Rig Veda 9.68.3: Mandala 9, Sukta 68, Mantra 3

Sukta 9.68

Devata: Soma Pavamāna

Chandas: Trishtubh (probable; requires verification)

Samhita Patha (Devanagari)

वि यो ममे यम्या संयती मदः साकंवृधा पयसा पिन्वदक्षिता । मही अपारे रजसी विवेविददभिव्रजन्नक्षितं पाज आ ददे ॥

Sanskrit recitationRig Veda 9.68.3

Transliteration

ví yó mamé yamyā́ saṃyatī́ mádaḥ sākáṃvṛdhā́ páyasā pinvád ákṣitā | mahī́ apāré rájasī vívevidad abhívrájan ákṣitaṃ pā́ja ā́ dade ||

Translation

Тот, кто раздвигает и отмеряет две сопряжённые, двойственные миры, — его экстаз (mada) возрастает вместе, набухая молоком полноты, неиссякаемый. Он находит два великих безбрежных пространства; выступая вперёд, он принимает в себя неистощимую силу света (pājas).

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वि: apart, forth (prefix)
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग)

• यः: who
• यः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ममे: has roared / resounded
• ममे: Kartā
• Type: Verb
• Root: मम् (धातु, ‘मम्/मम’ = शब्दाय/हर्षे; परस्मै)

• यम्याः: of Yamī / of the Yamī (sister of Yama)
• यम्याः: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: यम्या (प्रातिपदिक; ‘यम्य’ = यम-सम्बन्धिनी/यमस्य भगिनी इति वैदिक-नाम)

• संयती: striving together, contending
• संयती: Kartā (विशेषणरूपेण)
• Type: Participle/Adjective
• Root: सम्-यत् (धातु) → संयती (वर्तमान-कृदन्त/स्त्री)

• मदः: intoxication, exhilaration
• मदः: Kartā
• Type: Noun
• Root: मद (प्रातिपदिक)

• साकम्: together
• साकम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: साकम् (अव्यय)

• वृधा: abundantly, mightily
• वृधा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वृधा (अव्यय)

• पयसा: with milk / with sap
• पयसा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: पयस् (प्रातिपदिक)

• पिन्वत्: makes swell, invigorates
• पिन्वत्: Kartā
• Type: Verb
• Root: पिव्/पि (धातु; वैदिक ‘पिन्व’ = पिन्वति ‘to swell, make abound, invigorate’)

• अक्षितः: unperishing, undecaying
• अक्षितः: Kartā (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-क्षि (उपसर्ग-निषेध + √क्षि ‘to perish’) → अक्षित (कृदन्त)

• मही: the great (one); great power/earth
• मही: Kartā
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक)

• अपारे: in the boundless
• अपारे: Adhikaraṇa
• Type: Adjective
• Root: अ-पार (प्रातिपदिक) → अपार (विशेषण)

• रजसी: in the two regions/realms (heaven & earth)
• रजसी: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)

• वि: apart, widely (prefix)
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग)

• वेवितत्: has found out, has discovered
• वेवितत्: Kartā
• Type: Verb
• Root: वि-विद् (धातु) → वेवित (लिट्-रूप/परफेक्ट-स्टेम) + त्

• अभिव्रजन्: moving toward, advancing
• अभिव्रजन्: Kartā
• Type: Participle
• Root: अभि-√व्रज् (धातु) → अभिव्रजत् (वर्तमान-कृदन्त)

• अक्षितम्: imperishable
• अक्षितम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: अ-क्षि → अक्षित (कृदन्त)

• पाजः: strength, vigor, might
• पाजः: Karma
• Type: Noun
• Root: पाजस् (प्रातिपदिक)

• आ: unto, toward (prefix)
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग)

• ददे: has given, has placed
• ददे: Kartā
• Type: Verb
• Root: दा (धातु; परस्मै) → ददे (लिट्)