Sarga 106

Verse 1

एवमुक्त्वा तु विरते रामे वचनमर्थवत्।ततो मन्दाकिनीतीरे रामं प्रकृतिवत्सलम्।।।।उवाच भरत श्चित्रं धार्मिको धार्मिकं वचः।

Gdy Rama wypowiedział te pełne znaczenia słowa i zamilkł, na brzegu Mandākinī Bharata, sprawiedliwy, zwrócił się do Ramy, który z natury miłował swój lud, z jasną odpowiedzią ugruntowaną w dharmie.

Verse 2

को हि स्यादीदृशो लोके यादृश स्त्वमरिन्दमः।।।।न त्वां प्रव्यथयेद्दुःखं प्रीतिर्वा नप्रहर्षयेत्।सम्मतश्चासि वृद्धानां तांश्च पृच्छसि संशयान्।।।।

O pogromco wrogów, kto na tym świecie jest taki jak ty? Ani smutek cię nie trapi, ani radość nie odurza. Starsi cię szanują, a gdy powstają wątpliwości, radzisz się ich o radę.

Verse 3

को हि स्यादीदृशो लोके यादृश स्त्वमरिन्दम।।2.106.2।।न त्वां प्रव्यथयेद्दुःखं प्रीतिर्वा नप्रहर्षयेत्।सम्मतश्चासि वृद्धानां तांश्च पृच्छसि संशयान्।।2.106.3।।

Smutek nie wstrząsa tobą, ani przyjemność nie sprawia, że się radujesz. Jesteś umiłowany przez starszych, a gdy powstają wątpliwości, szukasz ich rady.

Verse 4

यथा मृत स्तथा जीवन्यथाऽसति तथा सति।यस्यैष बुद्धिलाभ स्स्यात्परितप्येत केन सः।।।।

Dla tego, kto zyskał takie zrozumienie, życie i śmierć są tym samym; tak samo zło i cnota spotykane są z równym umysłem, czymże więc mógłby być dręczony?

Verse 5

परावरज्ञो यश्च स्याद् यथा त्वं मनुजाधिप।स एव व्यसनं प्राप्य न विषीदितुमर्हति।।।।

O władco ludzi, ten, kto zna to, co wyższe i niższe, kto widzi przeszłość i przyszłość tak jak ty, nie powinien, nawet gdy dotknie go nieszczęście, pogrążać się w żalu.

Verse 6

अमरोपमसत्त्व स्त्वं महात्मा सत्यसङ्गरः।सर्वज्ञ स्सर्वदर्शी च बुद्धिमांश्चासि राघव।।।।

Raghowo, jesteś wielkoduszny, o naturze podobnej do nieśmiertelnych; jesteś niezłomny w prawdzie, wszechwiedzący, wszechwidzący i obdarzony roztropnością.

Verse 7

न त्वामेवं गुणैर्युक्तं प्रभवाभवकोविदम्।अविषह्यतमं दुःखमासादयितुमर्हति।।।।

Nie przystoi, abyś ty, obdarzony takimi cnotami i biegły w rozumieniu powstawania i upadku, życia i śmierci, został doprowadzony do najbardziej nieznośnego cierpienia.

Verse 8

प्रोषिते मयि यत्पापं मात्रा मत्कारणात्कृतम्।क्षुद्रया तदनिष्टं मे प्रसीदतु भवान्मम।।।।

Podczas mojej nieobecności grzech, który popełniła moja matka z mojego powodu, podle i wbrew mojej woli, proszę cię, łaskaw mi przebacz, o ile mnie to dotyczy.

Verse 9

धर्मबन्धेन बद्धोऽस्मि तेनेमां नेह मातरम्।हन्मितीव्रेण दण्डेन दण्डार्हां पापकारिणीम्।।।।

Jestem związany więzią dharmy; dlatego nie uderzam tu mojej matki, choć zgrzeszyła i zasługuje na surową karę.

Verse 10

कथं दशरथा ज्जात श्शुद्धाभिजनकर्मणः।जानन् धर्ममधर्मिष्ठं कुर्यां कर्म जुगुप्सितम्।।।।

Jakże mógłbym ja, zrodzony z Daśarathy, o czystym rodowodzie i prawych czynach, znając dharmę, popełnić czyn tak haniebny i tak sprzeczny z prawością?

Verse 11

गुरुः क्रियावान्वृद्धश्च राजा प्रेतः पितेतिच।तातं न परिगर्हेयं दैवतं चेति संसदि।।।।

On był moim guru, oddanym świętym obowiązkom, sędziwy, król, a teraz odszedł; on był moim ojcem. Dlatego na tym zgromadzeniu nie mogę ganić mego ojca, który dla mnie jest jak bóstwo.

