Rig Veda 6.49.8: Mandala 6, Sukta 49, Mantra 8

Sukta 6.49

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (assumed for RV 6.49)

Devata: Pūṣan

Chandas: Tr̥ṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

पथस्पथः परिपतिं वचस्या कामेन कृतो अभ्यानळर्कम् । स नो रासच्छुरुधश्चन्द्राग्रा धियंधियं सीषधाति प्र पूषा ॥

Recitation with translationRig Veda 6.49.8

Transliteration

pathás-pathaḥ pári-patiṃ vacasyā́ kā́mena kṛtó abhí ānaḷ arkam | sá no rāsac churúdhaś candrā́grā dhíyaṃ-dhiyaṃ sīsadhāti prá pūṣā́ ||

Translation

По тропе за тропой — Пу́шан, обходящий кругом, владыка путей, хранитель дорог, побуждённый желанием души, да приблизит к нам этот гимн. Да дарует он нам сияющие потоки, чьё преддверие светозарно, и да приведёт в движение мысль за мыслью — к поступи вперёд.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• पथः: of the path
• पथः: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पथ (प्रातिपदिक) < PIE *pent(h)-

• पथः: of the path
• पथः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: पथ (प्रातिपदिक)

• परिपतिम्: the lord/guardian (of the ways)
• परिपतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: परि-पति (प्रातिपदिक; ‘lord/guardian going around’)

• वचस्या: to be praised with speech / worthy of invocation
• वचस्या: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: वचस् (प्रातिपदिक) + य (तद्धित/विशेषण-निर्माण) → वचस्य (adj.)

• कामेन: with desire / by wish
• कामेन: करण
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)

• कृतः: made, fashioned
• कृतः: कर्तृ/कर्म-सम्बन्ध (सन्दर्भानुसार)
• Type: Participle
• Root: कृ (धातु) → कृत (कृदन्त; भूतकृदन्त/PPP)

• अभ्यानळर्कम्: (uncertain Vedic form) a hymn/chant of approach (approx.)
• अभ्यानळर्कम्: कर्म (सम्भाव्यं)
• Type: Noun (uncertain) / Kṛdanta (uncertain)
• Root: अभि-आ-नृक्/नर्क्? (पाठभेद/दुर्लभ-रूप); समास/कृदन्त-रूपम्

• सः: he
• सः: कर्ता
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नः: to us / our
• नः: सम्प्रदान (if ‘to us’) / सम्बन्ध (if ‘of us’)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• रासत्: may he give
• रासत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: रा (धातु ‘to give’)

• शुरुधः: helps, protections
• शुरुधः: कर्म
• Type: Noun
• Root: शुरुध्/शुरुधस् (प्रातिपदिक; वैदिक ‘aid, help, protection’)

• चन्द्राग्राः: bright-tipped / shining-fronted
• चन्द्राग्राः: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: चन्द्र + अग्र (समास; ‘having bright/gleaming points/fronts’)

• धियम्: thought, insight
• धियम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक)

• धियम्: thought (again: each thought)
• धियम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक)

• सीषधाति: sets in motion / furthers
• सीषधाति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सीषध् (धातु; वैदिक ‘to set in motion, to further, to prosper/strengthen’)

• प्र: forth, forward
• प्र: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/निपात)

• पूषा: Pūṣan (the god)
• पूषा: कर्ता
• Type: Noun (proper)
• Root: पूषन् (देवनाम-प्रातिपदिक)