Adhyaya 32

Verse 1

नारद उवाच । श्रुत्वैतं संस्तवं दैत्यः संघुष्टं देवबंदिभिः । सस्मार ब्रह्मणो वाक्यं वधं बालादुपस्थितम्

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉੱਚੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਇਹ ਸਤਵ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੈਤ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕੀਤੇ—ਕਿ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਲਕ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੁਣ ਨੇੜੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ।

Verse 2

श्रुत्वा स क्लिन्नसर्वांगो द्वाःस्थं राजा वचोऽब्रवीत् । अमात्यान्द्रष्टुमिच्छामि शीघ्रमानय मा चिरम्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ—ਉਦਵੇਗ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ—ਦਰਬਾਨ ਨੂੰ ਬੋਲਾ: “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਲਦੀ ਲਿਆਓ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ।”

Verse 3

ततस्ते राजवचनात्कालनेमि मुखागताः । प्राह तांस्तारको दैत्यः किमिदं वो विचेष्टितम्

ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਹ ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਦੈਤ ਤਾਰਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਵਰਤਾਵ ਹੈ?”

Verse 4

यैः शत्रुसंभवा वार्ता कापि न श्रीवितस्त्वहम् । मदिराकाममत्तानां मंत्रित्वं वो न युज्यते । हितं मन्त्रयते राज्ञस्तेन मंत्री निगद्यते

ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਵੈਰੀ ਵੱਲੋਂ ਉੱਠੀ ਕੋਈ ਵੀ ਖ਼ਬਰ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਮਦਿਰਾ ਅਤੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਮੱਤੇ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰੀਪਦ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਸਲਾਹ ਦੇਵੇ, ਉਹੀ ਮੰਤਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

अमात्या ऊचुः । को जानाति सुरान्दीनान्दैत्यानामिति नो मतिः

ਅਮਾਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ ਅਤੇ ਦੈਤਯ ਬਲਵਾਨ? ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਤਾਂ ਇਹੀ ਹੈ।”

Verse 6

मा विषीद महाराज वयं जेष्यामहे सुरान् । बालादपि भयं किं वा लज्जायै चिंतितं त्विदम्

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਨਿਰਾਸ ਨਾ ਹੋਵੋ; ਅਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵਾਂਗੇ। ਇਕ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਵੀ ਡਰ ਕਿਉਂ? ਕੀ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਕੇਵਲ ਲਾਜ-ਮਰਯਾਦਾ ਲਈ ਹੈ?

Verse 7

सर्वमेतत्सुसाध्यं च भेरी संताड्यतां दृढम् । ततो दैत्येन्द्रवचनात्संनाहजननी तदा

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਖੇ ਹੀ ਸਾਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਭੇਰੀ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਜੋਰ ਨਾਲ ਵਜਾਓ। ਫਿਰ ਦੈਤਯ-ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸੈਨਿਕ ਸਜਾਵਟ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਇਆ।

Verse 8

भृशं संताडिता भेरी कंपयामास सा जगत् । स्मरणाद्दैत्यराजस्य पर्वतेभ्यो महासुराः

ਭੇਰੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜੋਰ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਦੈਤਯ-ਰਾਜ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਮਰਨ-ਸੱਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਨਿਕਲ ਆਏ।

Verse 9

निम्नगाभ्यः समुद्रेभ्यः पातालेभ्योंऽबरादपि । सहसा समनुप्राप्ता युगांतानलसप्रभाः

ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੋਂ, ਪਾਤਾਲ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਤੋਂ ਵੀ—ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਯੁਗਾਂਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ।

Verse 10

कोटिकोटिसहस्रैस्तु परार्धैर्दशभिः शतैः । सेनापतिः कालनेमिः शीघ्रं देवानुपाययौ

ਕਰੋੜਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰੋੜਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਦਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਸੈਨਾਪਤੀ ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲ ਤੁਰੰਤ ਵਧਿਆ।

Verse 11

चतुर्योजनविस्तीर्णे नानाश्चर्यसमन्विते । रथे स्थितो मनाग्दीनस्तारकः समदृश्यत

ਚਾਰ ਯੋਜਨ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲੇ, ਅਨੇਕ ਅਚੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤਾਰਕ ਦਿਸਿਆ—ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਹਲਕੀ ਉਦਾਸੀ ਸੀ।

Verse 12

एतस्मिन्नंतरे पार्थ क्रुद्धैः स्कन्दस्य पार्षदैः । प्राकारः पातितः सर्वो भग्नान्युपवनानि च

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਸਕੰਦ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਨੇ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਾਕਾਰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਪਵਨ ਵੀ ਤੋੜ-ਫੋੜ ਦਿੱਤੇ।

Verse 13

ततश्चचाल वसुधा देवी सवनकानना । जज्वाल खं सनक्षत्रं प्रमूढं भुवनं भृशम्

ਤਦ ਧਰਤੀ-ਦੇਵੀ ਵਨਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨਨਾਂ ਸਮੇਤ ਕੰਬ ਉਠੀ; ਤਾਰਿਆਂ ਸਮੇਤ ਅੰਬਰ ਜਿਵੇਂ ਦਹਕਣ ਲੱਗਾ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਏ।

Verse 14

तमोभूतं जगच्चसीद्गृध्रैर्व्याप्तं नभोऽभवत् । ततो नानाप्रहरणं प्रलयांबुदसन्निभम्

ਜਗਤ ਅੰਧਕਾਰਮਯ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਗਿਧਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਤਦ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਹਾਰਣਾਂ ਦਾ ਕੋਲਾਹਲ ਉਠਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਅੰਤਕਾਲੀ ਬੱਦਲ।

Verse 15

कालनेमिमुखं पार्थ अदृश्यत महद्बलम् । तद्धि घोरमसंख्येयं जगर्ज विविधा गिरः

ਹੇ ਪਾਰਥ! ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਸੈਨਾ ਦਿਸ ਪਈ; ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਸੰਖ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗੱਜਦੀਆਂ ਚੀਖਾਂ ਮਾਰਦੀ ਸੀ।

Verse 16

अभ्यद्रवद्रणे देवान्भगवंतं च शंकरम् । विनदद्भिस्ततो दैत्यैन्देवानीकं महायुधैः

ਫਿਰ ਰਣ ਵਿੱਚ ਗੱਜਦੇ ਦੈਤ੍ਯ ਮਹਾਯੁੱਧੀ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਟੁੱਟ ਪਏ, ਦੇਵਸੈਨਾ ਨੂੰ ਆਘਾਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।

Verse 17

पर्वतैश्च शतघ्नीभिरायसैः परिधैरपि । क्षणेन द्रावितं सर्वं विमुखं चाप्यदृश्यत

ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ਤਘਨੀਅਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਗਦਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ—ਇੱਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਭੱਜ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਪਿੱਠ ਫੇਰ ਕੇ ਪਲਾਇਨ ਕਰਦਾ ਦਿਸਿਆ।

Verse 18

असुरैर्वध्यमाने तु पावकैरिव काननम् । अपतद्दावभूमिष्ठ महाद्रुमवनं यथा

ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਡਿੱਗ ਪਏ—ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਜੰਗਲ; ਜਿਵੇਂ ਦਾਵਾਨਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਦਾ ਘਣਾ ਵਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਢਹਿ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 19

ते भिन्नास्थिशि रोदेहाः प्राद्रवंत दिवौकसः । न नाथमध्यगच्छंत वध्यमाना महासुरैः

ਹੱਡੀਆਂ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਦੇਹ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਗਏ; ਸੁਰਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀ ਭੱਜ ਪਏ। ਮਹਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾਥ-ਰੱਖਿਅਕ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕੇ।

Verse 20

अथ तद्विद्रुतं सैन्यं दृष्ट्वाः पुरंदरः । आश्वासयन्नुवाचेदं बलवद्दानवार्दितम्

ਉਹ ਭੱਜਦੀ ਫੌਜ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਦਬੇ ਹੋਏ ਦਲ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 22

एष कालानलप्रख्यो मयूरं समुपस्थितः । रक्षिता वो महासेनः कथं भीतिस्तथापि वः

ਦੇਖੋ, ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਮਹਾਸੇਨ ਮਯੂਰ ਉੱਤੇ ਆ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਰੱਖਿਅਕ ਹੈ—ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਡਰ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 23

शक्रस्य वचनं श्रुत्वा समाश्वस्ता दिवोकसः । दानवान्प्रत्ययुध्यंत शक्रं कृत्वा व्यपाश्रयम्

ਸ਼ਕਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਰਲੋਕ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਧੀਰਜਵਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 24

कालनेमिर्महेन्द्रेण संयुगे समयुज्यत । सहस्राक्षौहिणीयुक्तो जंभकः शंकरेण च

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਾਲਨੇਮੀ ਮਹੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨਾਲ ਜੁੱਟਿਆ; ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅਖੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਜੰਭਕ ਸ਼ੰਕਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਡਟਿਆ।

