Sarga 58

Verse 1

प्रत्याश्वस्तो यदा राजा मोहात्प्रत्यागतं पुनः।अथाऽजुहाव तं सूतं रामवृत्तान्तकारणात्।।।।

Gdy król odzyskał przytomność po omdleniu i znów powrócił do siebie, wezwał wtedy owego woźnicę, aby poznać prawdziwy opis wydarzeń dotyczących Ramy.

Verse 2

अथ सूतो महाराजं कृताञ्जलिरुपस्थितः।राममेवानुशोचन्तं दुःखशोकसमन्वितम्।।।।वृद्धं परमसन्तप्तं नवग्रहमिव द्विपम्।विनिश्वसन्तं ध्यायन्तमस्वस्थ मिव कुङञरम्।।।।

Wtedy woźnica zbliżył się do wielkiego króla ze złożonymi dłońmi. Daśaratha, stary, przytłoczony żalem i smutkiem, rozmyślając jedynie o Rāmie, wzdychał głęboko, jak nowo schwytany słoń, chory i udręczony.

Verse 3

अथ सूतो महाराजं कृताञ्जलिरुपस्थितः।राममेवानुशोचन्तं दुःखशोकसमन्वितम्।।2.58.2।।वृद्धं परमसन्तप्तं नवग्रहमिव द्विपम्।विनिश्वसन्तं ध्यायन्तमस्वस्थ मिव कुङञरम्।।2.58.3।।

Wtedy woźnica zbliżył się do wielkiego króla ze złożonymi dłońmi. Stary władca, przytłoczony żalem i smutkiem, opłakiwał jedynie Ramę, zamyślony i głęboko wzdychający, jak nowo schwytany, chory słoń.

Verse 4

राजा तु रजसा सूतं ध्वस्ताङ्गं समुपस्थितम्।अश्रुपूर्णमुखं दीनमुवाच परमार्तवत्।।।।

Widząc woźnicę stojącego blisko, jego ciało pokryte kurzem, twarz zalaną łzami, a ducha złamanego, król przemówił do niego w przytłaczającym cierpieniu.

Verse 5

क्वनु वत्स्यति धर्मात्मा वृक्षमूलमुपाश्रितः।सोऽत्यन्तसुखित स्सूत किमशिष्यति राघवः।।।।

Gdzie będzie mieszkał ten sprawiedliwy, szukając schronienia u stóp drzewa? On, który znał tylko najwyższe wygody, O woźnico, co będzie jadł Raghava?

Verse 6

दुःखस्यानुचितो दुःखं सुमन्त्र शयनोचितः।भूमिपालात्मजो भूमौ शेते कथमनाथवत्।।।।

O Sumantra, on nie jest stworzony do cierpienia i przywykł do właściwego łoża. Jak syn opiekuna ziemi może leżeć na gołej ziemi jak ten, który nie ma ochrony?

Verse 7

यं यान्तमनुयान्ति स्म पदातिरथकुञ्जराः।स वत्स्यति कथं रामो विजनं वन माश्रितः।।।।

Gdziekolwiek szedł Rama, tam podążali za nim piesi żołnierze, rydwany i słonie. Jakże teraz będzie żył ten Rama, który znalazł schronienie w samotnym, pustym lesie?

Verse 8

व्यालैर्मृगैराचरितं कृष्णसर्पनिषेवितम्।कथं कुमारौ वैदेह्या सार्धं वन मुपस्थितौ।।।।

Jak mogą dwaj książęta wraz z Waidehi przebywać w lesie, po którym błąkają się dzikie bestie i zwierzęta, a który nawiedzany jest przez czarne węże?

Verse 9

सुकुमार्या तपस्विन्या सुमन्त्र सह सीतया।राजपुत्रौ कथं पादैरवरुह्य रथाद्गतौ।।।।

O Sumantra, jak dwaj książęta ruszyli pieszo po zejściu z rydwanu, razem z Sitą, tak delikatną, a teraz żyjącą jak ascetka w cierpieniu?

Verse 10

सिद्धार्थः खलु सूत त्वं येन दृष्टौ ममाऽत्मजौ।वनान्तं प्रविशन्तौ तावश्विनाविवमन्दरम्।।।।

Zaprawdę, o woźnico, jesteś błogosławiony, skoro ujrzałeś moich dwóch synów wchodzących do granicy lasu, jak Aśvinowie zbliżający się do góry Mandara.

Verse 11

किमुवाच वचो रामः किमुवाच च लक्ष्मणः।सुमन्त्र वनमासाद्य किमुवाच च मैथिली।।।।

Jakie słowa wypowiedział Rama? Co powiedział Lakszmana? I o Sumantra, po dotarciu do lasu, co powiedziała Majthili (Sita)?

