Sarga 20

Verse 1

तस्मिंस्तु पुरुषव्याघ्रे निष्क्रामति कृताञ्जलौ ।आर्तशब्दो महान् जज्ञे स्त्रीणामन्तःपुरे तदा ॥१॥

மனிதப் புலியான ராமன் கைகூப்பி வெளியேறத் தொடங்கியபோது, அந்தப்புரப் பெண்களிடையே பெரும் துயரக் கதறல் எழுந்தது।

Verse 2

कृत्येष्वचोदितः पित्रा सर्वस्यान्तःपुरस्य च ।गतिर्यश्शरणं चापि स रामोऽद्य प्रवत्स्यति ॥२॥

தந்தையால் கடமைகளில் தூண்டப்படாமலும், எந்த விதிப்பிணைப்பாலும் கட்டுப்படாமலும் இருந்தபோதும்—அந்தப்புரத்தார் அனைவருக்கும் அடைக்கலமும் பாதுகாப்பும் ஆன ராமனே இன்று வனவாசத்திற்கு புறப்படுகின்றான்।

Verse 3

कौशल्यायां यथा युक्तो जनन्यां वर्तते सदा ।तथैव वर्ततेऽस्मासु जन्मप्रभृति राघवः ॥३॥

ராகவன் எப்போதும் தன் தாய் கௌசல்யையிடம் உரிய முறையில் நடப்பதுபோலவே, பிறந்த நாளிலிருந்தே எங்களெல்லோரிடமும் அதேபோல் நடந்துவந்தான்.

Verse 4

न क्रुध्यत्यभिशप्तोऽपि क्रोधनीयानि वर्जयन् ।क्रुद्धान्प्रसादयन्सर्वान् स इतोऽद्य प्रवत्स्यति ॥४॥

கோபத்தைத் தூண்டும் செயல்களைத் தவிர்த்து, சபிக்கப்பட்டாலும் சினம்கொள்ளாமல், சினந்தவர்களையெல்லாம் சமாதானப்படுத்தும் அந்த ராமன் இன்று இங்கிருந்து வனவாசத்திற்கு புறப்படுகிறார்.

Verse 5

अबुद्धिर्बत नो राजा जीवलोकं चरत्ययम् ।यो गतिं सर्वभूतानां परित्यजति राघवम् ॥. ॥५॥

அய்யோ! நம் அரசன் அறிவிழந்தவனாய் இருந்தும் உயிருலகில் அலைகிறான்; ஏனெனில் எல்லா உயிர்களுக்கும் சரணமான ராகவனை அவன் கைவிடுகிறான்.

Verse 6

इति सर्वा महिष्यस्ता विवत्सा इव धेनवः ।पतिमाचुक्रुशुश्चैव सस्वरं चापि चुक्रुशुः ॥६॥

இவ்வாறு அந்த முதன்மை மகிஷியர் அனைவரும்—கன்றிழந்த பசுக்கள் போல—தம் கணவரை நோக்கி உரத்த குரலில் அழுதும், கருணையுடன் கதறியும் கொண்டனர்.

Verse 7

स हि चान्तःपुरे घोरमार्तशब्दं महीपतिः ।पुत्रशोकाभिसन्तप्तः श्रुत्वा व्यालीयताऽसने ॥७॥

மகன் துயரால் எரிந்த அரசன், அந்தப்புரத்திலிருந்து எழுந்த பயங்கரமான ஆற்றல் ஒலியைக் கேட்டு, தன் ஆசனத்திலேயே சாய்ந்து விழுந்தான்.

Verse 8

रामस्तु भृशमायस्तो निश्श्वसन्निव कुञ्जरः ।जगाम सहितो भ्रात्रा मातुरन्तःपुरं वशी ॥८॥

ஆனால் ராமன் மிகுந்த வேதனையுடன், யானை போல நீண்ட மூச்சை விடுத்தபடியே, தன்னடக்கத்துடன், தன் சகோதரனுடன் தாயின் அந்தப்புரத்திற்குச் சென்றான்.

