Upanishads - Kshurika
YogaAtharva Veda25 Verses

Kshurika

YogaAtharva Veda

Upaniszada Kshurika, związana z Wedą Atharwa i zaliczana do Upaniszad Jogi, jest krótkim tekstem (około 25 wersetów) zorganizowanym wokół metafory „brzytwy” (kṣurikā). Brzytwa oznacza ostrość wnikliwego rozróżniania (viveka), które przecina niewiedzę (avidyā) i błędne utożsamienie z ego (adhyāsa). Wyzwolenie jest przedstawione nie jako nowe osiągnięcie, lecz jako objawienie zawsze wolnej Jaźni, gdy zostaną usunięte fałszywe nawarstwienia. Doktrynalnie, Upaniszada łączy ostateczne twierdzenie Wedanty o tożsamości ātmana z brahmanem z wewnętrzną dyscypliną jogiczną, wycofaniem zmysłów, stabilnością umysłu i medytacją, jako praktycznym środkiem do ustabilizowania wiedzy niedualnej. Utajone skłonności (vāsanās) i wahania umysłu są traktowane jako korzenie niewoli; „brzytwa” symbolizuje bezkompromisową jasność, dzięki której praktykujący odcina je i trwa jako świadomość świadcząca.

Start Reading

Key Teachings

The “razor” (kṣurikā) symbolizes sharp discrimination (viveka) that cuts ignorance (avidyā) and egoic identification.

Liberation is the recognition of the Self (ātman) as pure witness-consciousness, ultimately non-different from brahman.

Yogic interiorization—withdrawal of the senses and steady meditation—supports the stabilization of non-dual insight.

Bondage persists through vāsanās (latent tendencies) and mental modifications; these are to be severed, not indulged.

The path is subtle and demanding: steadiness, restraint, and inner purity are prerequisites for realization.

True knowledge is transformative: it removes superimposition (adhyāsa) rather than adding conceptual complexity.

The body–mind is an instrument; the Self is unattached, luminous, and ever-free.

Verses of the Kshurika

25 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.

Verse 1

ॐ क्षुरिकां सम्प्रवक्ष्यामि धारणां योगसिद्धये । यं प्राप्य न पुनर्जन्म योगयुक्तस्य जायते ॥१॥

Om. W pełni wyjaśnię „Kṣurikā”, dhāraṇā (koncentrację) dla osiągnięcia jogicznej doskonałości, osiągnąwszy którą, dla jogina zdyscyplinowanego w jodze, ponowne narodziny już nie powstają.

Moksha (freedom from punarjanma) through dhāraṇā

Verse 2

वेदतत्त्वार्थविहितं यथोक्तं हि स्वयंभुवा । निःशब्दं देशमास्थाय तत्रासनमवस्थितः ॥ कूर्मोऽङ्गानीव संहृत्य मनो हृदि निरुध्य च । मात्राद्वादशयोगेन प्रणवेन शनैः शनैः ॥ पूरयेत्सर्वमात्मानं सर्वद्वारं निरुध्...

Zgodnie z przepisem, w zgodzie z rzeczywistością i znaczeniem Wed, jak ogłoszono przez Samorodzonego: udając się na bezdźwięczne miejsce i zasiadłszy tam w pozycji; wycofując kończyny jak żółw i powstrzymując umysł w sercu; z praṇavą (Om) połączoną z dwunastokrotną miarą (mātrā), stopniowo; należy wypełnić całe ja, powstrzymawszy wszystkie bramy (otwory zmysłów); trzymając klatkę piersiową, twarz, talię i szyję nieco uniesione ku górze; należy tam utrzymać oddechy, poruszające się wewnątrz nosa; następnie, gdy oddech tam dotarł, należy go powoli uwolnić.

Upāsanā/Dhyāna as a means to ātma-jñāna; Prāṇa–manas saṁyama (discipline of breath and mind)

Verse 3

वेदतत्त्वार्थविहितं यथोक्तं हि स्वयंभुवा । निःशब्दं देशमास्थाय तत्रासनमवस्थितः ॥ कूर्मोऽङ्गानीव संहृत्य मनो हृदि निरुध्य च । मात्राद्वादशयोगेन प्रणवेन शनैः शनैः ॥ पूरयेत्सर्वमात्मानं सर्वद्वारं निरुध्...

