Rig Veda 7.10.5: Mandala 7, Sukta 10, Mantra 5

Sukta 7.10

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Agni (Hotṛ, Dūta)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

मन्द्रं होतारमुशिजो यविष्ठमग्निं विश ईळते अध्वरेषु । स हि क्षपावाँ अभवद्रयीणामतन्द्रो दूतो यजथाय देवान् ॥

Transliteration

mandráṃ hotā́ram uśíjo yáviṣṭham agníṃ víśa īḷate adhvaréṣu | sá hí kṣapā́vām̐ abhavad rayīṇā́m atándro dūtó yájathāya devā́n ||

Translation

Народы в жертвенных обрядах славят Агни — радостного Хотара, усердного, самого юного. Ибо он стал владыкой изобилий сквозь ночи, неутомимым вестником для совершения жертвоприношения богам.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• मन्द्रम्: gladdening, pleasant
• मन्द्रम्: कर्म (ईळते इति) / विशेषणम् (होतारम्)
• Type: Adjective
• Root: मन्द्र-

• होतारम्: the Hotar-priest (invoker)
• होतारम्: कर्म (ईळते)
• Type: Noun
• Root: होतृ- (√हु ‘यज्/आह्वान’)

• उशिजः: the Ushij-s (worshippers/priests)
• उशिजः: कर्तृ (ईळते)
• Type: Noun
• Root: उशिज्-

• यविष्ठम्: the youngest (most youthful)
• यविष्ठम्: कर्म (ईळते) / विशेषणम् (अग्निम्)
• Type: Adjective
• Root: यविष्ठ- (युव- ‘young’ + -इष्ठ superl.)

• अग्निम्: Agni (fire-god)
• अग्निम्: कर्म (ईळते)
• Type: Noun
• Root: अग्नि-

• विशः: the clans/peoples
• विशः: कर्तृ (ईळते)
• Type: Noun
• Root: विश्-

• ईळते: praise, invoke
• ईळते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √ईळ् (ईड्) ‘स्तु/प्रार्थ’

• अध्वरेषु: in the sacrifices
• अध्वरेषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अध्वर-

• सः: he
• सः: कर्तृ (अभवत्)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (स-)

• हि: for, indeed
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि

• क्षपावान्: possessing nights; vigilant through the nights
• क्षपावान्: कर्तृ-विशेषणम् (सः)
• Type: Adjective
• Root: क्षपावन्त्- (क्षपा- ‘night’ + -वन्)

• अभवत्: became, was
• अभवत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √भू

• रयीणाम्: of riches
• रयीणाम्: सम्बन्ध (क्षपावान्/दूतः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: रयि-

• अतन्द्रः: untiring, unwearied
• अतन्द्रः: कर्तृ-विशेषणम् (सः)
• Type: Adjective
• Root: अतन्द्र- (a- + तन्द्र ‘sloth’)

• दूतः: messenger
• दूतः: कर्तृ (अभवत्) / अपपद-विशेषणम् (सः)
• Type: Noun
• Root: दूत-

• यजथाय: for the act of worship/sacrifice
• यजथाय: सम्प्रदान (उद्देश्य)
• Type: Noun
• Root: यजथ- (√यज्; ‘worship/rite’)

• देवान्: the gods
• देवान्: कर्म (दूतः— ‘to/for the gods’ as goal; also object of यजथ-)
• Type: Noun
• Root: देव-