Verse 9

सोऽपश्यत्पुरुषं तत्र वृद्धं परमपूजितम् ।उपविष्टं गृहद्वारि तिष्ठतश्चापरान्बहून् ॥९॥

அங்கே அவன் மிகப் போற்றத்தக்க முதிய ஒருவரைக் கண்டான்; அவர் இல்லத்தின் வாசலில் அமர்ந்திருந்தார்; அருகில் பலர் நின்றிருந்தனர்.

Verse 10

दृष्ट्वैव तु तदा रामं ते सर्वे सहसोत्थिताः ।जयेन जयतां श्रेष्ठं वर्धयन्ति स्म राघवम् ॥१०॥

அப்போது ராமனை கண்டவுடனே அவர்கள் அனைவரும் ஒரே நேரத்தில் எழுந்து, ‘ஜயம்! ஜயம்!’ என்று கூறி வெற்றியாளர்களில் சிறந்த ராகவனைப் போற்றினர்।

Verse 11

प्रविश्य प्रथमां कक्ष्यां द्वितीयायां ददर्श सः ।ब्राह्मणान्वेदसम्पन्नान्वृद्धान्राज्ञाऽभिसत्कृतान् ॥११॥

முதல் முற்றத்தில் நுழைந்து, இரண்டாம் முற்றத்தில் வேதங்களில் தேர்ந்த முதிய பிராமணர்களை அவர் கண்டார்; அரசன் அவர்களை முறையாகப் போற்றி மரியாதை செய்திருந்தான்।

Verse 12

प्रणम्य रामस्तान्विप्रांस्तृतीयायां ददर्श सः ।स्त्रियो वृद्धास्तथा बाला द्वाररक्षणतत्पराः ॥१२॥

அந்த அந்தணர்களுக்கு வணங்கி, ராமன் மூன்றாம் முற்றத்தில் கண்டான்—அங்கு முதிய பெண்களும் இளம்பெண்களும் வாசல் காவலில் விழிப்புடன் இருந்தனர்।

Verse 13

वर्धयित्वा प्रहृष्टास्ताः प्रविश्य च गृहं स्त्रियः ।न्यवेदयन्त त्वरिता राममातुः प्रियं तदा ॥१३॥

அந்தப் பெண்கள் மகிழ்ந்து மங்கள ஆசிகளை வழங்கி, விரைந்து இல்லத்துள் புகுந்து, அப்போது ராமனின் தாயாருக்கு அந்த இனிய செய்தியை அறிவித்தனர்।

Verse 14

कौशल्यापि तदा देवी रात्रिं स्थित्वा समाहिता ।प्रभाते त्वकरोत्पूजां विष्णोः पुत्रहितैषिणी ॥१४॥

தேவி கௌசல்யையும் அந்த இரவை அமைதியான மனத்துடன் கழித்து, விடியற்காலையில் மகனின் நலன் வேண்டி விஷ்ணுவை வழிபட்டாள்।

Verse 15

सा क्षौमवसना हृष्टा नित्यं व्रतपरायणा ।अग्निं जुहोति स्म तदा मन्त्रवत्कृतमङ्गला ॥१५॥

அவள் நுண்ணிய க்ஷௌம ஆடை அணிந்து மகிழ்ந்து, எப்போதும் விரதத்தில் நிலைத்தவளாய், மந்திர முறையுடன் மங்களச் சடங்குகளை நிறைவேற்றி, அப்போது அக்னியில் ஆஹுதிகளைச் செலுத்தினாள்।

Verse 16

प्रविश्य च तदा रामो मातुरन्तःपुरं शुभम् ।ददर्श मातरं तत्र हावयन्तीं हुताशनम् ॥१६॥

அப்போது ராமன் தாயாரின் மங்களமான அந்தப்புரத்துள் நுழைந்து, அங்கே ஹுதாசனன் (அக்னி) முன் ஆஹுதி செலுத்தச் செய்கிற தாயாரைக் கண்டான்।

