
Upaniszada Kshurika, związana z Wedą Atharwa i zaliczana do Upaniszad Jogi, jest krótkim tekstem (około 25 wersetów) zorganizowanym wokół metafory „brzytwy” (kṣurikā). Brzytwa oznacza ostrość wnikliwego rozróżniania (viveka), które przecina niewiedzę (avidyā) i błędne utożsamienie z ego (adhyāsa). Wyzwolenie jest przedstawione nie jako nowe osiągnięcie, lecz jako objawienie zawsze wolnej Jaźni, gdy zostaną usunięte fałszywe nawarstwienia. Doktrynalnie, Upaniszada łączy ostateczne twierdzenie Wedanty o tożsamości ātmana z brahmanem z wewnętrzną dyscypliną jogiczną, wycofaniem zmysłów, stabilnością umysłu i medytacją, jako praktycznym środkiem do ustabilizowania wiedzy niedualnej. Utajone skłonności (vāsanās) i wahania umysłu są traktowane jako korzenie niewoli; „brzytwa” symbolizuje bezkompromisową jasność, dzięki której praktykujący odcina je i trwa jako świadomość świadcząca.
Start ReadingThe “razor” (kṣurikā) symbolizes sharp discrimination (viveka) that cuts ignorance (avidyā) and egoic identification.
Liberation is the recognition of the Self (ātman) as pure witness-consciousness, ultimately non-different from brahman.
Yogic interiorization—withdrawal of the senses and steady meditation—supports the stabilization of non-dual insight.
Bondage persists through vāsanās (latent tendencies) and mental modifications; these are to be severed, not indulged.
The path is subtle and demanding: steadiness, restraint, and inner purity are prerequisites for realization.
True knowledge is transformative: it removes superimposition (adhyāsa) rather than adding conceptual complexity.
The body–mind is an instrument; the Self is unattached, luminous, and ever-free.
25 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.
Verse 1
ॐ क्षुरिकां सम्प्रवक्ष्यामि धारणां योगसिद्धये । यं प्राप्य न पुनर्जन्म योगयुक्तस्य जायते ॥१॥
Om. W pełni wyjaśnię „Kṣurikā”, dhāraṇā (koncentrację) dla osiągnięcia jogicznej doskonałości, osiągnąwszy którą, dla jogina zdyscyplinowanego w jodze, ponowne narodziny już nie powstają.
Moksha (freedom from punarjanma) through dhāraṇāVerse 2
वेदतत्त्वार्थविहितं यथोक्तं हि स्वयंभुवा । निःशब्दं देशमास्थाय तत्रासनमवस्थितः ॥ कूर्मोऽङ्गानीव संहृत्य मनो हृदि निरुध्य च । मात्राद्वादशयोगेन प्रणवेन शनैः शनैः ॥ पूरयेत्सर्वमात्मानं सर्वद्वारं निरुध्...
Zgodnie z przepisem, w zgodzie z rzeczywistością i znaczeniem Wed, jak ogłoszono przez Samorodzonego: udając się na bezdźwięczne miejsce i zasiadłszy tam w pozycji; wycofując kończyny jak żółw i powstrzymując umysł w sercu; z praṇavą (Om) połączoną z dwunastokrotną miarą (mātrā), stopniowo; należy wypełnić całe ja, powstrzymawszy wszystkie bramy (otwory zmysłów); trzymając klatkę piersiową, twarz, talię i szyję nieco uniesione ku górze; należy tam utrzymać oddechy, poruszające się wewnątrz nosa; następnie, gdy oddech tam dotarł, należy go powoli uwolnić.
Upāsanā/Dhyāna as a means to ātma-jñāna; Prāṇa–manas saṁyama (discipline of breath and mind)Verse 3
वेदतत्त्वार्थविहितं यथोक्तं हि स्वयंभुवा । निःशब्दं देशमास्थाय तत्रासनमवस्थितः ॥ कूर्मोऽङ्गानीव संहृत्य मनो हृदि निरुध्य च । मात्राद्वादशयोगेन प्रणवेन शनैः शनैः ॥ पूरयेत्सर्वमात्मानं सर्वद्वारं निरुध्...
Zgodnie z przepisem, w zgodzie z rzeczywistością i znaczeniem Wed, jak ogłoszono przez Samorodzonego: udając się na bezdźwięczne miejsce i zasiadłszy tam w pozycji; wycofując kończyny jak żółw i powstrzymując umysł w sercu; z praṇavą (Om) połączoną z dwunastokrotną miarą (mātrā), stopniowo; należy wypełnić całe ja, powstrzymawszy wszystkie bramy (otwory zmysłów); trzymając klatkę piersiową, twarz, talię i szyję nieco uniesione ku górze; należy tam utrzymać oddechy, poruszające się wewnątrz nosa; następnie, gdy oddech tam dotarł, należy go powoli uwolnić.
