Adhyaya 98
Bhumi KhandaAdhyaya 9879 Verses

Adhyaya 98

Manifestation of the Śrī Vāsudeva Hymn in the Glory of Guru-tīrtha (Cyavana Narrative within the Vena Episode)

विज्वलः कुञ्जलस्य शुभोपदेशं श्रुत्वा, कुञ्जलः हरिं प्रति “वासुदेव”नाम्नि केन्द्रितं स्तोत्रं प्राकाशयत्। तद् नाम मोक्षद्वारं, शान्ति-समृद्धिदं, सर्वपापहरं च इति निरूप्यते। अनन्तरं विज्वलः सुभाहुं नृपतिं प्रति गत्वा तस्य घोरपापं यथार्थतया निवेदयितुं नियुज्यते। आनन्दकानने सुभाहुः दिव्यविमानेन आगच्छति; भोगचिह्नितेऽपि तस्मिन् अन्नोदकाभावः कर्मफलसूचकः। शवसम्बद्धे निर्दयकर्मणि विवादः प्रवर्तते; तत्र धर्मोपदेशः, नैतिकप्रश्नः च क्रियते। नृपतिः प्रियया सह पक्षिमुनिं प्रति विस्मय-भक्त्या नमति। विज्वलः स्वपरिचयं दत्त्वा स्तोत्रविनियोगं निर्दिशति—नारदऋषिः, अनुष्टुप्छन्दः, ओंकारदेवता, मन्त्रश्च “ॐ नमः भगवते वासुदेवाय” इति। ततः प्रणव-ओंकारतत्त्वं वासुदेवशरणागत्याऽन्वितं विस्तीर्णं स्तोत्रं प्रवर्तते, अन्ते च वेनप्रसङ्गे गुरुतीर्थमहिम्नः प्रकाशनरूपेण कथा समाप्यते।

Shlokas

Verse 1

सूत उवाच । एवमुक्ते शुभे वाक्ये विज्वलेन महात्मना । कुंजलो वदतां श्रेष्ठः स्तोत्रं पुण्यमुदैरयत्

सूत उवाच— एवम् उक्ते शुभे वाक्ये विज्वलेन महात्मना। कुंजलो वदतां श्रेष्ठः स्तोत्रं पुण्यम् उदैरयत्॥

Verse 2

ध्यात्वा नत्वा हृषीकेशं सर्वक्लेशविनाशनम् । सर्वश्रेयः प्रदातारं हरेः स्तोत्रमुदीरितम्

ध्यात्वा नत्वा हृषीकेशं सर्वक्लेशविनाशनम्। सर्वश्रेयः प्रदातारं हरेः स्तोत्रम् उदीर्यते॥

Verse 3

वासुदेवाभिधानं तत्सर्वश्रेयः प्रदायकम् । मोक्षद्वारं सुखोपेतं शांतिदं पुष्टिवर्द्धनम्

वासुदेवाभिधानं तत् सर्वश्रेयः प्रदायकम्। मोक्षद्वारं सुखोपेतं शान्तिदं पुष्टिवर्धनम्॥

Verse 4

सर्वकामप्रदातारं ज्ञानदं ज्ञानवर्द्धनम् । वासुदेवस्य यत्स्तोत्रं विज्वलाय प्रकाशितम्

सर्वकामप्रदातारं ज्ञानदं ज्ञानवर्द्धनम् । वासुदेवस्य यत्स्तोत्रं विज्वलाय प्रकाशितम् ॥

Verse 5

वासुदेवाभिधानं चाप्रमेयं पुण्यवर्द्धनम् । सोऽवगम्य पितुः सर्वं विज्वलः पक्षिणांवरः

वासुदेवाभिधानं चाप्रमेयं पुण्यवर्द्धनम् । सोऽवगम्य पितुः सर्वं विज्वलः पक्षिणांवरः ॥

Verse 6

तत्रगंतुंप्रचक्रामपितुःपृष्टंतदानृप । एवं गंतुं कृतमतिं विज्वलं ज्ञानपारगम्

तत्र गन्तुं प्रचक्राम पितुः पृष्टं तदा नृप । एवं गन्तुं कृतमतिं विज्वलं ज्ञानपारगम् ॥

