Prakarana 23

Verse 449 (चौपाई)

सत्यसंध प्रभु सुर हितकारी। भरत राम आयस अनुसारी।। स्वारथ बिबस बिकल तुम्ह होहू। भरत दोसु नहिं राउर मोहू।। सुनि सुरबर सुरगुर बर बानी। भा प्रमोदु मन मिटी गलानी।। बरषि प्रसून हरषि सुरराऊ। लगे सराहन भरत सुभाऊ।। एहि बिधि भरत चले मग जाहीं। दसा देखि मुनि सिद्ध सिहाहीं।। जबहिं रामु कहि लेहिं उसासा। उमगत पेमु मनहँ चहु पासा।। द्रवहिं बचन सुनि कुलिस पषाना। पुरजन पेमु न जाइ बखाना।। बीच बास करि जमुनहिं आए। निरखि नीरु लोचन जल छाए।।

இறைவன் தன் வாக்கில் உண்மையானவன், தேவர்களுக்கு நன்மை செய்பவன்; பரதன் இராமனின் ஆணைப்படி நடப்பவன். நீ சுயநலத்தால் குழம்பி வருந்துகிறாய்; பரதனிடத்தில் குற்றம் இல்லை, உன்னிடத்திலும் என்னிடத்திலும். தேவர்களின் குருவின் சிறந்த வார்த்தைகளைக் கேட்டு, தேவர்களின் அரசன் மகிழ்ந்தான், அவனுடைய வெட்கம் நீங்கியது. மலர்களை மழைபோல் பொழிந்து, தேவர்களின் அரசன் மகிழ்ந்து பரதனின் உன்னத குணத்தைப் போற்றத் தொடங்கினான். இவ்வாறு பரதன் தன் வழியில் சென்றான்; அவனுடைய நிலையைக் கண்டு, முனிவர்களும் சித்தர்களும் வியந்தனர். அவர்கள் இராமனைப் பற்றிப் பேசும்போதெல்லாம், நீண்ட மூச்சு விட்டனர்; அன்பு அவர்கள் இதயத்தின் எல்லாப் பக்கங்களிலும் பொங்கியது. அவர்களுடைய வார்த்தைகளைக் கேட்டால், இடிக்கற்களும் பாறைகளும் கூட உருகும்; நகர மக்களின் அன்பை வர்ணிக்க இயலாது. இடையில் தங்கி, அவர்கள் யமுனை நதிக்கு வந்தனர்; நீரைப் பார்த்து, அவர்களுடைய கண்கள் கண்ணீரால் நிரம்பின.

Verse 450 (दोहा/सोरठा)

रघुबर बरन बिलोकि बर बारि समेत समाज। होत मगन बारिधि बिरह चढ़े बिबेक जहाज।।220।।

ரகுகுலத்தின் இறைவனை, அந்தச் சிறந்தவரை, சபையோடும் பிராமணர்களோடும் கண்டு, கருணையின் பெருங்கடல் மகிழ்ச்சியால் நிரம்பினான், பிரிவின் கடலைக் கடக்க பகுத்தறிவின் கப்பல் பயணமானது.

Verse 451 (चौपाई)

जमुन तीर तेहि दिन करि बासू। भयउ समय सम सबहि सुपासू।। रातहिं घाट घाट की तरनी। आईं अगनित जाहिं न बरनी।। प्रात पार भए एकहि खेंवाँ। तोषे रामसखा की सेवाँ।। चले नहाइ नदिहि सिर नाई। साथ निषादनाथ दोउ भाई।। आगें मुनिबर बाहन आछें। राजसमाज जाइ सबु पाछें।। तेहिं पाछें दोउ बंधु पयादें। भूषन बसन बेष सुठि सादें।। सेवक सुह्रद सचिवसुत साथा। सुमिरत लखनु सीय रघुनाथा।। जहँ जहँ राम बास बिश्रामा। तहँ तहँ करहिं सप्रेम प्रनामा।।