Verse 25

कुजंभो विष्णुना चैव तावत्य क्षौहिणीवृतः । अन्ये च त्रिदशाः सव मरुतश्च महाबलाः

ਕੁਜੰਭ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਖੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਡਟਿਆ। ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ, ਮਹਾਬਲੀ ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੂਦ ਪਏ।

Verse 26

प्रत्ययुध्यंतं दैत्येंद्रेः साध्याश्च वसुभिः सह । ततो बहुविधं युद्धं कालनेमिर्विधायच

ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਧਿਆ ਦੇਵਤਾ ਵਸੂਆਂ ਸਮੇਤ ਡਟ ਕੇ ਲੜੇ। ਤਦੋਂ ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੇ ਵੀ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਤੇ ਚਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਰਚ ਦਿੱਤਾ।

Verse 27

उत्सृज्य सहसा पार्थ ऐरावणशिरःस्थितः । स तु पादप्रहारेण मुष्टिना चैव तं गजम्

ਤਦ ਉਹ ਯੋਧਾ ਅਚਾਨਕ ਛਲਾਂਗ ਮਾਰ ਕੇ ਐਰਾਵਤ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਲੱਤ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਅਤੇ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 28

शक्रं च चघ्ने विनदन्पेततुस्तावुभौ भुवि । ततः शक्रं समादाय कालनेमिर्विचेतसम्

ਗੱਜਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ; ਦੋਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਏ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।

Verse 29

रथमाश्रित्य भूयोपि तारकाभिमुखो ययौ । अथ क्रुद्धं तदा देवैः सहसा चांतकादिभिः

ਫਿਰ ਉਹ ਰਥ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜ ਤਾਰਕਾ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਤਦ ਦੇਵਤਾ ਅੰਤਕ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਅਚਾਨਕ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 30

ह्रियते ह्रियते राजा त्राता कोऽपि न विद्यते । एतस्मिन्नंतरे शर्वं पिनाकधनुषश्च्युतैः

“ਰਾਜਾ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ! ਕੋਈ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ!” ਉਸੇ ਪਲ ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਪਿਨਾਕ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ

Verse 31

भयं त्यजत भद्रं वः शुराः शस्त्राणि गृह्णत । कुरुध्वं विक्रमे बुद्धि मा च काचिद्व्यथास्तु वः

“ਡਰ ਤਿਆਗ ਦਿਓ—ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ! ਹੇ ਸੂਰਮਿਓ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰੋ। ਮਨ ਨੂੰ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਓ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਨਾ ਰਹੇ।”

Verse 32

किमेतेन महेन्द्रेण मया युध्यस्व दानव । वीरंमन्य सुदुर्बुद्धे ततो ज्ञास्यसि वीरताम्

“ਇਸ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਹੇ ਦਾਨਵ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ! ਹੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀਰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਮੂਰਖ, ਤਦ ਤੂੰ ਸੱਚੀ ਵੀਰਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਵੇਂਗਾ।”

Verse 33

कानेमिरुवाच । नग्नेन सह को युध्येद्धतेनापि च येन वा । शंसत्सु दैत्यवीराणामुपहासः प्रजायते

ਕਾਨੇਮਿਰੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਨੰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਕੌਣ ਲੜੇ—ਜਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ? ਜਦ ਦੈਤ-ਵੀਰ ਦੇਖਦੇ ਤੇ ਡੀਂਗਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਹਾਸਾ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 34

आत्मनस्तु समं किंचिद्विलोक्य सुदुर्मते । तदाकर्ण्य च सावज्ञं वचः शर्वो विसिष्मिये

ਪਰ ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ—ਹੇ ਅਤਿ ਭਟਕੇ ਹੋਏ—ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਵਮਾਨ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 35

ततः कुमारः सहसा मयूरस्थोऽभ्यधावत । कुजंभं सानुगं हत्वा वासुदेवोप्यधावत

ਤਦੋਂ ਕੁਮਾਰ (ਸਕੰਦ) ਮੋਰ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਦੌੜ ਪਿਆ। ਕੁਜੰਭ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੰਘਾਰ ਕੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ।

Verse 36

ततो हरिः स्कंदमाह किमेतेन तव प्रभो । दैत्याधमेन पापेन मुहूर्तं पश्य मे बलम्

ਤਦੋਂ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਨੇ ਸਕੰਦ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ ਪਾਪੀ, ਨੀਚ ਦੈਤ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਕੀ ਕੰਮ? ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਮੇਰਾ ਬਲ ਵੇਖ।”

Verse 37

एवमुक्त्वा निवार्यैनं केशवो गरुडस्थितः । शार्ङ्गकोदंडनिर्मुक्तैर्बाणैर्दैत्यमवाकिरत्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ (ਸਕੰਦ ਨੂੰ) ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਦੈਤ ਉੱਤੇ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 38

स तैर्बाणैस्ताड्यमानो वज्रैरिव महासुरः । विमुच्य वासवं क्रुद्धो बाणांस्तान्व्यधमच्छरैः

ਉਹ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ ਉਹਨਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਇਉਂ ਵਿੱਢਿਆ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਵਜ੍ਰਾਂ ਨਾਲ। ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ-ਸਮਾਨ (ਵਾਸਵ) ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਬਾਣ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

Verse 39

यान्यान्बाणान्हरिर्दिव्यानस्त्राणि च मुमोच ह । निवारयति दैत्यस्तान्प्रहसंल्लीलयैव च

ਹਰਿ ਨੇ ਜੋ-ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਣ ਅਤੇ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡੇ, ਦੈਤ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਰੋਕ ਲਏ—ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕੇਵਲ ਖੇਡ ਹੀ ਹੋਵੇ।

Verse 40

ततः कौमोदकीं गृह्य क्षिप्रकारी जनार्दनः । मुमोच सैन्यनाथाय सारथिं च व्यचूर्णयत्

ਤਦੋਂ ਤੁਰੰਤ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਕੌਮੋਦਕੀ ਗਦਾ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲਈ ਅਤੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਉੱਤੇ ਛੱਡੀ; ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਵੀ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 41

ततो रथादवप्लुत्य विवृत्य वदनं महत् । गरुडं चंचुनादाय स विष्णुं क्षिप्तवान्मुखे

ਫਿਰ ਉਹ ਰਥ ਤੋਂ ਕੂਦ ਪਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਚੋਂਚ ਤੋਂ ਫੜਿਆ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਮੁਖ ਵੱਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 42

ततोऽभूत्सर्वदेवानां विमोहो जगतामपि । चचाल वसुधा चेलुः पर्वताः सप्त चार्णवाः

ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਮੋਹ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉਠੀ; ਪਹਾੜ ਹਿਲ ਗਏ; ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਏ।

Verse 43

कालनेमिर्नश्चैव प्रानृत्यत महारणे । असंमूढस्ततो विष्णुस्त्वराकाल उपस्थिते

ਉਸ ਮਹਾ-ਰਣ ਵਿੱਚ ਕਾਲਨੇਮੀ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੜਫਦਾ ਤੇ ਡੋਲਦਾ ਹੋਇਆ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਸੰਮੂੜ੍ਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਨਿਰਣਾਇਕ ਘੜੀ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 44

कुक्षिं विदार्य चक्रेण भास्करोऽभादिवोदितः । बहिर्भूतो हरिश्चैनं महोयित्वा स्वनिन्दया

ਚੱਕਰ ਨਾਲ (ਦੈਤ ਦੀ) ਕੁੱਖ ਚੀਰ ਕੇ ਹਰੀ ਨਵੇਂ ਉਗੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਉਠਿਆ। ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨਿੰਦਾ ਤੇ ਲਾਜ-ਗਲਾਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਦਬਾ ਕੇ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਭ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 45

पातालस्य तलं निन्ये तत्र शिश्ये स काष्ठवत् । ततश्चक्रेण दैत्यानां निहता दशकोट्यः

ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਅਤਲ ਤਲ ਤੱਕ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਉਹ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਚਲ ਪਿਆ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਚੱਕਰ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਦਸ ਕਰੋੜ ਮਾਰੇ ਗਏ।

Verse 46

प्रमोदितास्तथा देवा विमोहास्तत्क्षणाद्बभुः । ततःशर्वस्तमालिंग्य साधुसाधु जनार्दन

ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਪਰ ਉਸੇ ਪਲ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਰਹਿ ਗਏ। ਤਦ ਸ਼ਰਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ!”