Verse 7

उवाच पुत्रं धर्मात्मा उपकारसमुद्यतम्

उवाच पुत्रं धर्मात्मा उपकारसमुद्यतम् ॥

Verse 8

कुंजल उवाच । पुत्र तस्य महज्जाने पातकं भूपतेः शृणु । यतो गत्वा पठ स्वत्वं सुबाहोश्चोपशृण्वतः

कुञ्जल उवाच । पुत्र तस्य महज्जाने पातकं भूपतेः शृणु । यतो गत्वा पठ स्वत्वं सुबाहोश्चोपशृण्वतः ॥

Verse 9

यथायथा श्रोष्यति स्तोत्रमुत्तमं तथा तथा ज्ञानमयो भविष्यति । श्रीवासुदेवस्य न संशयो वै तस्य प्रसादात्सुशिवं मयोक्तम्

यथायथैव पुनः पुनः श्रोष्यति स्तोत्रमुत्तमम् । तथातथा ज्ञानमयो भवति नात्र संशयः ॥ श्रीवासुदेवस्य न संशयो वै; तस्य प्रसादात् सुशिवं मयोक्तम् ॥

Verse 10

आमंत्र्य स गुरुं पश्चादुड्डीय लघुविक्रमः । आनंदकाननं पुण्यं संप्राप्तो विज्वलस्तदा

आमन्त्र्य स गुरुं पश्चाद् उड्डीय लघुविक्रमः । आनन्दकाननं पुण्यं सम्प्राप्तो विज्वलस्तदा ॥

Verse 11

वृक्षच्छायां समाश्रित्य उपविष्टो मुदान्वितः । समालोक्य स राजानं विमानेनागतं पुनः

वृक्षच्छायां समाश्रित्य उपविष्टो मुदान्वितः । समालोक्य स राजानं विमानेनागतं पुनः ॥

Verse 12

एष्यत्यसौ कदा राजा सुबाहुः प्रियया सह । पातकान्मोचयिष्यामि स्तोत्रेणानेन वै कदा

एष्यत्यसौ कदा राजा सुबाहुः प्रियया सह । पातकान्मोचयिष्यामि स्तोत्रेणानेन वै कदा ॥

Verse 13

तावद्विमानः संप्राप्तः किंकिणीजालमंडितः । घंटारवसमाकीर्णो वीणावेणुसमन्वितः

तावद्विमानः सम्प्राप्तः किंकिणीजालमण्डितः । घण्टारवसमाकीर्णो वीणावेणुसमन्वितः ॥

Verse 14

गंधर्वस्वरसंघुष्टश्चाप्सरोभिः समन्वितः । सर्वकामसमृद्धस्तु अन्नोदकविवर्जितः

गन्धर्वस्वरसंघुष्टं चाप्सरोभिः समन्वितम् । सर्वकामसमृद्धं तद् अन्नोदकविवर्जितम् ॥

Verse 15

तस्मिन्याने स्थितो राजा सुबाहुः प्रियया सह । समुत्तीर्णो विमानात्स सुतार्क्ष्य प्रियया सह

तस्मिन्याने स्थितो राजा सुबाहुः प्रियया सह । समुत्तीर्णो विमानात् स सुतार्क्ष्यः प्रियया सह ॥

Verse 16

शस्त्रमादाय तीक्ष्णं तु यावत्कृंतति तच्छवम् । तावद्धि विज्वलेनापि समाह्वानं कृतं तदा

शस्त्रमादाय तीक्ष्णं तु यावत्कृन्तति तच्छवम् । तावद्धि विज्वलेनापि समाह्वानं कृतं तदा ॥

Verse 17

भो भोः पुरुषशार्दूल देवोपम भवानिदम् । करोति निर्घृणं कर्म नृशंसैर्न च शक्यते

भो भोः पुरुषशार्दूल देवोपम भवानिदम् । करोति निर्घृणं कर्म नृशंसैर्न च शक्यते ॥

Verse 18

कर्तुं पुरुषशार्दूल कोऽयं विधिविपर्ययः । दुष्कृतं साहसं कर्म निंद्यं लोकेषु सर्वदा

कर्तुं पुरुषशार्दूल कोऽयं विधिविपर्ययः । दुष्कृतं साहसं कर्म निन्द्यं लोकेषु सर्वदा ॥

