Adhyaya 29

Verse 1

। नारद उवाच । व्रजंती गिरिजाऽपश्यत्सखीं मातुर्महाप्रभाम् । कुसुमामोदिनींनाम तस्य शैलस्य देवताम्

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਗਿਰਿਜਾ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਇਕ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾ ਸਖੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕੁਸੁਮਾਮੋਦਿਨੀ ਸੀ।

Verse 2

सापि दृष्ट्वा गिरिसुतां स्नेहविक्लवमानसा । क्वपुनर्गच्छसीत्युच्चैरालिंग्योवाच देवता

ਉਸਨੇ ਵੀ ਗਿਰਿਸੁਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਮਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਫਿਰ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈਂ?”

Verse 3

सा चास्यै सर्वमाचख्यौ शंकरात्कोपकारणम् । पुनश्चोवाच गिरिजा देवतां मातृसंमताम्

ਉਸਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ—ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਕਾਰਣ। ਫਿਰ ਗਿਰਿਜਾ ਨੇ ਮਾਤਾ-ਸਮ ਮੰਨੀ ਹੋਈ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਬੋਲਿਆ।

Verse 4

नित्यं शैलाधिराजस्य देवता त्वमनिंदिते । सर्वं च सन्निधानं च मयि चातीव वत्सला

ਹੇ ਨਿੰਦਾਰਹਿਤੇ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਸ਼ੈਲਾਧਿਰਾਜ (ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ) ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਪੂਰਨ ਸਨਿੱਧਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਤਿ ਵਤਸਲਾ ਹੈਂ।

Verse 5

तदहं संप्रवक्ष्यामि यद्विधेयं तवाधुना । अथान्य स्त्रीप्रवेशे तु समीपे तु पिनाकिनः

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪਿਨਾਕੀਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਬਾਰੇ…

Verse 6

त्वयाख्येयं मम शुभे युक्तं पश्चात्करोम्यहम् । तथेत्युक्ते तया देव्या ययौ देवी गिरिं प्रति

ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਕੀ ਯੋਗ ਹੈ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਾਂਗਾ। ਦੇਵੀ ਨੇ “ਤਥੇਤਿ” ਕਹਿ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 7

रम्ये तत्र महाशृंगे नानाश्चर्योपशोभिते । विभूषणादि संन्यस्य वृक्षवल्कलधारिणी

ਉੱਥੇ, ਅਨੇਕ ਅਚੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੁੰਦਰ ਮਹਾ-ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਗਹਿਣੇ ਆਦਿ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਲ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ।

Verse 8

तपस्तेपे गिरिसुता पुत्रेण परिपालिता । ग्रीष्मे पंचाग्निसंतप्ता वर्षासु च जलोषिता

ਗਿਰਿਸੁਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਗ੍ਰੀਸ਼ਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਸਹੀ, ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਜਲ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਰਹੀ।

Verse 9

स्थंडिलस्था च हेमंते निराहारा तताप सा । एतस्मिन्नंतरे दैत्यो ह्यंधकस्य सुतो बली

ਹੇਮੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿ ਕੇ ਨੰਗੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਧਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਬਲਵਾਨ ਦੈਤ੍ਯ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 10

ज्ञात्वा गतां गिरिसुतां पितुर्वैरमनुस्मरन् । आडिर्नाम बकभ्राता रहस्यांतरप्रेक्षकः

ਗਿਰਿਸੁਤਾ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਜਾਣ ਕੇ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵੈਰ-ਭਾਵਨਾ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਡੀ ਨਾਮ ਦਾ—ਬਕ ਦਾ ਭਰਾ—ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਨਿਗਰਾਨ ਬਣ ਕੇ ਤਾਕਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 11

जिते किलांधके दैत्ये गिरिशेनामरद्विषि । आडिश्चकार विपुलं तपो हरजिगीषया

ਜਦੋਂ ਦੇਵ-ਦ੍ਰੋਹੀ ਦੈਤ੍ਯ ਅੰਧਕ ਨੂੰ ਗਿਰਿਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਤਦ ਆਡੀ ਨੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਆਰੰਭੀ।

Verse 12

तमागत्याब्रवीद्ब्रह्मा तपसा परितोषितः । ब्रूहि किं वासुरश्रेष्ठ तपसा प्राप्तुमिच्छसि

ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਉਸ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ: “ਦੱਸੋ, ਹੇ ਅਸੁਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤਪ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?”

Verse 13

ब्रह्माणमाह दैत्यस्तु निर्मृत्युत्वमहं वृणे । ब्रह्मोवाच । न कश्चिच्च विना मृत्युं जंतुरासुर विद्यते

ਦੈਤ੍ਯ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਅਮਰਤਾ—ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ-ਰਹਿਤਤਾ—ਵਰਦਾਾਨ ਵਜੋਂ ਚੁਣਦਾ ਹਾਂ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਅਸੁਰ! ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਵੀ ਜੀਵਧਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।”

Verse 14

यतस्ततोऽपि दैत्येंद्र मृत्युः प्राप्यः शरीरिणा । इत्युक्तस्तं तथेत्याह तुष्टः कमलसंभवम्

“ਹੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਜਿਸ ਦੇਹਧਾਰੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਮੌਤ ਅਟੱਲ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਤਥਾਸਤੁ।”

Verse 15

रूपस्य परिवर्तो मे यदा स्यात्पद्मसंभव । तदा मृत्युर्मम भवेदन्यथा त्वमरो ह्यहम्

“ਹੇ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ, ਜਦ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਬਦਲੇਗਾ ਤਦ ਹੀ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਹੋਵੇਗੀ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਮਰ ਹਾਂ।”

Verse 16

इत्युक्तस्तं तथेत्याह तुष्टः कमलसंभवः । इत्युक्तोऽमरतां मेने दैत्यराज्यस्थितोऽसुरः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਮਲ-ਜਨਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ, “ਤਥਾਸਤੁ।” ਇਹ ਵਰ ਮਿਲਦਿਆਂ ਹੀ ਦੈਤ-ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਅਸੁਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਮਰ ਸਮਝ ਬੈਠਾ।

Verse 17

आजगाम स च स्थानं तदा त्रिपुरघातिनः । आगतो ददृशे तं च वीरकं द्वार्यवस्थितम्

ਤਦ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਘਾਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀਰਕ ਨੂੰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖਿਆ।

Verse 18

तं चासौ वंचयित्वा च आडिः सर्पशरीरभृत् । अवारितो वीरकेण प्रविवेश हरांतिकम्

ਉਸ ਨੂੰ ਛਲ ਕੇ ਆਡ਼ੀ—ਸੱਪ-ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ—ਵੀਰਕ ਵੱਲੋਂ ਬਿਨਾ ਰੋਕੇ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਰ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 19

भुजंगरूपं संत्यज्य बभूवाथ महासुरः । उमारूपी छलयितुं गिरिशं मूढचेतनः

ਸਰਪ-ਰੂਪ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ ਹੋਰ ਵੇਸ ਧਾਰ ਗਿਆ। ਮੂੜ੍ਹ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਛਲਣ ਲਈ ਉਹ ਉਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣ ਬੈਠਾ।

Verse 20

कृत्वोमायास्ततो रूपमप्रतर्क्यमनोहरम् । सर्वावयवसंपूर्णं सर्वाभिज्ञानसंवृतम्

ਫਿਰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਅਪ੍ਰਤਾਰਕ, ਮਨੋਹਰ ਰੂਪ ਘੜਿਆ—ਹਰ ਅੰਗੋਂ ਪੂਰਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਹੋਵੇ।

Verse 21

चक्रे भगांतरे दैत्यो दंतान्वज्रोपमान्दृढान् । तीक्ष्णाग्रान्बुद्धिमोहेन गिरिशं हंतुमुद्यतः

ਉਸ ਦੈਤ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਕਠੋਰ ਦੰਦ ਬਣਾਏ—ਨੁਕੀਲੇ ਅਗਾਂਹ—ਬੁੱਧੀ ਮੋਹ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ।

Verse 22

कृत्वोमारूपमेवं स स्थितो दैत्यो हरांतिके । तां दृष्ट्वा गिरिशस्तुषुटः समालिंग्य महासुरम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਦੈਤ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗਿਰੀਸ਼ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ।

Verse 23

मन्यमानो गिरिसुतां सर्वै रवयवांतरैः । अपृच्छत्साधु ते भावो गिरिपुत्री ह्यकृत्रिमा

ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਅੰਗ-ਪ੍ਰਤਿਅੰਗ ਤੋਂ ਗਿਰਿਸੁਤਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਹੀ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਤੇਰਾ ਭਾਵ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹੈ—ਹੇ ਗਿਰਿ-ਪੁਤ੍ਰੀ, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਹੈਂ।”

Verse 24

या त्वं मदशयं ज्ञात्वा प्राप्तेह वरवर्णिनि । त्वया विरहितः शून्यं मन्योस्मिन्भुवनत्रये

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਮਨੋਭਾਵ ਜਾਣ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸੁੰਨੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

Verse 25

प्राप्ता प्रसन्ना या त्वं मां युक्तमेवंविधं त्वयि । इत्युक्ते गूहयंश्चेष्टामुमारूप्यसुरोऽब्रवीत्

