Adhyaya 66

Verse 1

सूत उवाच । ततस्त्रयोदशे वर्षे व्यतीते समये तदा । उपप्लवे संगतेषु सर्वराजसु पांडवाः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਤੇਰ੍ਹਵਾਂ ਵਰ੍ਹਾ ਬੀਤ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਅਤੇ ਉਪਪਲਵ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਤਦ ਪਾਂਡਵ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

Verse 2

योद्धुमागत्य संतस्थुः कुरुक्षेत्रं महारथाः । कौरवाश्चापि संतस्धुर्दुर्योधनपुरोगमाः

ਯੁੱਧ ਲਈ ਆ ਕੇ ਮਹਾਰਥੀ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਡਟ ਗਏ। ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕੌਰਵ ਵੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 3

ततो भीष्मेण प्रोक्तां च नरैः श्रुत्वा युधिष्ठिरः । रथातिरथसंख्यां तु राज्ञां मध्ये वचोऽब्रवीत्

ਤਦ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਕਹੇ ਸੁਣ ਕੇ—ਰਥੀ ਅਤੇ ਅਤਿਰਥੀ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣ ਕੇ—ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਚਨ ਉਚਾਰਿਆ।

Verse 4

भीष्मेण विहिता कृष्ण रथातिरथवर्णना । ततो दुर्योधनोऽपृच्छदिदं स्वीयान्महारथान्

ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ! ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਰਥੀ ਅਤੇ ਅਤਿਰਥੀ ਦੀ ਵਰਣਨਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 5

ससैन्यान्पांडवानेतान्हन्यात्कालेन केन कः । मासेन तु प्रतिज्ञातं भीष्मेण च कृपेण च

“ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਕੌਣ ਮਾਰੇਗਾ, ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ?” ਕਿਉਂਕਿ ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਜ्ञਾ ਕੀਤੀ ਸੀ—“ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ।”

Verse 6

पक्षं द्रोणेन चाह्नां च दशभिर्द्रौणिना रणे । षड्भिः कर्णेन च तथा सदा ममभयंकृता

“ਦ੍ਰੋਣ ਇੱਕ ਪੱਖ ਵਿੱਚ; ਦ੍ਰੌਣੀ (ਅਸ਼ਵਤਥਾਮਾ) ਰਣ ਵਿੱਚ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਕਰਣ ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਭਯ ਦਾ ਕਾਰਨ ਰਹੇ ਹਨ।”

Verse 7

तदहं स्वांश्च पृच्छामि केन कालेन हंति कः । एतच्छ्रुत्वा वचो राज्ञः फाल्गुनो वाक्यमब्रवीत्

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਕੌਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇਗਾ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ? ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਫਾਲਗੁਨ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ।

Verse 8

अयुक्तमेतद्भीष्माद्यैः प्रतिज्ञातं युधिष्ठिर । ततो जये च विजये निश्चयो हि मृषैव तत्

ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਭੀਸ਼ਮ ਆਦਿਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਅਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਿੱਤ ਜਾਂ ਹਾਰ ਬਾਰੇ ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਿਥਿਆ ਹੈ।

Verse 9

तवापि ये संति नृपाः सन्नद्धा रणसंस्थिताः । पश्यैतान्पुरुषव्याघ्रान्कालकल्पान्दुरासदान्

ਤੇਰੇ ਪਾਸੇ ਵੀ ਰਾਜੇ ਹਨ—ਕਵਚਧਾਰੀ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜੇ। ਵੇਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰੁਸ਼-ਵਿਆਘਰਾਂ ਨੂੰ, ਕਾਲ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।

Verse 10

द्रुपदं च विराटं च धृष्टकेतुं च कैकयम् । सहदेवं सात्यकिं च चेकितानं च दुर्जयम्

ਦ੍ਰੁਪਦ ਅਤੇ ਵਿਰਾਟ ਨੂੰ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੁ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕੈਕਯ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ; ਸਹਦੇਵ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਚੇਕਿਤਾਨ ਨੂੰ, ਤੇ ਅਜਿੱਤ ਦੁਰਜਯ ਨੂੰ ਵੀ (ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ)।

Verse 11

धृष्टद्युम्नं सपुत्रं च महावीर्यं घटोत्कचम् । भीमादींश्च महेष्वासान्केशवं चापराजितम्

ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਘਟੋਤ੍ਕਚ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਭੀਮ ਆਦਿਕ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵੀ—ਅਪਰਾਜਿਤ (ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ)।

Verse 12

मन्येहमेकस्त्वेतेषां हन्यात्कौरववाहिनीम् । सन्नद्धाः प्रतिदृश्यंते भीष्माद्या बहवो रथाः

ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕੋ ਯੋਧਾ ਵੀ ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਢਾਹ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਾਹਮਣੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਧਜ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਥ ਦਿਸਦੇ ਹਨ—ਭੀਸ਼ਮ ਆਦਿ।

Verse 13

तेभ्यो भयं न कार्यं ते फल्गवोऽमी मृगा इव

ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਹੇ ਫਾਲਗਵ! ਇਹ ਲੋਕ ਮਿਰਗਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।

Verse 14

अस्माकं धनुषां घोषैरिदानीमेव भारत । कौरवा विद्रविष्यंति सिंहत्रस्ता मृगा इव

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਸਾਡੇ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ—ਇਸੇ ਵੇਲੇ—ਕੌਰਵ ਸਿੰਹਾਂ ਤੋਂ ਡਰੇ ਮਿਰਗਾਂ ਵਾਂਗ ਭੱਜ ਜਾਣਗੇ।

Verse 15

वृद्धाद्भीष्माद्द्विजाद्वृद्धाद्द्रोणादपि कृपादपि । बालिशात्किं भयं द्रौणेः सूतपुत्राच्च दुर्मतेः

ਬੁੱਢੇ ਭੀਸ਼ਮ ਤੋਂ, ਬੁੱਢੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦ੍ਰੋਣ ਤੋਂ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੋਂ ਡਰ ਕਿਹੜਾ? ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਮੂਰਖ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ, ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਡਰ ਕਿਉਂ?

