Rig Veda 3.61.7: Mandala 3, Sukta 61, Mantra 7

Sukta 3.61

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (continuation within Maṇḍala 3 collection)

Devata: Composite: Ṛta as ground; Mitra–Varuṇa as upholders; the ‘Bull’ as the entering power (often solar/Agni/Indra-like force depending on hymn context)

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm by metrical scan)

Samhita Patha (Devanagari)

ऋतस्य बुध्न उषसामिषण्यन्वृषा मही रोदसी आ विवेश । मही मित्रस्य वरुणस्य माया चन्द्रेव भानुं वि दधे पुरुत्रा ॥

Sanskrit recitationRig Veda 3.61.7

Transliteration

ṛtásya budhná uṣásām iṣaṇyán vṛ́ṣā mahī́ ródasī ā́ viveśa | mahī́ mitrásya váruṇasya māyā́ candréva bhānúṃ ví dadhē purutrā́ ||

Translation

От основания ṛta, побуждая зори, могучий Бык входит в великое Небо-и-Землю. Велика творящая māyā Митры и Варуны: как Луна, она располагает свет во многих местах, широко раздавая луч.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ऋतस्य: of ṛta (cosmic order/true law)
• ऋतस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक) < √ऋ (गतौ/ऋ-धातु, ‘to go; order’)

• बुध्नः: the foundation/base
• बुध्नः: कर्तृ (with verb ‘आ विवेश’)
• Type: Noun
• Root: बुध्न (प्रातिपदिक) ‘bottom, base, foundation’

• उषसाम्: of the dawns
• उषसाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: उषस् (प्रातिपदिक) ‘dawn’

• इषण्यन्: impelling/urging onward
• इषण्यन्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Participle (Adjectival) / Kṛdanta
• Root: √इष् (इष गतौ/इच्छायाम्; ‘to impel, seek’) → इषण्यत्/इषण्यन् (वर्तमान कृदन्त)

• वृषा: the bull (vigorous one)
• वृषा: कर्तृ-विशेषण
• Type: Noun (used adjectivally)
• Root: वृषन्/वृष (प्रातिपदिक) ‘bull; male; vigorous one’

• मही: great
• मही: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: मही (प्रातिपदिक) ‘great (f.)’

• रोदसी: the two worlds (heaven and earth)
• रोदसी: कर्म
• Type: Noun (dual) / Dvandva
• Root: रोदसी (प्रातिपदिक) ‘heaven-and-earth’

• आ: into, towards
• आ: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• विवेश: entered
• विवेश: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √विश् (प्रवेशने) with vi- + ā- → विवेश

• मही: great
• मही: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: मही (प्रातिपदिक) ‘great (f.)’

• मित्रस्य: of Mitra
• मित्रस्य: सम्बन्ध
• Type: Proper Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक) ‘Mitra’

• वरुणस्य: of Varuṇa
• वरुणस्य: सम्बन्ध
• Type: Proper Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक) ‘Varuṇa’

• माया: the wondrous power
• माया: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: माया (प्रातिपदिक) ‘power, artifice, wondrous skill’

• चन्द्रा: shining, moonlike
• चन्द्रा: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक) ‘shining, moon-like’

• इव: like, as
• इव: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात, उपमा)

• भानुम्: radiance/beam
• भानुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: भानु (प्रातिपदिक) ‘light, beam, radiance’

• वि: apart, forth, widely
• वि: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग)

• दधे: has placed/has set
• दधे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √धा (धारणे/स्थापने) with vi- → दधे

• पुरुत्रा: in many places, widely
• पुरुत्रा: अधिकरण (adverbial locus/distribution)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरुत्रा (अव्यय) < पुरु ‘many’ + -त्रा (locative-adverbial)