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਨੀਅਤ ਲੁਕਾਂਦਾ ਅਤੇ ਉਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਅਸੁਰ ਬੋਲਿਆ: “ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਈ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਇਹ ਵਰਤਾਵ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ।”

Verse 26

यातास्मि तपसश्चर्तुं कालीवाक्यात्तवातुलम् । रतिश्च तत्र मे नाभूत्ततः प्राप्ता तवांतिकम्

ਕਾਲੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਅਤੁੱਲ ਤਪ ਕਰਨ ਗਈ ਸੀ; ਪਰ ਉੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਰਤੀ ਨਾ ਮਿਲੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਨਮੁਖ ਮੁੜ ਆਈ ਹਾਂ।

Verse 27

इत्युक्तः शंकरः शंकां किंचित्प्राप्यवधारयत् । कुपिता मयि तन्वंगी प्रत्यक्षा च दृढव्रता

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸ਼ੰਕਾ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ: “ਉਹ ਸੁਕੁਮਾਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੈ।”

Verse 28

अप्राप्तकामा संप्राप्ता किमेतत्संशयो मम । रहसीति विचिंत्याथ अभिज्ञानाद्विचारयन्

“ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਆ ਗਈ ਹੈ—ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਕਿਉਂ?” ਇਹ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਹੈ, ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਲੱਛਣਾਂ ਤੇ ਪਛਾਣ ਰਾਹੀਂ ਪਰਖ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 29

नापश्यद्वामपार्श्वे तु तस्यांकं पद्मलक्षणम् । लोम्नामावर्तचरितं ततो देवः पिनाकधृक्

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਕਮਲ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਨਾਂ ਹੀ ਰੋਆਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਘੁੰਮਣੀ ਲਹਿਰ। ਇਸ ਲਈ ਪਿਨਾਕ ਧਾਰਣਹਾਰ ਦੇਵ ਨੇ ਸੱਚਾਈ ਜਾਣ ਲਈ।

Verse 30

बुद्धा तां दानवीं मायां किंचित्प्रहसिताननः । मेढ्रे रौद्रास्त्रमाधाय चक्रे दैत्यमनोरथम्

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾਨਵੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ; ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਰੌਦ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦੈਤ ਦੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਉੱਤੇ ਧਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਦਾ ਕੜਵਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 31

स रुदन्भैरवाज्रावानवसादं गतोऽसुरः । अबुध्यद्वीरको नैतदसुरेंद्रनिषूदनम्

ਭਿਆਨਕ ਚੀਖਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਅਸੁਰ ਰੋ ਪਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਵੀਰਕਾ ਇਹ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈ।

Verse 32

हते च मारुतेनाशुगामिना नगदेवता । अपरिच्छिन्नतत्त्वार्था शैलपुत्र्यां न्यवेदयत्

ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦੇ ਵਾਯੂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਦੇਵਤਾ—ਘਟਨਾ ਦੇ ਅਸਲ ਭੇਦ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕੀ—ਇਹ ਗੱਲ ਸ਼ੈਲਪੁਤ੍ਰੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨੂੰ ਜਾ ਦੱਸੀ।

Verse 33

श्रुत्वा वायुमुखाद्देवी क्रोधरक्तातिलोचना । अपस्यद्वीरकं पुत्रं हृदयेन विदूयता

ਵਾਯੂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਦਿਲ ਸੜਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀਰਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 34

मातरं मां परित्यज्य यस्मात्त्वं स्नेहविह्वलाम् । विहितावसरः स्त्रीणां शंकरस्य रहोविधौ

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ—ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ—ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋਈ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਨਿਯਤ ਮਰਯਾਦਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਗੁਪਤ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਵਿੱਚ ਅਣਉਚਿਤ ਵੇਲੇ ਦਖ਼ਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 35

तस्मात्ते परुषा रूक्षा जडा हृदय वर्जिता । गणेशाक्षरसदृशा शिला माता भविष्यति

ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮਾਤਾ ਪੱਥਰ ਬਣੇਗੀ—ਕਠੋਰ, ਸੁੱਕੀ, ਜੜ, ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਕੋਮਲਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਅੱਖਰ ਵਰਗੀ ਸ਼ਿਲਾ।

Verse 36

एवमुत्सृष्टशापाया गिरिपुत्र्यास्त्वनंतरम् । निर्जगाम मुखात्क्रोधः सिंहरूपी महाबलः

ਇਉਂ ਗਿਰਿਪੁਤ੍ਰੀ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਉਚਾਰਿਆ; ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਿਕਲਿਆ—ਮਹਾਬਲ ਸਿੰਹ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ।

Verse 37

पश्चात्तापं समश्रित्य तया देव्या विसर्जितः । स तु सिंहः करालास्यो महाकेसरकंधरः

ਫਿਰ ਪਛਤਾਵੇ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਸਿੰਹ ਭਿਆਨਕ ਮੁਖ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਕੇਸਰ-ਮਾਲਾ ਸੀ।

Verse 38

प्रोद्धूतबललांगूलदंष्ट्रोत्कट गुहामुखः । व्यावृतास्यो ललज्जिह्वः क्षामकुक्षिश्चिखादिषुः

ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੂੰਛ ਉੱਪਰ ਉੱਠੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਜਬੜੇ ਤੇ ਦੰਦ ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਮੁਖ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ; ਮੁਖ ਖੁੱਲ੍ਹਾ, ਜੀਭ ਲਪਲਪਾਂਦੀ, ਪੇਟ ਸੁੱਕਾ—ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਸਦਾ ਭੁੱਖਾ।

Verse 39

तस्यास्ये वर्तितुं देवी व्यवस्यत सती तदा । ज्ञात्वा मनोगतं तस्या भगवांश्चतुराननः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਤੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਨਿਸਚੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇਗੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦਾ ਭਾਵ ਜਾਣ ਕੇ ਚਤੁਰਾਨਨ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ…

Verse 40

आजगामाश्रमपंद संपदामाश्रयं ततः । आगम्योवाच तां ब्रह्मा गिरिजां मृष्टया गिरा

ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਸ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਆਇਆ ਜੋ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਸੀ। ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੁਚੱਜੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 41

किं देवी प्राप्तुकामासि किमलभ्यं ददामि ते । तच्छ्रुत्वोवाच गिरिजा गुरुगौरवगर्भितम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੋਲੇ, “ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ? ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਦਿਆਂਗਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗਿਰਿਜਾ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਗੌਰਵ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 42

तपसा दुष्करेणाप्तः पतित्वे शंकरो मया । स मां श्यामलवर्णेति बहुशः प्रोक्तवान्भवः

ਗਿਰਿਜਾ ਬੋਲੀ, “ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਭਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਾਰੰਬਾਰ ‘ਸ਼ਿਆਮਲ ਵਰਣ’ ਕਹਿ ਕੇ ਪੁਕਾਰਿਆ ਹੈ।”

Verse 43

स्यामहं कांचनाकारा वाल्लभ्येन च संयुता । भर्तुर्भूतपतेरंगे ह्येकतो निर्विशंकिता

“ਮੈਂ ਸ਼ਿਆਮਲ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਕਾਂਚਨ ਵਰਗਾ ਤੇਜ ਧਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰੀਤਿ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਾਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਭੂਤਪਤੀ ਪਤੀ ਦੇ ਅੰਗ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।”

Verse 44

तस्यास्तद्भाषितं श्रुत्वा प्रोवाच जलजासनः । एवं भवतु भूयस्त्वं भर्तुर्देहार्धधारिणी

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕਮਲਾਸਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੋਲੇ: “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਦੇਹ ਦੇ ਅੱਧੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣ।”

Verse 45

ततस्तस्याः शरीरात्तु स्त्री सुनीलांबुजत्विषा । निर्गता साभवद्भीमा घंटाहस्ता त्रिलोचना

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਿਕਲੀ; ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਸੀ—ਤਿੰਨ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਘੰਟੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਹੋਈ।

Verse 46

नानाभरणपूर्णांगी पीतकौशेयवासिनी । तामब्रवीत्ततो ब्रह्मा देवीं नीलांबुजत्विषम्

ਅਨੇਕ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 47

अस्माद्भूधरजा रदेहसंपर्कात्त्वं ममाज्ञया । संप्राप्ता कृतकृत्यत्वमेकानंशा पुराकृतिः

“ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਇਸ ਪਹਾੜ-ਜਨਮੀ ਦੇਹ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈਂ—ਪੁਰਾਤਨ ਰੂਪ ਦੀ ਇਕੋ ਅੰਸ਼ਾ, ਜੋ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ।”

Verse 48

य एष सिंहः प्रोद्भूतो देव्याः क्रोधाद्वरानने । स तेस्तु वाहनो देवी केतौ चास्तु महाबलः

“ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਜੋ ਇਹ ਸਿੰਘ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਵਾਹਨ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ; ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਮਹਾਬਲੀ ਕੇਤੁ (ਧਵਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ) ਵੀ ਹੋਵੇ।”

Verse 49

गच्छ विंध्याचले तत्र सुरकार्यं करिष्यति । अत्र शुंभनिशुंभौ च हत्वा तारकसैन्यपौ

ਵਿੰਧਿਆਚਲ ਨੂੰ ਜਾ; ਉੱਥੇ ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰੇਂਗੀ। ਇੱਥੇ ਸ਼ੁੰਭ ਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ—ਤਾਰਕ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ—ਨੂੰ ਸੰਘਾਰ ਕੇ…