Verse 16

अथवा चित्तनिर्वृत्यै ज्ञातुमिच्छसि भारत । शत्रूणां प्रत्यनीकेषु संधावच्छृणु मे वचः

ਜਾਂ ਹੇ ਭਾਰਤ! ਜੇ ਮਨ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਲਈ ਤੂੰ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵ੍ਯੂਹ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਦੌੜਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ।

Verse 17

एकोऽहमेव संग्रामे सर्वे तिष्ठंतु ते रथाः । एकाह्ना क्षपये सर्वान्कौरवान्सैन्यसंयुतान्

ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਕਰਾਂਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਆਪਣੇ ਰਥ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਠਹਿਰਾਓ। ਇਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸੈਨਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਕੌਰਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 18

इत्यर्जुनवचः श्रुत्वा स्मयन्दामोदरोऽब्रवीत् । एवमेतद्यथा प्राह फाल्गुनोऽयं मृषा न तत्

ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦਾਮੋਦਰ ਮੁਸਕੁਰਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲੇ: ‘ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਫਾਲਗੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਓਹੋ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ—ਇਹ ਝੂਠ ਨਹੀਂ।’

Verse 19

ततश्च शंखान्भेरीश्च शतशश्चैव पुष्करान् । निवार्य राजमध्यस्थो बर्बरीको वचोऽब्रवीत्

ਫਿਰ ਸ਼ੰਖਾਂ, ਭੇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਗਾਰੇ ਰੋਕ ਕੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਬਰਬਰੀਕ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 20

येन तप्तं गुप्तक्षेत्रे येन देव्यः सुतोषिताः । यस्यातुलं बाहुबलं तेन चोक्तं निशम्यताम्

ਉਸੇ ਵੀਰ ਦੇ ਉਚਾਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ—ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਪਤਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਵੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਹੁ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੁੱਲ ਹੈ।

Verse 21

यद्ब्रवीमि वचः सत्यं शृणुध्वं तन्नराधिपाः । आत्मनो वीर्यसदृशं केवलं न तु दर्पतः

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪੋ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੱਚ ਹਨ—ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ।

Verse 22

यदार्येण प्रतिज्ञातमर्जुनेन महात्मना । न मर्षयामि तद्वाक्यं कालक्षेपो महानयम्

ਹੇ ਆਰ੍ਯੇ! ਮਹਾਤਮਾ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਜੋ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਬਚਨ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਹਿਨ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਹ ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਬਰਬਾਦੀ ਹੈ।

Verse 23

सर्वे भवंतस्तिष्ठंतु सार्जुनाः सहकेशवाः । एको मुहूर्ताद्भीष्मादीन्सर्वान्नेष्ये यमक्षयम्

ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇੱਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰੋ—ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਸਮੇਤ। ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ, ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਭੀਸ਼ਮ ਆਦਿ ਸਭ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਧਾਮ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 24

मयि तिष्ठति केनापि शस्त्रग्राह्यं न क्षत्रियैः । स्वधर्मशपथो वोऽस्तु मृते ग्राह्यं ततो मयि

ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰੀਅ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੀ ਧਰਮ-ਸ਼ਪਥ ਇਹ ਰੱਖੋ: ਮੇਰੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣਾ।

Verse 25

पश्यध्वं मे बलं बाह्वोर्देव्याराधनसंभवम् । माहात्म्यं गुप्तक्षेत्रस्य तथा भक्तिं च पांडुषु

ਵੇਖੋ ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦਾ ਬਲ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ। ਗੁਪਤਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਵੇਖੋ, ਅਤੇ ਪਾਂਡੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਵੀ।

Verse 26

पश्यध्वं मे धनुर्घोरं तूणीरावक्षयौ तथा । खड्गं च देव्या यद्दत्तं ततो वच्मि वचस्त्विदम्

ਵੇਖੋ ਮੇਰਾ ਭਿਆਨਕ ਧਨੁਸ਼, ਅਤੇ ਇਹ ਅਖੁੱਟ ਤੂਣੀਰ ਵੀ। ਅਤੇ ਇਹ ਖਡਗ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 27

इति तस्य वचः श्रुत्वा क्षत्रिया विस्मयं ययुः । अर्जुनश्च कटाक्षेपे लज्जितः कृष्णमैक्षत

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਖੱਤਰੀ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ; ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਤਿਰਛੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਲੱਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗਾ।

Verse 28

तमाह ललितं कृष्णः फाल्गुनं परमं वचः । आत्मौपयिकमेवेदं भैमि पुत्रोऽभ्यभाषत

ਤਦ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਫਾਲਗੁਨ ਨੂੰ ਕੋਮਲਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਉੱਤਮ ਬਚਨ ਕਹੇ; ਭੈਮੀ (ਦ੍ਰੌਪਦੀ) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਬਚਨ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਿਤ ਲਈ ਹੈ।”

Verse 29

नवकोटियुतोऽनेन पलाशी निहतः पुरा । क्षणादेव च पाताले श्रूयते महदद्भुतम्

ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੇ ਨੌ ਕਰੋੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਪਲਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਦਭੁਤ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 30

पुनः प्रक्ष्यामदे त्वेनं क्वेनोपायेन कौरवान् । मुहूर्ताद्धंसि ब्रूहीति पृच्छयतां चाह तं जयः

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਯ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਕੌਰਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰੇਂਗਾ? ਦੱਸ!”—ਇਉਂ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਯ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 31

ततः स्मरन्यादवेंद्रो भैमिपुत्रमभाषत

ਤਦ ਯਾਦਵੇਂਦ੍ਰ (ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੇ ਉਹ ਗੱਲ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਭੀਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕੀਤਾ।

Verse 32

भीप्मद्रोणकृपद्रौणिकर्णदुर्योधनादिभिः । गुप्तां त्र्यंबकदुर्जेयां सेनां हंसि कथं क्षणात्

ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ, ਕ੍ਰਿਪਾ, ਦ੍ਰੌਣੀ, ਕਰਨ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਆਦਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ—ਤ੍ਰਿਯੰਬਕ (ਸ਼ਿਵ) ਲਈ ਭੀ ਅਜੈ ਮੰਨੀ ਗਈ ਉਸ ਗੁਪਤ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਤੂੰ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਨਾਸ ਕਰੇਂਗਾ?

Verse 33

अयं महान्विस्मयस्ते वचसो भैमिनंदन । संभूतः सर्वराज्ञां च फाल्गुनस्य च धीमतः

ਹੇ ਭੀਮਨੰਦਨ, ਤੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭਾ ਉੱਠਿਆ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਅਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਫਾਲਗੁਨ (ਅਰਜੁਨ) ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 34

तद्ब्रूहि केनोपायेन मुहूर्ताद्धंसि कौरवान् । उपायवीर्यं ते ज्ञात्वा मंस्यामो वयमप्युत

ਇਸ ਲਈ ਦੱਸ: ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਕੌਰਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰੇਂਗਾ? ਤੇਰੇ ਉਪਾਅ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਣ ਕੇ ਅਸੀਂ ਭੀ ਆਪਣਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰਾਂਗੇ।