அன்று யமுனை நதிக்கரையில் தங்கினர், நேரம் மங்களமாக இருந்ததால் அனைவருக்கும் நன்மையாக அமைந்தது. இரவில், எண்ணற்ற படகுகள், எண்ண முடியாத அளவிற்கு, நதியின் ஒவ்வொரு துறைக்கும் வந்தன. காலையில் அனைவரும் ஒரே பயணத்தில் கரை கடந்தனர், இராமனின் நண்பரின் சேவையை நிறைவேற்றினர். அவர்கள் நதியில் நீராடச் சென்றனர், நதிக்குத் தலை வணங்கினர்; நிஷாதர்களின் தலைவர் இரு சகோதரர்களுடன் சென்றார். முன்னால் மகா முனிவர் தன் வாகனத்தில் சென்றார், அரச சபை பின்னால் சென்றது. அவர்களுக்குப் பின்னால் இரு சகோதரர்கள் நடந்து சென்றனர், எளிய ஆபரணங்கள், ஆடைகள், வேடங்களுடன். ஊழியர்கள், நண்பர்கள், அமைச்சர்கள், புதல்வர்கள் அவர்களுடன் சென்றனர், இலக்குவன் சீதையையும் ரகுகுலத்தின் இறைவனையும் நினைத்துக்கொண்டே இருந்தான். இராமன் எங்கு ஓய்வெடுத்தானோ, எங்கு தங்கினானோ, அங்கெல்லாம் அவர்கள் அன்புடன் அவனுக்கு வணக்கம் செலுத்தினர்.

Verse 452 (दोहा/सोरठा)

मगबासी नर नारि सुनि धाम काम तजि धाइ। देखि सरूप सनेह सब मुदित जनम फलु पाइ।।221।।

அவன் தங்கியிருப்பதைக் கேட்டு, ஆண்களும் பெண்களும் தங்கள் இல்லங்களை விட்டு, மற்ற எல்லாக் கவலைகளையும் விட்டுவிட்டு அவனிடம் விரைந்தனர். அவனுடைய திருவுருவைக் கண்டு, அவர்கள் அன்பும் மகிழ்ச்சியும் நிரம்பினர், தங்கள் பிறப்பின் பயனை அடைந்தனர்.

Verse 453 (चौपाई)

कहहिं सपेम एक एक पाहीं। रामु लखनु सखि होहिं कि नाहीं।। बय बपु बरन रूप सोइ आली। सीलु सनेहु सरिस सम चाली।। बेषु न सो सखि सीय न संगा। आगें अनी चली चतुरंगा।। नहिं प्रसन्न मुख मानस खेदा। सखि संदेहु होइ एहिं भेदा।। तासु तरक तियगन मन मानी। कहहिं सकल तेहि सम न सयानी।। तेहि सराहि बानी फुरि पूजी। बोली मधुर बचन तिय दूजी।। कहि सपेम सब कथाप्रसंगू। जेहि बिधि राम राज रस भंगू।। भरतहि बहुरि सराहन लागी। सील सनेह सुभाय सुभागी।।

அவர்கள் ஒருவரோடொருவர் அன்புடன் கேட்டனர்: "இராமரும் இலக்குவனும் தங்கள் தோழியுடன் இருக்கிறார்களா, இல்லையா?" "அவரது உடல், குலம், உருவம் அனைத்தும் ஒன்றே; அவரது குணம், அன்பு, நடை ஆகியவை ஒத்திருக்கின்றன." "ஆனால் அது அவரது உடை அல்ல, சீதையும் அவருடன் இல்லை; என்றாலும் அவர் நான்மடங்கு படையுடன் முன்னேறுகிறார்." "அவரது முகத்தில் மகிழ்ச்சி இல்லை, துக்கம் மட்டுமே; இதில் ஐயம் உள்ளது, என் தோழி." பெண்கள் இந்த வாதத்தை தங்கள் இதயத்தில் ஏற்றுக்கொண்டனர்; அவரைப் போல ஞானி வேறு யாரும் இல்லை என்று அனைவரும் கூறினர். அவர்கள் அவரது பேச்சைப் புகழ்ந்து உடனே அவரை வணங்கினர்; அந்தப் பெண் அவரிடம் இனிமையான வார்த்தைகளைப் பேசினாள். அன்புடன் அவர்கள் முழு கதையையும் கூறினர், இராமரின் அரச அதிர்ஷ்டம் எவ்வாறு முறிந்தது என்பதை. பின்னர் அவர்கள் பரதனைப் புகழத் தொடங்கினர், அவனது குணம், அன்பு, இயல்பு, நற்பேறு ஆகியவற்றை.