Verse 50

पांचालोनाम यक्षोऽयं यक्षलक्षपदानुगः । दत्तस्ते किंकरो देवी महामायाशतैर्युतः

ਪਾਂਚਾਲ ਨਾਮ ਦਾ ਇਹ ਯਕਸ਼, ਲੱਖਾਂ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਦਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਨੁਗਾਮੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੈਨੂੰ ਦਾਸ ਵਜੋਂ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਸੈਂਕੜੇ ਮਹਾਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 51

इत्युक्ता कौशिकी देवी ततेत्याह पितामहम् । निर्गतायां च कौशिक्यां जाता स्वैराश्रिता गुणैः

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤਥਾਸਤੁ।” ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਈ, ਤਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—ਸਵੈਚੱਛਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ।

Verse 52

सर्वैः पूर्वभवोपात्तैस्तदा स्वयमुपस्तितैः । उमापि प्राप्तसंकल्पा पश्चात्तापपरायणा

ਤਦ ਪੂਰਵ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਾਰਜਿਤ ਸਾਰੇ ਫਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੇ ਹੋਏ; ਉਮਾ ਨੇ ਭੀ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ—ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ।

Verse 53

मुहुः स्वं परिनिंदंती जगाम गिरिशांतिकम् । संप्रयांतीं च तां द्वारी अपवार्य समाहितः

ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਂਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਗਿਰੀਸ਼ ਦੇ ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯ ਨੂੰ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ‘ਤੇ ਸਾਵਧਾਨ ਦੁਆਰਪਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ।

Verse 54

रुरोध वीरको देवीं हेमवेत्रलताधरः । तामुवाच च कोपेन तिष्ठ तिष्ठ क्व यासि च

ਸੁਵਰਨੀ ਬੇਤ-ਲਤਾ ਵਰਗੀ ਛੜੀ ਧਾਰੇ ਵੀਰਕ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਠਹਿਰ, ਠਹਿਰ! ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ?”

Verse 55

प्रयोजनं न तेऽस्तीह गच्छ यावन्न भर्त्स्यसे । देव्या रूपधरो दैत्यो देवं वंचयितुं त्विह

“ਤੇਰਾ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ; ਜਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਡਾਂਟ ਪਵੇਗੀ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਦੈਤ ਦੇਵੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਠੱਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 56

प्रविष्टो न च दृष्टोऽसौ स च देवेन घातितः । घातिते चाहमाक्षिप्तो नीलकण्ठेन धीमता

“ਉਹ ਅੰਦਰ ਘੁੱਸ ਗਿਆ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ; ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ। ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੀਲਕੰਠ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਝਿੜਕਿਆ।”

Verse 57

कापि स्त्री नापि मोक्तव्या त्वया पुत्रेति सादरम् । तस्मात्त्वमत्र द्वारिस्था वर्षपूगान्यनेकशः

“ਕੋਈ ਵੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੂੰ ਅੰਦਰ ਨਾ ਛੱਡੀਂ—ਭਾਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ‘ਪੁੱਤਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਤੱਕ ਖੜਾ ਰਹੀਂ।”

Verse 58

भविष्यसि न चाप्यत्र प्रवेशं लप्स्यसे व्रज । एका मे प्रविशेदत्र माता या स्नेहवत्सला

“ਇਹੀ ਹੋਵੇਗਾ—ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ; ਜਾ। ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੈ।”

Verse 59

नगाधिराजतनया पार्वती रुद्रवल्लभा । इत्युक्ता तु ततो देवी चिंतयामास चेतसा

ਇਉਂ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ—“ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਪਾਰਵਤੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ”—ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮਨਨ ਕੀਤਾ।

Verse 60

न सा नारी तु दैत्योऽसौ वायोर्नैवावबासत । वृथैव वीरकः शप्तो मया क्रोधपरीतया

“ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਉਹ ਤਾਂ ਦੈਤ ਸੀ; ਇਹ ਗੱਲ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਹੋਈ। ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਮੈਂ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਵੀਰਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੈਠੀ।”

Verse 61

अकार्यं क्रियते मूढैः प्रायः क्रोधसमन्वितैः । क्रोधेन नश्यते कीर्तिः क्रोधो हंति स्थिरां श्रियम्

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮੂਰਖ ਅਕਸਰ ਅਕਰਤਵ ਕਰ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਕੀਰਤੀ ਨਾਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਕ੍ਰੋਧ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਸ਼੍ਰੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 62

अपरिच्छिन्नसर्वार्था पुत्रं शापितवत्यहम् । विपरीतार्थबोद्धॄणां सुलभा विपदो यतः

“ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਸਭ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਤੱਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੈਠੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਲਟੀ ਜਾਂ ਭੁੱਲੀ ਸਮਝ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵਿਪੱਤੀਆਂ ਸੌਖੀਆਂ ਆ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।”

Verse 63

संचिंत्यैवमुवाचेदं वीरकं प्रति शैलजा । अधो लज्जाविकारेण वदनेनांबुजत्विषा

ਇਉਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੇ ਵੀਰਕ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ; ਲੱਜਾ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਕਮਲ-ਕਾਂਤੀ ਮੁਖ ਹੇਠਾਂ ਝੁਕ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 64

अहं वीरक ते माता मा तेऽस्तु मनसो भ्रमः । शंकरस्यास्मि दयिता सुता तु हिमभूभृतः

ਹੇ ਵੀਰਕ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਹਾਂ—ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭ੍ਰਮ ਨਾ ਰਹੇ। ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਹਿਮਭੂਭ੍ਰਿਤ (ਹਿਮਾਲਯ-ਪ੍ਰਭੂ) ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਹਾਂ।

Verse 65

मम गात्रस्थितिभ्रांत्या मा शंकां पुत्र भावय । तुष्टेन गौरता दत्ता ममेयं पद्मयोनिना

ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੀ ਦੇਹ-ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਭ੍ਰਮ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਨਾ ਕਰ। ਮੇਰਾ ਇਹ ਗੌਰ ਵਰਣ ਪਦਮਯੋਨੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਸੀ।

Verse 66

मया शप्तोऽस्यविदिते वृत्तांते दैत्यनिर्मिते । ज्ञात्वा नारीप्रवेशं तु शंकरे रहसि स्तिते

ਦੈਤ੍ਯ ਦੀ ਰਚੀ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਸੱਚ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੈਠੀ। ਪਰ ਜਦ ਨਾਰੀ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦਾ ਭੇਦ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਗੁਪਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਸਨ।

Verse 67

न निवर्तयितुं शक्यः शापः किं तु ब्रवीमि ते । मानुष्यां तु शिलायां त्वं शिलादात्संभविष्यसि

ਸ਼ਾਪ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਪਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ: ਤੂੰ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਂਗਾ—ਸ਼ਿਲਾਦ (ਸ਼ਿਲਾਦਾ) ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਵੇਂਗਾ।

Verse 68

पुण्ये चाप्यर्बुदारण्ये स्वर्गमोक्षप्रदे नृणाम् । अचलेश्वरलिंगं तु वर्तते यत्र वीरक

ਹੇ ਵੀਰਕ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਰਬੁਦਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਅਚਲੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।

Verse 69

वाराणस्यां विश्वनाथसमं तत्फलदं नृणाम् । प्रभासस्य च यात्राभिर्दशभिर्यत्फलं नृणाम्

ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਵਨਾਥ ਦੇ ਸਮਾਨ ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੀਆਂ ਦਸ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਜਿਤਨਾ ਪੁੰਨ ਵੀ ਇਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 70

तदेकयात्रया प्रोक्तमर्बुदस्य महागिरेः । यत्र तप्त्वा तपो मर्त्या देहधातून्विहाय च

ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਅਰਬੁਦ ਦੀ ਇਕੋ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਮਰਤ ਲੋਕ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਦੇਹ ਦੇ ਧਾਤੂ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 71

संसारी न पुनर्भूयान्महेश्वरवचो यथा । अर्बुदो यदि लभ्येत सेवितुं जन्मदुःखितैः

ਤਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਨਾ ਰਹੇ—ਜਿਵੇਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ—ਜੇ ਅਰਬੁਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਜੋ ਜਨਮ-ਜਨਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਣ।

Verse 72

वाराणसीं च केदारं किं स्मरंति वृथैव ते । तत्राराध्य भवं देवं भवान्नन्दीति नामभृत्

ਫਿਰ ਉਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਅਤੇ ਕੇਦਾਰ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਉੱਥੇ ਭਵ ਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ‘ਭਵਾਨ-ਨੰਦੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 73

शीघ्रमेष्यसि चात्रैव प्रतीहारत्वमाप्स्यसि । एवमुक्ते हृष्टरोमा वीरकः प्रणिपत्य ताम्

“ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਾਪਸ ਆਵੇਂਗਾ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ (ਦਰਬਾਨ) ਦਾ ਪਦ ਮਿਲੇਗਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਵੀਰਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 74

संस्तूय विविधैर्वाक्यैर्मातरं समभाषत । धन्योऽहं देवि यो लप्स्ये मानुष्यमतिदुर्लभम्

ਵਿਭਿੰਨ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ—ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।”

Verse 75

शापोऽनुग्रहरूपोऽयं विशेषादर्बुदाचले । समीपे यस्य पुण्योऽस्ति महीसागरसंगमः

ਇਹ ‘ਸ਼ਾਪ’ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਰਬੁਦ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ; ਜਿਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ ਹੈ।

Verse 76

ऊधः पृथिव्या देशोऽयं यो गिरेश्चार्णवांतरे । तत्र गत्वा महत्पुण्यमवाप्य भवभक्तितः

ਇਹ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਧਰਤੀ ਦੇ ‘ਥਣ’ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 77

पुनरेष्यामि भो मातरित्युक्त्वाभूच्छिलासुतः । देवी च प्रविवेशाथ भवनं शशिमौलिनः

“ਹੇ ਮਾਤਾ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਆਵਾਂਗਾ,” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ਿਲਾ-ਸੁਤ (ਪੱਥਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ) ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਫਿਰ ਚੰਦਰ-ਮੌਲੀ ਪ੍ਰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।

Verse 78

इत्यार्बुदाख्यानम् । ततो दृष्ट्वा च तां प्राह धिग्नार्य इति त्र्यंबकः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਬੁਦ ਦੀ ਆਖਿਆਨ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਧਿਕ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਨਾਰੀ!”