Verse 35

सूत उवाच । इत्युक्तो वासुदेवेन सर्वभूतेश्वरेण च । सिंहवक्षाः पर्वताभो नानाभूषणभूषितः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਾਸੁਦੇਵ—ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਹ ਸਿੰਹ-ਵਕਸ਼, ਪਹਾੜ-ਸਮ ਦੇਹ ਵਾਲਾ, ਨਾਨਾ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ (ਅੱਗੇ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ)।

Verse 36

घटास्यो घटहासश्च ऊर्ध्वकेशोऽतिदीप्ति मान् । विद्युदक्षो वायुजवो यश्चेच्छेन्नाशयेज्जगत्

ਘੜੇ ਵਰਗਾ ਮੁਖ ਅਤੇ ਘੜੇ ਵਰਗੀ ਹਾਸੀ, ਉੱਪਰ ਖੜੇ ਕੇਸ਼, ਅਤਿ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ; ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਵਾਯੂ ਜੇਹੀ ਗਤੀ—ਜੋ ਇੱਛੇ ਤਾਂ ਜਗਤ ਨੂੰ ਭੀ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕੇ।

Verse 37

देवीदत्तातुलबलो बर्बरीकोऽभ्यभाषत । यदि वो मानसं वीरा उपायस्य प्रदर्शने

ਦੇਵੀ ਦੀ ਦਾਤ ਨਾਲ ਅਤੁਲ ਬਲ ਵਾਲੇ ਬਰਬਰੀਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵੀਰੋ, ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਉਪਾਯ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ…”

Verse 38

तदहं दर्शयाम्येष पश्यध्वं सहकेशवाः । इत्युक्त्वा धनुरारोप्य संदधे विशिखं त्वरन् । निःशल्यं चापि संपूर्णं सिंदूराभेण भस्मना

“ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੀ ਇਹ ਦਿਖਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਕੇਸ਼ਵ ਸਮੇਤ ਵੇਖੋ!” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਧਨੁਸ਼ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਤੇ ਬਾਣ ਜੋੜਿਆ; ਉਹ ਬਾਣ ਸਿੰਧੂਰ ਵਰਗੀ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਤੇ ਨਿਰਵਿਘਨ ਸੀ।

Verse 39

आकर्णमाकृप्य च तं मुमोच मुखादथोद्भूतमभूच्च भस्म

ਉਸ ਨੇ ਬਾਣ ਨੂੰ ਕੰਨ ਤੱਕ ਖਿੱਚ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਭਸਮ ਉੱਭਲ ਪਈ।

Verse 40

सेनाद्वये तच्च पपात शीघ्रं यस्यैव यत्रास्ति च मृत्युमर्म । सर्वरोमसु भीष्मस्य कंठे राधेयद्रोणयोः

ਉਹ ਦਿੱਪਤ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੋਹਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਡਿੱਗਿਆ—ਜਿਸ ਜਿਸ ਦਾ ਜਿੱਥੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ-ਮਰਮ ਸੀ ਓਥੇ ਹੀ: ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੋਮਾਂ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਰਾਧੇਯ (ਕਰਨ) ਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਕੰਠ ਉੱਤੇ।

Verse 41

ऊरौ दुर्योधनस्यापि शल्यस्यापि च वक्षसि । कंठे च शकुनेर्दीप्तं भगदत्तस्य चापतत्

ਉਹ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਜੰਘ ਉੱਤੇ, ਸ਼ਲ੍ਯ ਦੇ ਵਕਸ਼ ਉੱਤੇ, ਸ਼ਕੁਨੀ ਦੇ ਕੰਠ ਉੱਤੇ ਦਿੱਪਤ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗਿਆ; ਅਤੇ ਭਗਦੱਤ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਹੀ ਜ੍ਵਾਲਾਮਈ ਚਿੰਨ੍ਹ ਆ ਪਿਆ।

Verse 42

कृष्णस्य पादतल लके कंठे द्रुपदमत्स्ययोः । शिखंडिनस्तथा कट्यां कंठे सेनापतेस्तथा

ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਲਈ ਉਹ ਰਾਖ-ਰਕਤ ਪੈਰ ਦੇ ਤਲਵੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਈ; ਦ੍ਰੁਪਦ ਅਤੇ ਮਤਸ੍ਯ ਰਾਜੇ ਦੇ ਲਈ ਗਲੇ ਉੱਤੇ। ਸ਼ਿਖੰਡਿਨ ਦੇ ਲਈ ਕਮਰ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦੇ ਲਈ ਭੀ ਗਲੇ ਉੱਤੇ ਹੀ।

Verse 43

पपात रक्तं तद्भस्म यत्र येषां च मर्म च । केवलं चैव पांडूनां कृपद्रोण्योश्च नास्पृशत

ਉਹ ਰਕਤ-ਸਮਾਨ ਭਸਮ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਰਮ-ਸਥਾਨ ਸਨ, ਓਥੇ ਹੀ ਡਿੱਗੀ। ਪਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਛੁਹੀ—ਨਾ ਹੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ।

Verse 44

इति कृत्वा ततो भूयो बर्बरीकोऽभ्यभाषत । दृष्टं भवद्भिरेवं यन्मया मर्म निरीक्षितम्

ਇਉਂ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਬਰਬਰੀਕ ਨੇ ਮੁੜ ਆਖਿਆ: “ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖ ਲਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਮਰਮ-ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਰਖਿਆ ਹੈ।”

Verse 45

अधुना पातयिष्यामि मर्मस्वेषां शिताञ्छरान् । देवीदत्तानमोघाख्यान्यैर्मरिष्यंत्यमी क्षणात्

“ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਰਮ-ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣ ਵਰਸਾਵਾਂਗਾ। ਦੇਵੀ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਦੱਤ, ‘ਅਮੋਘ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਲੋਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਣਗੇ।”

Verse 46

शपथा वः स्वधर्मस्य शस्त्रं ग्राह्यं न वः क्वचित् । मुहूर्तात्पातयिष्यामि शत्रूनेताञ्छितैः शरैः

“ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸੌਂਹ: ਤੁਸੀਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਨਾ ਚੁੱਕੋ। ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਢਾਹ ਦਿਆਂਗਾ।”

Verse 47

ततो विस्मितचित्तानां युधिष्ठिरपुरोगिणाम् । आसीन्निनादः सुमहान्साधुसाध्विति शंस ताम्

ਤਦ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਆਦਿਕ ਅਚੰਭਿਤ-ਚਿੱਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ‘ਸਾਧੁ! ਸਾਧੁ!’ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਜੈਕਾਰਾ ਉਠਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ।

Verse 48

वासुदेवश्च संक्रुद्धश्चक्रेण निशितेन च । एवं ब्रुवत एवास्य शिरश्छित्त्वा न्यपातयत्

ਪਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ—ਉਹ ਅਜੇ ਐਸਾ ਬੋਲ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 49