Verse 454 (दोहा/सोरठा)

चलत पयादें खात फल पिता दीन्ह तजि राजु। जात मनावन रघुबरहि भरत सरिस को आजु।।222।।

நடந்து சென்று, பழங்களை உண்டு, தந்தை கொடுத்த அரசைத் துறந்து, ரகு குலத்தலைவரை அழைத்து வரச் செல்கிறான்; இன்று பரதனைப் போன்றவன் யார்?

Verse 455 (चौपाई)

भायप भगति भरत आचरनू। कहत सुनत दुख दूषन हरनू।। जो कछु कहब थोर सखि सोई। राम बंधु अस काहे न होई।। हम सब सानुज भरतहि देखें। भइन्ह धन्य जुबती जन लेखें।। सुनि गुन देखि दसा पछिताहीं। कैकइ जननि जोगु सुतु नाहीं।। कोउ कह दूषनु रानिहि नाहिन। बिधि सबु कीन्ह हमहि जो दाहिन।। कहँ हम लोक बेद बिधि हीनी। लघु तिय कुल करतूति मलीनी।। बसहिं कुदेस कुगाँव कुबामा। कहँ यह दरसु पुन्य परिनामा।। अस अनंदु अचिरिजु प्रति ग्रामा। जनु मरुभूमि कलपतरु जामा।।

சகோதர பக்தியே பரதனின் நடத்தை; அதைக் கேட்டால் எல்லாத் துக்கங்களும் குற்றங்களும் நீங்கும். நான் சொல்வது சிறிதே, என் தோழி, இதுவே: இராமர் என் சகோதரராக இருக்கக் கூடாதா? நாங்கள் அனைவரும், எங்கள் இளைய சகோதரர்களுடன், பரதனை மட்டுமே பார்க்கிறோம்; அவனை மதிப்பவர்கள் ஆசிர்வதிக்கப்பட்டவர்கள். அவனது குணங்களைக் கேட்டு அவனது நிலையைக் கண்டு அவர்கள் வருந்துகிறார்கள்; கைகேயியின் தாய் தாய்மைக்குத் தகுதியற்றவள். சிலர் ராணியில் குற்றம் இல்லை என்கிறார்கள்; விதி இவை அனைத்தையும் செய்தது, நாங்களே பாதிக்கப்பட்டோம். உலகம், வேதம், நீதி இல்லாத நாங்கள் எங்கே? தாழ்ந்த குலப் பெண்ணின் குடும்பச் செயல்கள் தூய்மையற்றவை. அவர்கள் தீய நிலங்களில், தீய கிராமங்களில், தீய வீடுகளில் வாழ்கிறார்கள்; இந்தக் காட்சி புண்ணியத்தின் பலன் எங்கே? ஒவ்வொரு கிராமத்திலும் இத்தகைய மகிழ்ச்சி அரிது; பாலைவனத்தில் கல்பதரு மரம் தோன்றியது போல.