Verse 79

सा च प्रण्म्य तं प्राह सत्यमेतन्न मिथ्यया । जडः प्रकृतिभागोयं नार्यश्चार्हंति निन्दनाम्

ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਬੋਲੀ: “ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਜੜਤਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।”

Verse 80

पुरुषाणां प्रसादेन मुच्यंते भवसागरात् । ततः प्रहृष्टस्तामाह हरो योग्याऽधुना शुभे

ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਦ ਹਰਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਯੋਗ ਹੈਂ।”

Verse 81

पुत्रं दास्यामि येन त्वं ख्यातिमाप्स्यसि शोभने । ततो रेम हि देव्या स नानाश्चर्यालयो हरः

“ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕੀਰਤੀ ਪਾਵੇਂਗੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ।” ਤਦ ਅਨੇਕ ਅਚਰਜਾਂ ਦਾ ਧਾਮ ਹਰਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 82

ततो वर्षसहस्रेषु देवास्त्वरितमानसाः । ज्वलनं नोदयामासुर्ज्ञातुं शंकरचेष्टितम्

ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਤਾ ਚਿੰਤਿਤ ਤੇ ਉਤਾਵਲੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਗੁਪਤ ਉਦੇਸ਼ ਤੇ ਕਰਤੂਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਜ੍ਵਲਨ (ਅਗਨੀ) ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲੱਗੇ।

Verse 83

द्वारि स्थितं प्रतिहारं वंचयित्वा च पावकः । पारावतस्य रूपेण प्रविवेश हरांतिकम्

ਦੁਆਰ ‘ਤੇ ਖੜੇ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰ ਨੂੰ ਛਲ ਕੇ, ਪਾਵਕ (ਅਗਨੀ) ਕਬੂਤਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਹਰਾ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 84

ददृशे तं च देवेशो विनतां प्रेक्ष्य पार्वतीम् । ततस्तां ज्वलनं प्राह नैतद्योग्यं त्वया कृतम्

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਜ੍ਵਲਨ (ਅਗਨੀ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਕਰਤੂਤ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ।”

Verse 85

यदिदं भुक्षुतं स्थानान्मम तेजो ह्यनुत्तमम् । गृहाण त्वं सुदुर्बुद्धे नो वा धक्ष्यामि त्वां रुषा

“ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਅਤੁੱਲ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਭੱਖ ਲਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਕੁਬੁੱਧੀਏ, ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿਆਂਗਾ।”

Verse 86

भीतस्ततोऽसौ जग्राह सर्वदेवमुखं च सः । तेन ते वह्निसहिता विह्वलाश्च सुराः कृताः

ਤਦ ਡਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖ ਪਕੜ ਲਏ; ਅਤੇ ਉਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸੁਰਗਵਾਸੀ ਦੇਵਤਾ—ਅਗਨੀ ਸਮੇਤ—ਘਬਰਾਹਟ ਤੇ ਵਿਹਲਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।

Verse 87

विपाट्य जठराण्येषां वीर्यं माहेश्वरं ततः । निष्क्रांतं तत्सरो जातं पारदं शतयोजनम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਚੀਰ ਕੇ, ਤਦ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਵੀਰ੍ਯ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਸੌ ਯੋਜਨ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ ਪਾਰਦ (ਪਾਰਾ) ਦਾ ਸਰੋਵਰ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 88

वह्निश्च व्याकुलीभूतो गंगायां मुमुचे सकृत् । दह्यमाना च सा देवी तरंगैर्वहिरुत्सृजत्

ਅਗਨੀ ਵੀ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਆਇਆ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਸੜਦੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟਣ ਲੱਗੀ।

Verse 89

जातस्त्रिभुवनक्यातस्तेन च श्वेतपर्वतः । एतस्मिन्नंतरे वह्निराहूतश्च हिमालये

ਉਸ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਵੇਤ ਪਰਵਤ—ਧਵਲ ਪਹਾੜ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਸੀ ਵਿਚਕਾਰ ਹਿਮਾਲਯ ਵਿੱਚ ਅਗਨਿਦੇਵ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ।

Verse 90

सप्तर्षिभिर्वह्निहोमं कुर्वद्भिर्मंत्रवीर्यतः । आगत्य तत्र जग्राह वह्निर्भागं च तं हुतम्

ਮੰਤ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਮਰੱਥ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਜਦ ਅਗਨਿਹੋਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਅਗਨਿਦੇਵ ਉੱਥੇ ਆਏ ਅਤੇ ਉਸ ਹਵਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਲੈ ਲਈ।

Verse 91

गतेऽह्न्यत्वस्मिंश्च तत्रस्थः पत्नी स्तेषामपश्यत । सुवर्णकदलीस्तंभनिभास्ताश्चंद्रलेखया

ਜਦ ਉਹ ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ (ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ) ਦੇਖਿਆ—ਸੁਵਰਨ ਕਦਲੀ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਵਰਗੇ, ਅਤੇ ਚੰਦਰ-ਰੇਖਾ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ।

Verse 92

पश्यमानः प्रफुल्लाक्षो वह्निः कामवशं गतः । स भूयश्चिंतयामास न न्याय्यं क्षुभितोऽस्मि यत्

ਦੇਖਦਿਆਂ-ਦੇਖਦਿਆਂ, ਖਿੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਅਗਨਿਦੇਵ ਕਾਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ: “ਇਹ ਨਿਆਂਯੁਕਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇੰਨਾ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।”

Verse 93

साध्वीः पत्नीर्द्विजेंद्राणामकामाः कामयाम्यहम् । पापमेतत्कर्म चोग्रं नश्यामि तृमवत्स्फुटम्

“ਦ੍ਵਿਜੇਂਦ੍ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਧਵੀ ਪਤਨੀਆਂ—ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਚਾਹ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਕਰਮ ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹੈ; ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਣ ਵਾਂਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ।”

Verse 94

कृत्वैतन्नश्यते कीर्तिर्यावदाचंद्रतारकम् । एवं संचिंत्य बहुधा गत्वा चैव वनांतरम्

“ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸੁਕੀਰਤੀ—ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਤਕ ਟਿਕਣੀ ਸੀ—ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਰੰਬਾਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਗਹਿਰੇ ਭਾਗ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 95

संयन्तुं नाभवच्छक्त उपायैर्बहुभिर्मनः । ततः स कामसंतप्तो मूर्छितः समपद्यत

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪਾਅ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ ਕਾਮ-ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 96

ततः स्वाहा च भार्यास्य बुबुधे तद्विचेष्टितम् । ज्ञात्वा च चिंतयामास प्रहृष्टा मनसि स्वयम्

ਤਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ੍ਵਾਹਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਉਹ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ-ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ।

Verse 97

स्वां भार्यामथ मां त्यक्त्वा बहुवासादवज्ञया । भार्याः कामयते नूनं सप्तर्षीणां महात्मनाम्

“ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਤਨੀ—ਮੈਨੂੰ—ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 98

तदासां रूपमाश्रित्य रमिष्ये तेन चाप्यहम् । ततस्त्वंगिरसो भार्या शिवानामेति शोभना

“ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਰਮਣ ਕਰਾਂਗੀ।” ਤਦੋਂ ਅੰਗਿਰਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਪਤਨੀ—ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਿਵਾ ਸੀ—ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੁਣੀ ਗਈ/ਅੱਗੇ ਆਈ।

Verse 99

तस्या रूपं समाधाय पावकं प्राप्य साब्रवीत् । मामग्ने कामसंतप्तां त्वं कामयितुमर्हसि

ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸ੍ਵਾਹਾ ਪਾਵਕ ਅਗਨੀ ਕੋਲ ਆਈ ਤੇ ਬੋਲੀ: “ਹੇ ਅਗਨੇ! ਮੈਂ ਕਾਮ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੀ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਾਮਨਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈਂ।”

Verse 100

न चेत्करिष्यसे देव मृतां मामुपधारय । अहमंगिरसो भार्या शिवानाम हुताशन

“ਜੇ ਤੂੰ ਐਸਾ ਨਾ ਕਰੇਂ, ਹੇ ਦੇਵ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਰੀ ਹੋਈ ਸਮਝ। ਮੈਂ ਅੰਗਿਰਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਨਾਮ ਸ਼ਿਵਾ ਹੈ, ਹੇ ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਅਗਨੀ!”