Verses 17-18

देवकार्यनिमित्तं च तत्रापश्यत्समुद्यतम् ।दध्यक्षतं घृतं चैव मोदकान्हविषस्तथा ॥१७॥लाजान्माल्यानि शुक्लानि पायसं कृसरं तथा ।समिधः पूर्णकुम्भांश्च ददर्श रघुनन्दनः ॥१८॥

தேவகாரியத்திற்காக அங்கே அனைத்தும் முறையாக ஆயத்தமாயிருந்தது—தயிர், அக்ஷதை, நெய், மோதகம், ஹோம ஹவிஸ், லாஜம், வெண்மலர்கள், பாயசம், க்ரிஸரம், சமித்து, நீரால் நிறைந்த பூர்ணகும்பங்கள்—இவற்றையெல்லாம் ரகுநந்தனன் ராமன் கண்டான்।

Verse 19

तां शुक्लक्षौमसंवीतां व्रतयोगेन कर्शिताम् ।तर्पयन्तीं ददर्शाद्भिर्देवतां देववर्णिनीम् ॥१९॥

அவன் கௌசல்யையை கண்டான்—வெண்மையான நுண்மென்பட்டு ஆடை அணிந்து, விரத ஒழுக்கத்தால் மெலிந்தவளாய், தேவகாந்தியுடன் விளங்கியவளாய், தேவர்களுக்கு திருப்திக்காக நீரால் தர்ப்பணம் செய்து கொண்டிருந்தாள்।

Verse 20

सा चिरस्यात्मजं दृष्ट्वा मातृनन्दनमागतम् ।अभिचक्राम संहृष्टा किशोरं बडबा यथा ॥२०॥

நீண்ட காலத்திற்குப் பின் தன் மகன்—தாய்க்கு ஆனந்தம் தருபவன்—வந்ததைப் பார்த்தவுடன், அவள் மகிழ்ச்சியால் அவனை நோக்கி விரைந்தாள்; குதிரைத் தாய் தன் குட்டியை நோக்கி ஓடுவது போல।

Verse 21

स मातरमभिक्रान्तामुपसंगृह्य राघवः ।परिष्वक्तश्च बाहुभ्यामुपाघ्रातश्च मूर्धनि ॥२१॥

தன்னை நோக்கி வந்த தாயை ராகவன் மரியாதையுடன் அணைத்துக் கொண்டான்; தாய் இரு கரங்களாலும் அவனைத் தழுவி, அவன் தலையில் முத்தமிட்டாள்।

Verse 22

तमुवाच दुराधर्षं राघवं सुतमात्मनः ।कौशल्या पुत्रवात्सल्यादिदं प्रियहितं वचः ॥२२॥

அப்போது தாயன்பால் நிறைந்த கௌசல்யை, தன் அஜேயனான மகன் ராகவனை நோக்கி இனிமையும் நலனும் தரும் சொற்களை உரைத்தாள்.

Verse 23

वृद्धानां धर्मशीलानां राजर्षीणां महात्मनाम् ।प्राप्नुह्यायुश्च कीर्तिं च धर्मं चोपहितं कुले ॥२३॥

தர்மநெறி கொண்ட முதிர்ந்த மகாத்ம ராஜரிஷிகளைப் போல நீ நீண்ட ஆயுளும் புகழும் பெறுவாயாக; உன் குலத்தில் நிலைபெற்ற தர்மத்தைச் செம்மையாகக் காத்திடுவாயாக.

Verse 24

सत्यप्रतिज्ञं पितरं राजानं पश्य राघव ।अद्यैव हि त्वां धर्मात्मा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति ॥२४॥

ஓ ராகவா, சத்தியவிரதம் கொண்ட உன் தந்தையான அரசனை நோக்கு; அந்த தர்மாத்மா இன்று தானே உன்னை இளவரசுப் பதவியில் அபிஷேகம் செய்வார்.