Zgodnie z przepisem, w zgodzie z rzeczywistością i znaczeniem Wed, jak ogłoszono przez Samorodzonego: udając się na bezdźwięczne miejsce i zasiadłszy tam w pozycji; wycofując kończyny jak żółw i powstrzymując umysł w sercu; z praṇavą (Om) połączoną z dwunastokrotną miarą (mātrā), stopniowo; należy wypełnić całe ja, powstrzymawszy wszystkie bramy (otwory zmysłów); trzymając klatkę piersiową, twarz, talię i szyję nieco uniesione ku górze; należy tam utrzymać oddechy, poruszające się wewnątrz nosa; następnie, gdy oddech tam dotarł, należy go powoli uwolnić.

Upāsanā/Dhyāna; Prāṇa–manas saṁyama

Verse 4

वेदतत्त्वार्थविहितं यथोक्तं हि स्वयंभुवा । निःशब्दं देशमास्थाय तत्रासनमवस्थितः ॥ कूर्मोऽङ्गानीव संहृत्य मनो हृदि निरुध्य च । मात्राद्वादशयोगेन प्रणवेन शनैः शनैः ॥ पूरयेत्सर्वमात्मानं सर्वद्वारं निरुध्...

Jak nakazał Samorodzony w zgodzie z sensem wedyckiej prawdy, udać się na bezdźwięczne miejsce i zasiadłszy tam, powinien on wciągnąć kończyny jak żółw i powstrzymać umysł wewnątrz serca. Z dyscypliną dwunastu mātrā, z praṇavą (Oṃ), powoli, powoli, powinien wypełnić całe ja, zamknąwszy wszystkie drzwi (otwory zmysłów). Trzymając klatkę piersiową, twarz, talię i szyję w jednej linii, z obszarem pępka nieco uniesionym, powinien tam utrzymać oddechy, gdy poruszają się wewnątrz nosa; a gdy oddech tam osiądzie i stanie się stabilny, wtedy powinien go stopniowo uwolnić.

Mokṣa through prāṇava-upāsanā and prāṇa-nirodha (inner withdrawal leading toward ātma-jñāna)

Verse 5

वेदतत्त्वार्थविहितं यथोक्तं हि स्वयंभुवा । निःशब्दं देशमास्थाय तत्रासनमवस्थितः ॥ कूर्मोऽङ्गानीव संहृत्य मनो हृदि निरुध्य च । मात्राद्वादशयोगेन प्रणवेन शनैः शनैः ॥ पूरयेत्सर्वमात्मानं सर्वद्वारं निरुध्...

Zgodnie z przepisem Samorodzonego, w zgodzie z treścią wedyckiej prawdy, udać się na bezszmerne miejsce i zasiadłszy tam, powinien on wycofać kończyny jak żółw i powstrzymać umysł w sercu. Z dyscypliną dwunastu mātrā, z praṇavą (Oṃ), stopniowo, powinien wypełnić całe ja, zamykając wszystkie drzwi. Trzymając klatkę piersiową, twarz, talię i szyję w jednej linii, z obszarem pępka nieco uniesionym, powinien tam podtrzymać oddechy, gdy poruszają się wewnątrz nosa; a gdy oddech tam osiądzie, powinien wtedy powoli go uwolnić.

Upāsanā leading to inner stillness (antaḥkaraṇa-nirodha) as a proximate means toward liberation

Verse 6

स्थिरमात्रादृढं कृत्वा अङ्गुष्ठेन समाहितः । द्वे गुल्फे तु प्रकुर्वीत जङ्घे चैव त्रयस्त्रयः ॥ द्वे जानुनी तथोरुभ्यां गुदे शिश्ने त्रयस्त्रयः । वायोरायतनं चात्र नाभिदेशे समाश्रयेत् ॥

Uczyniwszy praktykę mierzoną stabilną i mocną, skoncentrowany za pomocą kciuka, powinien zastosować (umieszczenie/nacisk) na dwóch kostkach; na łydkach, po trzy i trzy; na obu kolanach podobnie, i podobnie na udach; na odbycie i organie (narządach płciowych), po trzy i trzy. I tutaj powinien udać się do siedziby vāyu, życiodajnego wiatru, w obszarze pępka.

Prāṇa as a functional gateway to inner mastery (yoga-sādhana as aid to mokṣa)

Verse 7

स्थिरमात्रादृढं कृत्वा अङ्गुष्ठेन समाहितः । द्वे गुल्फे तु प्रकुर्वीत् जङ्घे चैव त्रयस्त्रयः ॥ द्वे जानुनी तथोरुभ्यां गुदे शिश्ने त्रयस्त्रयः । वायोरायतनं चात्र नाभिदेशे समाश्रयेत् ॥६–७॥

Uczyniwszy postawę stabilną i mocną, i będąc skupionym z kciukami, należy utworzyć dwa (bloki/naciski) na kostkach; a na łydkach podobnie po trzy i trzy. Dwa na kolanach, a na udach podobnie; na odbycie i na penisie po trzy i trzy. I tutaj należy znaleźć schronienie w siedzibie Vāyu (życiodajnego wiatru) w obszarze pępka.