Verse 47

त्वया यद्विहितं कर्म तत्कर्तान्यो न विद्यते । महिषाद्याः सुदुर्जेया देव्या ये विनिपतिताः

ਜੋ ਕਰਤੱਬ ਤੂੰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਮਹਿਸਾ ਆਦਿ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਵੈਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਨੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਮਹਾਬਲੀ ਪ੍ਰਤਿਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 48

तेषामतिबलो ह्येष त्वया विष्णो विनिर्जितः । तारकामयसंग्रामे वध्यस्तेसौ जनार्दन

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ। ਤਾਰਕਾਮਯ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਹੀ ਵਧ ਹੋਣ ਲਈ ਨਿਯਤ ਹੈ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ।

Verse 49

कंसरूपः पुनस्तेऽयं हंतव्योऽष्टमजन्मनि । एवं प्रशंसमानास्ते वासुदेवं जगद्गुरुम्

ਫਿਰ ਕংস ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਅੱਠਵੇਂ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਜਗਤ-ਗੁਰੂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 50

शस्त्रजालैर्लब्धसंज्ञान्दैत्यसैन्याननाशयत् । तानि दैत्यशरीराणि जर्जराणि महायुधैः

ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਦੈਤਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਮਹਾਨ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।

Verse 51

अपतन्भूतले पार्थ च्छिन्नाभ्राणीव सर्वशः । ततस्तद्दानवं सैन्यं हतनाथमभूत्तदा

ਹੇ ਪਾਰਥ! ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਇੰਜ ਡਿੱਗੇ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਫਟ ਗਏ ਹੋਣ। ਤਦ ਉਹ ਦਾਨਵ ਸੈਨਾ ਬਿਨਾਂ ਆਗੂ ਦੇ ਹੋ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 52

देवैः स्कंदानुगैश्चैव कृतं शस्त्रैः पराङ्मुखम् । अथो क्रुष्टं तदा हृष्टैः सर्वैर्देवैर्मुदायुतैः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਕੰਦ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਤਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਜਿੱਤ ਦਾ ਜੈਕਾਰਾ ਲਗਾਇਆ।

Verse 53

संहतानि च सर्वाणि तदा तूर्याण्यवादयन् । अथ भग्नं बलं प्रेक्ष्य हतवीरं महारणे

ਫਿਰ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੰਗੀ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਏ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਨੂੰ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ...

Verse 54

देवानां च महामोदं तारकः प्राह सारथिम् । सारथे पश्य सैन्यानि द्राव्यमाणानि मे सुरैः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਪਾਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਤਾਰਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਸਾਰਥੀ, ਦੇਖ! ਮੇਰੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ!"

Verse 55

येस्माभिस्तृणवद्दृष्टाः पश्य कालस्य चित्रताम् । तन्मे वाहय शीघ्रं त्वं रथमेनं सुरान्प्रति

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਤਿੰਨੇ ਵਾਂਗ ਤੱਛ ਸਮਝਿਆ ਸੀ, ਵੇਖੋ ਕਾਲ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਉਲਟ-ਫੇਰ! ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਰਥ ਤੁਰੰਤ ਹੰਕਾ, ਸਿੱਧਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲ।

Verse 56

पश्यंतु मे बलं बाह्वोर्द्रवंतु च सुराधमाः । ब्रुवन्नेवं सारथिं स विधुन्वन्सुमहद्धनुः

ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦਾ ਬਲ ਉਹ ਵੇਖਣ, ਅਤੇ ਉਹ ਨੀਚ ਦੇਵਤਾ ਭੱਜਣ! ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਝੰਝੋੜ ਕੇ ਚਮਕਾਇਆ।

Verse 57

क्रोध रक्तेक्षणो राजा देवसैन्यं समाविशत् । आगच्छमानं तं दृष्ट्वा हरिः स्कंदमथाब्रवीत्

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਦੇਵਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਘੁੱਸ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨੇ ਤਦ ਸਕੰਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 58

कुमार पश्य दैत्येंद्रं कालं यद्वद्युगात्यये । अयं स येन तपसा घोरेणाराधितः शिवः

ਹਰਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਕੁਮਾਰ, ਇਸ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖ—ਯੁਗਾਂਤ ਵੇਲੇ ਦੇ ਕਾਲ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਉਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।”

Verse 59

अयं स येन शक्राद्याः कृता मर्काः समार्बुदम् । अयं स सर्वशस्त्रैगैर्योऽस्माभिर्न जितो रणे

ਇਹ ਉਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਣਗਿਣਤ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਦੁਖੀ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਰਣ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ ਨਾ ਗਿਆ।

Verse 60

नावज्ञया प्रद्रष्टव्यस्तारकोऽयं महासुरः । सप्तमं हि दिनं तेऽद्य मध्याह्नोऽयं च वर्तते

ਇਸ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਅਵਗਿਆ ਨਾਲ ਨਾ ਵੇਖੋ। ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਸੱਤਵਾਂ ਦਿਨ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਮੱਧਾਹਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਹੈ।

Verse 61

अर्वागस्तमनादेनं जहि वध्योऽन्यथा नहि । एवमुक्त्वा स शक्रादींस्त्वरितः केशवोऽब्रवीत्

ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਓ; ਇਹ ਵਧਯ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

Verse 62

आयासयत दैत्येंद्रं सुखवध्यो यथा भवेत् । ततस्ते विष्णुवचनाद्विनदन्तो दिवौकसः

ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਥਕਾ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵਧਯ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਰਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀ ਗੱਜ ਉਠੇ।

Verse 63

तमासाद्य शरव्रातैर्मुदिताः समवाकिरन् । प्रहसन्निव देवांस्तान्द्रावयामास तारकः

ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਵਰਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਲੱਗੇ। ਪਰ ਤਾਰਕ ਹੱਸਦਾ ਜਿਹਾ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਕੇ ਦੂਰ ਹੰਕਾ ਲੈ ਗਿਆ।

Verse 64

यथा नास्तिकदुर्वृत्तो नानाशास्त्रोपदेशकान् । सोढुं शक्ता न ते वीरं महति स्यंदने स्थितम्

ਜਿਵੇਂ ਕੁਕਰਮੀ ਨਾਸਤਿਕ ਅਨੇਕ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਆਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਉਸ ਵੀਰ ਨੂੰ ਝੱਲ ਨਾ ਸਕੇ।

Verse 65

महापस्मारसंक्रांतं यथैवाप्रियवादिनम् । विधूय सकलान्देवान्क्षणमात्रेण तारकः

ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂ ਪਸਮਾਰ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮਨੁੱਖ ਅਪ੍ਰਿਯ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਝਟਕ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤਾਰਕ ਨੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਝਟਕ ਕੇ ਵਿਖੇਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 66

आजगाम कुमाराय विधुवन्स महाधनुः । आगच्छमानं तं दृष्ट्वा स्कंदः प्रत्युद्ययौ ततः

ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਦਾ ਧਾਰਕ, ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖੇਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਕੁਮਾਰ ਵੱਲ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਸਕੰਦ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਧਿਆ।

Verse 67

तस्यारक्षद्भवः पार्श्वं दक्षिणं चैव तं हरिः । पृष्ठे च पार्षदास्तस्य कोटिशोऽर्बदशस्तथा

ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਭਵ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਹਰੀ ਨੇ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਰਸ਼ਦ ਕਰੋੜਾਂ ਅਤੇ ਦਸ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਸਨ।

Verse 68

ततस्तौ सुमहायुद्धे संसक्तौ देवदैत्ययौः । धर्माधर्माविवोदग्रौ जगदाश्चर्यकारकौ

ਤਦ ਉਸ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਅਤੇ ਦੈਤ ਦੋਵੇਂ ਘਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜ ਗਏ—ਮਾਨੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਟੱਕਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ—ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਲਈ ਅਚੰਭਾ ਬਣ ਗਏ।

Verse 69

ततः कुमारमासाद्य लीलया तारकोऽब्रवीत् । अहो बालातिबालस्त्वं यत्त्वं गीर्वाणवाक्यतः

ਫਿਰ ਤਾਰਕ ਲੀਲਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਬੋਲਿਆ: “ਅਹੋ! ਤੂੰ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿੱਕਾ ਬਾਲਕ ਹੈਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਹੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ।”

Verse 70

आसादयसि मां युद्धे पतंग इव पावकम् । वधेन तव को लाभो मम मुक्तोऽसि बालक

ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇੰਝ ਭਿੜ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਜਿਵੇਂ ਪਤੰਗਾ ਅੱਗ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਲਾਭ ਹੋਵੇਗਾ? ਹੇ ਬਾਲਕ, ਤੂੰ ਮੁਕਤ ਹੈਂ।

Verse 71

पिष क्षीरं गृहाणेमं कंदुकं क्रीड लीलया । एवमुक्तः प्रहस्याह तारकं योगिनां गुरुः

ਜਾ ਦੁੱਧ ਪੀ, ਇਹ ਗੇਂਦ ਲੈ ਅਤੇ ਖੇਡ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ (ਸਕੰਦ) ਹੱਸ ਪਏ ਅਤੇ ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 72

शिशुत्वं मावमंस्था मे शिशुः कष्टो भुजंगमः । दुष्प्रेक्ष्यो भास्करो बालो दुःस्पर्शोऽल्पोऽपि पावकः

ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਹੋਣ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਨਾ ਉਡਾ। ਛੋਟਾ ਸੱਪ ਵੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਭਾਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੋਵੇ, ਦੇਖਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਅੱਗ ਵੀ ਛੂਹਣ 'ਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 73

अल्पाक्षरो न मंत्रः किं सस्फुरो दैत्य दृश्यते । एवमुक्त्वा दैत्यमुक्तं गृहीत्वा कंदुकं च तम्

ਕੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਸ਼ਕਤੀਹੀਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਦੈਂਤ ਕੰਬਦਾ ਕਿਉਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸਨੇ ਦੈਂਤ ਦੇ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਗੇਂਦ ਵਾਂਗ ਫੜ ਲਿਆ।

Verse 74

तस्मिञ्छक्त्यस्त्रमादाय दैत्याय प्रमुमोच ह । तस्य तेन प्रहारेम रथश्चूर्णिकृतोऽभवत्

ਫਿਰ ਸ਼ਕਤੀ-ਅਸਤਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸਨੇ ਦੈਂਤ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਵਾਰ ਨਾਲ ਦੈਂਤ ਦਾ ਰਥ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 75

चतुर्योजनमात्रो यो नानाश्चर्यसमन्वितः । गरुडस्य सुता ये च शीर्यमाणे रथोत्तमे

ਉਹ ਉੱਤਮ ਰਥ ਚਾਰ ਯੋਜਨ ਮਾਪ ਦਾ ਸੀ, ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਰਥ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਰਿਹਾ ਸੀ…

Verse 76

मुक्ताः कथंचिदुत्पत्य सागरांतरमाविशन् । ततः क्रुद्धस्तारकश्च मुद्गरं क्षिप्तवान्गुहे

ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੁਟ ਕੇ ਉੱਛਲ ਪਏ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾ ਵੜੇ। ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਤਾਰਕ ਨੇ ਗੁਹਾ (ਸਕੰਦ) ਵੱਲ ਗਦਾ ਸੁੱਟੀ।

Verse 77

विंध्याद्रिमिव तं स्कंदो गृहीत्वा तं व्यताडयत् । स्थिरे तस्योरसि व्यूढे मुद्गरः शतधाऽगमत्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਫੜ ਕੇ ਥੱਲੇ ਪਟਕ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਗਦਾ ਉਸ ਦੀ ਅਡੋਲ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਲੱਗੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਗਈ।

Verse 78

मेने च दुर्जयं दैत्यस्तदा षड्वदनं रणे । चिंतयामास बुद्ध्या च प्राप्तं तद्ब्रह्मणो वचः

ਤਦ ਦੈਤ ਨੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਛੇ-ਮੁਖੀ (ਸਕੰਦ) ਨੂੰ ਅਜਿੱਤ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮਨ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜੋ ਸੱਚ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

Verse 79

तं भीतमिव चालक्ष्य दैत्यवीराश्च कोटिशः । नदंतोऽतिमहासेनं नानाशस्त्रैरवाकिरन्

ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੈਤ-ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਨੇ ਗੱਜਦਿਆਂ, ਉਸ ਮਹਾ-ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 80

क्रुद्धस्तेषु ततः स्कंदः शक्तिं घोरामथाददे । अभ्यस्यमाने शक्त्यस्त्रे स्कंदनामिततेजसा

ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਕੰਦ ਨੇ ਤਦ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ (ਭਾਲਾ) ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਸਕੰਦ ਦੇ ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਦ ਸ਼ਕਤੀ-ਅਸਤ੍ਰ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ…

Verse 81

उल्काजालं महाघोरं पपात वसुधातले । चाल्यमाना तथा शक्तिः सुघोरा भवसूनुना

ਮਹਾ-ਭਿਆਨਕ ਉਲਕਾਵਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਡਿੱਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਕੰਦ ਨੇ ਉਹ ਅਤਿ-ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 82

ततः कोट्यो विनिष्पेतुः शक्तीनां भर्तर्षभ । स शक्त्यस्त्रेण बलवान्करस्थेनाहनत्प्रभुः

ਤਦ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਭਾਲਿਆਂ) ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਫੁੱਟ ਨਿਕਲੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਵਿਚ ਸਾਂਡ ਸਮਾਨ! ਅਤੇ ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਧਰੇ ਸ਼ਕਤੀ-ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 83

अष्टौ पद्मानि दैत्वानां दशकोटिशतानि च । तथा नियुतसाहस्रं वाहनं कोटिरेव च

ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅੱਠ ਪਦਮ ਸੀ, ਅਤੇ ਦਸ-ਕੋਟਿ-ਸ਼ਤ (ਹਜ਼ਾਰ ਮਿਲੀਅਨ) ਵੀ ਹੋਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਹਨ ਵੀ ਅਣਗਿਣਤ ਸਨ—ਕੋਟਿ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ।

Verse 84

ह्रंदोदरं च दैत्येंद्रं निखर्वैर्दशभिर्वृतम् । तत्राकुर्वन्सुतुमुलं नादं वध्येषु शत्रुषु

ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਇੰਦਰ ਹ੍ਰੰਦੋਦਰ, ਦਸ ਨਿਖਰਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉੱਥੇ ਵਧੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਤਿ-ਤੁਮੁਲ ਗਰਜ ਉਠਿਆ।

Verse 85

कुमारानुचराः पार्थ पूरयंतो दिशो दश । शक्त्यस्त्रस्यार्चिः संभूतशक्तिभिः केऽपि सूदिताः

ਹੇ ਪਾਰਥ! ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਅਨੁਚਰ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਗਏ; ਸ਼ਕਤੀ-ਅਸਤ੍ਰ ਦੀ ਜਵਾਲਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ।

Verse 86

पताकयावधूताश्च हताः केचित्सहस्रशः । केचिद्धंटारवत्रस्ताश्छिन्नभिन्नहृदोऽपतन्

ਕਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉੱਡਦੇ-ਛਿਟਕਦੇ, ਮਾਰੇ ਗਏ; ਹੋਰ ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਚੀਰੇ-ਫਾਟੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 87

केचिन्मयूरपक्षाभ्यां चरणाभ्यां च सूदिताः । कोटिशस्ताम्रचूडेन विदार्यैव च भक्षिताः

ਕਈ ਮੋਰ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਤਾਮ੍ਰਚੂਡ ਨੇ ਚੀਰ ਕੇ ਹੀ ਨਿਗਲ ਲਏ।

Verse 88

पार्षदैर्मातृभिः सार्धं पद्मशो निहताः परे । एवं निहन्यमानेषु दानवेषु गुहादिभिः

ਹੋਰ ਕਈ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਨੇ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਪਦਮ-ਸਮਾਨ ਢੇਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਡਾਲੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਗੁਹਾ ਆਦਿ ਦੇ ਗਣ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਰਹੇ ਸਨ...

Verse 89

अभाग्यैरिव लोकेषु तारकः स्कंदमाययौ । जग्राह च गदां दिव्यां लक्षघंटादुरासदाम्

ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਅਭਾਗ ਉਤਰ ਆਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਤਾਰਕ ਸਕੰਦ ਵੱਲ ਵਧਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਦਾ ਫੜੀ, ਜੋ ਲੱਖ ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਅਦਮ੍ਯ ਸੀ।

Verse 90

तया मयूरमाजघ्ने मयूरो विमुखोऽभवत् । दृष्ट्वा पराङ्मुखं लोकेषु वासुदेवोऽब्रवीत्त्वरन्

ਉਸ ਗਦਾ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਮੋਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਮੋਰ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸਨੂੰ ਮੂੰਹ ਮੋੜਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਜਲਦੀ ਬੋਲੇ।

Verse 91

देवसेनापते शीघ्रं शक्तिं मुंच महासुरे । प्रतिज्ञामात्मनः पाहि लंबते रविमंडलम्

ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ! ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ 'ਤੇ ਜਲਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਛੱਡੋ। ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤੀਗਿਆ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਮੰਡਲ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 92

स्कंद उवाच । त्वयैव रुद्रभक्तोऽयं जनार्दन ममेरितम् । वधार्थं रुद्रभक्तस्य बाहुः शक्तिं मुंचति

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ! ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰੁਦਰ ਦਾ ਭਗਤ ਹੈ। ਇਸ ਰੁਦਰ ਭਗਤ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਸ਼ਕਤੀ ਛੱਡ ਰਹੀ ਹੈ।

Verse 93

नारुद्रः पूजयेद्रुद्रं भक्तरूपस्य यो हरः । रुद्ररूपममुं हत्वा कीदृशं जन्मनो भवेत्

ਜੇ ਕੋਈ ਰੁਦਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਰੁਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਹਰ ਖੁਦ ਭਗਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ? ਰੁਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਮਿਲੇਗਾ?

Verse 94

तिरस्कृता विप्रलब्धाः शप्ताः क्षिप्ताः प्रपीडिताः । रुद्रभक्ताः कुलं सर्वं निर्दहंति हताः किमु

ਜਦੋਂ ਰੁਦਰ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਉਹ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ?