Verse 19

वेदाचारविहीनं तु कस्मात्प्रारब्धवानि ह । तन्मे त्वं कारणं सर्वं कथयस्व यथा तथा

वेदाचारविहीनः सन् किमर्थं त्वं प्रवृत्तवानसि, हे? तत्सर्वं कारणं मे यथातथ्यं सम्यक् कथय।

Verse 20

इत्येवं भाषितं तस्य विज्वलस्य महात्मनः । समाकर्ण्य महाराजः स्वप्रियां वाक्यमब्रवीत्

इत्येवं तस्य महात्मनो विज्वलस्य वचनं श्रुत्वा महाराजः स्वप्रियामिदं वाक्यमब्रवीत्।

Verse 21

प्रिये वर्षशतं भुक्तं मयेदं पापकर्मणा । कदा न भाषितं केन यथायं परिभाषते

प्रिये, मया पापकर्मणा वर्षशतं भुक्तमिदम्; यथायं परिभाषते तथा मां कदापि केन न भाषितम्।

Verse 22

ममैवं पीड्यमानस्य क्षुधया हृदयं प्रिये । निर्गतं चोत्सुकं कांते शांतिश्चित्ते प्रवर्तते

प्रिये, एवं क्षुधया पीड्यमानस्य मम हृदयं निर्गतुमिवोत्सुकं; कांते, चित्ते शान्तिर्न प्रवर्तते।

Verse 23

यावदस्य श्रुतं वाक्यं सर्वदुःखस्य शांतिदम् । तावच्चित्ते समाह्लादो वर्तते चारुहासिनि

यावदस्य वाक्यं श्रुतं सर्वदुःखशान्तिदं, तावच्चित्ते समाह्लादो वर्तते, चारुहासिनि।

Verse 24

कोयं देवो नु गंधर्वः सहस्राक्षो भविष्यति । मुनीनां स्याद्वचः सत्यं यदुक्तं मुनिना पुरा

कोऽयं खलु देवो वा गन्धर्वो वा, यो भविष्यति सहस्राक्षः? मुनिना पुरा यदुक्तं, तन्मुनीनां वचः सत्यं स्यात्।

Verse 25

एवमाभाषितं श्रुत्वा प्रियस्यानंतरं प्रिया । राजानं प्रत्युवाचाथ भार्या पतिपरायणा

एवमाभाषितं श्रुत्वा प्रियस्य, तदनन्तरं प्रिया पतिपरायणा भार्या राजानं प्रत्युवाच।

Verse 26

सत्यमुक्तं त्वया नाथ इदमाश्चर्यमुत्तमम् । यथा ते वर्तते कांत मम चित्ते तथा पुनः

सत्यमुक्तं त्वया नाथ; इदमाश्चर्यमुत्तमम्। यथा ते वर्तते कान्त, मम चित्ते तथा पुनः॥

Verse 27

पक्षिरूपधरः कोऽयं पृच्छते हितकारिवत् । एवमाभाषितं श्रुत्वा प्रियायाः पृथिवीपतिः

पक्षिरूपधरः कोऽयं पृच्छति हितकारिवत्? एवमाभाषितं श्रुत्वा प्रियायाः पृथिवीपतिः…

Verse 28

बद्धांजलिपुटोभूत्वा पक्षिणं वाक्यमब्रवीत् । सुबाहुरुवाच । स्वागतं ते महाप्राज्ञ पक्षिरूपधरः प्रभो

बद्धाञ्जलिपुटो भूत्वा स पक्षिणं वाक्यमब्रवीत्। सुबाहुरुवाच—स्वागतं ते महाप्राज्ञ, पक्षिरूपधरः प्रभो।

Verse 29

शिरसा भार्यया सार्द्धं तव पादांबुजद्वयम् । नमस्करोम्यहं पुण्यमस्तु नस्त्वत्प्रसादतः

शिरसा भार्यया सह तव पादाम्बुजद्वयं नमस्करोम्यहम्। त्वत्प्रसादतः अस्माकं पुण्यम् अस्तु, मङ्गलं च भवतु॥

Verse 30

भवान्कः पक्षिरूपेण पुण्यमेवं प्रभाषते । यादृशं क्रियतेकर्म पूर्वदेहेन सत्तम

पक्षिरूपेण सन् भवान् कः, एवम् पुण्यं वचनं प्रभाषते? हे सत्तम, पूर्वदेहेन त्वया कीदृशं कर्म कृतम्?