Upāsanā/Dhyāna; Prāṇa–manas saṁyamaVerse 4
वेदतत्त्वार्थविहितं यथोक्तं हि स्वयंभुवा । निःशब्दं देशमास्थाय तत्रासनमवस्थितः ॥ कूर्मोऽङ्गानीव संहृत्य मनो हृदि निरुध्य च । मात्राद्वादशयोगेन प्रणवेन शनैः शनैः ॥ पूरयेत्सर्वमात्मानं सर्वद्वारं निरुध्...
Jak nakazał Samorodzony w zgodzie z sensem wedyckiej prawdy, udać się na bezdźwięczne miejsce i zasiadłszy tam, powinien on wciągnąć kończyny jak żółw i powstrzymać umysł wewnątrz serca. Z dyscypliną dwunastu mātrā, z praṇavą (Oṃ), powoli, powoli, powinien wypełnić całe ja, zamknąwszy wszystkie drzwi (otwory zmysłów). Trzymając klatkę piersiową, twarz, talię i szyję w jednej linii, z obszarem pępka nieco uniesionym, powinien tam utrzymać oddechy, gdy poruszają się wewnątrz nosa; a gdy oddech tam osiądzie i stanie się stabilny, wtedy powinien go stopniowo uwolnić.
Mokṣa through prāṇava-upāsanā and prāṇa-nirodha (inner withdrawal leading toward ātma-jñāna)Verse 5
वेदतत्त्वार्थविहितं यथोक्तं हि स्वयंभुवा । निःशब्दं देशमास्थाय तत्रासनमवस्थितः ॥ कूर्मोऽङ्गानीव संहृत्य मनो हृदि निरुध्य च । मात्राद्वादशयोगेन प्रणवेन शनैः शनैः ॥ पूरयेत्सर्वमात्मानं सर्वद्वारं निरुध्...
Zgodnie z przepisem Samorodzonego, w zgodzie z treścią wedyckiej prawdy, udać się na bezszmerne miejsce i zasiadłszy tam, powinien on wycofać kończyny jak żółw i powstrzymać umysł w sercu. Z dyscypliną dwunastu mātrā, z praṇavą (Oṃ), stopniowo, powinien wypełnić całe ja, zamykając wszystkie drzwi. Trzymając klatkę piersiową, twarz, talię i szyję w jednej linii, z obszarem pępka nieco uniesionym, powinien tam podtrzymać oddechy, gdy poruszają się wewnątrz nosa; a gdy oddech tam osiądzie, powinien wtedy powoli go uwolnić.
Upāsanā leading to inner stillness (antaḥkaraṇa-nirodha) as a proximate means toward liberationVerse 6
स्थिरमात्रादृढं कृत्वा अङ्गुष्ठेन समाहितः । द्वे गुल्फे तु प्रकुर्वीत जङ्घे चैव त्रयस्त्रयः ॥ द्वे जानुनी तथोरुभ्यां गुदे शिश्ने त्रयस्त्रयः । वायोरायतनं चात्र नाभिदेशे समाश्रयेत् ॥
Uczyniwszy praktykę mierzoną stabilną i mocną, skoncentrowany za pomocą kciuka, powinien zastosować (umieszczenie/nacisk) na dwóch kostkach; na łydkach, po trzy i trzy; na obu kolanach podobnie, i podobnie na udach; na odbycie i organie (narządach płciowych), po trzy i trzy. I tutaj powinien udać się do siedziby vāyu, życiodajnego wiatru, w obszarze pępka.
Prāṇa as a functional gateway to inner mastery (yoga-sādhana as aid to mokṣa)Verse 7
स्थिरमात्रादृढं कृत्वा अङ्गुष्ठेन समाहितः । द्वे गुल्फे तु प्रकुर्वीत् जङ्घे चैव त्रयस्त्रयः ॥ द्वे जानुनी तथोरुभ्यां गुदे शिश्ने त्रयस्त्रयः । वायोरायतनं चात्र नाभिदेशे समाश्रयेत् ॥६–७॥
Uczyniwszy postawę stabilną i mocną, i będąc skupionym z kciukami, należy utworzyć dwa (bloki/naciski) na kostkach; a na łydkach podobnie po trzy i trzy. Dwa na kolanach, a na udach podobnie; na odbycie i na penisie po trzy i trzy. I tutaj należy znaleźć schronienie w siedzibie Vāyu (życiodajnego wiatru) w obszarze pępka.
