Rig Veda 4.51.5: Mandala 4, Sukta 51, Mantra 5

Sukta 4.51

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Uṣas

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

यूयं हि देवीॠतयुग्भिरश्वैः परिप्रयाथ भुवनानि सद्यः । प्रबोधयन्तीरुषसः ससन्तं द्विपाच्चतुष्पाच्चरथाय जीवम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 4.51.5

Transliteration

yūyáṃ hí devīr ṛtá-yugbhir áśvaiḥ pari-prayā́tha bhúvanāni sadyáḥ | pra-bodháyantīr uṣasaḥ sásantaṃ dvipā́c cátuṣpāc caráthāya jīváṃ ||

Translation

Ибо вы, о богини, с конями, впряжёнными в Риту (ṛtá), мгновенно обходите миры. Пробуждая спящего, о Ушасы, вы приводите в движение всякую жизнь — двуногую и четвероногую — к её пути.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यूयम्: you (all)
• यूयम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हि: indeed, for
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• देवीः: goddesses (O divine ones)
• देवीः: कर्तृ (यूयम् के विशेषण/सम्बोधन-भाव)
• Type: Noun
• Root: देवी (देव-प्रातिपदिक, स्त्री)

• ऋतयुग्भिः: with truth-yoked (horses/teams)
• ऋतयुग्भिः: करण
• Type: Adjective
• Root: ऋत-युग् (समास: ऋत + युग् ‘योक्/युग्’)

• अश्वैः: with horses
• अश्वैः: करण
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)

• परि: around, all about
• परि: —
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• प्रयाथ: you go/drive forth
• प्रयाथ: क्रिया
• Type: Verb
• Root: या (धातु) + प्र (उपसर्ग)

• भुवनानि: the worlds, beings/realms
• भुवनानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक; √भू से)

• सद्यः: immediately, at once
• सद्यः: अधिकरण (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यः (अव्यय)

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• बोधयन्तीः: awakening, rousing
• बोधयन्तीः: कर्तृ (देवीः/उषसः का विशेषण)
• Type: Participle
• Root: √बुध् (धातु) → बोधयति (णिच्-प्रयोग)

• उषसः: the Dawns
• उषसः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: उषस् (प्रातिपदिक)

• ससन्तम्: the sleeping one
• ससन्तम्: कर्म (बोधयन्तीः का)
• Type: Participle
• Root: √सस्/संस् (धातु; ‘सोना/श्वसना/गमन’ अर्थ-परम्परा; यहाँ ‘शयनस्थ’/‘निद्रित’ भाव)

• द्विपात्: the two-footed (humans)
• द्विपात्: कर्म (जीवम् का विशेषण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: द्वि-पाद् (समास)

• चतुष्पात्: the four-footed (animals)
• चतुष्पात्: कर्म (जीवम् का विशेषण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: चतुर्-पाद् (समास)

• चरथाय: for moving about, for activity
• चरथाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: चरथ (प्रातिपदिक; ‘चलन/गमन’)

• जीवम्: the living (creature), life
• जीवम्: कर्म (बोधयन्तीः का)
• Type: Adjective/Noun
• Root: जीव (प्रातिपदिक; √जीव्)