ततः क्षणात्सर्वमासीदाविग्रं राजमं डलम् । व्यलोकयन्केशवं ते विस्मिताश्चाभवन्भृशम्

ਤਦ ਖ਼ਸ਼ਣ ਮਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਰਾਜਸਭਾ-ਮੰਡਲ ਨਿਸ਼ਚਲ ਤੇ ਨਿਰਵਿਗ੍ਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਕੇਸ਼ਵ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋਏ।

Verse 50

किमेतदिति प्राहुश्च बर्बरीकः कुतो हतः । पांडवाश्चापि मुमुचुरश्रूणि सहपार्थिवाः

ਉਹ ਚੀਕੇ, “ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਬਰਬਰੀਕ ਕਿੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ?” ਪਾਂਡਵ ਵੀ, ਇਕੱਠੇ ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਅੰਸੂ ਵਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 51

हाहा पुत्रेति च गृणन्प्रस्खलंश्च पदेपदे । घटोत्कचोऽपतद्दीनः पुत्रोपरि विमूर्छितः

“ਹਾਏ ਪੁੱਤਰ!” ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਠੋਕਰ ਖਾਂਦਾ, ਦੁਖੀ ਘਟੋਤਕਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 52

एतस्मिन्नंतरे देव्यश्चतुर्दश समाययुः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਚੌਦਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ।

Verse 53

सिद्धांबिका क्रोडमाता कपाली तारा सुवर्णा च त्रिलोकजेत्री । भाणेश्वरी चर्चिका चैकवीरा योगेश्वरी चंडिका त्रैपुरा च

ਉਹ ਸਿੱਧਾਂਬਿਕਾ, ਕ੍ਰੋਡਮਾਤਾ, ਕਪਾਲੀ, ਤਾਰਾ, ਸੁਵਰਣਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕਜੇਤ੍ਰੀ; ਭਾਣੇਸ਼ਵਰੀ, ਚਰਚਿਕਾ, ਏਕਵੀਰਾ, ਯੋਗੇਸ਼ਵਰੀ, ਚੰਡਿਕਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰੈਪੁਰਾ ਸਨ।

Verse 54

भूतांबिका हरसिद्धिस्तथामूः संप्राप्य तस्थुर्नृपविस्मयंकराः । श्रीचंडिकाऽश्वास्य ततौ घटोत्कचं प्रोवाच वाक्यं महता स्वरेण

ਭੂਤਾਂਬਿਕਾ, ਹਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਆ ਕੇ ਓਥੇ ਠਹਿਰ ਕੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਡਿਕਾ ਨੇ ਘਟੋਤਕਚ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 55

शृणुध्वं पार्थिवाः सर्वे कृष्णेन विदितात्मना । हेतुना येन निहतो बर्बरीको महाबलः

“ਹੇ ਸਾਰੇ ਪਾਰਥਿਵ ਰਾਜਿਓ, ਸੁਣੋ; ਵਿਵੇਕਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ ਬਰਬਰੀਕ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।”

Verse 56

मेरुमूर्ध्नि पुरा पृथ्वी समवेतान्दिवौकसः । भाराक्रांता जगादैतान्भारोऽप ह्रियतां हि मे

ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰੂ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ, ਭਾਰ ਨਾਲ ਦਬੀ ਧਰਤੀ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰਾ ਭਾਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।”

Verse 57

ततो ब्रह्मा प्राह विष्णुं भगवंस्त्वमिदं शृणु । देवास्त्वानुगमिष्यंति भारं हर भुवः प्रभो

ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਇਹ ਸੁਣੋ। ਦੇਵਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣਗੇ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਦੂਰ ਕਰੋ।”

Verse 58

ततस्तथेति तन्मेने वचनं विष्णुरव्ययः । एतस्मिन्नंतरे बाहुमुद्धृत्योच्चैरभाषत

ਤਦ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਉਹ ਬਚਨ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।” ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਬਾਂਹ ਉੱਠਾ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 59

सूर्यवर्चेति यक्षेंद्रश्चतुराशीतिकोटिपः । किमर्थं मानुषे लोके भवद्भिर्जन्म कार्यते

“ਹੇ ਸੂਰਯਵਰਚਾ,” ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ—ਚੌਰਾਸੀ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ—ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਕਿਉਂ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?”

Verse 60

मयि तिष्ठति दोषाणामनेकानां महास्पदे । सर्वे भवंतो मोदंतु स्वर्गेषु सह विष्णुना

ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਅਨੇਕ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਮਹਾਂ ਆਸਰਾ ਬਣ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਵਿਸ਼ਣੂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣੋ।

Verse 61

अहमेकोऽवतीर्यैतान्हनिष्यामि भुवो भरान् । स्वधर्मशपथा वो वै संति चेज्जन्म प्राप्स्यथ

ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਭਾਰ-ਰੂਪ ਦੁਰਜਨ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਕਸਮਾਂ ਅਟੱਲ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ।

Verse 62

इत्युक्तवचने ब्रह्मा क्रुद्धस्तं समभाषत । दुर्मते सर्वदेवानामविषह्यं महाभरम्

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ— “ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ-ਬੁੱਧੀ! ਇਹ ਮਹਾਂ ਭਾਰ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਸਹਿਣ ਹੈ।”

Verse 63

स्वसाध्यं ब्रूषे मोहात्त्वं शापयोग्योऽसि बालिश । देशकालोचितं स्वीयं परस्य च बलं हृदा

ਮੋਹ ਵਿਚ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ‘ਸੌਖਾ’ ਕੰਮ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ; ਹੇ ਮੂਰਖ, ਤੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ। ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਤੇ ਪਰਾਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਤੋਲ ਕੇ ਵੇਖ।

Verse 64

अविचार्यैव प्रभुषु वक्ति सोऽर्हति दंडनम् । तस्माद्भूभारहरणे युद्धस्योपक्रमे सति

ਜੋ ਬਿਨਾ ਵਿਚਾਰ ਆਪਣੇ ਉੱਚਿਆਂ ਅੱਗੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੰਡ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਯੁੱਧ ਦਾ ਉਪਕ੍ਰਮ ਹੋਵੇ—

Verse 65

शरीरनाशं कृष्णात्त्वमवाप्स्यसि न संशयः । एवं शप्तो ब्रह्मणाऽसौ विष्णुमेतदयाचत

“ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਹ-ਨਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਇਉਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਵਰ ਮੰਗਿਆ।

Verse 66

यद्येवं भविता नाशस्तदेकं देव प्रार्थये । जन्मप्रभृति मे देहि मतिं सर्वार्थसाधनीम्

ਜੇ ਨਾਸ ਐਸਾ ਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਂ ਇਕ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ: ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਐਸੀ ਬੁੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ੋ ਜੋ ਹਰ ਧਰਮਿਕ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਧ ਕਰੇ।