Verse 12

को हि धर्मार्थयोर्हीनमीदृशं कर्म किल्बिषम्।स्त्रियाः प्रियं चिकीर्षु स्सन्कुर्याद्धर्मज्ञ धर्मवित्।।।।

O Ramo, znawco dharmy: kto, choć mądry w prawości, popełniłby tak grzeszny czyn, pozbawiony dharmy i arthy, jedynie by zadowolić kobietę?

Verse 13

अन्तकाले हि भूतानि मुह्यन्तीति पुरा श्रुतिः।राज्ञैवं कुर्वता लोके प्रत्यक्षं सा श्रुतिः कृता।।।।

Dawne przysłowie głosi: w chwili śmierci istoty popadają w zaślepienie; postępując tak, król uczynił to przysłowie widocznym w tym świecie.

Verse 14

साध्वर्थमभिसन्धाय क्रोधान्मोहाच्च साहसात्।तातस्य यदतिक्रान्तं प्रत्याहरतु तद्भवान्।।।।

Dobrze rozważywszy to, co jest prawdziwą dharmą, cofnij wszelkie wykroczenie, którego dopuścił się nasz ojciec przez gniew, ułudę lub lekkomyślny impuls.

Verse 15

पितुर्हि समतिक्रान्तं पुत्रो यस्साधु मन्यते।तदपत्यं मतं लोके विपरीतमतोऽन्यथा।।।।

Syn, który uznaje występek ojca za 'słuszny', nie jest w świecie uważany za prawdziwego syna; w przeciwnym razie staje się całkowitym przeciwieństwem tego, kim syn powinien być.

Verse 16

तदपत्यं भवानस्तु मा भवान् दुष्कृतं पितुः।अभिपत्ता कृतं कर्म लोके धीरविगर्हितम्।।।।

Dlatego bądź tym prawdziwym synem; nie poświadczaj przewinnego czynu, którego dopuścił się nasz ojciec, czynu ganionego na świecie przez mędrców i niezłomnych.

Verse 17

कैकेयीं मां च तातं च सुहृदो बान्धवांश्च नः।पौरजानपदान्सर्वांस्त्रातु सर्वमिदं भवान्।।।।

Musisz chronić to wszystko, Kaikeyī, mnie, naszego ojca, naszych przyjaciół i krewnych, oraz wszystkich mieszkańców miasta i wsi, zaprawdę, całe królestwo.

Verse 18

क्व चारण्यं क्वच क्षात्रं क्व जटाः क्व च पालनम्।ईदृशं व्याहतं कर्म न भवान्कर्तुमर्हति।।।।

Cóż ma las wspólnego z obowiązkiem kszatrii? Co wspólnego mają splecione włosy z rządzeniem i ochroną? Nie przystoi ci podejmować czyn tak sprzeczny i burzący porządek.

Verse 19

एष हि प्रथमो धर्मः क्षत्रियस्याभिषेचनम्।येन शक्यं महाप्राज्ञ प्रजानां परिपालनम्।।।।

O mędrcze o wielkiej duszy, najważniejszą dharmą kszatrii jest królewska konsekracja; dzięki niej ochrona i rządzenie poddanymi staje się możliwe.

Verse 20

कश्च प्रत्यक्षमुत्सृज्य संशयस्थ मलक्षणम्।आयतिस्थं चरे द्धर्मं क्षत्रबन्दुरनिश्चितम्।।।।

I kto, będąc kszatriją, porzuciłby oczywisty, bezpośredni obowiązek i podążał za niepewną pobożnością, pełną wątpliwości i złych znaków, której owoce leżą w odległej przyszłości?

Verse 21

अथ क्लेशज मेव त्वं धर्मं चरितु मिच्छसि।धर्मेण चतुरो वर्णान्पालयन् क्लेश माप्नुहि।।।।

Jeśli prawdziwie pragniesz praktykować dharmę zdobytą przez trud, to przyjmij trud rządzenia: chroń cztery stany społeczne zgodnie z prawem i znosź ten trud.

Verse 22

चतुर्णामाश्रमाणां हि गार्हस्थ्यं श्रेष्ठमुत्तमम्।आहुर्धर्मज्ञ धर्मज्ञास्तं कथं त्यक्तु मर्हसि।।।।

Spośród czterech aśramów znawcy dharmy głoszą życie głowy rodziny za najlepsze i najwyższe. O znawco dharmy, jak możesz być godzien, by ją porzucić?

Verse 23

श्रुतेन बालः स्थानेन जन्मना भवतो ह्यहम्।स कथं पालयिष्यामि भूमिं भवति तिष्ठति।।।।

W nauce, w pozycji, a nawet przez urodzenie jestem mniejszy od ciebie. Jakże ktoś taki jak ja mógłby rządzić ziemią, gdy ty jeszcze tu jesteś?

