Ramayana Bala Kanda Sarga 65
Bala KandaSarga 6539 Verses

Sarga 65

विश्वामित्रस्य ब्राह्मर्षित्वप्राप्तिः — Viśvāmitra Attains Brahmarṣi Status

बालकाण्ड

இந்த ஸர்கத்தில் சதாநந்தர், விஶ்வாமித்ரர் க்ஷத்ரிய-தபஸ்வியிலிருந்து பிரம்மரிஷியாக உயர்ந்த இறுதி நிலையை அறிவார்ந்த முறையில் கூறுகிறார்—தபஸின் வலிமை, இந்திரனின் சோதனை, அதனால் மும்முலகிலும் ஏற்பட்ட அதிர்வுகள் ஆகியவற்றை விளக்குகிறார். விஶ்வாமித்ரர் ஹிமவத் பகுதியை விட்டு கிழக்குத் திசையில் கடும் தவம் மேற்கொள்கிறார். ஆயிரம் ஆண்டுகள் மௌனவிரதம் நிறைவேற்றுகிறார். விரதம் முடிந்தபோது இந்திரன் பிராமண வடிவில் வந்து தயாரான உணவை யாசிக்க, விஶ்வாமித்ரர் ஒரு சொல்லும் பேசாமல் அனைத்தையும் தானமாக அளித்து, மேலும் கடுமையான சாதனையில் புகுகிறார்—மற்றொரு ஆயிரம் ஆண்டுகள் பிராணநிக்ரஹத்துடன் தவம் செய்கிறார். அப்போது அவரது தலைப்பகுதியில் இருந்து புகை எழ, மூன்று உலகங்களும் கலங்குகின்றன—இருள் சூழ்கிறது, பூமி நடுங்குகிறது, கடல்கள் கொந்தளிக்கின்றன, மலைகள் பிளக்கின்றன, சூரிய ஒளி மங்குகிறது. அச்சமுற்ற தேவர்கள் பிரம்மாவின் தலைமையில் அவரை அமைதிப்படுத்த வருகிறார்கள்; திருப்தியை அறிவித்து, தீவிரத் தபஸால் அவர் பிராமண்யத்தை அடைந்தார் என்று ஏற்றுக்கொள்கிறார்கள். விஶ்வாமித்ரர் அதிகாரபூர்வ அங்கீகாரமாக வசிஷ்டரின் ஒப்புதலை வேண்டுகிறார்; தேவர்களின் வேண்டுகோளால் வசிஷ்டர் அவரை ‘பிரம்மரிஷி’ என அறிவித்து நட்பை நிறுவுகிறார். பின்னர் நிகழ்வு மிதிலைக்கு திரும்புகிறது—சதாநந்தர் உரையை முடிக்கிறார்; ஜனகர் ராம-லக்ஷ்மணர் முன்னிலையில் கைகூப்பி விஶ்வாமித்ரருக்கு நன்றி தெரிவித்து மாலைச் சடங்குகளுக்கான விடை கோருகிறார்; அதன் பின் அனைவரும் மரியாதையுடன் ஓய்வுக்கு செல்கிறார்கள்.

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 1.65

Shlokas

Verse 1

अथ हैमवतीं राम दिशं त्यक्त्वा महामुनि:।पूर्वां दिशमनुप्राप्य तपस्तेपे सुदारुणम्।।।।

அப்போது, ஓ ராமா! அந்த மகாமுனி ஹைமவதப் பகுதியை விட்டு கிழக்குத் திசையை அடைந்து மிகக் கடுமையான தவத்தை மேற்கொண்டார்.

Verse 2

मौनं वर्षसहस्रस्य कृत्वा व्रतमनुत्तमम्।चकाराप्रतिमं राम तप: परमदुष्करम्।।।।

ஹே ராமா! அவர் ஆயிரம் ஆண்டுகள் உயர்ந்த மௌனவிரதம் மேற்கொண்டு, ஒப்பற்றதும் மிகக் கடினமுமான தவத்தைச் செய்தார்.