Verse 25

दत्तमासनमालभ्य भोजनेन निमन्त्रितः ।मातरं राघवः किञ्चिद्व्रीडात्प्रसार्याञ्जलिमब्रवीत् ॥२५॥

தாய் உணவிற்கு அழைத்தபோது ராகவன் அளிக்கப்பட்ட ஆசனத்தை மட்டும் தொட்டான்; பின்னர் சிறிது நாணத்துடன் கைகூப்பி தாயிடம் உரைத்தான்.

Verse 26

स स्वभावविनीतश्च गौरवाच्च तदा नतः ।प्रस्थितो दण्डकारण्यमाप्रष्टुमुपचक्रमे ॥२६॥

ராமன் இயல்பாகவே பணிவுடையவன்; அப்போது மரியாதையால் வணங்கி, தண்டகாரண்யம் செல்லத் தயாராகி, தாயிடம் அனுமதி வேண்டத் தொடங்கினான்.

Verse 27

देवि नूनं न जानीषे महद्भयमुपस्थितम् ।इदं तव च दुःखाय वैदेह्या लक्ष्मणस्य च ॥२७॥

அம்மா, நிச்சயமாக நீங்கள் இன்னும் அறியவில்லை—ஒரு பெரும் பேராபத்து வந்து சேர்ந்துள்ளது. இது உங்களுக்கும், வைதேஹி (சீதைக்கும்), இலக்குமணனுக்கும் துயரத்தைத் தரும்.

Verse 28

गमिष्ये दण्डकारण्यं किमनेनासनेन मे ।विष्टरासनयोग्यो हि कालोऽयं मामुपस्थितः ॥२८॥

நான் தண்டகாரண்யத்திற்குச் செல்வேன்; இப்போது இந்த ஆசனம் எனக்கு என்ன பயன்? எனக்கு குசப்புல் பாய்க்கே உரிய காலம் வந்து சேர்ந்தது.

Verse 29

चतुर्दश हि वर्षाणि वत्स्यामि विजने वने ।मधुमूलफलैर्जीवन्हित्वा मुनिवदामिषम् ॥२९॥

பதினான்கு ஆண்டுகள் நான் தனிமையான வனத்தில் வாழ்வேன். தேன், வேர், கனிகள் கொண்டு வாழ்ந்து, முனிவரைப் போல மாமிசத்தைத் துறப்பேன்.

Verse 30

भरताय महाराजो यौवराज्यं प्रयच्छति ।मां पुनर्दण्डकारण्ये विवासयति तापसम् ॥३०॥

மகாராஜா பரதனுக்கு யுவராஜ்யத்தை அளிக்கிறார்; என்னை மீண்டும் தண்டகாரண்யத்திற்கு தவசியாக வாழுமாறு நாடுகடத்துகிறார்.

Verse 31

स षट्चाष्टौ च वर्षाणि वत्स्यामि विजने वने ।आसेवमानो वन्यानि फलमूलैश्च वर्तयन् ॥३१॥

இவ்வாறு பதினான்கு ஆண்டுகள் நான் நிர்ஜன வனத்தில் வாசிப்பேன்; வனம் அளிக்கும் கனி‑வேர் முதலிய வன்ய உணவினாலேயே வாழ்ந்து, காட்டுத் தருவதையே ஏற்றுக் கொள்வேன்।

Verse 32

सा निकृत्तेव सालस्य यष्टिः परशुना वने ।पपात सहसा देवी देवतेव दिवश्च्युता ॥३२॥

அப்போது தேவியான கௌசல்யை திடீரென விழுந்தாள்—வனத்தில் கோடாரியால் வெட்டப்பட்ட சால மரக் கிளைபோல், விண்ணிலிருந்து வீழ்ந்த தேவதைபோல்।

Verse 33

तामदुःखोचितां दृष्ट्वा पतितां कदलीमिव ।रामस्तूत्थापयामास मातरं गतचेतसम् ॥३३॥

துன்பத்திற்குத் தகுதியற்றவளாய், வாழைமரம் போல் விழுந்து உணர்விழந்த தாயைக் கண்டு ராமன் அவளைத் தூக்கி எழுப்பினான்।