Verse 456 (दोहा/सोरठा)

भरत दरसु देखत खुलेउ मग लोगन्ह कर भागु। जनु सिंघलबासिन्ह भयउ बिधि बस सुलभ प्रयागु।।223।।

பரதனைக் கண்டதும், மக்களின் கையிலிருந்த அதிர்ஷ்டம் வெளிப்பட்டது; விதியின் செயலால், சிம்மள வாசிகளுக்குப் பிரயாகை எளிதில் அணுகக்கூடியதாக ஆனது போல.

Verse 457 (चौपाई)

निज गुन सहित राम गुन गाथा। सुनत जाहिं सुमिरत रघुनाथा।। तीरथ मुनि आश्रम सुरधामा। निरखि निमज्जहिं करहिं प्रनामा।। मनहीं मन मागहिं बरु एहू। सीय राम पद पदुम सनेहू।। मिलहिं किरात कोल बनबासी। बैखानस बटु जती उदासी।। करि प्रनामु पूँछहिं जेहिं तेही। केहि बन लखनु रामु बैदेही।। ते प्रभु समाचार सब कहहीं। भरतहि देखि जनम फलु लहहीं।। जे जन कहहिं कुसल हम देखे। ते प्रिय राम लखन सम लेखे।। एहि बिधि बूझत सबहि सुबानी। सुनत राम बनबास कहानी।।

தங்கள் குணங்களுடன், அவர்கள் இராமரின் புகழைப் பாடுகிறார்கள்; கேட்டு, ரகுநாதரை நினைத்துச் செல்கிறார்கள். தீர்த்தங்கள், முனிவர்களின் ஆசிரமங்கள், தெய்வீக இருப்பிடங்கள்; அவற்றைக் கண்டு, அவர்கள் மூழ்கி வணங்குகிறார்கள். தங்கள் இதயத்தில் ஒரே ஒரு வரத்தைக் கேட்கிறார்கள்: சீதை மற்றும் இராமரின் தாமரை பாதங்களின் மீது அன்பு. அவர்கள் கிராதர்கள், கோலர்கள், வனவாசிகள், வைகானசர்கள், தவசிகள், வைராக்கியவான்கள் ஆகியோரைச் சந்திக்கிறார்கள். வணங்கி, ஒவ்வொருவரிடமும் கேட்கிறார்கள்: எந்தக் காட்டில் இலக்குவனையும் இராமரையும் விதேக மகளையும் கண்டீர்கள்? அவர்கள் அனைவரும் இறைவனின் செய்தியைச் சொல்கிறார்கள்; பரதனைக் கண்டு, அவர்கள் தங்கள் பிறப்பின் பலனைப் பெறுகிறார்கள். "நாங்கள் அவர்களை நன்கு கண்டோம்" என்று சொல்பவர்களை, இராமர் மற்றும் இலக்குவனைப் போலவே நேசிக்கிறார்கள். இவ்வாறு, அனைவரும் எல்லா திசைகளிலும் விசாரிக்கிறார்கள், இராமரின் வனவாசக் கதையைக் கேட்டு.

Verse 458 (दोहा/सोरठा)

तेहि बासर बसि प्रातहीं चले सुमिरि रघुनाथ। राम दरस की लालसा भरत सरिस सब साथ।।224।।

அந்த இரவை அங்கே கழித்து, விடியற்காலையில் ரகுநாதரை நினைத்துப் புறப்பட்டனர்; இராமரின் தரிசனத்திற்கான ஏக்கத்தில் பரதனுக்கு நிகராக அனைவரும் இருந்தனர்.