Verse 67

ततस्तथेति तं प्राह केशवो देवसंसदि । शिरस्ते पूजयिष्यंति देव्याः पूज्यो भविष्यसि

ਤਦੋਂ ਦੇਵ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤਥਾਸਤੁ।” “ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਦੇਵੀ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋਵੇਂਗਾ।”

Verse 68

इत्युक्त्वा चावतीर्णोऽसौ सह देवैर्हरिस्तदा । हरिर्नाम स कृष्णोऽसौ भवंतस्ते तथा सुराः

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਹਰੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਇਆ। ਉਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ‘ਹਰੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਵਤਰਨ ਕਰਕੇ ਸੁਰ ਬਣੇ।

Verse 69

सूर्यवर्चाः स चायं हि निहतो भैमिपुत्रकः । प्राक्छापं ब्रह्मणः स्मृत्वा हतोनेन महात्मना । तस्माद्दोषो न कृष्णेऽस्मिन्द्रष्टव्यः सर्वभू मिपैः

ਸੂਰਜ-ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਉਹ—ਭੀਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 70

श्रीकृष्ण उवाच । यदुक्तं भूमिपा देव्या तत्तथैव न संशयः

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਓਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 71

यद्येनमधुना नैव हन्यां ब्रह्मवचोऽन्यथा । ततो भवेदिति स्मृत्वा मयासौ विनिपातितः

“ਜੇ ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਦਾ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਬਚਨ ਝੂਠਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ। ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ਇਹ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।”

Verse 72

गुप्तक्षेत्रे मयैवाऽसौ नियुक्तो देव्यनुस्मृतौ । पूर्वं दत्तं वरं स्वीयं स्मरता देवसंसदि

ਗੁਪਤਖੇਤਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਚਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਅਨੁਸਮਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਦੇਵ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੇ ਆਪਣੇ ਵਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤਾ।

Verse 73

इत्युक्ते चंडिका देवी तदा भक्तशिरस्त्विदम् । अभ्युक्ष्य सुधया शीघ्रमजरं चामरं व्यधात्

ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਚੰਡਿਕਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਤਦ ਭਗਤ ਦੇ ਇਸ ਸਿਰ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਰ ਤੇ ਅਮਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 74

यथा राहुशिरस्तद्वत्तच्छिरः प्रणनाम तान् । उवाच च दिदृक्षामि युद्धं तदनुमन्यताम्

ਰਾਹੁ ਦੇ ਸਿਰ ਵਾਂਗ ਉਹ ਸਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਨਮਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ, “ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।”

Verse 75

ततः कृष्णो वचः प्राह मेघगंभीरवाक्प्रभुः । यावन्मही सनक्षत्रा यावच्चंद्रदिवाकरौ

ਤਦ ਬੱਦਲ-ਗੰਭੀਰ ਵਾਣੀ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਤਾਰਿਆਂ ਸਮੇਤ ਟਿਕੀ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ…”

Verse 76

तावत्त्वं सर्वलोकानां वत्स पूज्यो भविष्यसि । देवीलोकेषु सर्वेषु देवीवद्विचरिष्यसि

“ਉਦੋਂ ਤੱਕ, ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਤੂੰ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਣਯੋਗ ਰਹੇਂਗਾ; ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਿਚਰੇਂਗਾ।”

Verse 77

स्वभक्तानां च लोकेषु देवीनां दास्यसे स्थितिम् । बालानां ये भविष्यंति वातपित्तकफोद्भवाः । पिटकास्ताः सुखेनैव शामयिष्यसि पूजनात्

ਦੇਵੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕਲਿਆਣ ਬਖ਼ਸ਼ੇਂਗਾ। ਬਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਤ, ਪਿੱਤ ਤੇ ਕਫ਼ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲੇ ਫੋੜੇ—ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸੁਖੇ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦੇਵੇਂਗਾ।

Verse 78

इदं च शृंगमारुह्य पश्य युद्धं यथा भवेत्

ਅਤੇ ਇਸ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਯੁੱਧ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ।

Verse 79

धावंतः कौरवास्त्वस्मान्वयं यामस्त्वमूनिति । इत्युक्ते वासुदेवेन देव्योऽथांबरमाविशन्

“ਕੌਰਵ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹਨ; ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੇ—ਤੂੰ ਇਹ ਕਰ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਬੋਲੇ, ਤਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈਆਂ।

Verse 80

बर्बरीकशिरश्चैव गिरिशृंगमवाप्य तत् । देहस्य भूमिसंस्काराश्चाभवच्छिरसो नहि । ततो युद्धं महदभूत्कुरुपांडवसेनयोः

ਬਬਰਿਕ ਦਾ ਸਿਰ ਵੀ ਉਸ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਦੇਹ ਲਈ ਧਰਤੀ-ਸੰਸਕਾਰ (ਦਫ਼ਨ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ) ਹੋਏ, ਪਰ ਸਿਰ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਕੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ।

Verse 81

अष्टादशाहेन हता ये च द्रोणवृषादयः । दुर्योधने हते क्रूरे अष्टादशदिनात्यये

ਅਠਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦ੍ਰੋਣ, ਵ੍ਰਿਸ਼ ਆਦਿ ਜਿਹੇ ਯੋਧੇ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਅਤੇ ਕ੍ਰੂਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ—ਅਠਾਰਾਂ ਦਿਨ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਨਾਲ—ਯੁੱਧ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 82

युधिष्ठिरो ज्ञातिमध्ये गोविंदं समभाषत । पुरुषोत्तम संग्रामममुं संतारिता वयम्

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ! ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਗਏ ਹਾਂ।”

Verse 83

त्वयैव नाथेन हरे नमस्ते पुरुषोत्तम । श्रुत्वा तस्यापि सासूयमिदं भीमो वचोऽब्रवीत्

“ਹੇ ਨਾਥ ਹਰੀ, ਕੇਵਲ ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਡਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈਂ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ!” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਭੀਮ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 84

येन ध्वस्ता धार्तराष्ट्रास्तं निराकृत्य मां नृप । पुरुषोत्तमं कृष्णमिति ब्रवीषि किमु मूढवत्

“ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਿਸ ਨਾਲ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਸ ਹੋਏ, ਉਸ ਮੈਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ‘ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ’ ਕਿਉਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਮੂਰਖ ਵਾਂਗ?”

Verse 85

धृष्टद्युम्नं फाल्गुनं च सात्यकिं मां च पांडव । निराकृत्य ब्रवीष्येव सूतं धिक्त्वा युधिष्ठिर

“ਹੇ ਪਾਂਡਵ! ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ, ਫਾਲਗੁਨ, ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਤੂੰ ਐਸਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ ਜਿਵੇਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਰਥੀ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਵੇ—ਧਿਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ!”

