कामभस्म-प्रार्थना: रत्याः शङ्करं प्रति विनयः / Rati’s Supplication to Śaṅkara regarding Kāma’s Ashes

Verse 1

ब्रह्मोवाच । तस्मिन्नवसरे ज्ञात्वानुकूलं समयं रतिः । सुप्रसन्ना च तम्प्राह शङ्करं दीनवत्सलम्

ब्रह्मोवाच—तस्मिन्नवसरेऽनुकूलं समयं विज्ञाय रतिः सुप्रसन्ना दीनवत्सलं शङ्करं तमुवाच।

Verse 2

रतिरुवाच । गृहीत्वा पार्वतीं प्राप्तं सौभाग्यमतिदुर्लभम् । किमर्थं प्राणनाथो मे निस्स्वार्थं भस्मसात्कृतः

रतिरुवाच—पार्वतीं गृहीत्वा त्वया सौभाग्यमतिदुर्लभं प्राप्तम्; किमर्थं मे प्राणनाथो निःस्वार्थोऽपि भस्मसात्कृतः?

Verse 3

जीवयात्रा पतिं मे हि कामव्या पारमात्मनि । कुरु दूरं च सन्तापं समविश्लेषहेतुकम्

हे परात्मन्, मम जीवयात्राधारः पतिः कामव्यः; ममाभिलाषं पूरय, समविश्लेषहेतुकं सन्तापं च दूरं कुरु।

Verse 4

विवाहोत्सव एतस्मिन् सुखिनो निखिला जनाः । अहमेका महेशान दुःखिनी स्वपतिम्विना

एतस्मिन् विवाहोत्सवे निखिला जनाः सुखिनः; अहमेका महेशान स्वपतिविना दुःखिनी।

Verse 5

सनाथां कुरु मान्देव प्रसन्नो भव शङ्कर । स्वोक्तं सत्यम्विधेहि त्वं दीनबन्धो पर प्रभो

सनाथां कुरु मां देव प्रसन्नो भव शङ्कर। स्वोक्तं सत्यं विधेहि त्वं दीनबन्धो परप्रभो॥

Verse 6

त्वाम्विना कस्समर्थोत्र त्रैलोक्ये सचराचरे । नाशने मम दुःखस्य ज्ञात्वेति करुणां कुरु

त्वां विना कः समर्थोऽत्र त्रैलोक्ये सचराचरे। नाशने मम दुःखस्य ज्ञात्वेति करुणां कुरु॥

Verse 7

सोत्सवे स्वविवाहेऽस्मिन्सर्वानन्द प्रदायिनी । सोत्सवामपि मां नाथ कुरु दीनकृपाकर

सोत्सवे स्वविवाहेऽस्मिन् सर्वानन्दप्रदायिनि । सोत्सवामपि मां नाथ कुरु दीनकृपाकर ॥

Verse 8

जीविते मम नाथे हि पार्वत्या प्रियया सह । सुविहारः प्रपूर्णश्च भविष्यति न संशयः

जीविते मम नाथे हि पार्वत्या प्रियया सह । सुविहारः प्रपूर्णश्च भविष्यति न संशयः ॥

Verse 9

सर्वं कर्तुं समर्थोसि यतस्त्वं परमेश्वरः । किम्बहूक्त्यात्र सर्वेश जीवयाशु पतिं मम

सर्वं कर्तुं समर्थोऽसि यतस्त्वं परमेश्वरः । किम्बहूक्त्यात्र सर्वेश जीवयाशु पतिं मम ॥

Verse 10

ब्रह्मोवाच । तदित्युक्त्वा कामभस्म ददौ सग्रन्धिबन्धनम् । रुरोद पुरतश्शम्भोर्नाथ नाथेत्युदीर्य्य च

ब्रह्मोवाच—तदित्युक्त्वा कामभस्म सग्रन्थिबन्धनं ददौ। ततः शम्भोः पुरतः स्थित्वा रुरोद, “नाथ नाथ” इति पुनःपुनरुदीर्य।