Prāṇa (vital force) as an upāsanā-support leading toward inner stillness and mokṣa-oriented meditationVerse 8
तत्र नाडी सुषुम्ना तु नाडीभिर्बहुभिर्वृता । अणु रक्ताश्च पीताश्च कृष्णास्ताम्रा विलोहिताः ॥८॥
Tam właśnie nāḍī zwana Suṣumnā jest otoczona przez wiele nāḍīs, drobnych i subtelnych, czerwonych i żółtych, czarnych, miedzianych i jaskrawoczerwonych.
Subtle body (sūkṣma-śarīra) and nāḍī-prāṇa framework as a preparatory discipline for Self-knowledgeVerse 9
अतिसूक्ष्मां च तन्वीं च शुक्लां नाडीं समाश्रयेत् । तत्र संचारयेत् प्राणान् ऊर्णनाभीव तन्तुना ॥९॥
Należy udać się do niezwykle subtelnej, smukłej, białej nāḍī; tam należy sprawić, by prāṇy się poruszały, jak pająk swoją nicią.
Inner control and refinement of prāṇa as an aid to nididhyāsana (deep contemplation) culminating in ātma-jñānaVerse 10
ततो रक्तोत्पलाभासं पुरुषायतनं महत् । दहरं पुण्डरीकं तद्वेदान्तेषु निगद्यते ॥ तद्भित्त्वा कण्ठमायाति तां नाडीं पूरयन् यतः । मनसस्तु क्षुरं गृह्य सुतीक्ष्णं बुद्धिनिर्मलम् ॥१०॥
Wtedy kontempluje się wielką siedzibę Puruṣy, lśniącą jak czerwony lotos, subtelny wewnętrzny lotos, o którym mówi się w Wedāntach. Przebiwszy go, prąd dociera do gardła, wypełniając tę nāḍī stamtąd. Biorąc umysł jako brzytwę, niezwykle ostrą, oczyszczoną przez buddhi, postępuje się dalej.
Ātman (Puruṣa) in the dahara-puṇḍarīka (heart-lotus); mokṣa through viveka and yogic inner ascentVerse 11
ततो रक्तोत्पलाभासं पुरुषायतनं महत् । दहरं पुण्डरीकं तद्वेदान्तेषु निगद्यते ॥ तद्भित्त्वा कण्ठमायाति तां नाडीं पूरयन् यतः । मनसस्तु क्षुरं गृह्य सुतीक्ष्णं बुद्धिनिर्मलम् ॥११॥
Wtedy istnieje wielka siedziba Puruszy, przypominająca czerwony lotos, mały lotos, o którym mówią Wedanty. Przebiwszy go, dochodzi się do gardła, napełniając tę nadi stamtąd. Biorąc umysł jako brzytwę, niezwykle ostrą i oczyszczoną przez buddhi, postępuje się dalej.
Dahara-vidyā and inner ascent; purification of mind (antaḥkaraṇa-śuddhi) as means toward mokṣaVerse 12
पादस्योपरि यन्मध्ये तद्रूपं नाम कृन्तयेत् । मनोद्वारेण तीक्ष्णेन योगमाश्रित्य नित्यशः ॥ इन्द्रवज्र इति प्रोक्तं मर्मजङ्घानुकीर्तनम् । तद्ध्यानबलयोगेन धारणाभिर्निकृन्तयेत् ॥ ऊर्वोर्मध्ये तु संस्थाप्य म...
Na środku ponad stopą należy odciąć tam „imię i formę”, ostrymi drzwiami umysłu, zawsze uciekając się do jogi. Marma w łydce jest nazywana „piorunem Indry”; przez jogę siły medytacyjnej należy ją przeciąć poprzez akty koncentracji (dharana). Ustanawiając uwagę na środku ud, punkcie uwalniającym prane przy marmie, przez jogę czterakiej praktyki należy ciąć, bez wahania.
Nāma-rūpa (phenomenal limitation) to be ‘cut’; mokṣa through yogic dhāraṇā/dhyāna and vivekaVerse 13
पादस्योपरि यन्मध्ये तद्रूपं नाम कृन्तयेत् । मनोद्वारेण तीक्ष्णेन योगमाश्रित्य नित्यशः ॥ इन्द्रवज्र इति प्रोक्तं मर्मजङ्घानुकीर्तनम् । तद्ध्यानबलयोगेन धारणाभिर्निकृन्तयेत् ॥ ऊर्वोर्मध्ये तु संस्थाप्य म...