Prāṇa (vital force) as an upāsanā-support leading toward inner stillness and mokṣa-oriented meditation

Verse 8

तत्र नाडी सुषुम्ना तु नाडीभिर्बहुभिर्वृता । अणु रक्ताश्च पीताश्च कृष्णास्ताम्रा विलोहिताः ॥८॥

Tam właśnie nāḍī zwana Suṣumnā jest otoczona przez wiele nāḍīs, drobnych i subtelnych, czerwonych i żółtych, czarnych, miedzianych i jaskrawoczerwonych.

Subtle body (sūkṣma-śarīra) and nāḍī-prāṇa framework as a preparatory discipline for Self-knowledge

Verse 9

अतिसूक्ष्मां च तन्वीं च शुक्लां नाडीं समाश्रयेत् । तत्र संचारयेत् प्राणान् ऊर्णनाभीव तन्तुना ॥९॥

Należy udać się do niezwykle subtelnej, smukłej, białej nāḍī; tam należy sprawić, by prāṇy się poruszały, jak pająk swoją nicią.

Inner control and refinement of prāṇa as an aid to nididhyāsana (deep contemplation) culminating in ātma-jñāna

Verse 10

ततो रक्तोत्पलाभासं पुरुषायतनं महत् । दहरं पुण्डरीकं तद्वेदान्तेषु निगद्यते ॥ तद्भित्त्वा कण्ठमायाति तां नाडीं पूरयन् यतः । मनसस्तु क्षुरं गृह्य सुतीक्ष्णं बुद्धिनिर्मलम् ॥१०॥

Wtedy kontempluje się wielką siedzibę Puruṣy, lśniącą jak czerwony lotos, subtelny wewnętrzny lotos, o którym mówi się w Wedāntach. Przebiwszy go, prąd dociera do gardła, wypełniając tę nāḍī stamtąd. Biorąc umysł jako brzytwę, niezwykle ostrą, oczyszczoną przez buddhi, postępuje się dalej.

Ātman (Puruṣa) in the dahara-puṇḍarīka (heart-lotus); mokṣa through viveka and yogic inner ascent

Verse 11

ततो रक्तोत्पलाभासं पुरुषायतनं महत् । दहरं पुण्डरीकं तद्वेदान्तेषु निगद्यते ॥ तद्भित्त्वा कण्ठमायाति तां नाडीं पूरयन् यतः । मनसस्तु क्षुरं गृह्य सुतीक्ष्णं बुद्धिनिर्मलम् ॥११॥

Wtedy istnieje wielka siedziba Puruszy, przypominająca czerwony lotos, mały lotos, o którym mówią Wedanty. Przebiwszy go, dochodzi się do gardła, napełniając tę nadi stamtąd. Biorąc umysł jako brzytwę, niezwykle ostrą i oczyszczoną przez buddhi, postępuje się dalej.

Dahara-vidyā and inner ascent; purification of mind (antaḥkaraṇa-śuddhi) as means toward mokṣa

Verse 12

पादस्योपरि यन्मध्ये तद्रूपं नाम कृन्तयेत् । मनोद्वारेण तीक्ष्णेन योगमाश्रित्य नित्यशः ॥ इन्द्रवज्र इति प्रोक्तं मर्मजङ्घानुकीर्तनम् । तद्ध्यानबलयोगेन धारणाभिर्निकृन्तयेत् ॥ ऊर्वोर्मध्ये तु संस्थाप्य म...

Na środku ponad stopą należy odciąć tam „imię i formę”, ostrymi drzwiami umysłu, zawsze uciekając się do jogi. Marma w łydce jest nazywana „piorunem Indry”; przez jogę siły medytacyjnej należy ją przeciąć poprzez akty koncentracji (dharana). Ustanawiając uwagę na środku ud, punkcie uwalniającym prane przy marmie, przez jogę czterakiej praktyki należy ciąć, bez wahania.

Nāma-rūpa (phenomenal limitation) to be ‘cut’; mokṣa through yogic dhāraṇā/dhyāna and viveka

Verse 13

पादस्योपरि यन्मध्ये तद्रूपं नाम कृन्तयेत् । मनोद्वारेण तीक्ष्णेन योगमाश्रित्य नित्यशः ॥ इन्द्रवज्र इति प्रोक्तं मर्मजङ्घानुकीर्तनम् । तद्ध्यानबलयोगेन धारणाभिर्निकृन्तयेत् ॥ ऊर्वोर्मध्ये तु संस्थाप्य म...