Verse 459 (चौपाई)

मंगल सगुन होहिं सब काहू। फरकहिं सुखद बिलोचन बाहू।। भरतहि सहित समाज उछाहू। मिलिहहिं रामु मिटहि दुख दाहू।। करत मनोरथ जस जियँ जाके। जाहिं सनेह सुराँ सब छाके।। सिथिल अंग पग मग डगि डोलहिं। बिहबल बचन पेम बस बोलहिं।। रामसखाँ तेहि समय देखावा। सैल सिरोमनि सहज सुहावा।। जासु समीप सरित पय तीरा। सीय समेत बसहिं दोउ बीरा।। देखि करहिं सब दंड प्रनामा। कहि जय जानकि जीवन रामा।। प्रेम मगन अस राज समाजू। जनु फिरि अवध चले रघुराजू।।

அனைவருக்கும் மங்கள சகுனங்கள் தோன்றுகின்றன; மகிழ்ச்சி தரும் அவர்களது கண்களும் கைகளும் நடுங்குகின்றன. பரதன் உட்பட அந்த முழு சபையும் ஆவலில் திளைத்திருக்கிறது; அவர்கள் இராமரைச் சந்திப்பார்கள், அவர்களது துக்கமும் எரிச்சலும் நீங்கும். ஒவ்வொருவரின் இதயத்திலுள்ள ஆசையை நிறைவேற்றி, அவர்கள் அனைவரும் தேவர்களைப் போல அன்பில் மூழ்கியிருக்கிறார்கள். அவர்களது உறுப்புகளும் அடிகளும் பலவீனமாக உள்ளன; பாதையில் தடுமாறிச் செல்கிறார்கள்; உணர்ச்சி வசப்பட்டு, அன்பின் ஆட்சியின் கீழ் பேசுகிறார்கள். அந்த நேரத்தில், இராமரின் நண்பர்கள் அவர்களுக்கு ஒரு இடத்தைக் காட்டினர், மலைகளின் மணியை, இயற்கையாக அழகானது. அதன் அருகே ஒரு நதி தன் கரைகளுடன் ஓடுகிறது; அங்கே சீதையுடன் இரு வீரர்களும் வாழ்கிறார்கள். அவர்களைக் கண்டு, அனைவரும் கைகூப்பி வணங்குகிறார்கள், ஜானகி மற்றும் இராமருக்கு வெற்றி என்று கூறுகிறார்கள், அவர்களே வாழ்க்கை. இவ்வாறு அந்த அரச சபை, அன்பில் மூழ்கி, ரகுராஜா அயோத்திக்குத் திரும்பியது போலத் தோன்றியது.

Verse 460 (दोहा/सोरठा)

भरत प्रेमु तेहि समय जस तस कहि सकइ न सेषु। कबिहिं अगम जिमि ब्रह्मसुखु अह मम मलिन जनेषु।।225।

அந்த நொடியில் பரதனின் அன்பு அப்படியிருந்தது, புகழோ பழியோ அதை விவரிக்க முடியாது; ஆதிசேஷன் கூட அதைச் சொல்ல முடியாது. அது பிரம்ம ஆனந்தம் போன்றது, அதைக் கவிஞர் அடைய முடியாது; ஐயோ, என் தாழ்ந்த உறவினர்களிடையே அது மாசுபட்டுள்ளது.

Verse 461 (चौपाई)

सकल सनेह सिथिल रघुबर कें। गए कोस दुइ दिनकर ढरकें।। जलु थलु देखि बसे निसि बीतें। कीन्ह गवन रघुनाथ पिरीतें।। उहाँ रामु रजनी अवसेषा। जागे सीयँ सपन अस देखा।। सहित समाज भरत जनु आए। नाथ बियोग ताप तन ताए।। सकल मलिन मन दीन दुखारी। देखीं सासु आन अनुहारी।। सुनि सिय सपन भरे जल लोचन। भए सोचबस सोच बिमोचन।। लखन सपन यह नीक न होई। कठिन कुचाह सुनाइहि कोई।। अस कहि बंधु समेत नहाने। पूजि पुरारि साधु सनमाने।।