Verse 34

उपावृत्त्योत्थितां दीनां बडबामिव वाहिताम् ।पांसुकुण्ठितसर्वाङ्गीं विममर्श च पाणिना ॥३४॥

மண்ணில் புரண்டு எழுந்த துயருற்றவளாய்—சுமை இழுத்து சோர்ந்த குதிரைப்பெண் போல்—தூசியால் மங்கிய உடலெங்கும் ராமன் தன் கையால் மென்மையாகத் தடவி ஆறுதல் அளித்தான்।

Verse 35

सा राघवमुपासीनमसुखार्ता सुखोचिता ।उवाच पुरुषव्याघ्रमुपशृण्वति लक्ष्मणे ॥३५॥

இன்பத்திற்குத் தகுதியானவளாயிருந்தும் துயரால் நொந்த கௌசல்யை, அருகில் அமர்ந்த மனிதப் புலியான ராகவனிடம் பேசினாள்; லக்ஷ்மணனும் கேட்டுக் கொண்டிருந்தான்।

Verse 36

यदि पुत्र न जायेथा मम शोकाय राघव ।न स्म दुःखमतो भूयः पश्येयमहमप्रजाः ॥३६॥

ஓ ராகவப் புதல்வா! நீ என் துயரத்திற்குக் காரணமாகப் பிறக்காமல் இருந்திருந்தால், நான் பிள்ளையற்றவளாயினும் இதைவிடப் பெரிய துக்கத்தை காணமாட்டேன்.

Verse 37

एक एव हि वन्ध्याया श्शोको भवति मानसः ।अप्रजाऽस्मीति सन्तापो न ह्यन्यः पुत्र विद्यते ॥३७॥

மகனே! பிள்ளையில்லாத பெண்ணின் மனத்தில் ஒரே துயரமே உண்டு—‘நான் பிள்ளையற்றவள்’ என்ற எரிச்சல்; அதற்கு மேல் வேறு துக்கம் இல்லை.

Verse 38

न दृष्टपूर्वं कल्याणं सुखं वा पतिपौरुषे ।अपि पुत्रे ऽपि पश्येयमिति रामाऽस्थितं मया ॥३८॥

ஓ ராமா! கணவரின் அதிகாரப் பராக்கிரமத்தில் முன்பு நான் நன்மையையோ இன்பத்தையோ கண்டதில்லை; மகன் ஆட்சியில் நிலைபெற்றால் அதை காணலாம் என்ற நம்பிக்கையாலேயே நான் தாங்கினேன்.

Verse 39

सा बहून्यमनोज्ञानि वाक्यानि हृदयच्छिदाम् ।अहं श्रोष्ये सपत्नीनामवराणां वरा सती ॥३९॥

நான் மூத்த அரசியாயிருந்தாலும், என்னைவிட இளைய இணைமனைவியரிடமிருந்து பல அருவருப்பான, இதயத்தைப் பிளக்கும் சொற்களை கேட்க வேண்டியிருக்கும்.

Verse 40

अतो दुःखतरं किं नु प्रमदानां भविष्यति ।मम शोको विलापश्च यादृशोऽयमनन्तकः ॥४०॥

ஆகையால் பெண்களுக்கு இதைவிடப் பெரிய துயரம் என்ன இருக்க முடியும்? என்னைப் போல முடிவில்லாத இந்தச் சோகம், அழுகை—இதற்கு மேல் வேதனை எது?

Verse 41

त्वयि सन्निहितेऽप्येवमहमासं निराकृता ।किं पुनः प्रोषिते तात ध्रुवं मरणमेव मे ॥४१॥

அன்புத் தாதா! நீ அருகில் இருந்தபோதும் என்னைத் தள்ளப்பட்டவள்போல் நடத்தினர்; நீ வனவாசத்தில் தூரம் சென்றால் எனக்கு உறுதியாக மரணமே வரும்.