Ponad stopą, w środkowym regionie, należy „uciąć” tę formę (węzeł) przez ostrą bramę umysłu, zawsze uciekając się do jogi. To jest zwane „piorunem Indry” (indravajra), przebudzenie marmy w łydce; przez jogę zrodzoną z mocy medytacyjnej, należy ciąć za pomocą dharan (ustalonych skupień). Następnie, ustawiając uwagę na środku ud i uwalniając siłę życiową przy marmie, przez jogę czterakiej powtarzanej praktyki należy ciąć, strzegąc się słabości i przygnębienia.

Moksha (liberation) through prāṇa–nāḍī purification and dhāraṇā leading toward realization of the Self

Verse 14

पादस्योपरि यन्मध्ये तद्रूपं नाम कृन्तयेत् । मनोद्वारेण तीक्ष्णेन योगमाश्रित्य नित्यशः ॥ इन्द्रवज्र इति प्रोक्तं मर्मजङ्घानुकीर्तनम् । तद्ध्यानबलयोगेन धारणाभिर्निकृन्तयेत् ॥ ऊर्वोर्मध्ये तु संस्थाप्य म...

Ponad stopą, w środkowym regionie, należy „uciąć” tę formę przez ostrą bramę umysłu, stale uciekając się do jogi. To jest zwane „piorunem Indry”, aktywacją marmy w łydce; przez moc medytacyjną należy ciąć za pomocą dharan. Następnie, umieszczając uwagę na środku ud i uwalniając siłę życiową przy marmie, przez czteraką powtarzaną praktykę należy ciąć, strzegąc się przygnębienia.

Sādhana (yogic means) as auxiliary to Self-knowledge; removal of granthi-like obstructions to prāṇa and mind

Verse 15

ततः कण्ठान्तरे योगी समूहन्नाडिसञ्चयम् । एकोत्तरं नाडिशतं तासां मध्ये वराः स्मृताः ॥ सुषुम्ना तु परे लीना विरजा ब्रह्मरूपिणी । इडा तिष्ठति वामेन पिङ्गला दक्षिणेन च ॥

Wtedy, w regionie gardła, jogin gromadzi zbiór nadi: sto jeden nadi. Pośród nich doskonałe są pamiętane jako główne kanały. Sushumna jest zanurzona w Najwyższym, bez skazy (viraja), o samej naturze Brahmana. Ida spoczywa po lewej stronie, a Pingala po prawej.

Brahman/Ātman realization supported by suṣumnā-oriented inner ascent; subtle-body doctrine as soteriological aid

Verse 16

ततः कण्ठान्तरे योगी समूहन्नाडिसञ्चयम् । एकोत्तरं नाडिशतं तासां मध्ये वराः स्मृताः ॥ सुषुम्ना तु परे लीना विरजा ब्रह्मरूपिणी । इडा तिष्ठति वामेन पिङ्गला दक्षिणेन च ॥

Wtedy, wewnątrz regionu gardła, jogin gromadzi zbiór nadi. Mówi się, że jest ich sto jeden; pośród nich niektóre są pamiętane jako doskonałe. Sushumna, zaprawdę, jest zanurzona w Najwyższym, bez skazy, o naturze Brahmana. Ida spoczywa po lewej stronie, a Pingala po prawej.

Brahman; subtle body (sūkṣma-śarīra) as an aid to realization

Verse 17

तयोर्मध्ये वरं स्थानं यस्तं वेद स वेदवित् । द्वासप्ततिसहस्राणि प्रतिनाडीषु तैलितम् ॥

Między tymi dwiema (Idą i Pingalą) znajduje się doskonała stacja; kto ją zna, jest znawcą Wed. W każdej nadi znajduje się siedemdziesiąt dwa tysiące kanałów, „naoliwionych”, to znaczy przenikniętych subtelną esencją tłuszczu.

Upāsanā leading to Brahma-jñāna; prāṇa as subtle support for knowledge

Verse 18

छिद्यते ध्यानयोगेन सुषुम्नैका न छिद्यते । योगनिर्मलधारेण क्षुरेणानलवर्चसा ॥ छिन्देन्नाडीशतं धीरः प्रभावादिह जन्मनि । जातीपुष्पसमायोगैर्यथा वास्यति तैलितम् ॥

Przez jogę medytacji przeszkody są cięte; Sushumna jedyna nie jest cięta. Brzytwą o blasku podobnym do ognia, mianowicie strumieniem oczyszczonym przez jogę, niezachwiany powinien ciąć sto nadi przez jej moc tu w tym życiu, tak jak olej jest perfumowany przez kontakt z kwiatami jaśminu.

