Ramayana Ayodhya Kanda Sarga 112
Ayodhya KandaSarga 11231 Verses

Sarga 112

पादुकाप्रदानम् (The Gift of the Sandals and Delegated Kingship)

अयोध्याकाण्ड

இந்த ஸர்கத்தில் சித்ரகூடத்தில் சகோதரர்கள் சமாதானமடைந்த பின் நிகழும் தர்மநிறை தீர்மானம் கூறப்படுகிறது. மறைந்திருந்த முனிவர்கள் அந்த தர்மமிகு சந்திப்பை கண்டு போற்றி, அது மங்களகரமும் எதிர்கால நன்மைகளைச் சுட்டுவதுமாக—ராவணவதத்தின் விரும்பிய நிறைவேற்றத்தையும் குறிப்பதாக—கருதுகின்றனர். நடுக்கத்துடனும் உறுதியுடனும் பரதன், ராஜதர்மமும் குலதர்மமும் முன்வைத்து ராமன் அரியணையை ஏற்க வேண்டுமென வேண்டுகிறான். தனக்கே தனியாக ஆட்சி நடத்த இயலாததை ஒப்புக்கொண்டு, உறவினரும் வீரரும் குடிகளும் அனைவரும் ராமனையே நோக்கி நிற்கிறார்கள் எனச் சொல்கிறான். ராமன் அன்புடன் அறிவுறுத்துகிறான்—பரதனுக்கு இயல்பானதும் பயிற்சியால் வளர்ந்ததுமான ஞானம் உண்டு; அமைச்சர்களும் விவேக ஆலோசகர்களும் உடன் ஆலோசித்து ஆட்சி நடத்த வேண்டும்; கைகேயியின்மேல் கோபம் கொள்ளக் கூடாது. ஆனால் தந்தையின் வாக்குறுதி அசைக்க முடியாதது என, இயலாதவற்றை உவமையாகக் கூறி தன் உறுதியை வெளிப்படுத்துகிறான். பின்னர் பரதன் பொன்னால் அலங்கரிக்கப்பட்ட பாதுகைகளை அர்ப்பணிக்கிறான். ராமன் அவற்றில் பாதம் வைத்து மீண்டும் பரதனுக்கே அளித்து, அதிகாரத்தின் சின்னமாக அவற்றை நிறுவுகிறான். பரதன் பதினான்கு ஆண்டுகள் நகருக்கு வெளியே தவவாழ்வு மேற்கொண்டு, அரசாட்சியை பாதுகைகளின் கீழ் நடத்துவேன்; காலத்துக்கு ராமன் திரும்பாவிட்டால் தீக்குளிப்பேன் எனப் பிரமாணம் செய்கிறான். ராமன் ஒப்புக்கொண்டு பரதன், சத்ருக்னனை அணைத்து, கைகேயியைப் பாதுகாக்கவும் வெறுப்பு கொள்ளாமலும் ஆணையிட்டு, மூத்தோரை வணங்கி புறப்படுகிறான். தாய்மார்கள் துயரால் குரல் தடைபட்டு விடை சொல்ல இயலாது; ராமனும் கண்ணீருடன் குடிலில் நுழைகிறான்.

Characters and places

RāmaBharataŚatrughnaSītāKaikeyīKausalyā (as 'son of Kausalyā')DaśarathaSiddhaGandharvaRājarṣiAyodhyā (implied by 'city')Rājya (kingdom of Kosala/Ayodhya polity)Pādukā (gold-adorned sandals)Hutāśana (blazing fire; vow motif)
Recitation with translationValmiki Ramayana 2.112

Shlokas

Verse 1

तमप्रतिमतेजोभ्यां भ्रातृभ्यां रोमहर्षणम् ।विस्मिताः स‌ङ्गमं प्रेक्ष्य समवेता महर्षयः ॥१॥

ஒப்பற்ற ஒளிவீசும் அந்த இரு சகோதரர்களின் மெய்சிலிர்க்கச் செய்யும் சங்கமத்தைப் பார்த்து அங்கு கூடியிருந்த மகரிஷிகள் வியப்பில் ஆழ்ந்தனர்.

