Rig Veda 3.33.2: Mandala 3, Sukta 33, Mantra 2

Sukta 3.33

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (Kauśika)

Devata: Vipāṭ and Śutudrī (as river powers under Indra’s impulsion)

Chandas: Jagatī

Samhita Patha (Devanagari)

इन्द्रेषिते प्रसवं भिक्षमाणे अच्छा समुद्रं रथ्येव याथः । समाराणे ऊर्मिभिः पिन्वमाने अन्या वामन्यामप्येति शुभ्रे ॥

Transliteration

índreṣite prasaváṃ bhíkṣamāṇe ácchā samudráṃ rathyéva yāthaḥ | samārāṇé ūrmíbhiḥ pínvamāne anyā́ vām anyā́m ápy eti śubhre ||

Translation

Побуждаемые Индрой, прося даровать им порыв и продвижение, вы идёте к океану, словно две колесницы по царской дороге. Встречаясь, вздуваясь волнами, вы набираете силу; и одна светлая струя приближается к другой, стремясь слиться в единый поток.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इन्द्रे॑षिते: when/under the impulse sent by Indra
• इन्द्रे॑षिते: Adhikaraṇa (स्थितिः/निमित्त-आधारः: ‘इन्द्र-प्रेरणे’)
• Type: Adjective (past passive participle used adjectivally)
• Root: इन्द्र- + इषित (√इष् ‘प्रेरणे’ का क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त) अथवा √इष्/√इष्-प्रेरण

• प्रस॒वम्: the onward impulse / setting in motion
• प्रस॒वम्: Karma
• Type: Noun
• Root: प्रसव- (प्र + √सू ‘प्रसवे/जनने’ → प्रसव)

• भिक्ष॑माणे: (you two) begging/entreating
• भिक्ष॑माणे: Kartā
• Type: Verb (participle)
• Root: √भिक्ष् ‘याचने’

• अच्छा॑: towards
• अच्छा॑: Adhikaraṇa (गत्यर्थ-उपपद: ‘towards’)
• Type: Indeclinable
• Root: अच्छा (निपात)

• समु॒द्रम्: the sea / ocean
• समु॒द्रम्: Karma (गन्तव्य)
• Type: Noun
• Root: समुद्र-

• र॒थ्ये॑: as on a chariot-road / like a chariot (in course)
• र॒थ्ये॑: Karaṇa (उपमान-प्रकारेण)
• Type: Adjective
• Root: रथ्य- (रथ + यत्; ‘रथ-सम्बन्धी/रथ-मार्गीय’)

• इव: like
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• याथः: you two go / you two proceed
• याथः: Kartā
• Type: Verb
• Root: √या ‘गत्यर्थे’

• स॒मा॒रा॒णे: in the encounter / in the confluence (of the streams)
• स॒मा॒रा॒णे: Adhikaraṇa
• Type: Noun (locative) / verbal-noun
• Root: सम्-आ-√रि/√अर्? (समाराण- ‘संयुद्ध/प्रतिस्पर्धा/समागम’ अर्थे; वैदिक पद)

• ऊ॒र्मिभिः: with waves / surges
• ऊ॒र्मिभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: ऊर्मि-

• पिन्व॑माने: (you two) swelling / being made to swell
• पिन्व॑माने: Kartā (सह-कर्तृ: नद्यौ)
• Type: Verb (participle)
• Root: √पिव्/√पिन् ‘प्रीणने/वर्धने’ (पिन्वते)

• अ॒न्या: one (of the two)
• अ॒न्या: Kartā
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य-

• वाम्: of you two / you two
• वाम्: Sampradāna/Adhikaraṇa (सम्बन्धार्थे: ‘of you two’)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (द्वितीया/षष्ठी द्विवचन: वाम्)

• अ॒न्याम्: the other (one)
• अ॒न्याम्: Karma
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य-

• अपि: also / further
• अपि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अपि

• एति: goes / approaches
• एति: Kartā
• Type: Verb
• Root: √इ ‘गत्यर्थे’

• शुभ्रे: O bright/gleaming (two)
• शुभ्रे: Sambodhana
• Type: Adjective (vocative)
• Root: शुभ्र-