Verse 31

सुकृतं दुष्कृतं वापि तदिहैव प्रभुज्यते । अथ तेनात्मकं वृत्तं तस्याग्रे च निवेदितम्

सुकृतं दुष्कृतं वा तदिहैव नूनं प्रभुज्यते। ततः तेनात्मनः वृत्तं तस्याग्रे निवेद्यते॥

Verse 32

यथोक्तं कुंजलेनापि पित्रा पूर्वं श्रुतं तथा । कथयस्वात्मवृत्तांतं भवान्को मां प्रभाषते

यथोक्तं कुंजलेनापि, पित्रा पूर्वं श्रुतं तथा। कथयस्वात्मवृत्तान्तं—भवान् कः मां प्रभाषते?

Verse 33

सुबाहुं प्रत्युवाचेदं वाक्यं पक्षिवरस्तदा । विज्वल उवाच । शुकजात्यां समुत्पन्नः कुंजलोनाम मे पिता

तदा पक्षिवरः सुबाहुं प्रत्युवाचेदं वाक्यम्। विज्वल उवाच—शुकजात्यां समुत्पन्नः कुंजलो नाम मे पिता॥

Verse 34

तस्याहं विज्वलो नाम तृतीयस्तु सुतेष्वहम् । नाहं देवो न गंधर्वो न च सिद्धो महाभुज

तस्याहं विज्वलनाम तृतीयः पुत्रेषु स्मृतः। नाहं देवो न गन्धर्वो न च सिद्धो, हे महाभुज॥

Verse 35

नित्यमेव प्रपश्यामि कर्म चैवं सुदारुणम् । कियत्कालं महत्कर्म साहसाकारसंयुतम्

नित्यमेव प्रपश्यामि कर्मैतत् सुदारुणम्। कियत्कालं महत्कर्म साहसाकारसंयुतम्॥

Verse 36

करिष्यसि महाराज तन्मे कथय सांप्रतम् । सुबाहुरुवाच । वासुदेवाभिधानं यत्पूर्वमुक्तं हि ब्राह्मणैः

करिष्यसि महाराज तन्मे कथय सांप्रतम्। सुबाहुरुवाच—वासुदेवाभिधानं यत् पूर्वमुक्तं हि ब्राह्मणैः॥

Verse 37

श्रोष्याम्यहं यदा भद्र गतिं स्वां प्राप्नुयां तदा । पुण्यात्मना भाषितं वै मुनिना संयतात्मना

श्रोष्याम्यहं यदा भद्र गतिं स्वां प्राप्नुयां तदा। पुण्यात्मना भाषितं वै मुनिना संयतात्मना॥

Verse 38

तदाहं पातकान्मुक्तो भविष्यामि न संशयः । विज्वल उवाच । तवार्थे पृच्छितस्तातस्तेन मे कथितं च यत्

तदाहं पातकान्मुक्तो भविष्यामि न संशयः। विज्वल उवाच—तवार्थे पृच्छितस्तातस्तेन मे कथितं च यत्॥

Verse 39

तत्तेद्याहं प्रवक्ष्यामि शाश्वतं शृणु सत्तम

तस्मात् तत्तेऽहं प्रवक्ष्यामि शाश्वतं धर्मनिर्णयम् । शृणु सत्तम सदाचार्य, पुण्यवतां वर ॥

Verse 40

ओंअस्य श्रीवासुदेवाभिधानस्य स्तोत्रस्य नारदऋषिरनुष्टुप्छंदः । ओंकारोदेवता सर्वपातकनाशनार्थे चतुर्वर्गसाधनार्थे च जपे विनियोगः । ओंनमो भगवते वासुदेवाय इति मंत्रः । पावनं परमं पुण्यं वेदज्ञं वेदमंदिरम् । विद्याधारं भवाधारं प्रणवं वै नमाम्यहम्