Verse 101

सर्वाभिः सहिता प्राप्ता ताश्च यास्यंत्यनुक्रमात् । अस्माकं त्वं प्रियो नित्यं त्वच्चित्ताश्च वयं तथा

“ਮੈਂ ਸਭ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਈ ਹਾਂ; ਉਹ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਆਉਣਗੀਆਂ। ਤੂੰ ਸਦਾ ਸਾਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਮਨੋਂ-ਮਨ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹਾਂ।”

Verse 102

ततः स कामसंतप्तः संबभूव तया सह । प्रीते प्रीता च सा देवी निर्जगाम वनांतरात्

ਤਦ ਉਹ ਕਾਮ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ। ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਈ।

Verse 103

चिंतयंती ममेदं चेद्रूपं द्रक्ष्यंति कानने । ते ब्राह्मणीनामनृतं दोषं वक्ष्यंति पावकात्

ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ: “ਜੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੇਰਾ ਇਹ ਰੂਪ ਵੇਖ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿਣਗੇ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਾਵਕ ਅਗਨੀ ਉੱਤੇ ਅਸੱਤ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 104

तस्मादेतद्रक्षमाणा गरुडी संभवाम्यहम् । सुपर्णा सा ततो भूत्वा ददृशे श्वेतपर्वतम्

ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਮੈਂ ਗਰੁੜੀ ਬਣਾਂਗੀ। ਫਿਰ ਮਹਾਂ-ਪੰਖੀ ਸੁਪਰਨ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਵੇਤ ਪਰਵਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 105

शरस्तंबैः सुसंपृक्तं रक्षोभिश्च पिशाचकैः । सा तत्र सहसा गत्वा शैलपूष्ठं सुदुर्गमम्

ਉਹ ਥਾਂ ਸਰਕੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਘਣੀ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਤੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਉੱਥੇ ਦੌੜੀ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਅਤਿ ਅਪਹੁੰਚ ਚੋਟੀ ਵੱਲ।

Verse 106

प्राक्षिपत्कांचने कुंडे शुक्रं तद्धारणेऽक्षमा । शिष्टानामपि देवीनां सप्तर्षीणां महात्मनाम्

ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਕਾਂਚਨ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਦੇਵੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸਪਤ਋ਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਸ਼ਕਰ ਸੀ।

Verse 107

पत्नीसरूपतां कृत्वा कामयामास पावकम् । दिव्यं रूपमरूंधत्याः कर्तुं न शकितं तया

ਪਤਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਾਵਕ (ਅਗਨੀ) ਨੂੰ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਚਾਹਿਆ; ਪਰ ਉਹ ਅਰੁੰਧਤੀ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਆਪਣੇ ਲਈ ਰਚ ਨਾ ਸਕੀ।

Verse 108

तस्यास्तपःप्रभावेण भर्तुः शुश्रूषणेन च । षट्कृत्वस्तत्तु निक्षिप्तमग्निरेतः कुरुद्वह

ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਭਾਵਨਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਕੁਰੂਵੰਸ਼-ਧਾਰਕ, ਅਗਨੀ ਦਾ ਉਹ ਬੀਜ ਛੇ ਵਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਿੱਖੇਪਿਆ ਗਿਆ।

Verse 109

कुंडेऽस्मिंश्चैत्रबहुले प्रतिपद्येव स्वाहया । ततश्च पावको दुःखाच्छुशोच च मुमोह च

ਇਸ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ—ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਨੂੰ—ਸ੍ਵਾਹਾ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ। ਤਦ ਪਾਵਕ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

Verse 110

आः पापं कृतमित्येव देहन्यासेऽकरोन्मतिम् । ततस्तं खेचरी वाणी प्राह मा मरणं कुरु

“ਹਾਏ! ਮੈਂ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹਾਂ”—ਇਉਂ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਆਕਾਸ਼ੀ ਵਾਣੀ ਬੋਲੀ: “ਮੌਤ ਨਾ ਕਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਸ ਨਾ ਕਰ।”

Verse 111

भाव्यमेतच्च भाव्यर्थात्को हि पावक मुच्यते । भाव्यर्थेनापि यत्ते च परदारोप सेवनम्

“ਇਹ ਤਾਂ ਭਾਗ੍ਯ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ; ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ—ਹੇ ਪਾਵਕ, ਕੌਣ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਤੇ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ।”

Verse 112

कृतं तच्चेतसा तेन त्वामजीर्णं प्रवेक्ष्यति । श्वेतकेतोर्महायज्ञे घृतधाराभितर्पितम्

ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ—ਅਜੇ ਅਪਚਿਤ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਹੀ—ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇਗਾ; ਤੂੰ ਉਹ ਹੈਂ ਜੋ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਦੇ ਮਹਾਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਘੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 113

शोकं च त्यज नैतास्ताः स्वाहै वेयं तव प्रिया । श्वेतपर्वतकुंडस्थं पुत्रं त्वं द्रष्टुमर्हसि । ततो वह्निस्तत्र गत्वा ददृशे तनयं प्रभुम्

“ਸ਼ੋਕ ਤਿਆਗ ਦੇ; ਇਹ ਤੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਸ੍ਵਾਹਾ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ। ਸ਼੍ਵੇਤਪਰਵਤ ਦੇ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤੂੰ ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਹੈਂ।” ਤਦ ਵਹਿਨੀ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ-ਸਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 114

अर्जुन उवाच । कस्मात्स्वाहा करोद्रूपं षण्णां तासां महामुने

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ, ਸਵਾਹਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਛੇ (ਪਤਨੀਆਂ) ਦੇ ਰੂਪ ਕਿਉਂ ਧਾਰੇ?

Verse 115

यत्ता भर्तृपराः साध्व्यस्तपस्विन्योग्निसंनिभाः । न बिभेति च किं ताभ्यः षड्भ्यः स्वाहाऽपराधिनी । भर्तृभक्त्या जगद्दग्धुं यतः शक्ताश्च ता मुने

ਉਹ ਸਤੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ—ਤਪਸਵਿਨੀਆਂ, ਅੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਤੇਜਸਵੀ। ਹੇ ਮੁਨੇ, ਦੋਸ਼ੀ ਸਵਾਹਾ ਉਹਨਾਂ ਛੇ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਡਰੀ? ਕਿਉਂਕਿ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 116

नारद उवाच । सत्यमेतत्कुरुश्रेष्ठ श्रृणु तच्चापि कारणम् । येन तासां कृतं रूपं न वा शापं ददुश्च ताः

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ; ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਵੀ ਸੁਣ। ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਸਵਾਹਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਤੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 117

यत्र तद्वह्निना क्षिप्तं रुद्रतेजः सकृत्पुरा । गंगायां तत्र सस्नुस्ताः षटत्न्योऽज्ञनाभावतः

ਜਿੱਥੇ ਅਗਨੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਰੁਦ੍ਰ-ਤੇਜ ਨੂੰ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ, ਓਥੇ ਉਹ ਛੇ ਪਤਨੀਆਂ ਅਗਿਆਨ ਕਾਰਨ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ।

Verse 118

ततस्ता विह्वलीभूतास्तेजसा तेन मोहिताः । लज्जया च स्वभर्तॄणां गंगातीरस्थिता रहः

ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਤੇਜ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਅੱਗੇ ਲਾਜ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

Verse 119

एतदंतमालोक्य चिकीर्षंती मनीषितम् । स्वाहा शरीरमाविश्यतासां तेजो जहार तत्

ਹਾਲਾਤਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਸਿਧ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸ੍ਵਾਹਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਤੇਜ ਹਰਨ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 120

चिक्रीड वह्निजायापि यथा ते कथितं मया

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਵੀ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕੀਤੀ—ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 121

उपकारमिमं ताभिः स्मरंतीभिश्च भारत । न शप्ता सा यतः शापो न देयश्चोपकारिणि

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਉਸ ਉਪਕਾਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਪਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 122

ततः सप्तर्षयो ज्ञात्वा ज्ञानेनासुचितां गताः । तत्यजुः षट् तदा पत्नीर्विना देवीमरुंधतीम्

ਫਿਰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੱਚ ਜਾਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝਿਆ; ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਅਰੁੰਧਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਆਪਣੀਆਂ ਛੇ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 123

विश्वामित्रस्तु भगवान्कुमारं शरणं गतः । स्तवं दिव्यं संप्रचक्रे महासेनस्य चापि सः

ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਸੇਨ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸਤੁਤੀ ਰਚੀ।

Verse 124

अष्टोत्तरशतं नाम्नां श्रृणु त्वं तानि फाल्गुन । जपेन येषां पापानि यांति ज्ञानमवाप्नुयात्

ਹੇ ਫਾਲਗੁਨ, ਤੂੰ ਉਹ ਅੱਠੋਤਰ-ਸ਼ਤ ਨਾਮ ਸੁਣ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 125

त्वं ब्रह्मवादी त्वं ब्रह्मा ब्राह्मणवत्सलः । ब्रह्मण्यो ब्रह्मदेवश्च ब्रह्मदो ब्रह्मसंग्रहः

ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਧਰਮ ਦਾ ਰੱਖਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਭੂ; ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਨਿਧਾਨ ਹੈਂ।

Verse 126

त्वं परं परमं तेजो मंगलानां च मंगलम् । अप्रमेयगुणश्चैव मंत्राणां मंत्रगो भवान्

ਤੂੰ ਪਰਮ, ਸਰਵੋਚ ਤੇਜ ਹੈਂ—ਸਾਰੇ ਮੰਗਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੰਗਲ। ਤੇਰੇ ਗੁਣ ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਵਾਸੀ ਤੇ ਸਾਰ ਹੈਂ।

Verse 127

त्वं सावित्रीमयो देव सर्वत्रैवापराजितः । मंत्र शर्वात्मको देवः षडक्षरवतां वरः

ਹੇ ਦੇਵ, ਤੂੰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ (ਗਾਇਤ੍ਰੀ) ਸ਼ਕਤੀ-ਮਯ ਹੈਂ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਅਪਰਾਜਿਤ ਹੈਂ। ਹੇ ਦੇਵ, ਤੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਆਤਮਾ-ਸਰੂਪ; ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈਂ।

Verse 128

माली मौली पताकी च जटी मुंडी शिखंड्यपि । कुण्डली लांगली बालः कुमारः प्रवरो वरः

ਤੂੰ ਮਾਲਾ-ਧਾਰੀ, ਮੌਲੀ-ਧਾਰੀ ਅਤੇ ਧੁਜਾ-ਧਾਰੀ ਹੈਂ; ਜਟਾਧਾਰੀ, ਮੁੰਡਿਤ-ਸ਼ਿਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਵੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਕੁੰਡਲ-ਧਾਰੀ, ਲਾਂਗਲ-ਧਾਰੀ; ਤੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਲਕ—ਕੁਮਾਰ—ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੇ ਪਰਮ ਵਰ ਹੈਂ।

Verse 129

गवांपुत्रः सुरारिघ्नः संभवो भवभावनः । पिनाकी शत्रुहा श्वेतो गूढः स्कन्दः कराग्रणीः

ਤੂੰ ਗਵਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ; ਸਵੈੰਭੂ, ਭਵ-ਭਾਵਨ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਹੰਤਾ; ਸ਼ਵੇਤ, ਗੂੜ੍ਹ; ਸਕੰਦ, ਕਰਮ-ਅਗ੍ਰਣੀ ਹੈਂ।

Verse 130

द्वादशो भूर्भुवो भावी भुवः पुत्रो नमस्कृतः । नागराजः सुधर्मात्मा नाकपृष्ठः सनातनः

ਤੂੰ ਬਾਰ੍ਹਾਂ-ਰੂਪੀ, ਭੂਰ ਤੇ ਭੁਵਹ; ਭਵਿੱਖ-ਰੂਪ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਭੁਵਹ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਮਸਕਾਰ-ਯੋਗ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਨਾਗਰਾਜ, ਸੁਧਰਮ-ਸਵਭਾਵ; ਨਾਕਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਤੇ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ, ਸਨਾਤਨ ਹੈਂ।

Verse 131

त्वं भर्ता सर्वभूतात्मा त्वं त्राता त्वं सुखावहः । शरदक्षः शिखी जेता षड्वक्त्रो भयनाशनः

ਤੂੰ ਭਰਤਾ, ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ; ਤੂੰ ਤ੍ਰਾਤਾ, ਤੂੰ ਸੁਖਾਵਹ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸ਼ਰਦ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਰਗਾ ਤੀਖਾ-ਨੇਤ੍ਰ; ਤੂੰ ਸ਼ਿਖੀ, ਜੇਤਾ; ਛੇ-ਮੁਖੀ, ਭਯ-ਨਾਸ਼ਨ ਹੈਂ।

Verse 132

हेमगर्भो महागर्भो जयश्च विजयेश्वरः । त्वं कर्ता त्वं विधाता च नित्यो नित्यारिमर्दनः

ਤੂੰ ਹੇਮਗਰਭ, ਸੁਵਰਨ-ਗਰਭ; ਮਹਾਗਰਭ, ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਆਧਾਰ। ਤੂੰ ਜਯ, ਵਿਜਯੇਸ਼ਵਰ—ਵਿਜੈ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ। ਤੂੰ ਕਰਤਾ ਤੇ ਵਿਧਾਤਾ; ਨਿਤ੍ਯ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।

Verse 133

महासेनो महातेज वीरसेनश्च भूपतिः । सिद्धासनः सुराध्यक्षो भीमसेनो निरामयः

ਤੂੰ ਮਹਾਸੇਨ, ਮਹਾ-ਸੈਨਾ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ; ਮਹਾਤੇਜ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ। ਤੂੰ ਵੀਰਸੇਨ, ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਇਕ; ਭੂਪਤਿ, ਸਰਵਭੌਮ ਪ੍ਰਭੂ। ਤੂੰ ਸਿੱਧਾਸਨ, ਸਿੱਧਾਂ ਵਿਚ ਆਸੀਨ; ਸੁਰਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼; ਭੀਮਸੇਨ, ਭਯਾਨਕ ਬਲ ਵਾਲਾ; ਨਿਰਾਮਯ, ਰੋਗ-ਹਰ ਹੈਂ।

Verse 134

शौरिर्यदुर्महातेजा वीर्यवान्सत्यविक्रमः । तेजोगर्भोऽसुररिपुः सुरमूर्तिः सुरोर्ज्जितः

ਤੂੰ ਸ਼ੌਰੀ ਅਤੇ ਯਦੁ ਹੈਂ—ਉੱਚੇ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਾਲਾ, ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ; ਬਲਵਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਵਿਕਰਮਤਾ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਤੂੰ ਤੇਜੋਗਰਭ ਹੈਂ, ਤੇਜ ਦਾ ਆਧਾਰ; ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ; ਦੇਵ-ਮੂਰਤੀ; ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ।

Verse 135

कृतज्ञो वरदः सत्यः शरण्यः साधुवत्सलः । सुव्रतः सूर्यसंकाशो वह्निगर्भः कणो भुवः

ਤੂੰ ਕ੍ਰਿਤਜ੍ਞ ਹੈਂ, ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ; ਵਰਦਾਤਾ; ਸਤ੍ਯ-ਸਰੂਪ; ਸ਼ਰਨ ਆਏਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ; ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਤੂੰ ਸੁਵ੍ਰਤ ਹੈਂ, ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ; ਅਗਨਿਗਰਭ, ਅੱਗ-ਜਨਮ ਸਰੂਪ; ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਸੁਖਮ ਕਣ ਵਾਂਗ ਵੀ ਵਿਦਮਾਨ।

Verse 136

पिप्पली शीघ्रगो रौद्री गांगेयो रिपुदारणः । कार्त्तिकेयः प्रभुः क्षंता नीलदंष्ट्रो महामनाः

ਤੂੰ ਪਿੱਪਲੀ ਹੈਂ; ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਾਮੀ; ਰੌਦ੍ਰੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਯੰਕਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ; ਗਾਂਗੇਯ, ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ; ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚੀਰਨ ਵਾਲਾ। ਤੂੰ ਕਾਰ্তਿਕੇਯ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ—ਖ਼ਮਤਾ ਵਾਲਾ, ਧੀਰਜਵਾਨ—ਨੀਲਦੰਸ਼ਟ੍ਰ, ਅਤੇ ਮਹਾਮਨਾ ਮਹਾਤਮਾ।

Verse 137

निग्रहो निग्रहाणां च नेता त्वं सुरनंदनः । प्रग्रहः परमानंदः क्रोधघ्नस्तार उच्छ्रितः

ਤੂੰ ਦੰਡਕ ਹੈਂ—ਅਤੇ ਦੰਡ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਨਿਗ੍ਰਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਤੂੰ ਨੇਤਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਨੰਦਨ। ਤੂੰ ਪ੍ਰਗ੍ਰਹ ਹੈਂ, ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੀ ਲਗਾਮ; ਪਰਮਾਨੰਦ-ਸਰੂਪ; ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਨਾਸਕ; ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰਿਆ ਤਾਰਾ-ਰੂਪ ਤਾਰਕ, ਤਾਰਣਹਾਰ।

Verse 138

कुक्कुटी बहुली दिव्यः कामदो भूरिवर्धनः । अमोघोऽमृतदो ह्यग्निः शत्रुघ्नः सर्वमोदनः

ਤੂੰ ਕੁੱਕੁਟੀ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀ ਹੈਂ; ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੂਪ; ਧਰਮਸੰਗਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਦਾਤਾ; ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ। ਤੂੰ ਅਮੋਘ ਹੈਂ; ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਅੱਗਨੀ-ਸਰੂਪ; ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ; ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।

Verse 139

अव्ययो ह्यमरः श्रीमानुन्नतो ह्यग्निसंभवः । पिशाचराजः सूर्याभः शिवात्मा शिवनंदनः

ਤੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਅਮਰ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹੈਂ; ਉੱਚਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ। ਤੂੰ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈਂ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ; ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤ੍ਵ ਹੀ ਹੈਂ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਪੁੱਤਰ।