Verse 86

अर्जुन उवाच । मैवं मैवं ब्रूहि भीम न त्वं वेत्सि जनार्दनम् । न मया न त्वया पार्थ नान्येनाप्यरयो हताः

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇੰਝ ਨਾ ਬੋਲ, ਭੀਮ—ਇੰਝ ਨਾ ਬੋਲ। ਤੂੰ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਵੈਰੀ ਨਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਨਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ।”

Verse 87

अहं हि सर्वदाग्रस्थं नरं पश्यामि संयुगे । निघ्नंतं शात्रवांस्तत्र न जाने कोऽप्यसाविति

ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਦਾ ਹੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇਲੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰਦਾ ਹੈ—ਪਰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ।

Verse 88

भीम उवाच । विभ्रांतोऽसि ध्रुवं पार्थ नात्र हंता नरोऽपरः । अथ चेदस्ति त्वत्पौत्रमुच्चस्थं वच्मि हंत कः

ਭੀਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਭ੍ਰਮਿਤ ਹੈਂ; ਇੱਥੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ‘ਨਰ’ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂ—ਉਹ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ ਕੌਣ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਤੇਰਾ ਪੌਤਰਾ ਹੈ?

Verse 89

उपसृत्य ततो भीमो बर्बरीकमपृच्छत । ब्रूह्येते केन निहता धार्तराष्ट्रा हि शत्रवः

ਤਦ ਭੀਮ ਨੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਬਰਬਰੀਕ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: ਦੱਸੋ, ਇਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ?

Verse 90

बर्बरीक उवाच । एको मया पुमान्दृष्टो युध्यमानः परैः सह । सव्यतः पंचवक्त्रः स दक्षिणे चैकवक्त्रतः

ਬਰਬਰੀਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਇੱਕੋ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਬਹੁਤਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਪੰਜ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਮੁਖ ਵਾਲਾ।

Verse 91

सव्यतो दशहस्तश्च धृतशूलाद्युदायुधः । दक्षिणे च चतुर्हस्तो धृतचक्राद्युदायुधः

ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਦਸ ਭੁਜਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਆਦਿ ਉੱਚੇ ਕੀਤੇ ਅਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ; ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਚਾਰ ਭੁਜਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਚੱਕਰ ਆਦਿ ਉੱਠੇ ਅਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ।

Verse 92

सव्यतश्च जटाधारी दक्षिणे मुकुटोच्चयः । सव्यतो भस्मधारी च दक्षिणे धृतचंदनः

ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਜਟਾਧਾਰੀ ਸੀ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਉੱਚਾ ਮੁਕੁਟ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਲਪੇਟੀ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਚੰਦਨ ਦਾ ਲੇਪ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 93

सव्यतश्चंद्रधारी च दक्षिणे कौस्तुभद्युतिः । ममापि तद्दर्शनतो महद्भयमजायत

ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਚੰਦਰਮਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਮਹਾਨ ਭਯ ਉਪਜ ਆਇਆ।

Verse 94

ईदृशो मे नरो दृष्टो न चान्यो यो जघान तान् । इत्युक्ते पुष्पवर्षं तु खादासीत्सुमहाप्रभम्

ਮੈਂ ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਨਾਹ ਹੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕੇ। ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਦਹਕਦੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਵਰਖਾ ਹੋਈ।

Verse 95

सस्वनुर्देववाद्यानि साधुसाध्विति वै जगुः । विस्मिताः पांडवाश्चासन्प्रणेमुः पुरुषोत्तमम्

ਦੇਵ ਵਾਜੇ ਗੂੰਜ ਉਠੇ ਅਤੇ ਉਹ ‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ’ ਕਹਿ ਕੇ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਪਾਂਡਵ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਬੈਠੇ।

Verse 96

विलक्षश्चाभवद्भीमो निश्वासांश्चाप्यमुंचत । तं ततः केशवः स्वामी समादाय करे दृढे

ਭੀਮ ਹੱਕਾ-ਬੱਕਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਛੱਡਣ ਲੱਗਾ। ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ।

Verse 97

कुरुशार्दूल एहीति प्रोच्य सस्मार काश्यपिम् । आरुह्य गरुडं पश्चात्स्मृतमात्रमुपस्थितम्

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਆਓ,” ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਾਸ਼੍ਯਪੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ; ਸਿਮਰਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਗਰੁੜ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 98

भीमेन सहितो व्योम्नि प्रयातो दक्षिणां दिशम् । ततोऽर्णवमतीत्यैव सुवेलं च महागिरिम्

ਭੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲਿਆ। ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਸੁਵੇਲ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਵੀ ਲੰਘ ਗਿਆ।

Verse 99

लंकासमीपे दृष्ट्वैव सरः कृष्णोऽब्रवीद्वचः । कुरुशार्दूल पश्येदं सरो द्वादशयोजनम्

ਲੰਕਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਵੇਖਿਆ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਵੇਖ ਇਹ ਸਰੋਵਰ—ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਬਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਹੈ।”

Verse 100

यदि शूरोऽसि तच्छीघ्रमानयास्यतलान्मृदम् । इत्युक्तो गरुडाच्छीघ्रं न्यपतत्तज्जले बली

“ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਤਲ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਲਿਆ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਲੀ ਨੇ ਗਰੁੜ ਤੋਂ ਫੌਰਨ ਛਾਲ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਜਲ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਗਿਆ।

Verse 101

योजनं वायुजवाद्गच्छन्नधो नांतमपश्यत । ततो भीमो विनिःसृत्य भग्नवीर्योऽभ्यभाषत

ਹਵਾ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਤਦ ਭੀਮ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ; ਉਸ ਦਾ ਬਲ-ਗਰਵ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਬੋਲਿਆ।

Verse 102

अगाधमेतत्सुमहत्सरः कैश्चिन्महाबलैः । अहं खादितुमारब्धः कथंचिच्चापि निर्गतः

ਇਹ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੋਵਰ ਅਗਾਧ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਹਾਬਲੀ ਸੱਤਾਵਾਂ ਇਸ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ, ਲਗਭਗ ਨਿਗਲਿਆ ਹੀ ਜਾਂਦਾ; ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚ ਨਿਕਲਿਆ।

Verse 103

एवमुक्तो हसन्कृष्ण उच्चिक्षेप महत्सरः । स्वेनांगुष्ठेन तेजस्वी तदर्धार्धमजायत

ਇਉਂ ਸੁਣ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੱਸ ਪਿਆ। ਤੇਜਸਵੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਉਠਾ ਲਿਆ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਅੰਸ਼ ਜਿਹਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 104