Verse 2

अन्तर्हिता मुनिगणास्सिद्धाश्च परमर्षयः ।तौ भ्रातरौ महात्मानौ काकुत्स्थौ प्रशशंसिरे ॥२॥

கண்ணுக்குப் புலப்படாத முனிவர் கூட்டங்களும், சித்தர்களும், பரமரிஷிகளும்—காகுத்ஸ்த குலத்தின் அந்த இரு மகாத்ம சகோதரர்களைப் புகழ்ந்தனர்.

Verse 3

स धन्यो यस्य पुत्रौ द्वौ धर्मज्ञौ धर्मविक्रमौ ।श्रुत्वा वयं हि सम्भाषामुभयोस्स्पृहयामहे ॥३॥

தர்மத்தை அறிந்தும், தர்மமே அடிப்படையான வீரத்தையும் உடைய இரு புதல்வர்கள் யாருக்குள்ளாரோ அவனே உண்மையில் பாக்கியவன். அந்த இருவரின் உரையாடலைக் கேட்ட நாம் இருவரிடமும் ஆழ்ந்த பக்தியுடன் ஈர்க்கப்படுகிறோம்.

Verse 4

ततस्त्वृषिगणाः क्षिप्रं दशग्रीववधैषिणः ।भरतं राजशार्दूलमित्यूचुः स‌ङ्गता वचः ॥४॥

பின்பு தசக்ரீவனின் விரைவான வதத்தை நாடிய முனிவர் கூட்டம் விரைந்து ஒன்று கூடி, அரசர்களில் புலியான பரதனிடம் இவ்வாறு நன்கு அமைந்த சொற்களை உரைத்தது.

Verse 5

कुले जात महाप्राज्ञ महावृत्त महायशः ।ग्राह्यं रामस्य वाक्यं ते पितरं यद्यवेक्षसे ॥५॥

குலத்தில் பிறந்த மகாப்ராஜ்ஞனே, உயர்ந்த ஒழுக்கமும் பெரும் புகழும் உடையவனே! நீ தந்தையை மதிப்பாயின், ராமனின் வாக்கை ஏற்றுக்கொள்ள வேண்டும்.

Verse 6

सदाऽनृणमिमं रामं वयमिच्छामहे पितुः ।आनृणत्वाच्च कैकेय्याः स्वर्गम् दशरथो गतः ॥६॥

இந்த ராமன் தந்தையின்பால் எப்போதும் கடனற்றவனாக இருக்க வேண்டும் என்று நாம் விரும்புகிறோம். மேலும் கைகேயியின்பால் தன் கடமையை நிறைவேற்றி கடனற்றவனான தசரதன் சுவர்க்கம் சென்றான்.

Verse 7

एतावदुक्त्वा वचनं गन्धर्वाः स‌महर्षयः ।राजर्षयश्चैव तदा सर्वे स्वां स्वां गतिं गताः ॥७॥

இவ்வளவு மட்டும் சொல்லி, கந்தர்வர்கள் மகரிஷிகளுடன், ராஜரிஷிகளும் சேர்ந்து, அப்போது அனைவரும் தத்தம் தத்தம் தாமங்களுக்கு சென்றனர்.

Verse 8

ह्लादितस्तेन वाक्येन शुभेन शुभदर्शनः ।राम स्संहृष्टवदनस्तानृषीनभ्यपूजयत् ॥८॥

மங்களத் தோற்றமுடைய ஸ்ரீராமன் அந்த மங்கள வாக்குகளால் மகிழ்ந்து, மலர்ந்த முகத்துடன் அந்த முனிவர்களை முறையாகப் பூஜித்து மரியாதை செய்தான்।

Verse 9

त्रस्तगात्रस्तु भरतस्स वाचा सज्जमानया ।कृताञ्जलिरिदं वाक्यं राघवं पुनरब्रवीत् ॥९॥

ஆனால் பரதன் உடல் நடுங்க, குரல் தளர, கைகூப்பியவனாய் ராகவனிடம் மீண்டும் இவ்வார்த்தைகளைச் சொன்னான்।

Verse 10

राजधर्ममनुप्रेक्ष्य कुलधर्मानुसन्ततिम् ।कर्तुमर्हसि काकुत्स्थ मम मातुश्च याचनाम् ॥१०॥

காகுத்ஸ்தரே! அரசதர்மத்தையும் குலதர்மத்தின் தொடர்ச்சியையும் கருத்தில் கொண்டு, என் வேண்டுதலையும் என் தாயாரின் வேண்டுதலையும் நிறைவேற்றுதல் உமக்கு உரியது.

