Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 138

Devanagari script

ततोंऽतरिक्षे वाचश्च प्रोचुः सिद्धाः स्वयं तदा । जहि कोपं वासुदेव त्वयि क्रुद्धे क्व वै जगत्

Transliteration

tatoṃ'tarikṣe vācaśca procuḥ siddhāḥ svayaṃ tadā | jahi kopaṃ vāsudeva tvayi kruddhe kva vai jagat

Translation

ਤਦ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਣੀਆਂ ਗੂੰਜੀਆਂ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨੇ ਆਪ ਕਿਹਾ: “ਵਾਸੁਦੇਵ, ਕ੍ਰੋਧ ਤਿਆਗੋ; ਜੇ ਤੂੰ ਕ੍ਰੁੱਧ ਹੋਵੇਂ ਤਾਂ ਜਗਤ ਕਿੱਥੇ ਟਿਕੇ?”

Word by Word

• ततः: then/thereupon
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/ततः (thereupon/then)

• अन्तरिक्षे: in the sky
• अन्तरिक्षे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (neut. loc. sg.)

• वाचः: words/voices
• वाचः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (fem. nom. pl.)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• प्रोचुः: said/uttered
• प्रोचुः: Kriyā (Action)
• Type: Verb
• Root: प्र-√वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect); प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• सिद्धाः: the Siddhas
• सिद्धाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सिद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (masc. nom. pl.)

• स्वयम्: themselves
• स्वयम्: Kriyāviśeṣaṇa (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; आत्मवाचक (reflexive/emphatic)

• तदा: at that time
• तदा: Kālādhi karaṇa (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (adverb of time)

• जहि: slay/remove
• जहि: Kriyā (Command)
• Type: Verb
• Root: √हन् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative); मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कोपम्: anger
• कोपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (masc. acc. sg.)

• वासुदेव: O Vāsudeva
• वासुदेव: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: वासुदेव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन (masc. voc. sg.)

• त्वयि: in you/when you
• त्वयि: Adhikaraṇa (Location/Reference)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; सप्तमी, एकवचन (loc. sg.)

• क्रुद्धे: (being) angry
• क्रुद्धे: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: √क्रुध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (loc. sg.); ‘त्वयि’ इत्यस्य विशेषणम्

• क्व: where
• क्व: Praśna (Interrogative)
• Type: Indeclinable
• Root: क्व (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नवाचक (interrogative adverb)

• वै: indeed
• वै: Nipāta (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चय/खलु-अर्थक निपात (emphatic particle)

• जगत्: the world
• जगत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (neut. nom. sg.)

Speaker

Siddhas (speaking from the sky)

Visual Art Cues

Scene: In the sky, unseen Siddhas speak; their voices manifest as luminous syllables or subtle figures in clouds, pleading with Vāsudeva to abandon wrath; below, the trembling world steadies in anticipation.

Characters & Entities

• Siddhas
• Vāsudeva
• jagat

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even righteous wrath must be tempered; unchecked power can endanger the very world it seeks to protect.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a plea for restraint.