अस्य श्रीवासुदेवाभिधानस्तोत्रस्य नारदऋषिरनुष्टुप्छन्दः । ओंकारो देवता; सर्वपातकनाशनार्थं चतुर्वर्गसिद्ध्यर्थं जपे विनियोगः । मन्त्रः—“ॐ नमो भगवते वासुदेवाय” इति । पावनं परमं पुण्यं वेदज्ञं वेदमन्दिरम् । विद्याधारं भवाधारं प्रणवं वै नमाम्यहम् ॥

Verse 41

निरावासं निराकारं सुप्रकाशं महोदयम् । निर्गुणं गुणसंबद्धं नमामि प्रणवं परम्

निरावासं निराकारं सुप्रकाशं महोदयम् । निर्गुणं गुणसंबद्धं नमामि प्रणवं परम् ॥

Verse 42

महाकांतं महोत्साहं महामोहविनाशनम् । आचिन्वंतं जगत्सर्वं गुणातीतं नमाम्यहम्

महाकान्तं महोत्साहं महामोहविनाशनम् । आचिन्वन्तं जगत्सर्वं गुणातीतं नमाम्यहम् ॥

Verse 43

भाति सर्वत्र यो भूत्वा भूतानां भूतिवर्द्धनः । अभयं भिक्षुसंबद्धं नमामि प्रणवं शिवम्

भाति सर्वत्र यो भूत्वा भूतानां भूतिवर्द्धनः । अभयं भिक्षुसंबद्धं नमामि प्रणवं शिवम् ॥

Verse 44

गायत्रीसाम गायंतं गीतं गीतप्रियं शुभम् । गंधर्वगीतभोक्तारं प्रणवं प्रणमाम्यहम्

गायत्रीसामरूपेण यं गायन्ति शुभं प्रियम् । गानप्रियं गन्धर्वगीतभोक्तारं प्रणवं प्रणमाम्यहम् ॥

Verse 45

विचारं वेदरूपं तं यज्ञस्थं भक्तवत्सलम् । योनिं सर्वस्य लोकस्य ओंकारं प्रणमाम्यहम्

विचाररूपं वेदमयं यज्ञस्थं भक्तवत्सलम् । सर्वलोकस्य योनिं तं ओंकारं प्रणमाम्यहम् ॥

Verse 46

तारकं सर्वभूतानां नौरूपेण विराजितम् । संसारार्णवमग्नानां नमामि प्रणवं हरिम्

तारकं सर्वभूतानां नौकाकारं विराजितम् । संसारार्णवमग्नानां प्रणवं हरिं नमाम्यहम् ॥

Verse 47

सर्वलोकेषु वसते एकरूपेण नैकधा । धामकैवल्यरूपेण नमामि प्रणवं शिवम्

सर्वलोकेषु वसति एक एव न बहुधा । धामकैवल्यरूपेण प्रणवं शिवं नमाम्यहम् ॥

Verse 48

सूक्ष्मं सूक्ष्मतरं शुद्धं निर्गुणं गुणनायकम् । वर्जितं प्राकृतैर्भावैर्वेदस्थानं नमाम्यहम्

सूक्ष्मं सूक्ष्मतरं शुद्धं निर्गुणं गुणनायकम् । प्राकृतभाववर्जितं वेदस्थानं नमाम्यहम् ॥

Verse 49

देवदैत्यवियोगैश्च वर्जितं तुष्टिभिः सदा । दैवैश्च योगिभिर्ध्येयं तमोंकारं नमाम्यहम्

देवदैत्यवियोगकलहैर्विवर्जितं सदा तुष्टिसमन्वितम् । दैवैश्च योगिभिश्च ध्येयं तं प्रणवस्वरूपमोङ्कारं नमाम्यहम् ॥

Verse 50

व्यापकं विश्ववेत्तारं विज्ञानं परमं शुभम् । शिवं शिवगुणं शांतं वंदे प्रणवमीश्वरम्

व्यापकं विश्ववेत्तारं विज्ञानं परमं शुभम् । शिवं शिवगुणोपेतं शान्तं प्रणवमीश्वरं वन्दे ॥

Verse 51

यस्य मायां प्रविष्टास्तु ब्रह्माद्याश्च सुरासुराः । न विंदंति परं शुद्धं मोक्षद्वारं नमाम्यहम्

यस्य मायां प्रविष्टास्तु ब्रह्माद्याः सुरासुराः । न लभन्ते परं शुद्धं मोक्षद्वारं तमहं नमामि ॥