Verse 11

रक्षितुं सुमहद्राज्यमहमेकस्तु नोत्सहे ।पौरजानपदांश्चापि रक्तान्रञ्जयितुं तथा ॥११॥

நான் ஒருவனாகவே இந்தப் பெரும் அரசை காக்கத் துணியேன்; நகரமும் நாட்டுப்புறமும் சேர்ந்த பற்றுள்ள குடிமக்களையும் ஒருவனாகவே மகிழ்விக்க இயலாது.

Verse 12

ज्ञातयश्च हि योधाश्च मित्राणि सुहृदश्च नः ।त्वामेव प्रतिवीक्षन्ते पर्जन्यमिव कर्षकाः ॥१२॥

எங்கள் உறவினரும் வீரரும் நண்பரும் நல்வாழ்த்தாளரும் அனைவரும் உம்மையே நோக்கிக் காத்திருக்கின்றனர்; விவசாயிகள் மழைமேகத்தை எதிர்நோக்குவது போல.

Verse 13

इदं राज्यं महाप्राज्ञ स्थापय प्रतिपद्य हि ।शक्तिमानसि काकुत्स्थ लोकस्य परिपालने ॥१३॥

ஓ மஹாப்ராஜ்ஞரே! இந்த ராஜ்யத்தை ஏற்று உறுதியாகச் செம்மைப்படுத்தி நிலைநிறுத்துவீராக. ஓ காகுத்ஸ்தரே! உலகைப் பாலித்து காக்க நீர் முழுமையாகத் தகுதியுடையவர்.

Verse 14

इत्युक्त्वा न्यपतद्भ्रातुः पादयोर्भरतस्तदा ।भृशं सम्प्रार्थयामास राममेव प्रियंवदः ॥१४॥

இவ்வாறு கூறி பரதன் அப்போது அண்ணனின் திருவடிகளில் விழுந்தான். இனிய சொற்களால் ராமனையே மிகுந்த பணிவுடன் உருக்கமாக வேண்டினான்.

Verse 15

तमङ्के भरतं कृत्वा रामो वचनमब्रवीत् ।श्यामं नलिनपत्राक्षं मत्तहंसस्वरं स्वयम् ॥१५॥

பரதனைத் தன் மடியில் அமர்த்தி ராமன் தானே உரைத்தான்—கருநிறம் கொண்ட, தாமரை இதழ் போன்ற கண்களையுடைய, மத்தஹம்சம் போல் இனிய குரலுடைய பரதனை நோக்கி.

Verse 16

आगता त्वामियं बुद्धिस्स्वजा वैनयिकी च या ।भृशमुत्सहसे तात रक्षितुं पृथिवीमपि ॥१६॥

அன்புக் குழந்தையே! இந்த அறிவு உனக்கு வந்துள்ளது—இயல்பாகவும், ஒழுக்கப் பயிற்சியால் செம்மையடைந்ததாகவும். அதனால் நீ பூமியையும் காக்க முழுமையாக வல்லவன்.

Verse 17

अमात्यैश्च सुहृद्भिश्च बुद्धिमद्भिश्च मन्त्रिभिः ।सर्वकार्याणि सम्मन्त्र्य सुमहन्त्यपि कारय ॥१७॥

அமைச்சர்கள், நல்வழித் தோழர்கள், அறிவுடைய ஆலோசகர்களுடன் ஆலோசித்து எல்லாக் காரியங்களையும் நடத்துவாயாக—மிகப் பெரிதும் கடினமெனத் தோன்றினாலும் கூட.