Verse 11

रतिरोदनमाकर्ण्य सरस्वत्यादयः स्त्रियः । रुरुदुस्सकला देव्यः प्रोचुर्दीनतरं वचः

रतिरोदनमाकर्ण्य सरस्वत्यादयः स्त्रियः। रुरुदुः सकला देव्यः, प्रोचुर्दीनतरं वचः॥

Verse 12

देव्य ऊचुः । भक्तवत्सलनामा त्वं दीनबन्धुर्दयानिधिः । काम जीवय सोत्साहां रति कुरु नमोऽस्तु ते

देव्य ऊचुः—भक्तवत्सलनामा त्वं दीनबन्धुर्दयानिधिः। कामं जीवय सोत्साहां रतिं कुरु; नमोऽस्तु ते॥

Verse 13

ब्रह्मोवाच । इति तद्वचनं श्रुत्वा प्रसन्नोऽभून्महेश्वरः । कृपादृष्टिं चकाराशु करुणासागरः प्रभुः

ब्रह्मोवाच—इति तद्वचनं श्रुत्वा प्रसन्नोऽभून्महेश्वरः। करुणासागरः प्रभुराशु कृपादृष्टिं चकार॥

Verse 14

सुधादृष्ट्या शूलभृतो भस्मतो निर्गतः स्मरः । तद्रूपवेषचिह्नात्मा सुन्दरोद्भुतमूर्तिमान्

शूलभृतः शिवस्य सुधामयीं कृपादृष्टिं प्राप्य स्मरः भस्मतः पुनर्निर्गतः। तस्यैव रूपवेषचिह्नात्मा सन् सुन्दरः अद्भुतमूर्तिमान् अभवत्॥

Verse 15

तद्रूपश्च तदाकारसंस्मितं सधनुश्शरम् । दृष्ट्वा पतिं रतिस्तं च प्रणनाम महेश्वरम्

तद्रूपं तदाकारं सस्मितं सधनुःशरं पतिं दृष्ट्वा रतिस्तं महेश्वरं प्रणनाम भक्त्या॥

Verse 16

कृतार्थाभूच्छिवं देवं तुष्टाव च कृताञ्जलिः । प्राणनाथप्रदं पत्या जीवितेन पुनःपुनः

कृतार्था सा कृताञ्जलिः शिवं देवं तुष्टाव पुनःपुनः । प्राणनाथप्रदं पत्या जीवितेनैव समर्पयन्तीव भक्त्या ॥

Verse 17

कामस्य स्तुतिमाकर्ण्य सनारीकस्य शङ्करः । प्रसन्नोऽभवदत्यंतमुवाच करुणार्द्रधीः

सनारीकस्य सह स्तुतिं कामस्याकर्ण्य शङ्करः । अत्यन्तं प्रसन्नोऽभूत् करुणार्द्रधिया वचः प्राह ॥

Verse 18

शङ्कर उवाच । प्रसन्नोहं तव स्तुत्या सनारीकस्य चित्तज । स्वयंभव वरम्बूहि वाञ्छितं तद्ददामि ते

शङ्कर उवाच । तव स्तुत्या प्रसन्नोऽहं सनारीकस्य चित्तज । स्वयंभव वरं ब्रूहि वाञ्छितं तद्ददामि ते ॥

Verse 19

ब्रह्मोवाच । इति शम्भुवचः श्रुत्वा महानदन्स्स्मरस्ततः । उवाच साञ्जलिर्नम्रो गद्गदाक्षरया गिरा

ब्रह्मोवाच । इति शम्भुवचः श्रुत्वा स्मरो महानदन् ततः । साञ्जलिर्नम्र उवाच गद्गदाक्षरया गिरा ॥

Verse 20

काम उवाच । देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । यदि प्रसन्नस्सर्वेशः ममानन्दकरो भव

काम उवाच— देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो। यदि प्रसन्नः सर्वेशः, ममानन्दकरो भव॥

Verse 21

क्षमस्व मेऽपराधं हि यत्कृतश्च पुरा प्रभो । स्वजनेषु पराम्प्रीतिं भक्तिन्देहि स्वपादयोः

क्षमस्व मेऽपराधं हि यत्कृतश्च पुरा प्रभो। स्वजनेषु परां प्रीतिं भक्तिं देहि स्वपादयोः॥

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य स्मरवचः प्रसन्नः परमेश्वरः । ॐ मित्युक्त्वाऽब्रवीत्तं वै विहसन्करुणानिधिः