तदृष्ट्वा विस्मितः प्राह किमिदं कृष्ण ब्रूहि मे

ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ, “ਇਹ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 105

श्रीकृष्ण उवाच । कुम्भकर्ण इति ख्यातः पूर्वमासीन्निशाचरः । रामबाणहतस्याभूच्छिरश्छिन्नं सुदुर्मतेः

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਹਿਲਾਂ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਦੈਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨੇ ਮਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਕੇ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ।”

Verse 106

शिरसस्तस्य तालुक्यखंडमेतद्वृकोदर । योजनद्वादशायामं मृदु क्षिप्तं विचूर्णितम्

“ਹੇ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ, ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਤਾਲੂ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਹੈ—ਬਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ—ਨਰਮ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਚਲ ਕੇ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।”

Verse 107

विधृतस्त्वं च यैस्ते तु सरोगेयाभिधाः सुराः । त्रिकूटस्य शिला भिश्च चूर्णिता ये च कोटिशः

ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ‘ਸਰੋਗੇਯ’ ਨਾਮਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਰੋਕ ਲਿਆ; ਤ੍ਰਿਕੂਟ ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਸ਼ਿਲਾਵਾਂ ਵੀ ਕੋਟੀਆਂ ਵਾਰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 108

एते हि विश्वरिपवो निहताः स्युरुपायतः । गच्छामः पांडवान्भीम द्रौणिर्हि त्वरते दृढम्

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਹ ਜਗਤ ਦੇ ਵੈਰੀ ਇਸ ਉਪਾਯ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਓ, ਭੀਮ—ਅਸੀਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਕੋਲ ਚੱਲੀਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਦ੍ਰੌਣੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 109

ततो भीमः प्रणम्याह मनोवाक्कायवृद्धिभिः । कृतमाजन्मतः सव कुकृतं क्षम केशव

ਤਦ ਭੀਮ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮਨ, ਬਚਨ ਅਤੇ ਕਾਇਆ ਦੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੁਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਖਿਮਾ ਕਰੋ।”

Verse 110

पुरुषोत्तम भवान्नाथ बालिशस्य प्रसीद मे । ततः क्षांतमिति प्रोच्य भीमेन सहितो हरिः

“ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਹੇ ਨਾਥ, ਇਸ ਬਾਲਿਸ਼ ਤੇ ਅਗਿਆਨੀ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।” ਤਦ ਹਰੀ ਨੇ ਭੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਕਹਿਆ: “ਖਿਮਾ ਹੋਇਆ।”

Verse 111

रणाजिरं भूय एत्य बर्बरीकं वचोऽब्रवीत् । चरन्नेवं सुहृदय सर्वलोकेषु नित्यशः

ਫਿਰ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਰਬਰੀਕ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਹੇ ਸੁਹਿਰਦਯ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਰਹਿ, ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰ।”

Verse 112

पूजितः सर्वलोकैस्त्वं यच्छंस्तेषां वरान्वृतान् । गुप्तक्षेत्रं च न त्याज्यं सर्वक्षेत्रोत्तमोत्तमम्

ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗੇ ਹੋਏ ਵਰ ਦੇਵੇਂ। ਅਤੇ ਗੁਪਤਕਸ਼ੇਤਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਤਿਆਗੀਂ—ਸਭ ਤੀਰਥ-ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਤਿ-ਉੱਤਮ।

Verse 113

देहिस्थल्यां तथा वासी क्षमस्व दुष्कृतं च यत् । इत्युक्तस्तान्नमत्कृत्य भैमिः स्वैरं ययौ मुदा

ਦੇਹਿਸਥਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਸਦਿਆਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਦੁਰਕਰਮ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖਿਮਾ ਕਰੀਂ। ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਭੀਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅੱਗੇ ਚਲਿਆ।

Verse 114

वासुदेवोऽपि कार्याणि सर्वाण्यूर्ध्वमकारयत् । इति वो वर्णितोत्पत्तिर्बर्बरीकस्य वाडवाः । स्तवं चास्य प्रवक्ष्यामि येन तुष्यति यक्षराट्

ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਕਾਰਜ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵਡਵਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਰਬਰੀਕ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਸਤਵ ਕਹਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਯਕਸ਼ਰਾਜ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 115

जयजय चतुरशीतिकोटिपरिवार सूर्यवर्चाभिधान यक्षराज जय भूभारहरणप्रवृत्त लघुशापप्राप्तनैरृतियोनिसंभव जय कामकटंकटाकुक्षिराजहंस जय घटोत्कचानंदवर्धन बर्बरीकाभिधान जय कृष्णोपदिष्टश्रीगुप्तक्षेत्रदे वीसमाराधनप्राप्तातुलवीर्य जय विजयसिद्धिदायक जय पिंगलारेपलेन्द्रदुहद्रुहानवकोटीश्वर पलाशनदावानल जय भूपातालांतराले नागकन्यापरि हारक जय भीममानमर्दन जय सकलकौरवसेनावधमुहूर्तप्रवृत्त जय श्रीकृष्णवरलब्धसर्ववरप्रदानसामर्थ्य जयजय कलिकालवंदितनमोनमस्ते पा हिपाहीति

ਜੈ ਜੈ! ਚੌਰਾਸੀ ਕਰੋੜ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਯਕਸ਼ਰਾਜ ਸੂਰਯਵਰਚਾ ਨੂੰ ਜੈ! ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਰਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ, ਲਘੁ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਨੈਰ੍ਰਿਤੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ—ਜੈ! ਕਾਮਕਟੰਕਟਾ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਰਾਜਹੰਸ—ਜੈ! ਘਟੋਤਕਚ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਰਬਰੀਕ—ਜੈ! ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਪਤਕਸ਼ੇਤਰ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਤੁਲ ਵੀਰਯ ਵਾਲੇ—ਜੈ! ਵਿਜਯ ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਦਾਤਾ—ਜੈ! ਪਿੰਗਲਾਰੇ-ਰੇਪਲੇੰਦਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਨੇਕ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਪਲਾਸ਼ਾ ਨਦਾ ਦੇ ਦਾਵਾਨਲ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਚੰਡ, ਦ੍ਰੁਹਾਣ ਸੰਹਾਰਕ—ਜੈ! ਭੂ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿਚ ਵੀ ਵਿਘਨ ਹਰਨ ਵਾਲੇ, ਨਾਗਕਨਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪਰਿਤ੍ਰਾਤਾ—ਜੈ! ਭੀਮ ਦਾ ਮਾਨ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਜੈ! ਸਮੂਹ ਕੌਰਵ ਸੈਨਾ ਦੇ ਨਾਸ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ—ਜੈ! ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ ਸਭ ਵਰ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਵਾਲੇ—ਜੈ ਜੈ! ਕਲਿਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵੰਦਿਤ, ਨਮੋ ਨਮਸਤੇ; ਪਾਹਿ ਪਾਹਿ!