Verse 95

एष चेद्धंति तद्भद्रं हन्यतामेष मां रणे । रुद्रभक्ते पुनर्विष्णो नाहं शस्त्रमुपाददे

ਜੇ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਾਰ ਕਰੇ—ਤਾਂ ਭਲਾ; ਰਣ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਮਾਰੇ। ਪਰ ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਭਗਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੈਂ ਫਿਰ ਕਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਾਂਗਾ।

Verse 96

श्रीभगवानुवाच । नैतत्तवोचितं स्कंद रुद्रभक्तो यथा श्रृणु । द्वे तनू गिरिजाभर्तुर्वेदज्ञा मुनयो विदुः

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸਕੰਦ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਸੁਣ, ‘ਰੁਦ੍ਰਭਕਤ’ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਹੈ। ਵੇਦ-ਵੇਤਾ ਮੁਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਿਰਿਜਾ-ਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਹਨ।

Verse 97

एका जीवात्मिका तत्र प्रत्यक्षा च तथापरा । द्रोग्धा भूतेषु भक्तश्च रुद्रभक्तो न स स्मृतः

ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੀਵਾਤਮਾ-ਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਤੱਖ, ਦਿੱਖਣ ਵਾਲਾ ਰੂਪ। ਪਰ ਜੋ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰੇ—ਭਾਵੇਂ ਭਕਤੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰੇ—ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਭਕਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।

Verse 98

भक्तो रुद्रो कृपावांश्च जंतुष्वेव हरव्रतः । तदेनं भूतमर्त्येषु द्रोग्धारं त्वं पिनाकिनः

ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਭਗਤ ਕਰੁਣਾਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰਾ ਦੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਿਨਾਕ-ਧਾਰੀ, ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਮਰਤਿਆਂ ਵਿਚਲੇ ਇਸ ਦ੍ਰੋਹੀ ਨੂੰ ਤੂੰ (ਦੰਡ) ਦੇ।

Verse 99

जहि नैवात्र पश्यामि दोषं कंचन ते प्रभो । श्रुत्वेति वाचं गोविंदात्सत्यार्थामपि भारत

‘ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।’ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਇਹ ਸੱਚੇ ਅਰਥ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ…

Verse 100

हंतुं न कुरुते बुद्धिं रुद्रभक्त इति स्मरन् । तारकस्तु ततः क्रुद्धो ययौ वेगेन केशवम्

‘ਇਹ ਰੁਦਰ ਦਾ ਭਗਤ ਹੈ’, ਇਹ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਤਾਰਕ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।

Verse 101

प्राह चैवं सुदुर्बुद्धे हन्मि त्वां पश्य मे बलम् । देवानां चापि धर्माणां मूलं मतिमतां तथा । हत्वा त्वामद्य सर्वांस्तांश्छेत्स्ये पश्याद्य मे बलम्

ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਦੇਖ! ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈਂ। ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵੱਢ ਦਿਆਂਗਾ, ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਖ!'

Verse 102

विष्णुरुवाच । दैत्येंद्र तव चास्माभिः किमहो श्रृणु सत्यताम्

ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੈਂਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀ ਝਗੜਾ ਹੈ? ਹੁਣ ਸੱਚ ਸੁਣ।

Verse 103

रथे य एष शर्वोऽयं हतेऽस्मिन्सकलं हतम् । श्रुत्वेति तारकः क्रुद्धस्तूर्णं रुद्ररथं ययौ

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ "ਇਹ ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਰੱਥ 'ਤੇ ਹੈ - ਜੇ ਇਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ," ਤਾਰਕ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੁਦਰ ਦੇ ਰੱਥ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।

Verse 104

अभिसृत्य स जग्राह रुद्रस्य रथकूबरम् । यदा स कूबरं क्रुद्धस्तारकः सहसाऽग्रहीत्

ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਰੁਦਰ ਦੇ ਰੱਥ ਦੇ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤਾਰਕ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਫੜਿਆ...

Verse 105

रेसतू रोदसी तूर्णं मुमुहुश्च महर्षयः । व्यनदंश्च महाकाया दैत्या जलधरोपमाः

ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕ—ਸੁਰਗ ਤੇ ਧਰਤੀ—ਕੰਬ ਉਠੇ ਤੇ ਕਰਾਹ ਪਏ; ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਜਲਧਰਾਂ ਵਰਗੇ ਮਹਾਕਾਯ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਗੱਜ ਕੇ ਨਾਦ ਕੀਤਾ।

Verse 106

आसीच्च निश्चितं तेषां जितमस्माभिरित्युत । तार कस्याप्यभिप्रायं भगवान्वीक्ष्य शंकरः

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੋ ਗਿਆ—“ਅਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਜਿੱਤ ਗਏ ਹਾਂ।” ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਤਾਰਕ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਂਪ ਲਿਆ—

Verse 107

उमया सह संत्यक्त्वा रथं वृषभमावहत् । ओमित्यथ जपन्ब्रह्मा आकाशं सहसाश्रितः

ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਥ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠੇ। ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ “ਓਂ” ਜਪਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੁਰੰਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਗਿਆ।

Verse 108

ततस्तं शतसिंहं च रथं रुद्रेण निर्मितम् । उत्क्षिप्य पृथ्व्यामास्फोट्य चूर्णयामास तारकः

ਫਿਰ ਤਾਰਕ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ, ‘ਸ਼ਤਸਿੰਹ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਸ ਰਥ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਟਕਿਆ ਅਤੇ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 109

शूलपाशुपतादीनि सहसोपस्थितानि च । वारयामास गिरिशो भवः साध्य इति ब्रुवन्

ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਆਦਿ ਅਸਤ੍ਰ ਇਕਾਏ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ; ਪਰ ਗਿਰਿਸ਼—ਭਵ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਬੋਲੇ, “ਇਹ ਤਾਂ ਵਿਧਿ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ।”

Verse 110

ततः स्ववंचितं ज्ञात्वा रुद्रेणात्मानमीर्ष्यया । विनदन्सहसाऽधावद्वृषभस्थं महेश्वरम्

ਤਦੋਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛਲਿਆ ਗਿਆ ਜਾਣ ਕੇ, ਤਾਰਕਾ ਈਰਖਾ-ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਗੱਜਿਆ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਆਸਨਸਥ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ।

Verse 111

ततो जनार्दनोऽधावच्चक्रमुद्यम्य वेगतः । वज्रमिंद्रस्तथोद्यम्य दंडं चापि यमो नदन्

ਤਦੋਂ ਜਨਾਰਦਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਚੱਕਰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕ ਕੇ। ਇੰਦਰ ਵੀ ਵਜ੍ਰ ਉਠਾ ਕੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲਿਆ, ਅਤੇ ਯਮ ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣਾ ਦੰਡ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।

Verse 112

गदां धनेश्वरः क्रुद्धः पाशं च वरुणो नदन् । वायुर्महांकुशं घोरं शक्तिं वह्निर्महाप्रभाम्

ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਧਨੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਸੰਭਾਲੀ; ਵਰੁਣ ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਪਾਸ਼ ਫੜ ਲਿਆ। ਵਾਯੁ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਂਅੰਕੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ।

Verse 113

निरृतिर्निशितं खड्गं रुद्राः शूलानि कोपिताः । धनूंषि साध्या देवाश्च परिघान्वसवस्तथा

ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਤਿੱਖੀ ਖੜਗ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ; ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ੂਲ ਫੜੇ। ਸਾਧਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕੇ, ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ ਨੇ ਵੀ ਪਰਿਘ ਉਠਾਏ—ਯੁੱਧ ਦੇ ਵੇਗ ਲਈ ਸਭ ਸਜ ਗਏ।

Verse 114

विश्वेदेवाश्च मुसलं चंद्रार्कौ स्वप्रभामपि । ओषधीश्चाश्विनौ देवौ नागाश्च ज्वलितं विषम्

ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵਾਂ ਨੇ ਮੁਸਲ ਚੁੱਕੇ; ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀ। ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇਵ ਜੁੜੇ, ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਜਵਲੰਤ ਵਿਸ਼ ਲਿਆਇਆ—ਸਭ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ।

Verse 115

हिमाद्रि प्रमुखाश्चापि समुद्यम्य महीधरान् । भृशमुन्नदतो देवान्धावतो वीक्ष्य तारकः

ਹਿਮਾਦਰੀ ਆਦਿ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਜੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਤਾਰਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ।

Verse 116

निवृत्तः सहसा पार्थ महागज इवोन्नदन् । स वज्रमुष्टि नाहत्य भुजे शक्रमपातयत्

ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜਦਿਆਂ, ਤਾਰਕ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਗਰਜਿਆ। ਵਜਰ ਵਰਗੀ ਸਖ਼ਤ ਮੁੱਕੀ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦੀ ਬਾਂਹ 'ਤੇ ਵਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਸ਼ੱਕਰ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 117