ब्रह्मोवाच । इति स्मरवचः श्रुत्वा प्रसन्नः परमेश्वरः । ॐ इत्युक्त्वा स विहसन् करुणानिधिरब्रवीत् ॥

Verse 23

ईश्वर उवाच । हे कामाहं प्रसन्नोऽस्मि भयन्त्यज महामते । गच्छ विष्णुसमीपञ्च बहिस्थाने स्थितो भव

ईश्वर उवाच । हे काम अहं प्रसन्नोऽस्मि भयम् त्यज महामते । गच्छ विष्णुसमीपं च बहिःस्थाने स्थितो भव ॥

Verse 24

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा शिरसा नत्वा परिक्रम्य स्तुवन्विभुम् । बहिर्गत्वा हरिन्देवान्प्रणम्य समुपास्त सः

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा शिरसा नत्वा परिक्रम्य स्तुवन् विभुम् । बहिर्गत्वा हरिदेवान् प्रणम्य समुपास्त सः ॥

Verse 25

कामं सम्भाष्य देवाश्च ददुस्तस्मै शुभाशिषम् । विष्ण्वादयः प्रसन्नास्ते प्रोचुः स्मृत्वा शिवं हृदि

कामाṃ सम्भाष्य देवाश्च तस्मै शुभाशिषो ददुः; विष्ण्वादयः प्रसन्नास्ते हृदि शिवं स्मृत्वा तमूचुः।

Verse 26

देवा ऊचुः । धन्यस्त्वं स्मर सन्दग्धः शिवेनानुग्रहीकृतः । जीवयामास सत्त्वांशकृपादृष्ट्या खिलेश्वरः

देवा ऊचुः—हे स्मर! दग्धोऽपि त्वं धन्योऽसि, शिवेनानुग्रहीकृतः। सत्त्वांशप्रदया करुणादृष्ट्या खिलेश्वरो भवांस्त्वां पुनर्जीवयामास॥

Verse 27

सुखदुःखदो न चान्योऽस्ति यतस्स्वकृतभृक् पुमान् । काले रक्षा विवाहश्च निषेकः केन वार्यते

सुखदुःखदो न चान्योऽस्ति; स्वकृतभृक् पुमान् फलम्। काले प्राप्ते रक्षाविवाहनिषेकान् केन वार्यते॥

Verse 28

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ते च सम्मान्य तं सुखेनामरास्तदा । सन्तस्थुस्तत्र विष्ण्वाद्यास्सर्वे लब्धमनोरथाः

ब्रह्मोवाच—इत्युक्त्वा तेऽमरास्तदा तं सुखेन सममान्य च। तत्र विष्ण्वादयः सर्वे लब्धमनोरथाः सन्तस्थुः॥

Verse 29

सोपि प्रमुदितस्तत्र समुवास शिवाज्ञया । जयशब्दो नमश्शब्दस्साधुशब्दो बभूव ह

सोऽपि प्रमुदितस्तत्र शिवाज्ञया समुवास ह। जयशब्दो नमश्शब्दः साधुशब्दो बभूव ह॥

Verse 30

ततश्शम्भुर्वासगेहे वामे संस्थाप्य पार्वतीम् । मिष्टान्नं भोजयामास तं च सा च मुदान्विता

ततः शम्भुर्वासगेहे वामे संस्थाप्य पार्वतीम् । मिष्टान्नं भोजयामास; सा च तं च मुदान्विता ॥

Verse 31

अथ शम्भुर्भवाचारी तत्र कृत्यम्विधाय तत् । मेनामामंत्र्य शैलं च जनवासं जगाम सः

अथ शम्भुर्भवाचारि तत्र कृत्यं विधाय तत् । मेनामामन्त्र्य शैलं च जनवासं जगाम सः ॥

Verse 32

महोत्सवस्तदा चासीद्वेदध्वनिरभून्मुने । वाद्यानि वादयामासुर्जनाश्चतुर्विधानि च

तदा मुने महोत्सवोऽभवत्; वेदपाठध्वनिराकाशं पूरयामास। चतुर्वर्ण्यजनाः सर्वे वाद्यानि वादयन्तो महोत्सवं समारभन्त।