Verse 116

अनेन यः सुहृदयं श्रावणेऽभ्यर्च्य दर्शके । वैशाखे च त्रयोदश्यां कृष्णपक्षे द्विजोत्तमाः । शतदीपैः पूरिकाभिः संस्तवेत्तस्य तुष्यति

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅਮਾਵਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸੁਹਿਰਦ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਇਸ ਸਤਵ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਾਖ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੀ, ਸੌ ਦੀਪਾਂ ਅਤੇ ਪੂਰੀਕਾ ਦੇ ਨੈਵੇਦਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰੇ—ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 117

ततो विप्रा नारदश्च समाराध्य महेश्वरम् । महीनगरके पुण्ये स्थापयामास शंकरम्

ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਸਮੇਤ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੁੰਨਮਈ ਮਹੀਨਗਰਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।

Verse 118

लोकानां च हितार्थाय केदारं लिङ्गमुत्तमम् । अत्रीशादुत्तरे भागे महापापप्रणाशनम्

ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਕੇਦਾਰ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ ਗਈ—ਅਤ੍ਰੀਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 119

अत्र कुण्डे नरः स्नात्वा श्राद्धं कृत्वा यथाविधि । अत्रीशं च नमस्कृत्य केदारं च प्रपश्यति

ਇੱਥੇ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਕੇ, ਅਤ੍ਰੀਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਕੇਦਾਰ ਦਾ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ।

Verse 120

मातुः स्तन्यं पुनर्नैव स पिबेन्मुक्तिभाग्भवेत् । ततो रुद्रो नीलकण्ठो नारदाय महात्मने

ਉਹ ਫਿਰ ਕਦੇ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਪੀਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਤਦ ਨੀਲਕੰਠ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 121

वरं दत्त्वा स्वयं तस्थौ महीनगरके शुभे । कोटितीर्थे नरः स्नात्वा नीलकण्ठं प्रपश्यति

ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਮਹੀਨਗਰਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕੋਟਿਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੀਲਕੰਠ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 123

न तेषां वंशनाशोऽस्ति जयादित्यप्रसादतः । तेषां कुले न रोगः स्यान्न दारिद्र्यं न लाञ्छनम्

ਜਯਾਦਿਤ੍ਯ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰੋਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਅਪਮਾਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ।

Verse 124

पुत्रपौत्रसमायुक्ता धनधान्यसमायुताः । भुक्त्वा भोगानिह बहून्सूर्यलोके वसन्ति ते

ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੌਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਧਨ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਅਨੇਕ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਭੋਗਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੂਰਯਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 125

इति प्रोक्तं मया विप्रा गुप्तक्षेत्रं समासतः । सप्तक्रोशप्रमाणं च क्षेत्रस्यास्य पुरा द्विजाः । स्वयंभुवा प्रोक्तमिदं सर्वकामार्थसिद्धिदम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਮੈਂ ਗੁਪਤਕਸ਼ੇਤਰ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਾਪ ਸੱਤ ਕਰੋਸ਼ ਕਹੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਵਯੰਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕਾਮਨਾ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 126

इति वो वर्णितः पुण्यो महीसागरसम्भवः । शृण्वन्संकीर्तयंश्चैव सर्वपापैः प्रमुच्यते

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਪੁਣ੍ਯ ਮਹੀਸਾਗਰਸੰਭਵ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚਾਰ ਕੇ ਸੰਕੀਰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 127

य इदं श्रावयेद्विद्वान्महामाहात्म्यमुत्तमम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोकं स गच्छति

ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਉੱਤਮ ਮਹਾਨ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਨੂੰ ਸੁਣਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 128

गुप्तक्षेत्रस्य माहात्म्यं सकलं श्रावयेद्यदि । सर्वैश्वर्यमवाप्नोति ब्रह्महत्यां व्यपोहति

ਜੇ ਕੋਈ ਗੁਪਤਖੇਤਰ ਦਾ ਸਮੂਹ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 129

कोटितीर्थस्य माहात्म्यं महीनगरकस्य च । शृणोति श्रावयेद्यस्तु ब्रह्मभूयाय कल्पते

ਜੋ ਕੋਟਿਤੀਰਥ ਅਤੇ ਮਹੀਨਗਰਕ ਦਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਵਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹ੍ਮ-ਭੂਯ—ਬ੍ਰਹ੍ਮ-ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ—ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 130

कोटितीर्थे नरः स्नात्वा श्राद्धं कृत्वा प्रयत्नतः । दानं दद्याद्यथाशक्त्या शृणुध्वं तत्फलं हि मे

ਕੋਟਿਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਕਰੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ; ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ।

Verse 131

स्वर्गपातालमर्त्येषु यानि तीर्थानि सन्ति वै । तेषु दानेषु यत्पुण्यं तत्फलं प्राप्यते नरैः

ਸਵਰਗ, ਪਾਤਾਲ ਅਤੇ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 132

अश्वमेधादिभिर्यज्ञैरिष्टैश्चैवाप्तदक्षिणैः । सर्वव्रततपोभिश्च कृतैर्यत्पुण्यमाप्यते

ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਆਦਿ ਯਜ੍ਞਾਂ ਨਾਲ, ਯਥਾਵਿਧਿ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਯੋਗ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਰਤ ਤੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਜੋ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—

Verse 133

तत्पुण्यं प्राप्यते विप्राः कोटितीर्थे न संशयः

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਕੋਟਿਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 134

इदं पवित्रं खलु पुण्यदं सदा यशस्करं पापहरं परात्परम् । शृणोति भक्त्या पुरुषः स पुण्यभागसुक्षये रुद्रसलोकतां व्रजेत्

ਇਹ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਸਦਾ ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਯਸ਼ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ, ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਰਾਤਪਰ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੰਨ-ਭੰਡਾਰ ਮੁੱਕਣ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 135

धन्यं यशस्यं नियतं सुपुण्यं स्वर्मोक्षदं पापहरं नराणाम् । शृणोति नित्यं नियतः शुचिः पुमान्भित्त्वा रविं विष्णु पदं प्रयाति

ਇਹ ਧੰਨ ਹੈ, ਯਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪੁੰਨਮਈ—ਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲਾ। ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਨਿਯਮਵਾਨ ਪੁਰਖ ਨਿੱਤ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਪਰੇ ਲੰਘ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।