Rig Veda 3.53.11: Mandala 3, Sukta 53, Mantra 11

Sukta 3.53

Rishi: Viśvāmitra (Kauśika)

Devata: Indra (implicit through Vṛtra-slaying), with Sudās as human focus

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

उप प्रेत कुशिकाश्चेतयध्वमश्वं राये प्र मुञ्चता सुदासः । राजा वृत्रं जङ्घनत्प्रागपागुदगथा यजाते वर आ पृथिव्याः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 3.53.11

Transliteration

úpa préta kuśikāś cetáyadhvam áśvaṃ rāyé prá muñcatā sudā́saḥ | rājā́ vṛtráṃ jaṅghanat prā́g apā́g úd ag áthā yajāte váre ā́ pṛthivyā́ḥ ||

Translation

Вперёд ступайте, о Кушики; пробудите своё разумение; отпустите коня к изобилию — о Судасы. Царь поразил Вритру, преграждающего, — вперёд, назад, вверх; и тогда он совершает жертву ради избранного дара из земной широты.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• उप: near, up; (as preverb) forth
• उप: —
• Type: Indeclinable
• Root: उप (उपसर्ग/निपात)

• प्रेत: go forth!
• प्रेत: —
• Type: Verb
• Root: इ (धातु) + प्र (उपसर्ग)

• कुशिकाः: the Kuśikas (clan/people)
• कुशिकाः: Kartā (सम्बोधनार्थे/आह्वान) तथा कर्तृ-सम्बन्धः
• Type: Noun
• Root: कुशिक (प्रातिपदिक)

• चेतयध्वम्: take notice!, be alert!, rouse yourselves
• चेतयध्वम्: —
• Type: Verb
• Root: चित्/चेत् (धातु ‘to perceive/notice/rouse’)

• अश्वम्: the horse
• अश्वम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)

• राये: for wealth
• राये: Sampradāna (उद्देश्य/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: राय्/रायि (प्रातिपदिक) ‘wealth’

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/निपात)

• मुञ्चत: release!, let loose!
• मुञ्चत: —
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु ‘to release/let go’) + प्र (उपसर्ग)

• सुदासाः: the Sudāsas (followers of Sudās / Sudās’ men)
• सुदासाः: Kartā (आज्ञार्थक क्रियायाः कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुदास (प्रातिपदिक; नाम)

• राजा: the king
• राजा: Kartā
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)

• वृत्रम्: Vṛtra (the obstructor)
• वृत्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक)

• जङ्घनत्: he smote, struck down
• जङ्घनत्: —
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु ‘to strike/kill’) with intensive/reduplicated stem जङ्घन्-

• प्राक्: eastward/forward
• प्राक्: Adhikaraṇa (दिशा/देश)
• Type: Indeclinable
• Root: प्राञ्च्/प्राक् (अव्यय)

• अपाक्: westward/backward
• अपाक्: Adhikaraṇa (दिशा)
• Type: Indeclinable
• Root: अपाञ्च्/अपाक् (अव्यय)

• उदक्: northward/upward
• उदक्: Adhikaraṇa (दिशा)
• Type: Indeclinable
• Root: उदञ्च्/उदक् (अव्यय)

• अथा: then, thereafter
• अथा: —
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)

• यजाते: he worships/sacrifices
• यजाते: —
• Type: Verb
• Root: यज् (धातु ‘to worship/sacrifice’)

• वरः: the chosen (place)/boon
• वरः: Kartā/Adhikaraṇa (सन्दर्भानुसार: ‘the chosen place/boon’ as subject or locus)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक) ‘choice/boon; enclosure/space’ (RV usage varies)

• आ: to, unto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• पृथिव्याः: of the earth
• पृथिव्याः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)