Verse 52

आनंदकंदाय विशुद्धबुद्धये शुद्धाय हंसाय परावराय । नमोऽस्तु तस्मै गणनायकाय श्रीवासुदेवाय महाप्रभाय

आनन्दकन्दाय विशुद्धबुद्धये शुद्धाय हंसाय परावराय । नमोऽस्तु तस्मै गणनायकाय श्रीवासुदेवाय महाप्रभवे ॥

Verse 53

श्रीपांचजन्येन विराजमानं रविप्रभेणापि सुदर्शनेन । गदाब्जकेनापि विराजमानं प्रभुं सदैनं शरणं प्रपद्ये

श्रीपाञ्चजन्येन विराजमानं रविप्रभेणापि सुदर्शनेन । गदाम्बुजाभ्यां च विराजमानं प्रभुं सदैनं शरणं प्रपद्ये ॥

Verse 54

यं वेदगुह्यं सगुणं गुणानामाधारभूतं सचराचरस्य । यं सूर्यवैश्वानरतुल्यतेजसं तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

यं वेदगुह्यं सगुणं गुणानामाधारभूतं सचराचरस्य । यं सूर्यवैश्वानरतुल्यतेजसं तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये ॥

Verse 55

क्षुधानिधानं विमलं सुरूपमानंदमानेन विराजमानम् । यं प्राप्य जीवंति सुरादिलोकास्तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

क्षुधानिधानं विमलं सुरूपमानंदमानेन विराजमानम् । यं प्राप्य जीवंति सुरादिलोकास्तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये ॥

Verse 56

तमोघनानां स्वकरैर्विनाशं करोति नित्यं परिकर्महेतुः । उद्द्योतमानं रविदीप्ततेजसं तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

तमोघनानां स्वकरैर्विनाशं करोति नित्यं परिकर्महेतुः । उद्द्योतमानं रविदीप्ततेजसं तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये ॥

Verse 57

यो भाति सर्वत्र रविप्रभावैः करोति शोषं च रसं ददाति । यः प्राणिनामंतरगः स वायुस्तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

यो भाति सर्वत्र रविप्रभावैः करोति शोषं च रसं ददाति । यः प्राणिनामंतरगः स वायुस्तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये ॥

Verse 58

स्वेच्छानुरूपेण स देवदेवो बिभर्ति लोकान्सकलान्महीपान् । संतारणे नौरिव वर्तते यस्तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

स्वेच्छानुरूपेण स देवदेवो बिभर्ति लोकान्सकलान्महीपान् । संतारणे नौरिव वर्तते यस्तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये ॥

Verse 59

अंतर्गतो लोकमयः सदैव पचत्यसौ स्थावरजंगमानाम् । स्वाहामुखो देवगणस्य हेतुस्तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

अन्तर्गतो लोकमयः स नित्यं स्थावरजङ्गमानां परिपाककर्ता। स्वाहामुखो देवगणस्य हेतुः तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये॥

Verse 60

रसैः सुपुण्यैः सकलैः सहैव पुष्णाति सौम्यो गुणदश्च लोके । अन्नानि योनिर्मल तेजसैव तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

रसैः सुपुण्यैः सकलैः सहैव पुष्णाति सौम्यो गुणदश्च लोके। अन्नानि योनिर्मलतेजसा स तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये॥

Verse 61

अस्त्येव सर्वत्र विनाशहेतुः सर्वाश्रयः सर्वमयः स सर्वः । विना हृषीकैर्विषयान्प्रभुंक्ते तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

अस्त्येव सर्वत्र विनाशहेतुः सर्वाश्रयः सर्वमयः स सर्वः। विना हृषीकैर्विषयान्प्रभुङ्क्ते तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये॥

Verse 62

जीवस्वरूपेण बिभर्ति लोकांस्ततः स्वमूर्तान्सचराचरांश्च । निष्केवलो ज्ञानमयः सुशुद्धस्तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

जीवस्वरूपेण बिभर्ति लोकान् स्वमूर्तिभिश्च सचराचरांश्च। निष्केवलो ज्ञानमयः सुशुद्धस्तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये॥

Verse 63

दैत्यांतकं दुःखविनाशमूलं शांतं परं शक्तिमयं विशालम् । यं प्राप्य देवा विनयं प्रयांति तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

