ்வளவு தூரம் என்று கேட்கிறார்—இதன் மூலம் சாட்சி, அதிகாரம், சத்தியநெறி பற்றிய அடுத்த நிகழ்வு அமைக்கப்படுகிறது.

Tejaḥstambha-viṣaye Brahmaṇaḥ Vinayaḥ (Humility of Brahmā before the Pillar of Radiance)
இந்த அதிகாரத்தில் தேஜஸ்தம்பம் (ஒளித் தூண்) பற்றிய உரையாடல் வழியாக அகந்தை மற்றும் அறிவின் எல்லை குறித்து திருத்தம் வழங்கப்படுகிறது. கேதகி நந்திகேசுவரரை ஏளனமாகச் சொல்லி—எண்ணற்ற பிரபஞ்சங்கள் சார்ந்திருக்கும் அந்த மெய்யின் அளவை எந்த வரையறுக்கப்பட்ட அளவீட்டாலும் நிரூபிக்க முடியாது என வலியுறுத்துகிறாள். பின்னர் பிரம்மா பக்தியுடன் வந்து அகந்தையை விட்டு, விஷ்ணுவுடன் போட்டியிட்டதையும் சிவமகிமையை மறந்த பெருமையையும் ஒப்புக்கொள்கிறார். தூணின் மேல்-கீழ் எல்லைகளைத் தேட பல வடிவங்கள் எடுத்தும் சோர்ந்து தோல்வியடைந்ததை விவரிக்கிறார். ஆயினும் பிரம்மா கேதகியிடம்—விஷ்ணுவின் முன் யுக்தியாக ‘பிரம்மா சிகரத்தை கண்டார்’ என்று சொல்லி, தன் மேன்மை அல்லது குறைந்தது சமநிலை நிலைபெறச் செய்யுமாறு வேண்டுகிறார். இறுதியில் நந்திகேசுவரர், கேதகி பிரம்மாவின் மீண்டும் மீண்டும் வேண்டுதலால் தூண்டப்பட்டு தேஜஸ்தம்பத்தின் அருகே விஷ்ணுவிடம் பிரம்மாவின் சொற்களை எடுத்துச் சொல்வதாகக் கூறுகிறார்; இதனால் புராணம் அகந்தை நிந்தையும் வாக்குச் சாட்சியின் நெறிசார் சிக்கலையும் வெளிப்படுத்துகிறது.
Aruṇācala is presented as a manifestation of Śiva’s luminous reality—often framed as an immeasurable tejas (divine light) that functions as both metaphysical proof and sacred-site identity.
The section emphasizes purification through remembrance, hearing, and devotion; pilgrimage is framed as ethically transformative—reducing egoic pride and orienting the seeker toward surrender and Śiva-centered contemplation.
A central legend is the appearance of Śiva as a limitless pillar of fire/light between Brahmā and Viṣṇu, functioning as a narrative demonstration of divine supremacy and a charter-myth for the site’s sanctity.