Verse 42

अत्यन्तनिगृहीतास्मि भर्तुर्नित्यमतन्त्रिता ।परिवारेण कैकेय्या स्समा वाप्यथवाऽवरा ॥४२॥

நான் முற்றிலும் அடக்கப்பட்டவள்; கணவரின் கட்டுப்பாட்டில் எப்போதும் சுயாதீனமற்றவள். கைகேயியின் பணியாளர்களுக்கு இணையாக—அல்லது அவர்களைவிடத் தாழ்வாக—என்னை நடத்துகின்றனர்.

Verse 43

योऽहि मां सेवते कश्चिदथवाप्यनुवर्तते ।कैकेय्याः पुत्रमन्वीक्ष्य स्वश्चि जनो नाभिभाषते ॥४३॥

யார் என்னைச் சேவித்தாலும் அல்லது என் பக்கம் இருந்தாலும், கைகேயியின் மகனைப் பார்த்தவுடன்—என் சொந்த மக்கள்கூட—என்னிடம் பேசுவதில்லை.

Verse 44

नित्यक्रोधतया तस्याः कथं नु खरवादितत् ।कैकेय्या वदनं द्रष्टुं पुत्र शक्ष्यामि दुर्गता ॥४४॥

மகனே! நான் இத்தகைய துயர்நிலையில் இருக்கிறேன்; எப்போதும் கோபமுடையவளும் கடுஞ்சொல் பேசுபவளுமான அந்தக் கைகேயியின் முகத்தை நான் எப்படிப் பார்க்க முடியும்?

Verse 45

दश सप्त च वर्षाणि जातस्य तव राघव ।अतितानि प्रकाङ्क्षन्त्या मया दुःखपरिक्षयम् ॥४५॥

ஓ ராகவா! உன் யௌவனப் பெறுதலிலிருந்து பதினேழு ஆண்டுகள் கடந்துவிட்டன; அந்தக் காலமெல்லாம் என் துயரத்தின் முடிவை ஏங்கிக் கொண்டு நான் வாடி வாழ்ந்தேன்.

Verse 46

तदक्षयं महद्दुःखं नोत्सहे सहितुं चिरम् ।विप्रकारं सपत्नीनामेवं जीर्णाऽपि राघव ॥४६॥

ஆகையால், ஓ ராகவா! இந்தப் பெரிதும் முடிவில்லாத துயரத்தை நான் நீண்ட காலம் தாங்க இயலேன்; இணைமனைவியரின் அவமதிப்பும் கொடுமையும்—இவ்வளவு முதுமையடைந்தும்—எனக்கு பொறுக்காது.

Verse 47

अपश्यन्ती तव मुखं परिपूर्णशशिप्रभम् ।कृपणा वर्तयिष्यामि कथं कृपणजीविकाम् ॥४७॥

பூர்ண நிலவுபோல் ஒளிவிடும் உன் முகத்தைப் பார்க்காமல், துயருற்ற நான் இந்தத் தாழ்ந்த துன்ப வாழ்வை எவ்வாறு தொடர்வேன்?

Verse 48

उपवासैश्च योगैश्च बहुभिश्च परिश्रमैः ।दुःखं संवर्धितो मोघं त्वं हि दुर्गतया मया ॥४८॥

உபவாசங்களாலும் யோக ஒழுக்கங்களாலும் பல துன்ப உழைப்புகளாலும், என் துர்நிலையிலும் நான் உன்னை மிகக் கஷ்டப்பட்டு வளர்த்தேன்; ஆனால் இப்போது அய்யோ, எல்லாம் வீணானதுபோல் தோன்றுகிறது—என் துரதிர்ஷ்டம்!

Verse 49

स्थिरं तु हृदयं मन्ये ममेदं यन्न दीर्यते ।प्रावृषीव महानद्या स्पृष्टं कूलं नवाम्भसा ॥४९॥

என் இதயம் நிச்சயமாகக் கடினமானதே; அது உடைந்து போகவில்லை. மழைக்காலத்தில் பெரிய நதியின் கரை புதிய வெள்ளநீரால் மோதப்பட்டும் சிதையாததுபோல்.