Verse 18

लक्ष्मीश्चन्द्रादपेयाद्वा हिमवान्वा हिमं त्यजेत् ।अतीयात्सागरो वेलां न प्रतिज्ञामहं पितुः ॥१८॥

நிலா தன் ஒளியை இழந்தாலும், இமயமலை தன் பனியைத் துறந்தாலும், கடல் தன் எல்லையை மீறினாலும்—என் தந்தையின் பிரதிஞ்ஞையை நான் ஒருபோதும் கைவிடமாட்டேன்।

Verse 19

कामाद्वा तात लोभाद्वा मात्रातुभ्यमिदं कृतम् ।न तन्मनसि कर्तव्यं वर्तितव्यं च मातृवत् ॥१९॥

குழந்தையே, அன்பினாலோ பேராசையாலோ, தாய் இது உன் நலனுக்காகவே செய்தாள்; அதை மனத்தில் கசப்பாக வைத்துக்கொள்ளாதே, அவளிடம் தாயைப் போலவே நடந்து கொள்।

Verse 20

एवं ब्रुवाणं भरतः कौसल्यासुतमब्रवीत् ।तेजसाऽऽदित्यसङ्काशं प्रतिपच्चन्द्रदर्शनम् ॥२०॥

இவ்வாறு உரைத்த கௌசல்யையின் புதல்வனான ராமனைப் பார்த்து பரதன் பதிலுரைத்தான்—ஒளியில் சூரியனைப் போன்றவன், தோற்றத்தில் புதுச்சந்திரனைப் போல மென்மையானவன்।

Verse 21

आधिरोहाऽर्य पादाभ्यां पादुके हेमभूषिते ।एतेहि सर्वलोकस्य योगक्षेमं विधास्यतः ॥२१॥

ஆரியரே, பொன்னால் அலங்கரிக்கப்பட்ட இப் பாதுகைகளில் உங்கள் திருவடிகளை வைத்தருளுங்கள்; இவையே எல்லா மக்களுக்கும் யோகக்ஷேமம்—நலமும் பாதுகாப்பும்—அருளும்।

Verse 22

सोऽधिरुह्य नरव्याघ्रः पादुके ह्यवरुह्य च ।प्रायच्छत्सुमहातेजा भरताय महात्मने ॥२२॥

மனிதர்களில் புலியான ராமன், பேரொளியுடன், பாதுகைகளின் மீது திருவடிகளை வைத்து மீண்டும் இறங்கினான்; பின்னர் அவற்றை மகாத்மா பரதனுக்கு அளித்தான்।

Verses 23-24

स पादुके सम्प्रणम्य रामं वचनमब्रवीत् ।चतुर्दश हि वर्षाणि जटाचीरधरो ह्याहम् ॥२३॥फलमूलाशनो वीर भवेयं रघुनन्दन ।तवाऽगमनमाकाङ्क्षान्वसन्वै नगराद्बहिः ॥२४॥तव पादुकयोर्न्यस्तराज्यतन्त्रः परन्तप ।

பரதன் பാദுகைகளை வணங்கி ராமனிடம் கூறினான்— “வீர ரகுநந்தனே! பதினான்கு ஆண்டுகள் நான் ஜடையும் வல்கலமும் அணிந்து, பழம்‑வேர் உணவாகக் கொண்டு வாழ்வேன். உமது பாதுகைகளிடம் அரசாட்சியின் பொறுப்பை ஒப்படைத்து, நகரத்திற்கு வெளியே தங்கி உமது திரும்புவருகையை எதிர்நோக்குவேன், பரந்தபா।”

Verse 25

चतुर्दशे तु संपूर्णे वर्षेऽहनि रघूत्तम ॥२५॥न द्रक्ष्यामि यदि त्वां तु प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ।

“ரகூத்தமனே! பதினான்கு ஆண்டுகள் நிறைவாகும் நாளில் உம்மை நான் காணாவிட்டால், எரியும் அக்னியில் நான் புகுவேன்।”

Verse 26

तथेति च प्रतिज्ञाय तं परिष्वज्य सादरम् ॥२६॥शत्रुघ्नं च परिष्वज्य भरतं चेदमब्रवीत् ।

ராமன் “அப்படியே” என்று உறுதி செய்து, அன்புடன் பரதனையும், சத்ருக்னனையும் அணைத்து, பின்னர் பரதனிடம் இவ்வார்த்தைகளைச் சொன்னான்।