दंडं यमादुपादाय मूर्ध्न्याहत्य न्यपातयत् । उरसाहत्य सगदं धनदं भुव्यपातयत्

ਯਮਰਾਜ ਦਾ ਡੰਡਾ ਖੋਹ ਕੇ ਉਸਨੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਗਦਾਧਾਰੀ ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਦੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਵਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਟਕ ਦਿੱਤਾ।

Verse 118

वरुणात्पाशमादाय तेन बद्धा न्यपातयत् । महांकुशेन वायुं च चिरं मूर्ध्नि जघान सः

ਵਰੁਣ ਤੋਂ ਪਾਸ਼ (ਫਾਹੀ) ਲੈ ਕੇ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਵਾਯੂ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।

Verse 119

फूल्कारैरुद्धतं वह्निं शमयामास तारकः । निरृतिंखड्गमादाय हत्वा तेन न्यपातयत्

ਆਪਣੇ ਸਾਹ ਦੇ ਝੋਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤਾਰਕ ਨੇ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ (ਅਗਨੀ) ਨੂੰ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸਨੇ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 120

शूलैरेव तथा रुद्राः साध्याश्च धनुषार्दिताः । परिघैरेव वसवो मुशलैरेव विश्वकाः

ਉਹੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰਾ ਢਹਿ ਪਏ; ਸਾਧਿਆ ਆਪਣੇ ਹੀ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਏ। ਵਸੂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਰਿਘਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮੁਸ਼ਲਾਂ ਨਾਲ—ਜੋ ਹਥਿਆਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਹੀ ਉਲਟ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਏ।

Verse 121

रेणुनाच्छाद्य चंद्रार्कौ वल्मीकस्थाविवेक्षितौ । महोग्राश्चौषधीस्तालैरश्विभ्यां सोऽभ्यवर्तयत्

ਧੂੜ ਨਾਲ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਦਿਖਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਚਿਟੀ ਦੇ ਟੀਲੇ ਵਿਚ ਧੱਸੇ ਹੋਣ। ਅਤੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਬਲ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਤਾੜ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇਵਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 122

सविषाश्च कृता नागा निर्विषाः पादकुट्टनैः । पर्वताः पर्वतैरेव निरुच्छ्वासा भृशं कृताः

ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਕੁੱਟ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵਿਸ਼ੀਲਾ, ਕਦੇ ਨਿਰਵਿਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਟਕਰਾਏ; ਭਿਆਨਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕੁਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਹ ਰੁਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 123

एवं तद्देवसैन्यं च हाहाभूतमचेतनम् । कृत्वा मुहूर्तादाधावच्चक्रपाणिं तमुन्नदन्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਉਸ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਪਲ ਭਰ ਵਿਚ ‘ਹਾ ਹਾ’ ਕਰਦੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ।

Verse 124

ततश्चांतर्दधे सद्यः प्रहसन्निव केशवः । कुयोगिन इव स्वामी सदा बुद्धिमतां वरः

ਤਦ ਕੇਸ਼ਵ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਨਜ਼ਰੋਂ ਤੋਂ ਓਝਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਸੱਚੇ ਸਵਾਮੀ ਵਾਂਗ ਜੋ ਕੁਯੋਗੀ ਤੋਂ ਸਦਾ ਬਚ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ ਵਿਚ ਸਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।

Verse 125

अपश्यंस्तारको विष्णुं पुनर्वृषभवा हनम् । आधावत्कुपितो दैत्यो मुष्टिमुद्यम्य वेगतः

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਤਾਰਕ ਦੈਤ ਫਿਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧ੍ਵਜ ਮਹਾਦੇਵ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ ਮੁੱਠੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਝਪਟਿਆ।

Verse 126

अचिरांशुरिवालक्ष्यो लक्ष्योथ भगवान्हरिः । आबभाषे ततो देवान्बाहुमुद्यम्यचोच्चकैः

ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ—ਝਟਕਿਆਂ ਚਮਕਦੀ ਕਿਰਣ ਵਾਂਗ ਪਲ ਭਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੇ ਫਿਰ ਦ੍ਰਿਸ਼—ਬਾਂਹ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 127

पलायध्वमहो देवाः शक्तिश्चेद्वः पलायितुम् । विमूढा हि वयं सर्वे ये बालवचसागताः

“ਭੱਜੋ, ਹੇ ਦੇਵੋ—ਜੇ ਭੱਜਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ! ਅਸੀਂ ਸਭ ਹੀ ਮੋਹਿਤ ਹਾਂ, ਜੋ ਇਕ ਬਾਲਕ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਗਏ।”

Verse 128

किं न श्रुतः पुरा गीतः श्लोकः स्वायंभुवेन यः । यथा बालेषु निक्षिप्ताः स्त्रीषु षंडितकेषु च । अपस्मारीषु चैवापि सर्वे ते संशयं गताः

“ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ (ਮਨੂ) ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਉਹ ਸ਼ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ? ‘ਜਦ ਕੰਮ ਬੱਚਿਆਂ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਨਪੁੰਸਕਾਂ ਅਤੇ ਮਿਰਗੀ-ਪੀੜਤਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਸੌਂਪੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਦੇਹ ਤੇ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।’”

Verse 129

प्रत्यक्षं तदिदं सर्वमाधुना चात्र दृस्यते

“ਅਤੇ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।”

Verse 130

अज्ञासिष्म पुरैवैतद्रुद्रभक्तं न हंत्यसौ । यत्प्रतिज्ञां नाकरिष्यन्न स्यान्नः कदनं महत्

ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਸੀ—ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ। ਜੇ ਉਹ ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨਾ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਵੱਡੀ ਤਬਾਹੀ ਨਾ ਆਉਂਦੀ।

Verse 131

अथैष यदि दैत्येंद्रं न निहंति कुबुद्धिमान् । मा भयं वो महाभागा निहनिष्यामि वो रिपून्

ਹੁਣ ਜੇ ਇਹ ਮੂਰਖ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ, ਤਾਂ ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਡਰੋ ਨਾ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 132

अद्य मे विपुलं बाह्वोर्बलं पश्यत दैत्याधमं नाशयामि मुष्टिनैकेन पश्यत

ਅੱਜ ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਅਪਾਰ ਤਾਕਤ ਵੇਖੋ! ਵੇਖੋ—ਮੈਂ ਉਸ ਨੀਚ ਦੈਤ ਨੂੰ ਇਕੋ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ; ਵੇਖੋ!

Verse 133

मया हि दक्षिणो बाहुर्दत्तश्च भवतां सदा । रिपून्वा निहनिष्यामि सत्यं तत्परिपालये

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਵਚਨ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਰਾਂਗਾ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨੂੰ ਨਿਭਾਵਾਂਗਾ।

Verse 134

येंऽबरे ये च पाताले भुवि ये च महासुराः । क्षणात्तान्नासयिष्यामि महावातो घनानिव

ਉਹ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ—ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂ ਹਵਾ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਛਿਟਕਾ ਦੇਵੇ।

Verse 135

एवमुक्ता जगन्नाथो मुष्टिमुद्यम्य दक्षिणम् । निरायुधस्तार्क्ष्यपृष्ठादवप्लुत्याभ्यधावत

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਜਗਤ-ਨਾਥ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੱਜੀ ਮੁੱਠ ਉੱਚੀ ਕੀਤੀ; ਨਿਰਾਯੁਧ ਹੋ ਕੇ ਗਰੁੜ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੋਂ ਕੂਦ ਪਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਦੌੜਿਆ।

Verse 136

तस्मिन्धावति गोविंदे चचाल भुवनत्रयम् । विमूर्छितमभूद्विश्वं देवा भीतिं परां ययुः

ਜਦੋਂ ਗੋਵਿੰਦ ਅੱਗੇ ਧਾਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਕੰਬ ਉਠੇ; ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮੂਰਛਿਤ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਪਰਮ ਭੈ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।

Verse 137

धावतश्चापि कल्पांतं रुद्रकल्पस्य तस्य याः । मुखात्समुद्यजुर्ज्वालास्ताबिः खर्वशतं हतम्

ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਲਪਾਂਤ ਦੀ ਰੌਦ੍ਰਤਾ ਨਾਲ—ਰੁਦ੍ਰ-ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਵਾਂਗ—ਧਾਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਜਵਾਲਾਵਾਂ ਉੱਭਰੀਆਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖਰਵਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ।

Verse 138

ततोंऽतरिक्षे वाचश्च प्रोचुः सिद्धाः स्वयं तदा । जहि कोपं वासुदेव त्वयि क्रुद्धे क्व वै जगत्

ਤਦ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਣੀਆਂ ਗੂੰਜੀਆਂ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨੇ ਆਪ ਕਿਹਾ: “ਵਾਸੁਦੇਵ, ਕ੍ਰੋਧ ਤਿਆਗੋ; ਜੇ ਤੂੰ ਕ੍ਰੁੱਧ ਹੋਵੇਂ ਤਾਂ ਜਗਤ ਕਿੱਥੇ ਟਿਕੇ?”