Verse 3

पूर्णे वर्षसहस्रे तु काष्ठभूतं महामुनिम्।विघ्नैर्बहुभिराधूतं क्रोधो नान्तर आविशत्।।।।स कृत्वा निश्चयं राम तप आतिष्टदव्ययम्।

ஆயிரம் ஆண்டுகள் நிறைவுற்றபோது அந்த மகாமுனி மரக்கட்டைப் போல அசையாது இருந்தார்; பல தடைகளால் தாக்கப்பட்டாலும் அவரது உள்ளத்தில் கோபம் புகவில்லை. ஓ ராமா, உறுதியான தீர்மானம் கொண்டு அவர் சோர்வறாத தவத்தை மேற்கொண்டார்.

Verse 4

तस्य वर्षसहस्रस्य व्रते पूर्णे महाव्रत:।।।।भोक्तुमारब्धवानन्नं तस्मिन् काले रघूत्तम।इन्द्रो द्विजातिर्भूत्वा तं सिद्धमन्नमयाचत।।।।

ஓ ரகுகுலச் சிறந்தவனே! அந்த மகாவிரதியின் ஆயிரம் ஆண்டுத் தவநியமம் நிறைவுற்றபோது, அவர் உண்ணத் தொடங்கத் தயாரான அன்னத்தை எடுத்துக் கொள்ள ஆரம்பித்தார். அச்சமயத்தில் இந்திரன் பிராமண வடிவம் கொண்டு, அந்தச் சித்தமான அன்னத்தை யாசித்தான்॥

Verse 5

तस्य वर्षसहस्रस्य व्रते पूर्णे महाव्रत:।।1.65.4।।भोक्तुमारब्धवानन्नं तस्मिन् काले रघूत्तम। इन्द्रो द्विजातिर्भूत्वा तं सिद्धमन्नमयाचत।।1.65.5।।

ஓ ரகுகுலச் சிறந்தவனே! அவன் ஆயிரம் ஆண்டுகளின் விரதம் நிறைவேறியபோது, அந்த மகாவிரதன் சித்தமான அன்னத்தை உண்ணத் தொடங்கினான். அச்சமயத்தில் இந்திரன் பிராமண வடிவம் கொண்டு வந்து, அந்தச் சித்த அன்னத்தை யாசித்தான்॥

Verse 6

तस्मै दत्वा तदा सिद्धं सर्वं विप्राय निश्चित:।निश्शेषितेऽन्ने भगवानभुक्तैव महातपा:।।।।न किञ्चिदवदद्विप्रं मौनव्रतमुपस्थित:।अथ वर्षसहस्रं वै नोच्छ्वसन्मुनिपुङ्गव:।।।।

திடமான தீர்மானத்துடன் அவர் அந்தப் பிராமணனுக்கு சித்தமான அன்னமெல்லாம் தானமாக அளித்தார். அன்னம் முழுவதும் உண்டுவிடப்பட்டபோதும், பகவான் மகாதபஸ்வி தாமோ உண்ணாமலேயே இருந்தார். மௌனவிரதம் மேற்கொண்டு அந்தப் பிராமணனிடம் ஒரு சொல்லும் கூறவில்லை. பின்னர் அந்த முனிவர்தலைவன் மூச்சை அடக்கி மேலும் ஆயிரம் ஆண்டுகள் தவம் செய்தான்॥

Verse 7

तस्मै दत्वा तदा सिद्धं सर्वं विप्राय निश्चित:।निश्शेषितेऽन्ने भगवानभुक्तैव महातपा:।।1.65.6।।न किञ्चिदवदद्विप्रं मौनव्रतमुपस्थित:।अथ वर्षसहस्रं वै नोच्छ्वसन्मुनिपुङ्गव:।।1.65.7।।

திடமாகத் தீர்மானித்து அவர் அந்தப் பிராமணனுக்கு சித்த அன்னமெல்லாம் அளித்தார். அன்னம் முழுதும் முடிந்தபோதும் மகாதபஸ்வி தாமே உண்ணாமல் இருந்தார். மௌனவிரதத்தில் இருந்து ஒன்றும் பேசவில்லை; பின்னர் அந்த முனிவர்தலைவன் மூச்சை அடக்கி மேலும் ஆயிரம் ஆண்டுகள் தவம் தொடர்ந்தான்॥

Verse 8

तस्यानुच्छ्वसमानस्य मूर्ध्नि धूमो व्यजायत।त्रैलोक्यं येन सम्भ्रान्तमादीपितमिवाभवत्।।।।