Verses 27-28

मातरं रक्ष कैकेयीं मा रोषं कुरु तां प्रति ॥२७॥मया च सीतया चैव शप्तोऽसि रघुसत्तम ।इत्युक्त्वाऽश्रुपरीताक्षो भ्रातरं विससर्ज ह ॥२८॥

கைகேயி அன்னையைப் பாதுகாப்பாயாக; அவள்மேல் கோபம் கொள்ளாதே. ஓ ரகுசத்தமா, நீ என் மற்றும் சீதையின் சத்தியத்தால் கட்டுப்பட்டவன்—என்று கூறி, கண்ணீர் நிறைந்த கண்களுடன் ராமன் தன் சகோதரனை விடைபெற்றான்.

Verse 29

स पादुके ते भरतः प्रतापवान् स्वलङ्कृते सम्परिपूज्य धर्मवित् ।प्रदक्षिणं चैव चकार राघवम् चकार ते चोत्तमनागमूर्धनि ॥२९॥

அப்போது வீரமும் தர்மஞானமும் உடைய பரதன், அழகுற அலங்கரிக்கப்பட்ட அந்தப் பாதுகைகளை பக்தியுடன் முறையாகப் பூஜித்தான். ராகவனைப் பிரதட்சிணம் செய்து, அவற்றைச் சிறந்த யானையின் தலையில் வைத்தான்.

Verse 30

अथाऽनुपूर्व्यात्प्रतिनन्द्य तं जनं गुरूंश्च मन्त्रिप्रकृतीस्तथाऽनुजौ ।व्यसर्जयद्राघववंशवर्धनस्थिरः स्वधर्मे हिमवानिवाचलः ॥३०॥

பின்னர் ராமன் முறையே மக்களைக் கண்டு வாழ்த்தி, அதுபோல குருமார்களையும் அமைச்சர்களையும் குடிகளையும் வணங்கி, இளைய சகோதரர்களுக்கு ஆசீர்வாதம் அளித்து—ரகுவம்சத்தை வளர்ப்பவன், தன் தர்மத்தில் ஹிமவான் போல் அசையாதவன்—அவர்களை வழியனுப்பினான்।

Verse 31

तं मातरो बाष्पगृहीतकण्ठ्यो दुःखेन नामन्त्रयितुं हि शेकुः ।स त्वेव मात्रृ़रभिवाद्य सर्वारुदन्कुटीं स्वां प्रविवेश राघवः ॥३१॥

அவருடைய தாய்மார்களின் தொண்டை கண்ணீரால் அடைத்ததால், துயரத்தில் அவரை விடைபெறச் சொல்லவும் இயலவில்லை. ஆனால் ராகவன் தானே எல்லாத் தாய்மார்களுக்கும் வணங்கி, அழுதபடியே தன் குடிலுக்குள் நுழைந்தான்।

Inside Sarga 112

Core principles

  • Rājadharma (constitutional kingship under vows)
  • Satya and Pitṛ-vākya-pālana (truth and obedience to the father’s promise)
  • Delegated sovereignty (symbolic governance through pādukā)
  • Counsel-based governance (mantra with ministers and prudent advisors)
  • Filial and maternal duty (non-resentment toward Kaikeyī; protection of mothers)
  • Austerity as ethical protest (Bharata’s vow and renunciation)

Voices in this sarga

  • Bharata
  • Rāma

Frequently Asked Questions

The dilemma is whether political stability permits overriding a prior vow: Bharata urges Rāma to take the throne for the kingdom’s welfare, while Rāma refuses because the father’s promise must not be broken, resolving the crisis through symbolic delegation via the pādukā.

Legitimate rule is anchored in truth and restraint: governance must be consultative and welfare-oriented, yet moral credibility arises from unwavering fidelity to vows; authority can be exercised without personal possession through dharmic symbols and disciplined renunciation.

Cultural landmarks dominate: the gold-adorned pādukā as a regnal emblem, circumambulation (pradakṣiṇā) as reverence protocol, the elephant as a public-ceremonial platform, and the ascetic hut (kuṭī) marking the exile setting outside the city polity.

Ask anything about Sarga 112 of the Valmiki Ramayana

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play