Verse 140

अपारपारो दुर्ज्ञेयः सर्वभूतहिते रतः । अग्राह्यः कारणं कर्ता परमेष्ठी परं पदम्

ਤੂੰ ਨ ਪਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈਂ ਨ ਉਰਾਰ—ਅਸੀਮ ਤੇ ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਗਿਆਨਯੋਗ। ਤੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਅਗ੍ਰਾਹ੍ਯ ਹੈਂ; ਕਾਰਣ ਵੀ ਹੈਂ ਤੇ ਕਰਤਾ ਵੀ; ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਦ ਹੈਂ।

Verse 141

अचिंत्यः सर्वभूतात्मा सर्वात्मा त्वं सनातनः । एवं स सर्वभूतानां संस्तुतः परमेश्वरः

ਤੂੰ ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਹੈਂ; ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਸਨਾਤਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 142

नाम्नामष्टशतेनायं विश्वामित्रमहर्षिणा । प्रसन्नमूर्तिराहेदं मुनींद्रं व्रियतामिति

ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੂਰਤੀ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਅੱਠ ਸੌ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਚਿਆ ਹੈ। ਮੁਨੀ-ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।”

Verse 143

मम त्वया द्विजश्रेष्ठ स्तुतिरेषा निरूपिता । भविष्यति मनोऽभीष्टप्राप्तये प्राणिनां भुवि

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਤੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਮਨੋ-ਅਭੀਸ਼ਟ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣੇਗੀ।

Verse 144

विवर्धते कुले लक्ष्मीस्तस्य यः प्रपठेदिमम् । न राक्षसाः पिशाचा वा न भूतानि न चापदः

ਜੋ ਇਹ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਨਾ ਪਿਸਾਚ, ਨਾ ਭੂਤ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਆਪਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀੜ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Verse 145

विघ्नकारीणि तद्गेहे यत्रैव संस्तुवंति माम् । दुःस्वप्नं च न पश्येत्स बद्धो मुच्यते बंधनात्

ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਉਹ ਦੁੱਸੁਪਨੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਹੈ ਉਹ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 146

स्तवस्यास्य प्रभावेण दिव्यभावः पुमान्भवेत् । त्वं च मां श्रुतिसंस्कारैः सर्वैः संस्कर्तुमर्हसि

ਇਸ ਸਤਵ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਭਾਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਤੂੰ ਸ਼੍ਰੁਤੀ (ਵੇਦ) ਦੇ ਸਭ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈਂ।

Verse 147

संस्काररहितं जन्म यतश्च पशुवत्स्मृतम् । त्वं च मद्वरदानेन ब्रह्मर्षिश्च भविष्यसि

ਜਿਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਇਸ ਲਈ ਪਸ਼ੂ ਵਰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਤੂੰ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਬਣੇਂਗਾ।

Verse 148

ततो मुनिस्तस्य चक्रे जातकर्मादिकाः क्रियाः । पौरोहित्यं तथा भेजे स्कंदस्यैवाज्ञया प्रभुः

ਤਦੋਂ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਜਾਤਕਰਮ ਆਦਿ ਸੰਸਕਾਰਕ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਅਤੇ ਸਕੰਦ ਦੇ ਹੀ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਸ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਨੇ ਪੌਰੋਹਿਤ੍ਯ ਦਾ ਪਦ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 149

ततस्तं वह्निरभ्यागाद्ददर्श च सुतं गुहम् । षट्छीर्षं द्विगुणश्रोत्रं द्वादशाक्षिभुजक्रमम्

ਤਦ ਅਗਨੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਗੁਹਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਛੇ ਮੱਥਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਦੋਹਰੇ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 150

एकग्रीवं चैककायं कुमारं स व्यलोकयत् । कलिलं प्रथमे चाह्नि द्वितीये व्यक्तितां गतम्

ਉਸ ਨੇ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਇਕ ਗਰਦਨ ਅਤੇ ਇਕ ਹੀ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਵੇਖਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਉਹ ਅਰੂਪ ਗੁੱਛਾ ਸੀ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 151

दृतीयायां शिशुर्जातश्चतुर्थ्यां पूर्ण एवच । पंचम्यां संस्कृतः सोऽभूत्पावकं चाप्यपश्यत

ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਉਹ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ; ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਪੂਰਨ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਉਸ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 152

ततस्तं पावकः पार्थ आलिलिंग चुचुंब च । पुत्रेति चोक्त्वा तस्मै स शक्त्यस्त्रम ददात्स्वयम्

ਤਦ ਪਾਵਕ ਅਗਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਚੁੰਮਿਆ। “ਪੁੱਤਰ” ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ‘ਸ਼ਕਤੀ’ ਨਾਮਕ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 153

स च शक्तिं समादाय नमस्कृत्य च पावकम् । श्वेतश्रृंगं समारूढो मुखैः पश्यन्दिशो दश

ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਪਾਵਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਵੇਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠਾ; ਆਪਣੇ ਮੁਖਾਂ ਨਾਲ ਦਸੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 154

व्यनदद्भैरवं नादं त्रास यन्सासुरं जगत् । ततः श्वेतगिरेः श्रृंगं रक्षः पद्मदशावृतम्

ਉਸ ਨੇ ਭੈਰਵ-ਸਮਾਨ ਭਿਆਨਕ ਨਾਦ ਗੂੰਜਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੁਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਕੰਬ ਉਠਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਵੇਤਗਿਰਿ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵੇਖੀ—ਦਸ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਘੇਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਚੌਫੇਰੇ ਰਾਖਸ਼ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਬਣੇ ਖੜੇ ਸਨ।

Verse 155

बिभेद तरसा शक्त्या शतयोजनविस्तृतम् । तदेकेन प्रहारेण खंडशः पतितं भुवि

ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੀਬਰ ਵੇਗ ਵਿੱਚ, ਸੌ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਕੋ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 156

चूर्णीकृता राक्षसास्ते सततं धर्मशत्रवः । ततः प्रव्यथिता भूमिर्व्यशीर्यत समंततः

ਉਹ ਰਾਖਸ਼—ਸਦਾ ਧਰਮ ਦੇ ਵੈਰੀ—ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਕੇ ਧੂੜ ਬਣ ਗਏ। ਤਦ ਧਰਤੀ ਬਹੁਤ ਵਿਹਲ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਚੌਫੇਰੇ ਤੋਂ ਫੱਟਣ ਲੱਗ ਪਈ।

Verse 157

भीताश्च पर्वताः सर्वे चुक्रुशुः प्रलयाद्यथा । भूतानि तत्र सुभृशं त्राहित्राहीति चोज्जगुः

ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ ਡਰ ਕੇ ਪ੍ਰਲਯ-ਕਾਲ ਵਾਂਗ ਚੀਖ ਪਏ। ਉੱਥੇ ਦੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰਾਣੀ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ‘ਬਚਾਓ! ਬਚਾਓ!’ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 158

एवं श्रुत्वा ततो देवा वासवं सह तेऽब्रुवन् । येनैकेन प्रहारेण त्रैलोक्यं व्याकुली कृतम्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ‘ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਇਕੋ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ?’

Verse 159

स संक्रुद्धः क्षणाद्विश्वं संहरिष्यति वासव । वयं च पालनार्थाय सृष्टा देवेन वेधसा

ਹੇ ਵਾਸਵ! ਜੇ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਹਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਵੇਧਸ ਦੇਵ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੀ ਰਚੇ ਗਏ ਹਾਂ।

Verse 160

तच्च त्राणं सदा कार्यं प्राणैः कंठगतैरपि । अस्माकं पश्यतामेवं यदि संक्षोभ्यते जगत्

ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕਰਤੱਬ ਸਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ ਕੰਠ ਤੱਕ ਆ ਜਾਣ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਸਾਡੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਜਗਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਬੇ…

Verse 161

धिक्ततो जन्म वीराणां श्लाघ्यं हि मरणं क्षणात् । तदस्माभिः सहैनं त्वं क्षतुमर्हसि वासव

ਧਿਕ ਹੈ ਉਹ ਜਨਮ ਜੋ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਹੋ ਕੇ ਕਰਤੱਬ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰ ਜਾਵੇ; ਪਲ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਵੀ ਸਲਾਹਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਵਾਸਵ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਯੋਗ ਹੈਂ।

Verse 162

एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा देवैः सार्धं तमभ्ययात् । विधित्सुस्तस्य वीर्यं स शक्रस्तूर्णतरं तदा

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ‘ਤਥੇਸਤੁ’ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਿਆ, ਉਸ ਵੀਰ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।

Verse 163

उग्रं तच्च महावेगं देवानीकं दुरासदम् । नर्दमानं गुहऋ प्रेक्ष्य ननाद जलधिर्यथा

ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਮਹਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਅਪਹੁੰਚ ਦੇਵ-ਸੈਨਾ, ਜੋ ਗੱਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗੁਹ ਨੇ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗੱਜ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 164

तस्य नादेन महता समुद्धूतोदधिप्रभम् । बभ्राम तत्रतत्रैव देव सैन्यमचेतनम्

ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਨਾਦ ਨਾਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਥਲ-ਪੁੱਥਲ ਵਾਂਗ ਕੰਬੀ ਹੋਈ ਦੇਵ-ਸੈਨਾ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਭਟਕਣ ਲੱਗੀ।

