Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

कामभस्म-प्रार्थना: रत्याः शङ्करं प्रति विनयः / Rati’s Supplication to Śaṅkara regarding Kāma’s Ashes

ईश्वर उवाच । हे कामाहं प्रसन्नोऽस्मि भयन्त्यज महामते । गच्छ विष्णुसमीपञ्च बहिस्थाने स्थितो भव

īśvara uvāca | he kāmāhaṃ prasanno'smi bhayantyaja mahāmate | gaccha viṣṇusamīpañca bahisthāne sthito bhava

ईश्वर उवाच । हे काम अहं प्रसन्नोऽस्मि भयम् त्यज महामते । गच्छ विष्णुसमीपं च बहिःस्थाने स्थितो भव ॥

ईश्वरःĪśvara (Lord Śiva)
ईश्वरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
हेO!
हे:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeIndeclinable
Rootहे (अव्यय)
Formसम्बोधन-निपात (vocative particle)
कामO Kāma (Cupid)
काम:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्रसन्नःpleased
प्रसन्नः:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्रसन्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (अहम्-विशेषण)
अस्मिam
अस्मि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
भयम्fear
भयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
त्यजabandon
त्यज:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
महामतेO great-minded one
महामते:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहामति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन; समासः—महान् + मतिः (कर्मधारय)
गच्छgo
गच्छ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
विष्णु-समीपम्to Viṣṇu’s vicinity
विष्णु-समीपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक) + समीप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विष्णोः समीपम्)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
बहिः-स्थानेin the outer place
बहिः-स्थाने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootबहिः (अव्यय) + स्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; अव्ययीभाव-समासः (बहिः + स्थानम्)
स्थितःstanding / stationed
स्थितः:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (त्वं) इति अध्याहार्य
भवbe
भव:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Lord Shiva (Īśvara)

Tattva Level: pati

Shiva Form: Īśāna

Role: teaching

S
Shiva
K
Kama
V
Vishnu

FAQs

It shows Īśvara’s compassionate sovereignty: even forces like desire (Kāma) are not rejected outright but are disciplined and placed in their proper dharmic boundary by Shiva’s grace, removing fear and restoring right order.

As Saguna Īśvara, Shiva personally speaks, grants reassurance, and commands cosmic functions—highlighting the devotee’s trust in Shiva’s accessible, personal lordship often approached through Linga-worship and bhakti.

The key takeaway is fearlessness (abhaya) through surrender to Shiva: meditate on Shiva as the compassionate Lord and repeat the Panchakshara mantra “Om Namaḥ Śivāya” to steady the mind and keep desire within rightful limits.