Verse 12

आसितं शयितं भुक्तं सूत रामस्य कीर्तय।जीविष्यामहमेतेन ययातिरिव साधुषु।।।।

Powiedz mi, o woźnico, gdzie Rāma siedział, gdzie spał i co jadł. Słysząc to, będę żyć dalej, jak Yayāti podtrzymywany w towarzystwie sprawiedliwych.

Verse 13

इति सूतो नरेन्द्रेण बोधित स्सज्जमानया।उवाच वाचा राजानं स बाष्पपरिबद्धया।।।।

Tak zapytany przez króla, woźnica przemówił do niego, jego słowa się zacinały, a głos był zdławiony łzami.

Verse 14

अब्रवीन्मां महाराज धर्ममेवानुपालयन्।अञ्जलिं राघवः कृत्वा शिरसाऽभिप्रणम्य च।।।।

Rzekł: «O wielki królu, Rāghava, zawsze strzegący Dharmy, przemówił do mnie po złożeniu dłoni w añjali i ukłonie głową w czci.»

Verse 15

सूत मद्वचनात्तस्य तातस्य विदितात्मनः।शिरसा वन्दनीयस्य वन्द्यौ पादौ महात्मनः।।।।

«O woźnico, przekaż ode mnie mojemu ojcu, szlachetnemu, opanowanemu i godnemu czci, że kłaniam głowę przed jego stopami, które same są godne hołdu.»

Verse 16

सर्वमन्तःपुरं वाच्यं सूत मद्वचनात्त्वया।आरोग्यमविशेषेण यथार्हं चाभिवादनम्।।।।

O woźnico, przekaż w moim imieniu do całego wewnętrznego gospodarstwa, bez różnicy, moje zapytanie o ich zdrowie oraz moje pozdrowienia stosowne do rangi każdego.

Verse 17

माता च मम कौसल्या कुशलं चाभिवादनम्।अप्रमादं च वक्तव्या ब्रूयाश्चैनामिदं वचः।।।।

A mojej matce Kauśalyā przekaż moje powodzenie i pozdrowienia. Powiedz jej także, by pozostawała czujna, i powiedz jej te słowa.

Verse 18

धर्मनित्या यथाकालमग्न्यगारपरा भव।देवि देवस्य पादौ च देववत्परिपालय।।।।

O pani, bądź zawsze niezachwiana w Dharmie; w odpowiednich porach spełniaj obrzędy w komorze ogniowej; i służ stopom swego pana, jakbyś służyła bogu.

Verse 19

अभिमानं च मानं च त्यक्त्वा वर्तस्व मातृषु।अनु राजानमार्यां च कैकेयीमम्ब कारय।।।।

Odrzuciwszy dumę i pychę, żyj zgodnie z innymi królowymi jak z matkami. I o matko, spraw, by czcigodna Kaikeyī pozostawała dobrze usposobiona wobec króla.

Verse 20

कुमारे भरते वृत्तिर्वर्तितव्या च राजवत्।अर्थज्येष्ठा हि राजानो राजधर्ममनुस्मर।।।।

A wobec młodego Bharaty powinieneś zachowywać się jak wobec króla. Albowiem królowie są 'starsi' z racji królewskiego urzędu; pamiętaj o dharmie królewskiej.

Verse 21

भरतः कुशलं वाच्यो वाच्यो मद्वचनेन च।सर्वास्वेव यथान्यायं वृत्तिं वर्तस्व मातृषु।।।।

Przekaż Bharacie, że jestem zdrowy; i powiedz mu również w moim imieniu, że powinien postępować zgodnie z sprawiedliwością i dharmą wobec wszystkich naszych matek.

Verse 22

वक्तव्यश्च महाबाहुरिक्ष्वाकुकुलनन्दनः।पितरं यौवराज्यस्थो राज्यस्थमनुपालय।।2.58.22।।

Powiedz temu potężnoramiennemu rozkoszowi rodu Ikśwaku: ustanowiony jako książę-regent, powinien on strzec królestwa, posłusznie wspierając ojca, który pozostaje na tronie.

Verse 23

अतिक्रान्तवया राजा मास्मैनं व्यवरोरुधः।कुमार राज्ये जीव त्वं तस्यैवाज्ञाप्रवर्तनात्।।।।

Król jest w podeszłym wieku, nie przeszkadzaj mu w żaden sposób. Żyj jako książę-regent, wykonując jedynie jego polecenia.

Verse 24

अब्रवीच्चापि मां भूयो भृशमश्रूणि वर्तयन्।मातेव मम माता ते द्रष्टव्या पुत्रगर्धिनी।।।।

I ponownie, przelewając wiele łez, rzekł do mnie: Moja matka, tęskniąca za synem, powinna być przez ciebie otaczana troską jak własna matka.