Verse 50

ममैव नूनं मरणं न विद्यते न चावकाऽशोस्ति यमक्षयेऽमम ।यदन्तकोऽद्यैव न मां जिहीर्षति ।प्रसह्य सिंहो रुदतीं मृगीमिव ॥५०॥

உண்மையாகவே எனக்கு மரணம் வருவதில்லை; யமனின் உலகிலும் எனக்கென இடமில்லை; ஏனெனில் அந்தகன் இன்றே என்னை வலியால் பறிக்கவில்லை—அழுதுகொண்டிருக்கும் மானை சிங்கம் தூக்கிச் செல்லும் போல்.

Verse 51

स्थिरं हि नूनं हृदयं ममायसं न भिद्यते यद्भुवि नावदीर्यते ।अनेन दुःखेन च देहमर्पितं ध्रुवं ह्यकाले मरणं न विद्यते ॥५१॥

நிச்சயமாக என் இதயம் இரும்புபோல் உறுதியானது; அது உடையாது, தரையில் விழுந்தாலும் சிதறாது. இத்துயரத்திற்கு அர்ப்பணிக்கப்பட்ட இந்த உடலும் அகால மரணத்தை அடையாது—இது உறுதி.

Verse 52

इदं हि दुःखं यदनर्थकानि मे व्रतानि दानानि च संयमाश्च हि ।तपश्च तप्तं यदपत्यकारणा त्सुनिष्फलं बीजमिवोप्तमूषरे ॥५२॥

இதுவே என் துயரம்—என் விரதங்கள், தானங்கள், கட்டுப்பாடுகள் அனைத்தும் அர்த்தமற்றவையாகிவிட்டன. பிள்ளை பெறுவதற்காக செய்த தவமும் பயனின்றி போனது—உவர்நிலத்தில் விதைத்த விதைபோல்.

Verse 53

यदि ह्यकाले मरणं स्वयेच्छया लभेत कश्चिद्गुरुदुःखकर्शितः ।गताहमद्यैव परेतसंसदं विना त्वया धेनुरिवात्मजेन वै ॥५३॥

தாங்கமுடியாத துயரால் நொறுங்கியவன் தன் விருப்பத்தால் அகால மரணத்தைப் பெற முடிந்தால், நான் இன்றே மறைந்தோரின் சபைக்கு (யமசபைக்கு) சென்றிருப்பேன்; ஏனெனில் நீ இல்லாமல் நான் கன்றில்லா பசுவைப் போல இருக்கிறேன்.

Verse 54

अथापि किं जीवितमद्य मे वृथा त्वया विना चन्द्रनिभाननप्रभ ।अनुव्रजिष्यामि वनं त्वयैव गौ स्सुदुर्बला वत्समिवानुकाङ्क्षया ॥५४॥

ஆயினும் இன்று என் உயிர்க்கு என்ன பயன்? நீ இல்லாமல் அது வீணே, ஓ முழுநிலா போன்ற முகஒளியுடையவளே! நான் உன்னுடனே வனத்திற்குப் பின்தொடர்வேன்; அன்பார்ந்த ஏக்கத்தால் மிகப் பலவீனமான பசு தன் கன்றை நாடி செல்லுமாறே.

Verse 55

भृशमसुखममर्षिता तदा बहु विललाप समीक्ष्य राघवम् ।व्यसनमुपनिशम्य सा मह त्सुतमिव बद्धमवेक्ष्य किन्नरी ॥५५॥

அப்போது அவள் கடும் துயரால் தளர்ந்து, சினத்தால் எரிந்து, ராகவனைப் பார்த்தவுடன் நீண்ட நேரம் புலம்பினாள். பெரும் பேரிடர் செய்தியைக் கேட்டு, கட்டப்பட்ட தன் வளர்ந்த மகனைப் பார்க்கும் கின்னரியைப் போல அவனை நோக்கினாள்.