Verse 139

अनादृत्येव तद्वाक्यं ब्रुवन्नान्यत्करोम्यहम् । आह्वयंश्च महादैत्यं क्रुद्धो हरिरधावत

ਉਹ ਬਚਨ ਅਣਗੌਲੇ ਕਰ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ, “ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।” ਅਤੇ ਮਹਾਦੈਤ੍ਯ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਕ੍ਰੁੱਧ ਹਰੀ ਅੱਗੇ ਧਾਵਾ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 140

उवाच वाचं साधूंश्च यत्नात्पालयतां फलम् । दुष्टान्विनिघ्नतां चैव तत्फलं मम जायताम्

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।

Verse 141

अथापश्यन्महासेनो रुद्रं यांतं च तारकम् । तारकं चान्वधावन्तं पुरामपुरुषं हरिम्

ਤਦ ਮਹਾਸੇਨ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਦਿਆਂ ਅਤੇ ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹਰਿ—ਆਦਿ ਪੁਰੁਸ਼—ਨੂੰ ਤਾਰਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ।

Verse 142

जगच्च क्षुब्धमत्यर्थं स्वां प्रतिज्ञां पुरा कृताम् । पश्चिमां प्रतिलंबंतं भास्करं चापि लोहितम्

ਅਤੇ ਜਗਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਗੜ ਕੇ ਕੰਬ ਉਠਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨੂੰ (ਸਮ੍ਹਾਲਿਆ) ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਲਾਲੀਮਾਂ ਭਰਿਆ ਸੂਰਜ ਵੀ ਵੇਖਿਆ।

Verse 143

आकाशवाणीं श्रृण्वंश्च किं स्कन्द त्वं विषीदसी । पश्चात्तापो यदि भवेत्कृत्वा ब्रह्मवधं त्वयि

‘ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਹੇ ਸਕੰਦ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਵਿਹਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ ਦੇ ਪਾਪ ਕਰ ਕੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਪਛਤਾਵਾ ਉਠਿਆ ਹੈ, (ਤਾਂ ਉਸ ਪਛਤਾਵੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਬਣਾਵੇਂ)।’

Verse 144

स्थापयेर्लिगमीशस्य मोक्षो हत्याशतैरपि । आविवेश महाक्रोधं दिधक्षुरिव मेदिनीम्

‘ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ; ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।’ (ਪਰ) ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰੋਧ ਸਮਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾੜ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ।

Verse 145

अथोत्प्लुत्य मयूरात्स प्रहसन्निव केशवम् । बाहुभ्यामप्युपादाय प्रोवाच भवनंदनः

ਤਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਯੂਰ ਤੋਂ ਛਲਾਂਗ ਮਾਰ ਕੇ ਉਤਰਾ; ਹੱਸਦਾ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਭਵ-ਨੰਦਨ (ਸ਼ਿਵ-ਪੁੱਤਰ) ਨੇ ਕਿਹਾ।

Verse 146

जानामि त्वामहं विष्णो महाबुद्धिपराक्रमम् । भूतभव्यविष्यांश्च दैत्यान्हंस्यपि हूंकृतैः

ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਅਤੁੱਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਸਭ ਕਾਲਾਂ ਦੇ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੂੰ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਹੁੰਕਾਰ ਨਾਲ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।

Verse 147

त्वमेव हंता दैत्यानां देवानां परिपालकः । धर्मसंस्थापकश्च त्वमेव ते रचितोंऽजलिः

ਤੂੰ ਹੀ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ। ਤੂੰ ਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਸਥਾਪਕ ਹੈਂ—ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਅੰਜਲੀ-ਨਮਸਕਾਰ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਅਰਪਿਤ ਹੈ।

Verse 148

क्षणार्धं पश्य मे वीर्यं भास्करो लोहितायते । एवं प्रणम्य स्कन्देन वासुदेवः प्रसादितः

‘ਅੱਧੇ ਪਲ ਲਈ ਮੇਰਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵੇਖ—ਸੂਰਜ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ!’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਸਕੰਦ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 149

विरोषोऽभूत्तमालिंग्य वचनं केशवोऽब्रवीत् । सनाथस्त्वद्य धर्मोऽयं सुराश्चैव त्वया गुह

ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: ‘ਅੱਜ ਇਹ ਧਰਮ ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਗੁਹਾ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।’

Verse 150

स्मरात्मानं यदर्थं त्वमुत्पन्नोऽसि महेश्वरात् । साधूनां पालनार्थाय दुष्टसंहरणाय च । सुरविप्रकृते जन्म जीवितं च महात्मनाम्

ਆਪਣਾ ਧਰਮ-ਉਦੇਸ਼ ਯਾਦ ਕਰ—ਤੂੰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈਂ: ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਲਈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਾਸਤੇ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਭੀ ਅਰਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 151

रुद्रस्य देव्या गंगायाः कृत्तिकानां च तेजसा । स्वाहावह्नेश्च जातस्त्वं तत्तेजः सफलीकुरु । साधूनां च कृते यस्य धनं वीर्यं च संपदः

ਰੁਦ੍ਰ, ਦੇਵੀ ਗੰਗਾ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ੍ਵਾਹਾ ਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਤੂੰ ਜਨਮਿਆ ਹੈਂ—ਉਸ ਤੇਜ ਨੂੰ ਸਫਲ ਕਰ। ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਧਨ, ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਪੱਤਾ ਸਾਰਥਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 152

सफलं तस्य तत्सर्वं नान्यथा रुद्रनंदन

ਹੇ ਰੁਦ੍ਰਨੰਦਨ, ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਰਥਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।

Verse 153

अद्य धर्मश्च देवाश्च गावः साध्याश्च ब्राह्मणाः । नंदंतु तव वीर्येण प्रदर्शय निजं बलम्

ਅੱਜ ਧਰਮ, ਦੇਵਤਾ, ਗਊਆਂ, ਸਾਧ੍ਯ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇਰੀ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ। ਆਪਣਾ ਬਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ।

Verse 154

स्कन्द उवाच । या गतिः शिवत्यागेन त्वत्त्यागेन च केशव । तां गतिं प्राप्नुयां क्षिप्रं हन्मि चेन्न हि तारकम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਜੇ ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਾਂ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਤੀ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ।

Verse 155

या गतिः श्रुतित्यागेन साध्वी भार्यातिपीडनात् । साधूनां च परित्यागाद्वृथा जीवितसाधनात् । निष्ठुरस्य गतिर्या च तां गतिं यामि केशव

ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ! ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਵਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਗਤੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਸਾਧਵੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਘੋਰ ਪੀੜਾ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਪਰਿਤਿਆਗ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਵਿਅਰਥ ਜੀਵਨ-ਉਪਾਯਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਣ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਨਿਰਦਈ ਨੂੰ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਗਤੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।

Verse 156

इत्युक्ते सुमहान्नादः संप्रजज्ञे दिवौकसाम् । प्रशशंसुर्गुहं केचित्केचिन्नारायणं प्रभुम्

ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹਾਨ ਗੂੰਜ ਉਠੀ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਗੁਹਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 157

ततस्तार्क्षअयं समारुद्य हरिस्तस्मिन्महारणे । ताम्रचूडं महासेन स्तारकं चाप्यधावताम्

ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾ-ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਤਾਰਕਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ) ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠੇ। ਮਹਾਸੇਨ ਤਾਮ੍ਰਚੂਡ ਅਤੇ ਤਾਰਕ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਝਪਟ ਪਿਆ।

Verse 158

लोहितांबरसंवीतो लोहितस्रग्विभूषणः । लोहिताक्षो महाबाहुर्हिरण्यकवचः प्रभुः

ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਲਾਲ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਲਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਬਾਹੁ, ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ ਕਵਚ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ-ਸਮ ਯੋਧਾ ਖੜਾ ਸੀ।

Verse 159

भुजेन तोलयञ्छक्तिं सर्वभूतानि कम्पयन् । प्राप्य तं तारकं प्राह महासेनो हसन्निव

ਭੁਜਾ ਉੱਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਤੋਲਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਕੰਬਾਉਂਦਾ, ਮਹਾਸੇਨ ਤਾਰਕ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਜਿਹਾ ਬੋਲਿਆ।

Verse 160

तिष्ठतिष्ठ सुदुर्बुद्धे जीवितं ते मयि स्थितम् । सुहृष्टः क्रियतां लोको दुर्लभः सर्वसिद्धिदः

ਠਹਿਰ, ਠਹਿਰ, ਹੇ ਕੁਬੁੱਧੀ! ਤੇਰਾ ਜੀਵਨ ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ; ਇਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ, ਜੋ ਦੁਰਲਭ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 161

यत्ते सुनिष्ठुरत्वं च धर्मे देवेषु गोषु च । तस्य ते प्रहराम्यद्य स्मर शस्त्रं सुशिक्षितम्

ਧਰਮ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗਊਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਤੇਰੀ ਅਤਿ ਨਿਰਦਯਤਾ ਲਈ ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਾਂਗਾ। ਯਾਦ ਕਰ ਆਪਣਾ ਸ਼ਸਤ੍ਰ, ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੁਸ਼ਿਖਿਆ ਹੋਵੇਂ।

Verse 162

एवमुक्ते गुहेनाथ निवृत्तस्यास्य भारत । तारकस्य शिरोदेशात्कापि नारी विनिर्ययौ

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਗੁਹਾ ਨੇ ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਜਦੋਂ ਉਹ (ਤਾਰਕ) ਪਿੱਛੇ ਹਟਿਆ, ਤਦ ਤਾਰਕ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਕੋਈ ਇਕ ਨਾਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

Verse 163

तेजसा भासयंती तमध ऊर्ध्वं दिशो दश । दृष्ट्वा नारीं गुहः प्राह कासि कस्माच्च निर्गता

ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਹੇਠਾਂ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਉਹ ਨਾਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗੁਹਾ ਬੋਲੇ: “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹੈਂ?”