Verse 25

इत्येवं मां महराज ब्रुवन्नेव महायशाः।रामो राजीवताम्राक्षो भृशमश्रूण्यवर्तयत्।।।।

Tak mówiąc do mnie, o wielki królu, czcigodny Rama, którego oczy były zaczerwienione jak lotosy, rozlewał łzy w obfitości.

Verse 26

लक्ष्मणस्तु सुसङ्कृद्धो निश्श्वसन्वाक्यमब्रवीत्।केनायमपराधेन राजपुत्रो विवासितः।।।।

Lecz Lakszmana, gwałtownie rozgniewany i ciężko dysząc, przemówił: Za jaką winę ten książę został zesłany na wygnanie?

Verse 27

राज्ञा तु खलु कैकेय्या लघुत्वाश्रित्य शासनम्।कृतं कार्यमकार्यं वा वयं येनाभिपीडिताः।।2.58.27।।

A może potężnoręki oddalił się bardzo, wtedy umieść mnie w rydwanie natychmiast i szybko pokaż mi Ramę.

Verse 28

यदि प्रव्राजितो रामो लोभकारणकारितम्।वरदाननिमित्तं वा सर्वथा दुष्कृतं कृतम्।।।।

Jeśli Rama został zesłany na wygnanie, czy to z chciwości o królestwo, czy pod pretekstem obietnic, wtedy w każdym względzie popełniono ciężką krzywdę.

Verse 29

इदं तावद्यथाकाममीश्वरस्य कृते कृतम्।रामस्य तु परित्यागे न हेतु मुपलक्षये।।।।

To, przynajmniej, zostało uczynione jakby z czystej samowoli, być może nawet pod pozorem obowiązku wobec Pana; lecz za porzucenie Ramy nie dostrzegam żadnego słusznego powodu.

Verse 30

असमीक्षय समारब्धं विरुद्धं बुध्दिलाघवात्।जनयिष्यति सङ्क्रोशं राघवस्य विवासनम्।।।।

Wygnanie Raghowy, rozpoczęte bez należytej refleksji, sprzeczne z sprawiedliwością i wynikłe z błędnego osądu, z pewnością wywoła powszechny lament i krzyk oburzenia.

Verse 31

अहं तावन्महाराजे पितृत्वं नोपलक्ष्ये।भ्राता भर्ता च बन्धुश्च पिता च मम राघवः।।।।

Co się mnie tyczy, nie dostrzegam już ojcostwa w wielkim królu. Dla mnie Raghava jedynie jest bratem, opiekunem, krewnym, i ojcem.

Verse 32

सर्वर्लोकप्रियं त्यक्त्वा सर्वलोकहिते रतम्।सर्वलोकोऽनुरज्येत कथं त्वाऽनेनकर्मणा।।।।

Po porzuceniu Ramy, umiłowanego przez wszystkich i oddanego dobru wszystkich, jak świat mógłby kiedykolwiek być zadowolony z ciebie za taki czyn?

Verse 33

सर्वप्रजाभिरामं हि रामं प्रव्राज्य धार्मिकम्।सर्वलोकं विरुध्येमं कथं राजा भविष्यसि।।।।

Wygnawszy sprawiedliwego Ramę, który raduje wszystkie istoty, i tym samym zwracając się przeciwko całemu światu, jak będziesz nadal królem?

Verse 34

जानकी तु महाराज निश्श्वसन्ती मनस्विनी।भूतोपहतचित्तेव विष्ठिता विस्मृता स्मिता।।।।

Lecz Janaki, o wielki królu, niezłomna sercem, stała tam wydając głębokie westchnienia, jakby jej umysł był uderzony przez ducha: oszołomiona, nieświadoma, a jednak lekko uśmiechnięta.

Verse 35

अदृष्टपूर्वव्यसना राज्यपुत्री यशस्विनी।तेन दुःखेन रुदती नैव मां किञ्चिदब्रवीत्।।।।

Ta znakomita księżniczka, która nigdy wcześniej nie znała przeciwności, płakała w tym cierpieniu i nie mogła wypowiedzieć do mnie ani jednego słowa.

Verse 36

उद्वीक्षमाणा भर्तारं मुखेन परिशुष्यता।मुमोच सहसा बाष्पं मां प्रयान्तमुदीक्ष्य सा।।।।

Widząc, że mam odejść, spojrzała na swego męża twarzą wyschniętą i bladą, i nagle wypuściła potok łez.

Verse 37

तथैव रामोऽश्रुमुखः कृताञ्जलिः स्थितोऽभवल्लक्ष्मणबाहुपालितः।तथैव सीता रुदती तपस्विनी निरीक्षते राजरथं तथैव माम्।।।।

Tak również Rama stał z twarzą pełną łez i złożonymi rękami, podtrzymywany ramionami Lakszmany; i tak również Sita, płacząc w żalu, wciąż patrzyła na królewski rydwan i na mnie również.