அவன் மூச்சை அடக்கிக் கொண்டிருந்தபோது, அவன் தலைச்சிகரத்தில் இருந்து புகை எழுந்தது; அதனால் மூன்று உலகங்களும் கலங்கி, எரிந்து விட்டதுபோல் தோன்றின॥

Verse 9

ततो देवास्सगन्धर्वा: पन्नगोरगराक्षसा:।मोहितास्तेजसा तस्य तपसा मन्दरश्मय:।।।।कश्मलोपहता स्सर्वे पितामहमथाब्रुवन्।

அப்போது தேவர்கள்—கந்தர்வர்களுடன்—நாகர், உரகர், ராக்ஷசர் ஆகியோரும் அவன் தவத்தால் எழுந்த தேஜஸால் மயங்கி, தங்களின் ஒளி மங்கியது. அனைவரும் துயரமடைந்து பிதாமகன் பிரம்மாவை அணுகி உரைத்தனர்॥

Verse 10

बहुभि: कारणैर्देव विश्वामित्रो महामुनि:।।।।लोभित: क्रोधितश्चैव तपसा चाभिवर्धते।

ஹே தேவா! மகாமுனி விஸ்வாமித்ரர் பல காரணங்களால் ஆசை காட்டப்பட்டும் கோபமூட்டப்பட்டும் உள்ளார்; ஆயினும் அவரது தவத்தின் ஒளி மேலும் மேலும் பெருகுகிறது.

Verse 11

न ह्यस्य वृजिनं किञ्चिद्दृश्यते सूक्ष्ममप्यथ।।।।न दीयते यदि त्वस्य मनसा यदभीप्सितम्।विनाशयति त्रैलोक्यं तपसा सचराचरम्।।।।

அவரில் எந்தக் குறையும் காணப்படவில்லை—மிகச் சிறியதும்கூட இல்லை. அவர் மனத்தில் விரும்பியது அளிக்கப்படாவிடில், தன் தவவலிமையால் அசரச் சரங்களுடன் மூவுலகையும் அழிக்க வல்லவர்.

Verse 12

न ह्यस्य वृजिनं किञ्चिद्दृश्यते सूक्ष्ममप्यथ।।1.65.11।।न दीयते यदि त्वस्य मनसा यदभीप्सितम्।विनाशयति त्रैलोक्यं तपसा सचराचरम्।।1.65.12।।

அவரில் எந்தச் சிறு குறையும் கூடக் காண முடியாது. அவர் மனம் நாடியது வழங்கப்படாவிடில், தவத்தின் பேராற்றலால் அசரச் சரங்களுடன் மூவுலகையும் அழித்திட வல்லவர்.

Verse 13

व्याकुलाश्च दिशस्सर्वा न च किञ्चित्प्रकाशते।सागरा: क्षुभितास्सर्वे विशीर्यन्ते च पर्वता:।।।।

எல்லாத் திசைகளும் கலக்கமடைந்தன; எதுவும் ஒளிர்வதில்லை. எல்லாச் சமுத்திரங்களும் கொந்தளிக்கின்றன; மலைகளும் பிளந்து சிதறுகின்றன॥

Verse 14

प्रकम्पते च पृथिवी वायुर्वाति भृशाकुल:।बृह्मन्न प्रतिजानीमोनास्तिको जायते जन:।।।।

பூமி நடுங்குகிறது; காற்றும் மிகுந்த கலக்கத்துடன் கடுமையாக வீசுகிறது. ஓ பிராமணரே! என்ன செய்வது என்று அறியோம்; மக்கள் நாத்திகராய் மாறுகின்றனர்॥

Verse 15

सम्मूढमिव त्रैलोक्यं सम्प्रक्षुभितमानसम्।भास्करो निष्प्रभश्चैव महर्षेस्तस्य तेजसा।।।।

மூன்று உலகங்களும் மயங்கியதுபோல்; மனங்கள் அனைத்தும் பெரிதும் கலங்கின. அந்த மகரிஷியின் தேஜஸின் முன் சூரியனும் ஒளியிழந்தவனாய் தோன்றுகிறான்॥

Verse 16

बुद्धिं न कुरुते यावन्नाशे देव महामुनि:।तावत्प्रसाद्यो भगवा नग्निरूपोमहाद्युति:।।।।