Verse 164

नार्युवाच । अहं शक्तिर्गुहाख्याता भूतलेषु सदा स्थिता । अनेन दैत्यराजेन महता तपसार्ज्जिता

ਨਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਸ਼ਕਤੀ ਹਾਂ, ਭੂਤਲ ਉੱਤੇ ‘ਗੁਹਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਦਾ ਵੱਸਦੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਦੈਤ-ਰਾਜ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।”

Verse 165

सुरेषु सर्वेषु वसामि चाहं विप्रेषु शास्त्रार्थरतेषु चाहम् । साध्वीषु नारीषु तथा वसामि विना गुणान्नास्मि वसामि कुत्रचित्

ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਸਦੀ ਹਾਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਨੇਕ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹਾਂ। ਪਰ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮੈਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵਸਦੀ।

Verse 166

तदस्य पुण्यसंघस्य संप्राप्तोद्यावधिर्गुह । तदेनं त्यज्य यास्यामि जह्येनं विश्वहेतवे

ਹੇ ਗੁਹ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੰਨਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਹੁਣ ਆ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮੈਂ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਓ।

Verse 167

तस्यां ततो निर्गतायां दैत्यशीर्षं व्यकम्पयत् । कंपितं चास्य तद्देहं गतवीर्योऽभवत्क्षणात्

ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਦੈਤ ਦਾ ਸਿਰ ਕੰਬਣ ਲੱਗਾ; ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਹਿੱਲ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਬਲ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ।

Verse 168

एतस्मिन्नंतरे शक्तिं सोऽक्षिपद्गिरिजात्मजः । उल्काज्वाला विमुञ्चंतीमतिसूर्याग्निसप्रभाम्

ਉਸੇ ਪਲ, ਗਿਰਿਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਕੁਮਾਰ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਬਰਛੀ) ਸੁੱਟੀ, ਜੋ ਉਲਕਾ ਦੀ ਲਾਟ ਵਾਂਗ ਬਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਤੇਜਵਾਨ ਹੋਵੇ।

Verse 169

कल्पांभोधिसमुन्नादां दिधक्षंतीं जगद्यथा । तारकस्यांतकालाय अभाग्यस्य दशामिव

ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗਰਜਦੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਤਾਰਕ ਦੇ ਅੰਤਕਾਲ ਲਈ ਆਈ, ਜਿਵੇਂ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਦੀ ਆਖਰੀ ਦਸ਼ਾ ਹੋਵੇ।

Verse 170

दारणीं पर्वतानां च सर्वसत्त्वबलाधिकाम् । उत्क्षिप्य तां विनद्योच्चैरमुञ्चत्कुपितो गुहः

ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ (ਭਾਲਾ), ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੀਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਬਲ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੀ—ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਗੁਹ ਨੇ ਉੱਚੀ ਗੱਜ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

Verse 171

धर्मश्चेद्बलवांल्लोके धर्मो जयति चेत्सदा । तेन सत्येन दैत्योयं प्रलयं यात्वितीरयन्

“ਜੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਲਵਾਨ ਹੈ—ਜੇ ਧਰਮ ਸਦਾ ਹੀ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ—ਤਾਂ ਉਸ ਸਤ੍ਯ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਇਹ ਦੈਤ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ,” ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।

Verse 172

सा कुमारभुजोत्सृष्टा दुर्निवार्या दुरासदा । विभेद हृदयं चास्य भित्त्वा च धरणिं गता

ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਭੁਜ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਉਹ ਅਟੱਲ, ਅਪਹੁੰਚ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਭੇਦ ਕੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਈ।

Verse 173

निःसृत्य जलकल्लोलपूर्विका स्कंदमाययौ । स च संताडितः शक्त्या विभिन्नहृदयोसुरः । नादयन्वसुधां सर्वां पपातायोमुखो मृतः

ਜਲ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਛਲਦਾ ਅਯੋਮੁਖ ਸਕੰਦ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ। ਪਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਅਸੁਰ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਫੱਟ ਗਿਆ; ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾਉਂਦਾ ਗੱਜ ਕੇ, ਅਯੋਮੁਖ ਮੂੰਹ ਦੇ ਬਲ ਡਿੱਗਿਆ ਤੇ ਮਰ ਗਿਆ।

Verse 174

एवं प्रताप्य त्रैलोक्यं निर्जित्य बहुशः सुरान् । महारणे कुमारेण निहतः पार्थ तारकः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਬਾਰੰਬਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਮਹਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਕੁਮਾਰ (ਸਕੰਦ) ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 175

एतस्मिन्निहते दैत्ये प्रहर्षं विश्वमाययौ

ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੈਂਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 176

ववुर्वातास्तथा पुण्याः सुप्रभोभूद्दिवाकरः । जज्वलुश्चाग्नयः शांताः शांता दिग्जनितस्वनाः

ਪਵਿੱਤਰ ਹਵਾਵਾਂ ਚੱਲਣ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕਿਆ। ਅੱਗ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਬਲਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 177

ततः पुनः स्कंदमाह प्रहृष्टः केशवोऽरिहा । स्कंदस्कंद महाबाहो बाणोनाम बलात्मजः

ਫਿਰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਕੰਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ ਸਕੰਦ! ਬਾਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਾਨ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦੈਂਤ ਹੈ।"

Verse 178

क्रौंचपर्वतमादाय देवसंघान्प्रबाधते । सोऽधुना ते भयाद्वीर पलायित्वा नगं गतः । जहि तं पापसंकल्पं क्रौंचस्थं शक्तिवेगतः

ਉਹ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪਰਬਤ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਵੀਰ, ਤੇਰੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਭੱਜ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਬਰਛੀ) ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਸ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੋ।

Verse 179

ततः क्रौंचं महातेजा नानाव्यालविनादितम् । शक्त्या बिभेद बहुभिर्वृक्षैर्जीवैश्च संकुलम्

ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਕੰਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ, ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 180

तत्र व्यालसहस्राणि दैत्यकोट्ययुतं तथा । ददाह बाणां च गिरं भित्त्वा शक्तिर्महारवा

ਉੱਥੇ ਮਹਾਂਗਰਜਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਿਆਨਕ ਵਿਆਲਾਂ ਅਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ; ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਬਾਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੁਰਗ-ਗਿਰਿ ਨੂੰ ਵੀ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 181

अद्यापि छिद्रं तत्पार्थ क्रौंचस्य परिवर्तते

ਹੇ ਪਾਰਥ, ਅੱਜ ਵੀ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਉਹੀ ਛੇਦ—ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਬਣਾਇਆ—ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਸਦਾ ਤੇ ਕਾਇਮ ਹੈ।

Verse 182

येन हंसाश्च क्रौंचाश्च मानसाय प्रयांति च । हत्वा बाणं महाशक्तिः पुनः स्कंदं समागता । प्रत्यायाति मनः साधोराहृतं प्रहितं तथा

ਉਸੇ ਰਾਹੀਂ ਹੰਸ ਅਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀ ਮਾਨਸਾ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀ ਫਿਰ ਸਕੰਦ ਕੋਲ ਆ ਗਈ—ਜਿਵੇਂ ਸਾਧੂ ਦਾ ਮਨ, ਲਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਭੇਜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪਰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 183

ततो हरींद्रप्रमुखाः प्रतुष्टुवुर्ननृतुश्च रंभाप्रमुखा वरांगनाः । वाद्यानि सर्वाणि च वादयंतस्तं साधुसाध्वित्यमरा जगुर्भुशम्

ਤਦ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਣੁ), ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ; ਰੰਭਾ ਆਦਿ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਾਜੇ ਵੱਜਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਅਮਰਾਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗਾਇਆ—“ਸਾਧੁ! ਸਾਧੁ!”