Mokṣa through purification and cutting of bondage (granthi/saṃskāra) culminating in Brahman-realization

Verse 19

छिद्यते ध्यानयोगेन सुषुम्नैका न छिद्यते । योगनिर्मलधारेण क्षुरेणानलवर्चसा ॥ छिन्देन्नाडीशतं धीरः प्रभावादिह जन्मनि । जातीपुष्पसमायोगैर्यथा वास्यति तैतिलम् ॥१८–१९॥

Przez jogę medytacji (dhjana-joga) nadi są cięte; Sushumna jedyna nie jest cięta. Brzytwą, jej ostrze oczyszczone przez jogę, jej blask jak ogień, niezachwiany powinien ciąć sto nadi przez jej moc tu w tym życiu, tak jak olej sezamowy jest perfumowany przez kontakt z kwiatami jaśminu.

Moksha (liberation) through yogic purification of the subtle channels (nāḍī-śuddhi) and ascent via suṣumnā

Verse 20

एवं शुभाशुभैर्भावैः सा नाडीति विभावयेत् । तद्भाविताः प्रपद्यन्ते पुनर्जन्मविवर्जिताः ॥२०॥

Tak należy kontemplować ten proces jako „nadi” poprzez pomyślne i niepomyślne stany. Ci, którzy są przeniknięci tą kontemplacją, osiągają cel, wolni od ponownych narodzin.

Saṃsāra and Mokṣa; transformation of bhāva (mental dispositions) leading to freedom from punarjanma

Verse 21

तपोविजितचित्तस्तु निःशब्दं देशमास्थितः । निःसङ्गतत्त्वयोगज्ञो निरपेक्षः शनैः शनैः ॥२१॥

Lecz ten, którego umysł został podbity przez ascezę (tapas), znajdując schronienie w miejscu bezdźwięcznym, znając jogę rzeczywistości nieprzywiązania i będąc wolnym od zależności, kroczy stopniowo, krok po kroku.

Vairāgya (non-attachment) and tapas as disciplines supporting mokṣa-oriented knowledge

Verse 22

पाशं छित्त्वा यथा हंसो निर्विशङ्कं खमुत्क्रमेत् । छिन्नपाशस्तथा जीवः संसारं तरते सदा ॥२२॥

Przeciąwszy pęto, tak jak haṃsa (łabędź) wznosi się w przestworza bez lęku, tak też jaźń, której więzy zostały zerwane, na zawsze przekracza saṃsārę.

Moksha (liberation through cutting bondage/avidyā)

Verse 23

यथा निर्वाणकाले तु दीपो दग्ध्वा लयं व्रजेत् । तथा सर्वाणि कर्माणि योगी दग्ध्वा लयं व्रजेत् ॥२३॥

Tak jak w chwili wygaszenia lampa, spaliwszy się, przechodzi w rozpuszczenie, tak jogin, spaliwszy wszystkie czyny, przechodzi w rozpuszczenie, a strumień karmy znajduje odpoczynek.

Karma-kṣaya and Moksha (burning of karma through knowledge/yoga)

Verse 24

प्राणायामसुतीक्ष्णेन मात्राधारेण योगवित् । वैराग्योपलघृष्टेन छित्त्वा तं तु न बध्यते ॥२४॥

Znawca jogi, używając niezwykle ostrego narzędzia prāṇāyāmy, opartego na mierzonych jednostkach (mātrā-ādhāra) i naostrzonego na osełce nieprzywiązania (vairāgya), przeciąwszy tę przeszkodę, nie zostaje związany.

Yoga-sādhana leading to bandha-nivṛtti (release from bondage); Vairāgya and prāṇāyāma as auxiliaries to liberation

Verse 25

अमृतत्वं समाप्नोति यदा कामात् स मुच्यते । सर्वेषणाविनिर्मुक्तश्छित्त्वा तं तु न बध्यत इत्युपनिषत् ॥२५॥

Osiąga nieśmiertelność, gdy zostaje uwolniony od pragnienia. Wyzwolony od wszelkich pożądań, przeciąwszy to więzy, nie zostaje związany, tak głosi Upaniszada.

Moksha (liberation) through kāma-kṣaya (cessation of desire) and sarveṣaṇā-tyāga (renunciation of all cravings)

Ask anything about the Kshurika Upanishad

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Upanishads in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play