Ponad stopą, w środkowym regionie, należy „uciąć” tę formę (węzeł) przez ostrą bramę umysłu, zawsze uciekając się do jogi. To jest zwane „piorunem Indry” (indravajra), przebudzenie marmy w łydce; przez jogę zrodzoną z mocy medytacyjnej, należy ciąć za pomocą dharan (ustalonych skupień). Następnie, ustawiając uwagę na środku ud i uwalniając siłę życiową przy marmie, przez jogę czterakiej powtarzanej praktyki należy ciąć, strzegąc się słabości i przygnębienia.
Moksha (liberation) through prāṇa–nāḍī purification and dhāraṇā leading toward realization of the SelfVerse 14
पादस्योपरि यन्मध्ये तद्रूपं नाम कृन्तयेत् । मनोद्वारेण तीक्ष्णेन योगमाश्रित्य नित्यशः ॥ इन्द्रवज्र इति प्रोक्तं मर्मजङ्घानुकीर्तनम् । तद्ध्यानबलयोगेन धारणाभिर्निकृन्तयेत् ॥ ऊर्वोर्मध्ये तु संस्थाप्य म...
Ponad stopą, w środkowym regionie, należy „uciąć” tę formę przez ostrą bramę umysłu, stale uciekając się do jogi. To jest zwane „piorunem Indry”, aktywacją marmy w łydce; przez moc medytacyjną należy ciąć za pomocą dharan. Następnie, umieszczając uwagę na środku ud i uwalniając siłę życiową przy marmie, przez czteraką powtarzaną praktykę należy ciąć, strzegąc się przygnębienia.
Sādhana (yogic means) as auxiliary to Self-knowledge; removal of granthi-like obstructions to prāṇa and mindVerse 15
ततः कण्ठान्तरे योगी समूहन्नाडिसञ्चयम् । एकोत्तरं नाडिशतं तासां मध्ये वराः स्मृताः ॥ सुषुम्ना तु परे लीना विरजा ब्रह्मरूपिणी । इडा तिष्ठति वामेन पिङ्गला दक्षिणेन च ॥
Wtedy, w regionie gardła, jogin gromadzi zbiór nadi: sto jeden nadi. Pośród nich doskonałe są pamiętane jako główne kanały. Sushumna jest zanurzona w Najwyższym, bez skazy (viraja), o samej naturze Brahmana. Ida spoczywa po lewej stronie, a Pingala po prawej.
Brahman/Ātman realization supported by suṣumnā-oriented inner ascent; subtle-body doctrine as soteriological aidVerse 16
ततः कण्ठान्तरे योगी समूहन्नाडिसञ्चयम् । एकोत्तरं नाडिशतं तासां मध्ये वराः स्मृताः ॥ सुषुम्ना तु परे लीना विरजा ब्रह्मरूपिणी । इडा तिष्ठति वामेन पिङ्गला दक्षिणेन च ॥
Wtedy, wewnątrz regionu gardła, jogin gromadzi zbiór nadi. Mówi się, że jest ich sto jeden; pośród nich niektóre są pamiętane jako doskonałe. Sushumna, zaprawdę, jest zanurzona w Najwyższym, bez skazy, o naturze Brahmana. Ida spoczywa po lewej stronie, a Pingala po prawej.
Brahman; subtle body (sūkṣma-śarīra) as an aid to realizationVerse 17
तयोर्मध्ये वरं स्थानं यस्तं वेद स वेदवित् । द्वासप्ततिसहस्राणि प्रतिनाडीषु तैलितम् ॥
Między tymi dwiema (Idą i Pingalą) znajduje się doskonała stacja; kto ją zna, jest znawcą Wed. W każdej nadi znajduje się siedemdziesiąt dwa tysiące kanałów, „naoliwionych”, to znaczy przenikniętych subtelną esencją tłuszczu.
Upāsanā leading to Brahma-jñāna; prāṇa as subtle support for knowledgeVerse 18
छिद्यते ध्यानयोगेन सुषुम्नैका न छिद्यते । योगनिर्मलधारेण क्षुरेणानलवर्चसा ॥ छिन्देन्नाडीशतं धीरः प्रभावादिह जन्मनि । जातीपुष्पसमायोगैर्यथा वास्यति तैलितम् ॥
Przez jogę medytacji przeszkody są cięte; Sushumna jedyna nie jest cięta. Brzytwą o blasku podobnym do ognia, mianowicie strumieniem oczyszczonym przez jogę, niezachwiany powinien ciąć sto nadi przez jej moc tu w tym życiu, tak jak olej jest perfumowany przez kontakt z kwiatami jaśminu.