ஓ தேவா! அக்கினி வடிவும் மாபெரும் ஒளியும் கொண்ட அந்த மகாமுனி அழிவை நோக்கி தீர்மானம் செய்யுமுன், அந்த பகவானை சமாதானப்படுத்த வேண்டும்॥

Verse 17

कालाग्निना यथापूर्वं त्रैलोक्यं दह्यतेऽखिलम्।देवराज्यं चिकीर्षेत दीयतामस्य यन्मतम्।।।।

பிரளய அக்கினிபோல் மூன்று உலகங்களும் முழுவதும் எரிகின்றன. அவர் தேவராஜ்யத்தையே விரும்பினாலும், அவர் எண்ணியதை அப்படியே அவருக்கு அளிக்கப்படுக॥

Verse 18

ततस्सुरगणास्सर्वे पितामहपुरोगमा:।विश्वामित्रं महात्मानं मधुरं वाक्यमब्रुवन्।।।।

அப்போது பிதாமஹன் பிரம்மா முன்னிலையில் எல்லா தேவர்களும் மகாத்மா விஸ்வாமித்ரரை இனிய சொற்களால் உரைத்தனர்.

Verse 19

ब्रह्मर्षे स्वागतं तेऽस्तु तपसा स्म सुतोषिता:।ब्राह्मण्यं तपसोग्रेण प्राप्तवानसि कौशिक ।।।।

ஹே பிரம்மரிஷியே! உமக்கு வரவேற்பு. உமது தவத்தால் நாம் மிகுந்த திருப்தியடைந்தோம். ஹே கௌசிகா! கடுந்தவத்தால் நீர் பிராமண்ய நிலையை அடைந்தீர்.

Verse 20

दीर्घमायुश्च ते ब्रह्मन् ददामि समरुद्गण:।स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते गच्छ सौम्य यथासुखम्।।।।

ஹே பிராமணரே! நான் மருத்கணங்களுடன் உமக்கு நீண்ட ஆயுளை அளிக்கிறேன். உமக்கு மங்கலம்; நலமும் செழிப்பும் பெறுவீராக. ஹே சௌம்யரே! இப்போது அமைதியுடன் இன்பமாகச் செல்லுங்கள்.

Verse 21

पितामहवचश्शृत्वा सर्वेषां च दिवौकसाम्।कृत्वा प्रणामं मुदितो व्याजहार महामुनि:।।।।

பிதாமஹனின் மற்றும் எல்லா தேவர்களின் சொற்களையும் கேட்ட மகாமுனி மகிழ்ந்து வணங்கி, பின்னர் உரைத்தார்.

Verse 22

ब्राह्मण्यं यदि मे प्राप्तं दीर्घमायुस्तथैव च।ओङ्कारश्च वषट्कारो वेदाश्च वरयन्तु माम्।।।।

எனக்கு உண்மையாகவே பிராமண்யம் கிடைத்ததாயும் நீண்ட ஆயுளும் பெற்றதாயும் இருந்தால், ஓங்காரம், வஷட்காரம், மேலும் வேதங்களே என்னை ஏற்றுக்கொண்டு அங்கீகரிக்கட்டும்.

Verse 23

क्षत्रवेदविदां श्रेष्ठो ब्रह्मवेदविदामपि।ब्रह्मपुत्रो वसिष्ठो मामेवं वदतु देवता:।।।।यद्ययं परम: काम: कृतो यान्तु सुरर्षभा:।

தேவர்களே! க்ஷத்ரவேதத்தை அறிந்தவர்களிலும் பிரஹ்மவேதத்தை அறிந்தவர்களிலும் தலைசிறந்தவரான பிரஹ்மபுத்திரன் வசிஷ்டர் என்னை இவ்வாறு அழைக்கட்டும். இந்த உயர்ந்த விருப்பம் நிறைவேறினால், தேவர்களில் சிறந்தவர்களே, நீங்கள் புறப்படுங்கள்.

Verse 24

तत: प्रसादितो देवैर्वसिष्ठो जपतां वर:।।।।सख्यं चकार ब्रह्मर्षिरेवमस्त्विति चाब्रवीत्।

அப்போது தேவர்களால் பிரசன்னமடைந்த, ஜபிப்பவர்களில் தலைசிறந்த வசிஷ்ட பிரஹ்மரிஷி நட்பை ஏற்படுத்தி, “ததாஸ்து; நீ பிரஹ்மரிஷியே” என்று கூறினார்.