दैत्यान्तकं दुःखविनाशमूलं शान्तं परं शक्तिमयं विशालम्। यं प्राप्य देवा विनयं प्रयान्ति तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये॥

Verse 64

सुखं सुखांतं सुखदं सुरेशं ज्ञानार्णवं तं मुनिपं सुरेशम् । सत्याश्रयं सत्यगुणोपविष्टं तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

सुखस्वरूपं सुखपर्यवसानं सुखप्रदं सुरेशं ज्ञानार्णवं मुनिपतिं सुरेशम् । सत्याश्रयं सत्यगुणनिष्ठं तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये ॥

Verse 65

यज्ञांगरूपं परमार्थरूपं मायान्वितं मापतिमुग्रपुण्यम् । विज्ञानमेकं जगतां निवासं तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

यज्ञाङ्गरूपं परमार्थरूपं मायासंयुक्तं जगतां पतिं पुण्यम् । विज्ञानमेकं जगतो निवासं तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये ॥

Verse 66

अंभोधिमध्ये शयनं हितस्य नागांगभोगे शयनं विशाले । श्रीपादपद्मद्वयमेव तस्य तद्वासुदेवस्य नमामि नित्यम्

अम्भोधिमध्ये शयनं हितस्य नागाङ्गभोगे शयनं विशाले । श्रीपादपद्मद्वयमेव तस्य तद्वासुदेवस्य नमामि नित्यम् ॥

Verse 67

पुण्यान्वितं शंकरमेव नित्यं तीर्थैरनेकैः परिसेव्यमानम् । तत्पादपद्मद्वयमेव तस्य श्रीवासुदेवस्य अघापहं तत्

पुण्यान्वितः शङ्कर एव नित्यं तीर्थैरनेकैः परिसेव्यमानः । तथापि तस्य श्रीवासुदेवस्य पादाम्बुजद्वयमेवाघापहम् ॥

Verse 68

पादांबुजं रक्तमहोत्पलाभमंभोजसल्लिंगजयोपयुक्तम् । अलंकृतं नूपुरमुद्रिकाभिः श्रीवासुदेवस्य नमामि नित्यम्

पादाम्बुजं रक्तमहोत्पलाभं पद्मशङ्खध्वजचिह्नयुक्तम् । नूपुरमुद्रिकया विभूषितं श्रीवासुदेवस्य नमामि नित्यम् ॥

Verse 69

देवैः सुसिद्धैर्मुनिभिः सदैव नुतं सुभक्त्या उरगाधिपैश्च । तत्पादपंकेरुहमेवपुण्यं श्रीवासुदेवस्य नमामि नित्यम्

देवैः सुसिद्धैर्मुनिभिः सदैव सुभक्त्या नुतं उरगाधिपैश्च । तस्य पुण्यं पादपङ्केरुहं श्रीवासुदेवस्य नित्यं नमामि ॥

Verse 70

यस्यापि पादांभसि मज्जमानाः पूता दिवं यांति विकल्मषास्ते । मोक्षं लभंते मुनयः सुतुष्टास्तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

यस्य पादाम्भसि मज्जमानाः पूता विकल्मषा दिवं यान्ति । सुतुष्टा मुनयोऽपि मोक्षं लभन्ते—तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये ॥

Verse 71

पादोदकं तिष्ठति यत्र विष्णोर्गंगादितीर्थानि सदैव तत्र । पिबंति येद्यापि सपापदेहास्ते यांति शुद्धाः सुगृहं मुरारेः

यत्र विष्णोः पादोदकं तिष्ठति तत्र गङ्गादितीर्थानि नित्यं सन्ति । ये पिबन्ति सपापदेहाः अपि ते शुद्धाः मुरारेः सुगृहं यान्ति ॥

Verse 72

पादोदकेनाप्यभिषिच्यमाना उग्रैश्च पापैः परिलिप्तदेहाः । ते यांति मुक्तिं परमेश्वरस्य तस्यैव पादौ सततं नमामि

पादोदकेनाप्यभिषिच्यमानाः उग्रपापैः परिलिप्तदेहाः । ते परमेश्वरस्य मुक्तिं यान्ति; तस्यैव पादौ सततं नमामि ॥