Mokṣa through purification and cutting of bondage (granthi/saṃskāra) culminating in Brahman-realizationVerse 19
छिद्यते ध्यानयोगेन सुषुम्नैका न छिद्यते । योगनिर्मलधारेण क्षुरेणानलवर्चसा ॥ छिन्देन्नाडीशतं धीरः प्रभावादिह जन्मनि । जातीपुष्पसमायोगैर्यथा वास्यति तैतिलम् ॥१८–१९॥
Przez jogę medytacji (dhjana-joga) nadi są cięte; Sushumna jedyna nie jest cięta. Brzytwą, jej ostrze oczyszczone przez jogę, jej blask jak ogień, niezachwiany powinien ciąć sto nadi przez jej moc tu w tym życiu, tak jak olej sezamowy jest perfumowany przez kontakt z kwiatami jaśminu.
Moksha (liberation) through yogic purification of the subtle channels (nāḍī-śuddhi) and ascent via suṣumnāVerse 20
एवं शुभाशुभैर्भावैः सा नाडीति विभावयेत् । तद्भाविताः प्रपद्यन्ते पुनर्जन्मविवर्जिताः ॥२०॥
Tak należy kontemplować ten proces jako „nadi” poprzez pomyślne i niepomyślne stany. Ci, którzy są przeniknięci tą kontemplacją, osiągają cel, wolni od ponownych narodzin.
Saṃsāra and Mokṣa; transformation of bhāva (mental dispositions) leading to freedom from punarjanmaVerse 21
तपोविजितचित्तस्तु निःशब्दं देशमास्थितः । निःसङ्गतत्त्वयोगज्ञो निरपेक्षः शनैः शनैः ॥२१॥
Lecz ten, którego umysł został podbity przez ascezę (tapas), znajdując schronienie w miejscu bezdźwięcznym, znając jogę rzeczywistości nieprzywiązania i będąc wolnym od zależności, kroczy stopniowo, krok po kroku.
Vairāgya (non-attachment) and tapas as disciplines supporting mokṣa-oriented knowledgeVerse 22
पाशं छित्त्वा यथा हंसो निर्विशङ्कं खमुत्क्रमेत् । छिन्नपाशस्तथा जीवः संसारं तरते सदा ॥२२॥
Przeciąwszy pęto, tak jak haṃsa (łabędź) wznosi się w przestworza bez lęku, tak też jaźń, której więzy zostały zerwane, na zawsze przekracza saṃsārę.
Moksha (liberation through cutting bondage/avidyā)Verse 23
यथा निर्वाणकाले तु दीपो दग्ध्वा लयं व्रजेत् । तथा सर्वाणि कर्माणि योगी दग्ध्वा लयं व्रजेत् ॥२३॥
Tak jak w chwili wygaszenia lampa, spaliwszy się, przechodzi w rozpuszczenie, tak jogin, spaliwszy wszystkie czyny, przechodzi w rozpuszczenie, a strumień karmy znajduje odpoczynek.
Karma-kṣaya and Moksha (burning of karma through knowledge/yoga)Verse 24
प्राणायामसुतीक्ष्णेन मात्राधारेण योगवित् । वैराग्योपलघृष्टेन छित्त्वा तं तु न बध्यते ॥२४॥
Znawca jogi, używając niezwykle ostrego narzędzia prāṇāyāmy, opartego na mierzonych jednostkach (mātrā-ādhāra) i naostrzonego na osełce nieprzywiązania (vairāgya), przeciąwszy tę przeszkodę, nie zostaje związany.
Yoga-sādhana leading to bandha-nivṛtti (release from bondage); Vairāgya and prāṇāyāma as auxiliaries to liberationVerse 25
अमृतत्वं समाप्नोति यदा कामात् स मुच्यते । सर्वेषणाविनिर्मुक्तश्छित्त्वा तं तु न बध्यत इत्युपनिषत् ॥२५॥
Osiąga nieśmiertelność, gdy zostaje uwolniony od pragnienia. Wyzwolony od wszelkich pożądań, przeciąwszy to więzy, nie zostaje związany, tak głosi Upaniszada.
Moksha (liberation) through kāma-kṣaya (cessation of desire) and sarveṣaṇā-tyāga (renunciation of all cravings)Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.