Previous Verse
Next Verse

Valmiki Ramayana 2.9.44: Ayodhya Kanda, Sarga 9, Shloka 44

मन्थराप्रेरणा—वरद्वय-स्मरणं च

Manthara’s Provocation and the Recalling of Two Boons

त्वमायताभ्यां सक्थिभ्यां मन्थरे क्षौमवासिनी।।।।अग्रतो मम गच्छन्ती राजहंसीव राजसे।

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 2.9.44

tvam āyatābhyāṁ sakthibhyāṁ manthare kṣauma-vāsinī |

agratō mama gacchantī rāja-haṁsīva rājase ||

О Мантара, облачённая в тонкую ткань, когда ты идёшь впереди меня с длинными бёдрами, ты сияешь, словно царственный лебедь, выступающий впереди.

tvamyou
tvam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyusmad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma, Prathamā, Ekavacana
āyatābhyāmwith long/extended
āyatābhyām:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootāyata (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka/Puṃliṅga usage; Tṛtīyā (3/तृतीया), Dvivacana; qualifying 'sakthibhyām'
sakthibhyāmwith (your) two thighs
sakthibhyām:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootsakthi (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (often), Tṛtīyā, Dvivacana
manthareO Mantharā
manthare:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootmantharā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Sambodhana, Ekavacana
kṣaumavāsinīclad in fine cloth
kṣaumavāsinī:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkṣauma + vāsinī (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa: kṣauma-vāsinī (dwelling/being clad in linen/silk); Strīliṅga, Prathamā, Ekavacana; qualifying 'tvam'
agrataḥin front
agrataḥ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootagrataḥ (अव्यय)
FormAvyaya, adverb of place (पुरतः)
mamaof me/my
mama:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma, Ṣaṣṭhī, Ekavacana
gacchantīwalking/going
gacchantī:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootgam (धातु) + śatṛ (शतृ)
FormPresent active participle (शतृ), Strīliṅga, Prathamā, Ekavacana; agreeing with 'tvam'
rājahaṃsīa royal swan (female)
rājahaṃsī:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootrāja-haṃsī (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya: rāja + haṃsī; Strīliṅga, Prathamā, Ekavacana; upamāna
ivalike
iva:
Upamāna-marker (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormUpamā-avyaya
rājaseyou shine
rājase:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootrāj (धातु)
FormLaṭ-lakāra, Madhyama-puruṣa, Ekavacana; parasmaipada

O Manthara! when clad in silk garment you walk in front of me with your heavythighs, you look like a female royal swan.

K
Kaikeyī
M
Mantharā

FAQs

The verse demonstrates how praise can become a binding strategy that replaces truth-testing. Dharma demands that relationships and admiration not override moral evaluation.

Kaikeyī’s flattery reaches a peak, portraying Mantharā as admirable and authoritative—cementing the counselor’s hold over her.

The implied virtue is independence of judgment (svatantra-viveka): not surrendering one’s decision-making to a persuasive companion.

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App