Verse 25

ब्रह्मर्षिस्त्वं न सन्देहस्सर्वं सम्पत्स्यते तव।।।।इत्युक्त्वा देवताश्चापि सर्वा जग्मुर्यथागतम्।

“நீ பிரஹ்மரிஷி—இதில் ஐயமில்லை; உனக்கெல்லாம் நிறைவேறும்.” என்று கூறி, எல்லா தேவர்களும் வந்தபடியே மீண்டும் சென்றனர்.

Verse 26

विश्वामित्रोऽपि धर्मात्मा लब्ध्वा ब्राह्मण्यमुत्तमम्।।।।पूजयामास ब्रह्मर्षिं वसिष्ठं जपतां वरम्।

தர்மாத்மாவான விஸ்வாமித்ரரும் உயர்ந்த பிராமண்யத்தைப் பெற்று, ஜபிப்பவர்களில் தலைசிறந்த பிரஹ்மரிஷி வசிஷ்டரைப் பூஜித்து மரியாதை செய்தார்.

Verse 27

कृतकामो महीं सर्वां चचार तपसि स्थित:।।।।एवं त्वनेन ब्राह्मण्यं प्राप्तं राम महात्मना।

தன் நோக்கம் நிறைவேற, தவத்தில் உறுதியாக நிலைத்து அவர் முழு பூமியையும் சுற்றித் திரிந்தார். இவ்வாறு, ஓ ராமா, அந்த மகாத்மா பிராமண்யத்தை அடைந்தார்.

Verse 28

एष राम मुनिश्रेष्ठ एष विग्रहवांस्तप:।।।।एष धर्मपरो नित्यं वीर्यस्यैष परायणम्।

ஓ ராமா, இவர் முனிவர்களில் சிறந்தவர்; தவத்தின் உருவமே இவர். எப்போதும் தர்மத்தில் நிலைத்தவர்; ஆன்மீக வீரியத்தின் பரமச் சார்பும் உச்சியும் இவரே.

Verse 29

एवमुक्त्वा महातेजा विरराम द्विजोत्तम:।।।।शतानन्दवच: श्रुत्वा रामलक्ष्मणसन्निधौ।जनक: प्राञ्जलिर्वाक्यमुवाच कुशिकात्मजम्।।।।

இவ்வாறு கூறி, பேரொளி கொண்ட இருபிறப்போரில் சிறந்தவர் மௌனமடைந்தார்.

Verse 30

एवमुक्त्वा महातेजा विरराम द्विजोत्तम:।।1.65.29।।शतानन्दवच: श्रुत्वा रामलक्ष्मणसन्निधौ।जनक: प्राञ्जलिर्वाक्यमुवाच कुशिकात्मजम्।।1.65.30।।

சதானந்தரின் சொற்களை கேட்டபின், ராமன்-லக்ஷ்மணன் முன்னிலையில், ஜனகர் கைகூப்பி குசிகபுத்ரன் (விசுவாமித்திரர்) அவர்களிடம் இவ்வாறு உரைத்தார்.

Verse 31

धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यस्य मे मुनिपुङ्गव।यज्ञं काकुत्स्थसहित: प्राप्तवानसि धार्मिक।।।।

முனிவரே! நான் பாக்கியவான், அருள்பெற்றவன்; தர்மவானே, நீங்கள் காகுத்ஸ்த வம்சத்தார் (ராமன்-லக்ஷ்மணன்) உடன் என் யாகத்துக்கு வந்ததால்.

Verse 32

पावितोऽहं त्वया ब्रह्मन् दर्शनेन महामुने।गुणा बहुविधा: प्राप्तास्तव सन्दर्शनान्मया।।।।

பிரம்மனே, மகாமுனியே! உங்கள் தரிசனத்தாலேயே நான் தூய்மையடைந்தேன்; உங்கள் வருகையால் பலவகை நற்குணங்களும் மங்களப் பயன்களும் எனக்குக் கிடைத்தன.

Verse 33

विस्तरेण च ते ब्रह्मन् कीर्त्यमानं महत्तप:।श्रुतं मया महातेजो रामेण च महात्मना।।।।

பிரம்மனே, மகாதேஜஸ்வியே! உங்கள் மகத்தான தவத்தின் விரிவான புகழுரையை நான் கேட்டேன்; மகாத்மா ராமனும் கேட்டான்.