ரகுகுலத்தலைவரிடம் எல்லா அன்பும் மங்கியது; சூரியன் மறைந்தான், இரண்டு கோஸ் தூரம் கடந்திருந்தது. நீரையும் நிலத்தையும் கண்டு, இரவு கழிந்தது; ரகுநாதர் அன்பால் உந்தப்பட்டுப் பயணித்தார். அங்கே இராமர் இரவின் மீதியைக் கழித்தார்; சீதை விழித்து ஒரு கனவு கண்டாள்: பரதன் தன் முழு சபையுடன் வந்துவிட்டான், இறைவனிடமிருந்து பிரிவின் காய்ச்சல் அவனது உடலைக் கரைத்துவிட்டது. அனைவரும் மனம் வருந்தி, துயருற்றிருந்தனர்; அவள் தன் மாமியார் அழுதுகொண்டே வருவதைக் கண்டாள். சீதையின் கனவைக் கேட்டு, அவளது கண்கள் நீர் நிரம்பின; அவள் சிந்தனையில் ஆழ்ந்தாள், சிந்தனையிலிருந்து விடுவிப்பவள். இலக்குவன், "இந்தக் கனவு நல்லதல்ல; யாரோ கடுமையான தீய செய்தியைச் சொல்வார்கள்" என்றான். அவ்வாறு கூறி, அவன் தன் சகோதரர்களுடன் குளித்து, சிவபெருமானை வணங்கி, முனிவர்களை மதித்தான்.

Verse 462 (छंद)

सनमानि सुर मुनि बंदि बैठे उत्तर दिसि देखत भए। नभ धूरि खग मृग भूरि भागे बिकल प्रभु आश्रम गए।। तुलसी उठे अवलोकि कारनु काह चित सचकित रहे। सब समाचार किरात कोलन्हि आइ तेहि अवसर कहे।।

தேவர்களையும் முனிவர்களையும் மதித்து, அவர்கள் அமர்ந்து வடக்கு நோக்கிப் பார்த்தனர். பறவைகளும் மான்களும் குழப்பத்துடன் ஓடின, இறைவன் ஆசிரமத்திற்குச் சென்றார். துலசிதாசர் எழுந்து காரணத்தை உற்றுப் பார்த்தார்; அவர்கள் மனம் கலங்கியிருந்தது. அனைத்துச் செய்திகளையும் கிராதர்களும் கோலிகளும் வந்து அந்த நேரத்தில் கூறினர்.

Verse 463 (दोहा/सोरठा)

सुनत सुमंगल बैन मन प्रमोद तन पुलक भर। सरद सरोरुह नैन तुलसी भरे सनेह जल।।226।।

மங்களமான சொற்களைக் கேட்டு அவளுடைய மனம் மகிழ்ந்தது, உடல் புளகாங்கிதமடைந்தது; துளசிதாசரின் கண்கள், இலையுதிர்காலத்துத் தாமரைகளைப் போல, அன்பின் நீர்த்துளிகளால் நிரம்பின.

Verse 464 (चौपाई)

बहुरि सोचबस भे सियरवनू। कारन कवन भरत आगवनू।। एक आइ अस कहा बहोरी। सेन संग चतुरंग न थोरी।। सो सुनि रामहि भा अति सोचू। इत पितु बच इत बंधु सकोचू।। भरत सुभाउ समुझि मन माहीं। प्रभु चित हित थिति पावत नाही।। समाधान तब भा यह जाने। भरतु कहे महुँ साधु सयाने।। लखन लखेउ प्रभु हृदयँ खभारू। कहत समय सम नीति बिचारू।। बिनु पूँछ कछु कहउँ गोसाईं। सेवकु समयँ न ढीठ ढिठाई।। तुम्ह सर्बग्य सिरोमनि स्वामी। आपनि समुझि कहउँ अनुगामी।।

