Rig Veda 1.155.2: Mandala 1, Sukta 155, Mantra 2

Sukta 1.155

Rishi: Dīrghatamas Aucathya

Devata: Indra–Viṣṇu

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

त्वेषमित्था समरणं शिमीवतोरिन्द्राविष्णू सुतपा वामुरुष्यति । या मर्त्याय प्रतिधीयमानमित्कृशानोरस्तुरसनामुरुष्यथः ॥

Transliteration

tveṣam itthā samaraṇaṃ śimīvator indrāviṣṇū sutapā vām uruṣyati | yā martyāya pratidhīyamānam it kṛśānor astur asanām uruṣyathaḥ ||

Translation

Воистину грозно сражение вас двоих, стремительных Сил, о Индра и Вишну; сомопийца расширяет для вас безопасный путь. И когда для смертного враждебная мощь выставлена против него, даже от пламени огня и от натиска вы двое храните и делаете проход широким.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वेषम्: fierce, impetuous
• त्वेषम्: Karma (विशेष्य-सम्बन्धेन ‘समरणम्’)
• Type: Adjective
• Root: त्वेष (प्रातिपदिक) < √त्विष् (दीप्तौ)

• इत्था: thus, in this manner
• इत्था: (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: इत्था (अव्यय)

• समरणम्: encounter, battle, conflict
• समरणम्: Karma
• Type: Noun
• Root: समरण (प्रातिपदिक) < √स्मृ (स्मरणे)

• शिमीवतॊः: of the two strong/energetic ones
• शिमीवतॊः: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the two vigorous/strong ones’
• Type: Adjective
• Root: शिमीवत् (प्रातिपदिक)

• इन्द्राविष्णू: Indra and Viṣṇu
• इन्द्राविष्णू: Kartā
• Type: Noun (dual deity name)
• Root: इन्द्र + विष्णु (प्रातिपदिक-द्वन्द्व)

• सुतपा: of good/strong austerity (ardent)
• सुतपा: Kartā (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: सु-तपस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय)

• वाम्: for you two / of you two
• वाम्: सम्प्रदान/सम्बन्ध (contextual: ‘for you two / of you two’)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• उरुष्यति: protects, saves, gives wide protection
• उरुष्यति: (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √उरुष्य (रक्षणे/पालने; denominative from उरु ‘wide, ample’)

• या: she who / which
• या: Kartā (अन्वयेन ‘या … उरुष्यथः’)
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• मर्त्याय: for the mortal
• मर्त्याय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)

• प्रतिधीयमानम्: being set/placed in opposition; being presented/put forward
• प्रतिधीयमानम्: Karma (यत् ‘या’ द्वारा रक्ष्य-वस्तु)
• Type: Participle
• Root: प्रति-√धा (धारणे/निधाने) + शानच्

• इत्: indeed, just
• इत्: (निपात; बलार्थ/निश्चयार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात)

• कृशानॊः: of Kṛśānu (a hostile being/archer in Vedic myth)
• कृशानॊः: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of Kṛśānu’
• Type: Noun
• Root: कृशानु (प्रातिपदिक)

• अस्तु: let there be
• अस्तु: (आशीर्वचन/विधि)
• Type: Verb
• Root: √अस् (भू)

• तुरसनाम्: swift help/aid; deliverance
• तुरसनाम्: Karma (यत् ‘अस्तु’ इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: तुरसन (प्रातिपदिक)

• उरुष्यथः: you two protect, you two save
• उरुष्यथः: (मुख्यक्रिया; कर्ता = इन्द्राविष्णू)
• Type: Verb
• Root: √उरुष्य (रक्षणे)