Verse 33

शम्भुरागत्य स्वस्थानं ववन्दे च मुनींस्तदा । हरिं च मां भवाचाराद्वन्दितोऽभूत्सुरादिभिः

अथ शम्भुः स्वस्थानं प्रत्यागत्य तदा मुनीन् प्रणनाम। देवाचारानुसारं हरिश्चाहं च सुरादिभिर्वन्दितौ समभवताम्।

Verse 34

जयशब्दो बभूवाथ नम श्शब्दस्तथैव च । वेदध्वनिश्च शुभदः सर्वविघ्नविदारणः

अथ जयशब्दोऽभवत्, नमःशब्दस्तथैव च। शुभदो वेदध्वनिः सर्वविघ्नान् विदारयामास।

Verse 35

अथ विष्णुरहं शक्रस्सर्वे देवाश्च सर्षयः । सिद्धा उपसुरा नागास्तुष्टुवुस्ते पृथक्पृथक्

अथ विष्णुः अहं शक्रश्च सर्वे देवाः सर्षयः; सिद्धाः उपसुराः नागाश्च ते पृथक्पृथक् तुष्टुवुः।

Verse 36

देवा ऊचुः । जय शम्भोऽखिलाधार जय नाम महेश्वर । जय रुद्र महादेव जय विश्व म्भर प्रभो

देवा ऊचुः—जय शम्भोऽखिलाधार! जय नाममहेश्वर! जय रुद्र महादेव! जय विश्वम्भर प्रभो!

Verse 37

जय कालीपते स्वामिञ्जयानन्दप्रवर्धक । जय त्र्यम्बक सर्वेश जय मायापते विभो

जय कालीपते स्वामिन्, जय आनन्दप्रवर्धक! जय त्र्यम्बक सर्वेश, जय मायापते विभो!

Verse 38

जय निर्गुण निष्काम कारणातीत सर्वग । जय लीलाखिलाधार धृतरूप नमोऽस्तु ते

जय निर्गुण निष्काम कारणातीत सर्वग! जय लीलाखिलाधार स्वेच्छाधृतरूप! नमोऽस्तु ते॥

Verse 39

जय स्वभक्तसत्कामप्रदेश करुणाकर । जय सानन्दसद्रूप जय मायागुणाकृते

जय स्वभक्तसत्कामप्रदाय करुणाकर! जय सानन्दसद्रूप! जय मायागुणाकृते॥

Verse 40

जयोग्र मृड सर्वात्मन् दीनबन्धो दयानिधे । जयाविकार मायेश वाङ्मनोतीतविग्रह

जयोऽग्रे मृड सर्वात्मन् दीनबन्धो दयानिधे। जयाविकार मायेश वाङ्मनोतीतविग्रह॥

Verse 41

ब्रह्मोवाच । इति स्तुत्वा महेशानं गिरिजानायकम्प्रभुम् । सिषेविरे परप्रीत्या विष्ण्वाद्यास्ते यथोचितम्

ब्रह्मोवाच। इति स्तुत्वा महेशानं गिरिजानायकं प्रभुम्। विष्ण्वादयः सुराः सर्वे परप्रीत्या यथोचितम् सिषेविरे॥

Verse 42

अथ शम्भुर्महेशानो लीलात्ततनुरीश्वरः । ददौ मानवरन्तेषां सर्वेषान्तत्र नारद

अथ शम्भुर्महेशानः लीलया धृततनुर् ईश्वरः । तत्र मानवरतिभक्तेभ्यः सर्वेभ्यः तद् ददौ, हे नारद ॥

Verse 43

विष्ण्वाद्यास्तेऽखिलास्तात प्राप्याज्ञाम्परमेशितुः । अतिहृष्टाः प्रसन्नास्याः स्वस्थानञ्जग्मुरादृताः

विष्ण्वादयः सर्वे तात परमेशितुराज्ञां प्राप्य । अतिहृष्टाः प्रसन्नवदनाः स्वस्वस्थानं जग्मुरादृताः ॥

Verse 51

इति श्रीशिवमहापुराणे ब्रह्मनारदसम्वादे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे कामसंजीवनवर्णनं नामैकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

इति श्रीशिवमहापुराणे ब्रह्मनारदसंवादे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे ‘कामसंजीवनवर्णनम्’ नामैकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः ॥