Verse 73

नैवेद्यमात्रेण सुभक्षितेन सुचक्रिणस्तस्य महात्मनस्तु । श्रीवाजपेयस्य फलं लभंते सर्वार्थयुक्ताश्च नरा भवंति

सुभक्षितेन नैवेद्यमात्रेण सुचक्रिणो महात्मनः । श्रीवाजपेयफलम् लभन्ते नराः, सर्वार्थयुक्ताश्च भवन्ति ॥

Verse 74

नारायणं तं नरकाधिनाशनं मायाविहीनं सकलं गुणज्ञम् । यं ध्यायमानाः सुगतिं प्रयांति तं वासुदेवं शरणं प्रपद्ये

नरकाधिपत्यनाशकं मायारहितं समग्रं सर्वगुणज्ञं नारायणं वासुदेवं तं शरणं प्रपद्ये; यं ध्यायन्तो जनाः सुगतिं प्राप्नुवन्ति।

Verse 75

यो वंद्यस्त्वृषिसिद्धचारणगणैर्देवैः सदा पूज्यते । यो विश्वस्य विसृष्टिहेतुकरणे ब्रह्मादिदेवप्रभुः । यः संसारमहार्णवे निपतितस्योद्धारको वत्सल । स्तस्यैवापि नमाम्यहं सुचरणौ भक्त्या वरौ पावनौ

ऋषिसिद्धचारणगणैर्देवैश्च सदा वन्द्यः पूज्यश्च, विश्वसृष्टिहेतौ ब्रह्मादिदेवप्रभुः, संसारमहार्णवे पतितस्य वत्सल उद्धारकः—तस्य सुचरणौ वरौ पावनौ भक्त्या अहं नमामि।

Verse 76

यो दृष्टो मखमंडपे सुरगणैः श्रीवामनः सामगः । सामोद्गीतकुतूहलः सुरगणैस्त्रैलोक्य एकः प्रभुः । कुर्वंतं नयनेक्षणैः शुभकरैर्निष्पापतां तद्बले । स्तस्याहं चरणारविंदयुगलं वंदे परं पावनम्

मखमण्डपे सुरगणैर्दृष्टः श्रीवामनः सामगः, सामोद्गीतकुतूहलैः सुरगणैः त्रैलोक्यैकः प्रभुः; शुभकरैर्नयनेक्षणैः स्वबलेन निष्पापतां ददत्—तस्य परं पावनं चरणारविन्दयुगलं अहं वन्दे।

Verse 77

राजंतं द्विजमंडले मखमुखे ब्रह्मश्रियाशोभितं । दिव्येनापि सुतेजसा करमयं यं चेंद्रनीलोपमम् । देवानां हितकाम्यया सुतनुजं वैरोचनस्यापि तं । याचंतं मम दीयतां त्रिपदकं वंदे प्रभुं वामनम्

द्विजमण्डले मखमुखे राजन्तं ब्रह्मश्रियाशोभितं, दिव्यसुतेजसा करमयं इन्द्रनीलोपमं तनुं धारयन्तं; देवानां हितकाम्यया वैरोचनसुतं प्रभुं वामनं, “मम दीयतां त्रिपदकं” इति याचन्तं वन्दे।

Verse 78

तं द्रष्टुं रविमंडले मुनिगणैः संप्राप्तवंतं दिवं । चंद्रार्कास्तमयांतरे किल पदा संच्छादयंतं तदा । तस्यैवापि सुचक्रिणः सुरगणाः प्रापुर्लयं सांप्रतं । का ये विश्वविकोशकेतमतुलं नौमि प्रभोर्विक्रमम्

तं द्रष्टुं मुनिगणाः रविमण्डले दिवं संप्राप्तवन्तः; चन्द्रार्कास्तमयान्तरे तदा पादैः सर्वं संच्छादयन्तं इव; तस्य सुचक्रिणः प्रभोः पुरतः सुरगणाः सांप्रतं लयं प्रापुः—तस्यातुलं विक्रमं विश्वविकोशकेतुमहं कथं नौमि?

Verse 98

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रेऽष्टनवतितमोऽध्यायः

इति श्रीपद्मपुराणस्य भूमिखण्डे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रवर्णनेऽष्टनवतितमोऽध्यायः समाप्तः।