Verse 34

सदस्यै: प्राप्य च सद: श्रुतास्ते बहवो गुणा:।अप्रमेयं तपस्तुभ्यमप्रमेयं च ते बलम्।।।।अप्रमेया गुणाश्चैव नित्यं ते कुशिकात्मज ।

யாகசபைக்கு வந்து அங்குள்ளோர் உங்கள் பல நற்குணங்களை கேட்டுள்ளனர். குசிகபுத்ரனே! உங்கள் தவம் அளவிலாதது; உங்கள் வலமும் அளவிலாதது; உங்கள் குணங்கள் என்றும் அளவிட முடியாதவையே.

Verse 35

तृप्तिराश्चर्यभूतानां कथानां नास्ति मे विभो।।।।कर्मकालो मुनिश्रेष्ठ लम्बते रविमण्डलम्।

விபுவே! இவ்வியப்பான கதைகளை கேட்டும் எனக்கு நிறைவு இல்லை. ஆனால் முனிவரே! கர்மச் செயல் நேரம் வந்துவிட்டது—சூரிய வட்டம் சாய்ந்து அஸ்தமிக்கிறது.

Verse 36

श्व: प्रभाते महातेजो द्रष्टुमर्हसि मां पुन:।।।।स्वागतं तपतां श्रेष्ठ मामनुज्ञातुमर्हसि।

ஓ மகாதேஜஸ்வி முனிவரே! நாளை விடியற்காலையில் என்னை மீண்டும் தரிசிக்க அருள்வீராக. ஓ தவத்தோரில் சிறந்தவரே! வருக; இப்போது என் கடமையின்பொருட்டு செல்ல எனக்கு அனுமதி அருள்வீராக॥

Verse 37

एवमुक्तो मुनिवर: प्रशस्य पुरुषर्षभम्।।।।विससर्जाशु जनकं प्रीतं प्रीतमनास्तदा।

இவ்வாறு கூறப்பட்டதும் முனிவரர் மனிதர்களில் சிறந்த ஜனகனைப் புகழ்ந்தார். உள்ளம் மகிழ்ந்து, மகிழ்ந்த ஜனகனை உடனே விடைபெறச் செய்தார்॥

Verse 38

एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठं वैदेहो मिथिलाधिप:।।।।प्रदक्षिणं चकाराशु सोपाध्यायस्सबान्धव:।

முனிசிறந்தவரிடம் இவ்வாறு கூறி, விதேஹ நாட்டின் மிதிலாதிபதி ஜனகன், ஆசாரியர்களும் உறவினர்களும் உடன் விரைந்து அவரைச் சுற்றி வலம் வந்தான்॥

Verse 39

विश्वामित्रोऽपि धर्मात्मा सहरामस्सलक्ष्मण:।।।।स्ववाटमभिचक्राम पूज्यमानो महर्षिभि:।

தர்மநிஷ்டரான விஸ்வாமித்ரரும் ராமன், லக்ஷ்மணன் உடன், மகரிஷிகளால் போற்றப்பட்டவாறே தம் ஆசிரமத்திற்குச் சென்றார்॥

Inside Sarga 65

Voices in this sarga

  • Śatānanda
  • Brahmā (Pitāmaha)
  • Devatāḥ (gods)
  • Viśvāmitra
  • Vasiṣṭha
  • Janaka

Frequently Asked Questions

Viśvāmitra’s pivotal action is disciplined non-attachment under divine testing: when Indra (in brahmin guise) asks for his prepared food at the end of a long vow, he donates it entirely without breaking silence, choosing dharma and self-mastery over bodily need.

Tapas becomes spiritually authoritative only when joined to restraint and social legitimacy: the sarga shows that inner purity (absence of even subtle sin), endurance under provocation, and formal recognition by realized authorities (Vasiṣṭha, Brahmā, the gods) together constitute true attainment.

The narrative marks movement from the Himavat region to the eastern quarter for austerities, then returns to Mithilā and Janaka’s yajña-assembly; it also highlights Vedic-cultural markers such as Oṁkāra, Vaṣaṭkāra, sandhyā timing (sunset), and the authority to interpret Veda linked to Brahmarṣi status.

Ask anything about Sarga 65 of the Valmiki Ramayana

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App