Verse 24

हीनबुद्धिगुणो बालो हीनः स्थानेन चाप्यहम्।भवता च विनाभूतो न वर्तयितुमुत्सुहे।।।।

Jestem dzieckiem, pozbawionym rozwagi i cnót, i niższym nawet w randze. Rozdzielony z tobą, nie mam woli nawet, by dalej żyć.

Verse 25

इदं निखिल मव्यग्रं राज्यं पित्र्यमकण्टकम्।अनुशाधि स्वधर्मेण धर्मज्ञ सहबान्धवैः।।।।

O znawco dharmy, rządź zgodnie z własnym słusznym obowiązkiem tym całym ojczystym królestwem, wolnym od przeszkód i trudności, razem z wszystkimi naszymi krewnymi.

Verse 26

इहैव त्वाऽभिषिञ्चन्तु सर्वाः प्रकृतय स्सह।ऋत्विज स्सवसिष्ठाश्च मन्त्रविन्मन्त्रकोविदाः।।।।

Niechże wszyscy poddani razem, oraz kapłani wraz z Wasiszthą, ci którzy znają mantry i są biegli w świętych recytacjach, namaścią cię tutaj, na tym miejscu.

Verse 27

अभिषिक्तस्त्वमस्माभिरयोध्यां पालने व्रज।विजित्य तरसा लोकान्मरुद्भिरिव वासवः।।।।

Po konsekracji dokonanej przez nas świętym namaszczeniem, powróć do Ajodhji, aby rządzić, jak Wasawa (Indra), który po szybkim podboju światów dzięki swojej mocy, powrócił w towarzystwie Marutów.

Verse 28

ऋणानि त्रीण्यपाकुर्वन्दुर्हृदस्साधु निर्दहन्।सुहृदस्तर्पयन्कामैस्त्वमेवात्रानुशाधि माम्।।।।

Spłaciwszy w pełni trzy długi: wobec bogów, przodków i mędrców, spalając nieprawych sercem, poskramiając wrogów i zadowalając przyjaciół tym, czego pragną, ty jedynie tutaj w Ajodhji masz prawo mną rozkazywać.

Verse 29

अद्याऽर्य मुदिता स्सन्तु सुहृदस्तेऽभिषेचने।अद्य भीताः पलायन्तां दुर्हृदस्ते दिशो दश।।।।

O szlachetny, niech twoi przyjaciele radują się dzisiaj z twojej konsekracji, a niech twoi wrogowie, przerażeni, uciekają dzisiaj we wszystkich dziesięciu kierunkach.

Verse 30

आक्रोशं मम मातुश्च प्रमृज्य पुरुषर्षभ।अद्य तत्र भवन्तं च पितरं रक्ष किल्बिषात्।।।।

O najlepszy z ludzi, wymaż hańbę, która spadła na moją matkę, a teraz chroń tam naszego czczonego ojca przed grzechem.

Verse 31

शिरसा त्वाऽभियाचेऽहं कुरुष्व करुणां मयि।बान्धवेषु च सर्वेषु भूतेष्विव महेश्वरः।।।।

Z pochyloną głową błagam cię: okaż mi litość i wszystkim naszym krewnym, jak Maheszvara okazuje litość każdej istocie żywej.

Verse 32

अथैतत्पृष्ठतः कृत्वा वनमेव भवानितः।गमिष्यति गमिष्यामि भवता सार्धमप्यहम्।।।।

Lecz jeśli odrzucisz te błagania za siebie i odejdziesz stąd do lasu, to i ja pójdę razem z tobą.

Verse 33

तथाहि रामो भरतेन ताम्यता प्रसाद्यमानश्शिरसा महीपतिः।नचैव चक्रे गमनाय सत्त्ववान्मतिं पितुस्तद्वचने प्रतिष्ठितः।।।।

Choć Bharata, pełen bólu i z pochyloną głową, nieustannie błagał, Rama, cnotliwy władca ziemi, nie podjął decyzji o powrocie; stał mocno przy słowie danym przez ojca.

Verse 34

तदद्भुतं स्थैर्यमवेक्ष्य राघवे समं जनो हर्षमवाप दुःखितः।न यात्ययोध्यामिति दुःखितोऽभवत् स्थिरप्रतिज्ञत्वमवेक्ष्य हर्षितः।।।।

Widząc to cudowne stałość w Ragawie, ludzie poczuli jednocześnie smutek i radość: smutek, że nie pójdzie do Ajodhji, i radość, widząc jego niewzruszoną wierność przysiędze.

Verse 35

तमृत्विजो नैगमयूथवल्लभास्तदा विसंज्ञाश्रुकलाश्च मातरः।तथा ब्रुवाणं भरतं प्रतुष्टुवुः प्रणम्य रामं च ययाचिरे सह।।।।

Wtedy kapłani, przywódcy gildii i matki, omdlałe z żalu i wyczerpane łzami, chwalili Bharatę, gdy tak mówił, a razem, kłaniając się Ramie, również go błagali.