Rig Veda 6.49.9: Mandala 6, Sukta 49, Mantra 9

Sukta 6.49

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (assumed)

Devata: Agni as Hotṛ invoking Tvāṣṭṛ (dual focus: Agni/Tvāṣṭṛ)

Chandas: Tr̥ṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

प्रथमभाजं यशसं वयोधां सुपाणिं देवं सुगभस्तिमृभ्वम् । होता यक्षद्यजतं पस्त्यानामग्निस्त्वष्टारं सुहवं विभावा ॥

Transliteration

prathamabhā́jaṃ yaśásaṃ vayodhā́ṃ supā́ṇiṃ deváṃ sugábhastim ṛ́bhvam | hótā yakṣad yájatam pastyā́nām agnístváṣṭāraṃ suhávaṃ vibhā́vā ||

Translation

Пусть Агни, светозарный, как Хотар, совершит жертвоприношение Тваштару — первому уделителю, славному, утверждающему жизненные силы; богу с добрыми руками и прекрасной хваткой, Рибху, достойному благого призывания для обителей нашего бытия.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• प्रथमभाजम्: the first sharer/first portioned one
• प्रथमभाजम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: प्रथम- + भाज (प्रातिपदिक: भाज ‘भाग/भाजन’)

• यशसम्: glorious, famed
• यशसम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: यशस् (प्रातिपदिक)

• वयोधाम्: abode/support of life (vital power)
• वयोधाम्: कर्म
• Type: Noun (compound epithet)
• Root: वयस् + धामन् (समास: वयो-धामन्)

• सुपाणिम्: having good hands
• सुपाणिम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सु- + पाणि (समास)

• देवम्: the god
• देवम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• सुगभस्तिम्: with good grasp/with fair rays
• सुगभस्तिम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सु- + गभस्ति (प्रातिपदिक: गभस्ति ‘हस्त/किरण’)

• ऋभ्वम्: R̥bhú (the skillful one)
• ऋभ्वम्: कर्म
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: ऋभु (प्रातिपदिक)

• होता: the Hotṛ-priest
• होता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: होतृ (प्रातिपदिक)

• यक्षत्: should worship / worships (invokes)
• यक्षत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: यज् (धातु) → यक्षत् (विधिलिङ्/आज्ञार्थे injunctive-like aorist usage in Vedic)

• यजतम्: worthy of sacrifice
• यजतम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: यजत (प्रातिपदिक; ‘पूज्य/यजनीय’)

• पस्त्यानाम्: of the dwellings/homes
• पस्त्यानाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: पस्त्य (प्रातिपदिक: ‘गृह/निवास’)

• अग्निः: Agni
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• त्वष्टारम्: Tvaṣṭṛ (the divine artisan)
• त्वष्टारम्: कर्म
• Type: Noun (deity)
• Root: त्वष्टृ (प्रातिपदिक)

• सुहवम्: easy to invoke
• सुहवम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सु- + हव (प्रातिपदिक: हव ‘आह्वान’)

• विभावा: the radiant one / widely shining
• विभावा: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: वि- + भावा (प्रातिपदिक: ‘दीप्ति/प्रभा’; epithet)