Atharva Veda 13.2.43: Kanda 13, Anuvaka 1, Sukta 2, Mantra 43

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

अ॒भ्य॑१न्यदे॑ति॒ पर्य॒न्यद॑स्यतेऽहोरा॒त्राभ्यां॑ महि॒षः कल्प॑मानः । सूर्यं॑ व॒यं रज॑सि क्षि॒यन्तं॑ गातु॒विदं॑ हवामहे॒ नाध॑मानाः

Sanskrit recitationAtharva Veda 13.2.43

IAST Transliteration

abhí anyád eti páry anyád asyate 'horātrā́bhyāṃ mahiṣáḥ kálpamānaḥ | sū́ryaṃ vayáṃ rájasi kṣiyántaṃ gātuvídaṃ havāmahe nā́dhamānāḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

Toward one side he goeth; round the other he is hurled abroad; the mighty Bull, disposing himself by day and night. The Sun, abiding in the airy realm, the Knower of paths, we needy suppliants call upon.

Translation

К одной стороне он идёт; вокруг другой — разбрасывается; могучий Бык, устраивая себя днём и ночью. Солнце, пребывающее в воздушной области, Знающего пути, мы — нуждающиеся молящие — призываем.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अभि: towards, upon
• अभि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग)

• अन्यत्: elsewhere/another (direction/way)
• अन्यत्: Adhikaraṇa
• Type: Pronoun
• Root: अन्य (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• एति: goes
• एति: —
• Type: Verb
• Root: इ (धातु)

• परि: around
• परि: —
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग)

• अन्यत्: elsewhere/another way
• अन्यत्: Adhikaraṇa
• Type: Pronoun
• Root: अन्य (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्यते: throws/casts (itself), darts
• अस्यते: —
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु) / अस्- (क्षेपणे/प्रक्षेपणे) → ‘अस्य’

• अहोरात्राभ्याम्: by day and night (by the pair day&night)
• अहोरात्राभ्याम्: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: अहोरात्र (समास: अहस्+रात्रि)

• महिषः: the mighty one / buffalo (epithet)
• महिषः: Kartā
• Type: Noun
• Root: महिष (प्रातिपदिक)

• कल्पमानः: being arranged/being formed, taking shape
• कल्पमानः: Kartā (महिषः-विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: कॢप् (धातु) → कल्पमान (शानच्)

• सूर्यम्: the Sun
• सूर्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• वयम्: we
• वयम्: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• रजसि: in the mid-air/space (rajas)
• रजसि: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)

• क्षियन्तम्: dwelling/abiding, moving to settle
• क्षियन्तम्: Karma (सूर्यम्-विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: क्षि (धातु) → क्षियन्त् (शतृ)

• गातुविदम्: knower/finder of paths
• गातुविदम्: Karma (सूर्यम्-विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: गातुविद् (समास: गातु ‘path’ + विद् ‘knower’)

• हवामहे: we invoke/call upon
• हवामहे: —
• Type: Verb
• Root: ह्वे (धातु) → √ह्वा

• नाधमानाः: being in need/pressed, seeking help
• नाधमानाः: Kartā (वयम्-विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: नाध् (धातु) → नाधमान (शानच्)

Attribution

Rishi: As in AV 13.2 solar complex; r̥ṣi attribution varies by index tradition.

Devata: Sūrya (as gātuvíd)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Mantra Rasa

Primary: shanta

Secondary: adbhuta