Rig Veda 2.10.3: Mandala 2, Sukta 10, Mantra 3

Sukta 2.10

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

उत्तानायामजनयन्त्सुषूतं भुवदग्निः पुरुपेशासु गर्भः । शिरिणायां चिदक्तुना महोभिरपरीवृतो वसति प्रचेताः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 2.10.3

Transliteration

uttānā́yām ajanayan suṣū́taṃ bhúvad agníḥ puru-péśāsu gárbhaḥ | śíriṇāyāṃ cid aktúnā máhobhir áparīvṛto vasati prá-cetāḥ ||

Translation

В распростираемой (земле) они породили благорождённого: Агни стал зародышем во множестве обликов. Даже в твёрдой почве — ночью и великими силами — сознательный обитает, не покрытый, бодрствующий к пути.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• उत्तानायाम्: in/at the outstretched (place/position)
• उत्तानायाम्: अधिकारण
• Type: Noun/Adjective (used substantively)
• Root: उत्तान (प्रातिपदिक)

• अजनयन्: they generated/produced
• अजनयन्: कर्तृ (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (जनने)

• सुषूतम्: well-born, well-begotten
• सुषूतम्: कर्म
• Type: Adjective (past participial)
• Root: सु- + √सू (प्रसवे) → सुषूत (कृदन्त-भूतकर्मणि/विशेषण)

• भुवत्: being, coming into being
• भुवत्: क्रियाविशेषण (भाव)
• Type: Verb (participial form used predicatively)
• Root: √भू (भवने)

• अग्निः: Agni (fire-god)
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• पुरुपेशासु: in/among many forms (or adornments)
• पुरुपेशासु: अधिकारण
• Type: Adjective (compound) used with locative plural
• Root: पुरु- + पेशस् (प्रातिपदिक; ‘form/ornament/appearance’)

• गर्भः: embryo, germ; the one conceived
• गर्भः: कर्तृ/सम्बन्ध (अग्नेः)
• Type: Noun
• Root: गर्भ (प्रातिपदिक)

• शिरिणायाम्: in/on the stone (stony place)
• शिरिणायाम्: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: शिरिणा (प्रातिपदिक; RV: ‘stone/rocky (place), stony bed’)

• चित्: even, indeed
• चित्: सम्बन्ध (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्यय)

• अक्तुना: by/with the night (darkness)
• अक्तुना: करण
• Type: Noun
• Root: अक्तु (प्रातिपदिक; ‘night/darkness’)

• महःभिः: with great powers/might
• महःभिः: करण
• Type: Noun
• Root: महि/महस् (प्रातिपदिक; ‘greatness, might’)

• अपरीवृतः: not enclosed, unobstructed
• अपरीवृतः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective (past participle)
• Root: अ- + परि-√वृत् (वरणे/आवरणे) → अपरीवृत (कृदन्त)

• वसति: dwells, abides
• वसति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वस् (निवासे)

• प्रचेताः: the wise one, the foreknower
• प्रचेताः: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: प्र-चेतस् (प्रातिपदिक; ‘foreknowing, wise, provident’)