மீண்டும் சீதையின் தாய் சிந்தனையில் ஆழ்ந்தார்: பரதன் வருகைக்குக் காரணம் என்னவாக இருக்கும்? ஒருவர் வந்து மீண்டும் இவ்வாறு சொன்னார்: அவனுடைய நான்கு படைப்பிரிவுகளுடன் கூடிய படை சிறியதாக இல்லை. இதைக் கேட்டு இராமர் மிகுந்த கவலையில் ஆழ்ந்தார்; ஒரு புறம் தந்தையின் வாக்கு, மறுபுறம் சகோதரனின் தயக்கம். தன் மனதில் பரதனின் குணத்தை உணர்ந்து, இறைவனின் மனம் அவன் நலனுக்காக ஓய்வு காணவில்லை. அப்போது இந்த முடிவு அவருக்கு ஏற்பட்டது: பரதன் ஞானிகளும் நல்லோருமானவர்களிடையே பேசுவான். இலக்குவன் இறைவனின் மனம் கனத்திருப்பதைக் கண்டான்; அவன் சரியான நேரத்தில், பொருத்தமான தீர்ப்புடன் பேசினான். "கேட்கப்படாமலேயே நான் ஏதோ சொல்கிறேன், ஐயா; இத்தகைய சமயத்தில் ஒரு பணியாளன் துணிவாக இருப்பதில்லை. நீங்கள் அனைத்தும் அறிந்தோரின் சிகரம், எஜமானர்; நான் ஒரு சீடனாக, எனக்குப் புரிந்து பேசுகிறேன்."

Verse 465 (दोहा/सोरठा)

नाथ सुह्रद सुठि सरल चित सील सनेह निधान।। सब पर प्रीति प्रतीति जियँ जानिअ आपु समान।।227।।

ஐயா, அவர் உண்மையில் ஒரு நல்ல நண்பர், எளிய மனம் கொண்டவர், நல்லொழுக்கமுடையவர், அன்பின் கருவூலம். அவர் அனைவரிடமும் அன்பும் நம்பிக்கையும் கொண்டுள்ளார்; அவரை உங்கள் சொந்த சுயமாக அறிந்து கொள்ளுங்கள்.

Verse 466 (चौपाई)

बिषई जीव पाइ प्रभुताई। मूढ़ मोह बस होहिं जनाई।। भरतु नीति रत साधु सुजाना। प्रभु पद प्रेम सकल जगु जाना।। तेऊ आजु राम पदु पाई। चले धरम मरजाद मेटाई।। कुटिल कुबंध कुअवसरु ताकी। जानि राम बनवास एकाकी।। करि कुमंत्रु मन साजि समाजू। आए करै अकंटक राजू।। कोटि प्रकार कलपि कुटलाई। आए दल बटोरि दोउ भाई।। जौं जियँ होति न कपट कुचाली। केहि सोहाति रथ बाजि गजाली।। भरतहि दोसु देइ को जाएँ। जग बौराइ राज पदु पाएँ।।

விஷமுள்ள உயிரினங்கள், அதிகாரம் பெற்றதும், மூடர்களாகி மாயையின் ஆதிக்கத்தின் கீழ் இருக்கின்றன. பரதன் நீதியில் ஈடுபாடு கொண்ட நல்லவனும் ஞானியுமாக இருந்தான்; உலகம் முழுவதும் இறைவனின் திருவடிகளிடம் அவன் கொண்ட அன்பை அறிந்திருந்தது. ஆனால் இன்று, இறைவனின் இடத்தைப் பெற்றுக்கொண்டு, நீதியையும் ஒழுக்கத்தையும் மீறச் சென்றான். அவனுடையது ஒரு குறுகிய விதி, ஒரு தீய நேரம்; இதை அறிந்து, இராமர் தனியாகக் காட்டிற்குச் சென்றார். தீய சதித்திட்டத்தை மனதில் உருவாக்கி, தன் கூட்டாளிகளைத் திரட்டி, எதிர்க்க முடியாத ஆட்சியை நிறுவ வந்தான். கோடானுகோடி சூழ்ச்சிகளைத் திட்டமிட்டு, தன் படைகளைத் திரட்டி வந்தான், இரு சகோதரர்களும். அவன் மனதில் வஞ்சகமும் தீய எண்ணமும் இல்லாதிருந்தால், அவனுக்கு ஏன் தேர்களும் குதிரைகளும் யானைகளும் தேவைப்படும்? யார் பரதனைக் குறை கூறச் செல்வார்கள்? அவன் உலகை மயக்கி அரியணையைக் கைப்பற்றிவிட்டான்.

Verse 467 (दोहा/सोरठा)

ससि गुर तिय गामी नघुषु चढ़ेउ भूमिसुर जान। लोक बेद तें बिमुख भा अधम न बेन समान।।228।।

அரசர் குதிரைகள் இழுக்கும் தேரில் ஏறியபோது, மக்கள் அவரை ஒரு அரசராக அறிந்தனர். அவர் உலகத்திற்கும் வேதங்களுக்கும் விரோதமாக மாறினார், தாழ்ந்த மனிதராக, புல்லின் ஈர்க்குச் சமமில்லாதவராக.

Verse 468 (चौपाई)

सहसबाहु सुरनाथु त्रिसंकू। केहि न राजमद दीन्ह कलंकू।। भरत कीन्ह यह उचित उपाऊ। रिपु रिन रंच न राखब काऊ।। एक कीन्हि नहिं भरत भलाई। निदरे रामु जानि असहाई।। समुझि परिहि सोउ आजु बिसेषी। समर सरोष राम मुखु पेखी।। एतना कहत नीति रस भूला। रन रस बिटपु पुलक मिस फूला।। प्रभु पद बंदि सीस रज राखी। बोले सत्य सहज बलु भाषी।। अनुचित नाथ न मानब मोरा। भरत हमहि उपचार न थोरा।। कहँ लगि सहिअ रहिअ मनु मारें। नाथ साथ धनु हाथ हमारें।।

சகஸ்ரபாகு, தேவர்களின் தலைவர், மற்றும் திரிசங்கு; அரச பெருமையின் போதையால் கறைபடாதவர் யார்? இதுவே பரதன் ஏற்றுக்கொண்ட சரியான வழி; அவன் எதிரிக்கு எந்தக் கடனையும் வைத்திருக்க மாட்டான். பரதன் ஒரு நல்ல செயலைக் கூடச் செய்யவில்லை; அவன் இராமரை உதவியற்றவராகவும் ஆதரவற்றவராகவும் கருதினான். இதை உணர்ந்து, அதே ஒருவன் இன்று விசேஷமாகக் கோபம் கொண்டான்; அவன் இராமரின் முகத்தைப் போர்க் கோபத்துடன் பார்த்தான். இவ்வளவு பேசியபின், அவன் நீதியின் சுவையால் மயங்கினான்; போரின் சுவையில் காட்டு மரம் போல, அவன் ரோமாஞ்சத்துடன் மலர்ந்தான். இறைவனின் திருவடிகளில் வணங்கி, தன் தலையின் தூசியைத் தலையிலேயே வைத்திருந்தான்; அவன் உண்மையைப் பேசினான், இயல்பாகவே வலிமை பெற்றவனாக. "ஐயா, முறையற்றதை நான் ஏற்க மாட்டேன்; பரதா, உன்னிடம் என் நடத்தை சிறியதாக இல்லை. எவ்வளவு காலம் என் மனதைக் கொன்று பொறுத்துக்கொள்வது? ஐயா, வில் என் கையில் உள்ளது."

Verse 469 (दोहा/सोरठा)

छत्रि जाति रघुकुल जनमु राम अनुग जगु जान। लातहुँ मारें चढ़ति सिर नीच को धूरि समान।।229।।

போர்வீரர் குலத்தில் பிறந்து, ரகு குலத்தில் தோன்றி, இராமருக்கு அர்ப்பணிப்புடன் இருப்பவர், உலகம் அறிந்தது. அவர்கள் உதைத்தாலும், அவன் அதைத் தலையில் ஏற்றுக்கொள்வான், தாழ்ந்தவர்களின் தூசி போல.