Verse 165

जिघांसूनुपसंप्राप्तान्देवान्दृष्ट्वा स पावकिः । विससर्ज्ज मुखात्तत्र प्रवृद्धाः पावकार्चिषः

ਮਾਰਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਪਾਵਕੀ ਨੇ ਓਥੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧੀਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ।

Verse 166

अदहद्देवसैन्यानि चेष्ट मानानि भूतले । ते प्रदीप्तशिरोदेहाः प्रदीप्तायुधवाहनाः

ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੜਫਦੇ ਹੋਏ ਦੇਵ-ਸੈਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਦੇਹ ਅੱਗ ਨਾਲ ਦਹਕ ਉਠੇ, ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਵਾਹਨ ਵੀ ਲਪਟਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਏ।

Verse 167

प्रच्युताः सहसा भांति दिवस्तारागणा इव । दह्यमानाः प्रपन्नास्ते शरणं पावकात्मजम्

ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਝੜਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕੇ; ਸੜਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਅੱਗ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਾਵਕਾਤਮਜ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਗਏ।

Verse 168

देवा वज्रधरं प्रोचुस्त्यज वज्रं शतक्रतो । उक्तो देवैस्तदा शक्रः स्कंदे वज्रवासृजत्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ, ਵਜ੍ਰ ਛੱਡੋ!” ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਤਦ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਸਕੰਦ ਵੱਲ ਵਜ੍ਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 169

तद्विसृष्टं जघानाशु पार्श्व स्कंदस्य दक्षिणम् । बिभेद च कुरुश्रेष्ठ तदा तस्य महात्मनः

ਉਹ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਵਜ੍ਰ ਤੁਰੰਤ ਸਕੰਦ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੇਦ ਗਿਆ—ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਤਦੋਂ ਚੀਰ ਗਿਆ।

Verse 170

वज्रप्रहारात्स्कंदस्य संजातः पुरुषोऽपरः । युवा कांचनसन्नाहः शक्तिधृग्दिव्य कुंडलः

ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਸਕੰਦ ਤੋਂ ਇਕ ਹੋਰ ਪੁਰਖ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਯੋਧਾ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਵਚ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਸ਼ਕਤੀ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ ਸੀ।

Verse 171

शाख इत्यभिविख्यातः सोपि व्यनददद्भुतम् । ततश्चेंद्रः पुनः क्रुद्धो हृदि स्कंदं व्यदारयत्

ਉਹ ‘ਸ਼ਾਖ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਅਦਭੁਤ ਨਾਦ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਮੁੜ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਕੰਦ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਵਿੱਢ ਕੇ ਮਾਰਿਆ।

Verse 172

तत्रापि तादृशो जज्ञे नैगमेय इति श्रुतः । ततो विनद्य स्कंदाद्याश्चत्वारस्तं तदाभ्ययुः

ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ‘ਨੈਗਮੇਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਗੱਜ ਕੇ ਸਕੰਦ ਆਦਿ ਚਾਰੋਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਉਸ ਵੱਲ ਧਾਵਾ ਕੀਤਾ।

Verse 173

तदेंद्रो वज्रमुत्सृज्य प्रांजलिः शरणं ययौ । तस्याभयं ददौ स्कंदः सहसैन्यस्य सत्तमः

ਤਦ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨ ਲਈ। ਸਕੰਦ ਨੇ—ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਅਭਯ ਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 174

ततः प्रहृष्टास्त्रभिदशा वादित्राण्यभ्यवादयन् । वज्रप्रहारात्कन्याश्च जज्ञिरेऽस्य महाबलाः

ਤਦੋਂ ਅਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਾਜੇ ਵਜਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਤੋਂ ਮਹਾਬਲੀ ਕਨਿਆਵਾਂ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ।

Verse 175

या हरं ति शिशूञ्जातान्गर्भस्थांश्चैव दारुणाः । काकी च हिलिमा चैव रुद्रा च वृषभा तथा

ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਹਨ ਜੋ ਨਵਜਾਤ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਭ੍ਰੂਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੀਨ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। (ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ) ਕਾਕੀ, ਹਿਲਿਮਾ, ਰੁਦ੍ਰਾ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਾ ਵੀ ਹਨ।

Verse 176

आया पलाला मित्रा च सप्तैताः शिशुमातरः । एतासांवीर्यसंपन्नः शिशुश्चाभूत्सुदारुणः

ਆਯਾ, ਪਲਾਲਾ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰਾ—ਇਹ ਸੱਤਾਂ ‘ਸ਼ਿਸ਼ੁ-ਮਾਤਾਵਾਂ’ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਵੀ ਜਨਮਿਆ—ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ।

Verse 177

स्कंदप्रसादजः पुत्रो लोहिताक्षो भयंकरः । एष वीराष्टकः प्रोक्तः स्कंदमातृगणोऽद्भुतः

ਸਕੰਦ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ—ਲੋਹਿਤਾਖ੍ਸ਼, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ। ਇਹ ‘ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਅੱਠਕ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਸਕੰਦ-ਮਾਤ੍ਰਿਗਣ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਦਲ।

Verse 178

पूजनीयः सदा भक्त्या सर्वापस्मारशांतिदः । उपातिष्ठत्ततः स्कंदं हिरण्यकवचस्रजम्

ਉਸ ਦੀ ਸਦਾ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਰ ਅਪਸਮਾਰ ਦਾ ਸ਼ਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਤਦੋਂ ਉਹ ਸਕੰਦ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਵਚ ਅਤੇ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 179

लोहितांबरसंवीतं त्रैलोक्यस्यापि सुप्रभम् । युवानं श्रीः स्वयं भेजे तं प्रणम्य शरीरिणी

ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਅਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ; ਉਸ ਯੁਵਕ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਵਰਿਆ, ਅਤੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 180

श्रिया जुष्टं च तं प्राहुः सर्वे देवाः प्रणम्य वै । हिरण्यवर्ण्ण भद्रं ते लोकानां शंकरो भव

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਵਰਨ-ਵਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ; ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸ਼ੰਕਰ, ਅਰਥਾਤ ਮੰਗਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ।”

Verse 181

भवानिंद्रोऽस्तु नो नाथ त्रैलोक्यस्य हिताय वै

ਹੇ ਨਾਥ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਇੰਦਰ ਬਣੋ।

Verse 182

स्कंद उवाच । किमिंद्रः सर्वलोकानां करोतीह सुरोत्तमाः । कथं देवगणांश्चैव पाति नित्यं सुरेश्वरः

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੋਤਮੋ, ਇੱਥੇ ਇੰਦਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਸਦਾ ਦੇਵਗਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ?”

Verse 183

देवा ऊचुः । इंद्रो दिशति भूतानां बलं तेजः प्रजाः सुखम् । प्रज्ञां प्रयच्छति तथा सर्वान्दायान्सुरेश्वरः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇੰਦਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਲ, ਤੇਜ, ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਸੁਖ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸਭ ਯਥੋਚਿਤ ਭਾਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।”

Verse 184

दुर्वृत्तानां स हरति वृत्तस्थानां प्रयच्छति । अनुशास्ति च भूतानि कार्येषु बलवत्तरः

ਜੋ ਕੁਕਰਮੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਬਲ ਤੇ ਭਾਗ ਹਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਸਦਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 185

असूर्ये च भवेत्सूर्यस्तथाऽचंद्रे च चंद्रमाः । भवत्यग्निश्च वायुश्च पृथिव्यां जीवकारणम्

ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਆਪ ਸੂਰਜ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਚੰਦਰਮਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਗ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਣ।

Verse 186

एतदिंद्रेण कर्तव्यमिंद्रो हि विपुलं बलम् । त्वं चेंद्रो भव नो वीर तारकं जहि ते नमः

ਇਹ ਕੰਮ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੰਦਰ ਮਹਾਨ ਬਲ ਹੈ। ਅਤੇ ਤੂੰ, ਹੇ ਵੀਰ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਇੰਦਰ ਬਣ—ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰ। ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ!

Verse 187

इंद्र उवाच । त्वं भवेंद्रो महाबाहो सर्वेषां नः सुखावहः । प्रणम्य प्रार्थये स्कंद तारकं जहि रक्ष नः

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਤੂੰ ਇੰਦਰ ਬਣ, ਸਾਡੇ ਸਭ ਲਈ ਸੁਖ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ। ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸਕੰਦ: ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

Verse 188

स्कंद उवाच । शाधि त्वमेव त्रैलोक्यं भवानिंद्रोस्तु सर्वदा । करिष्ये चेंद्रकर्माणि न ममेंद्रत्वमीप्सितम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰ; ਤੂੰ ਸਦਾ ਇੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿ। ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਕਰਾਂਗਾ, ਪਰ ਇੰਦਰਤਾ ਦਾ ਰਾਜ ਮੈਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਨਹੀਂ।

Verse 189

त्वमेव राजा भद्रं ते त्रैलोक्यस्य ममैव च । करोमि किं च ते शक्रशासनं ब्रूहि तन्मम

ਤੂੰ ਹੀ ਰਾਜਾ ਹੈਂ—ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ—ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਵੀ। ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਆਪਣਾ ਹੁਕਮ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ; ਉਹੀ ਮੈਂ ਨਿਭਾਵਾਂਗਾ।

Verse 190

इंद्र उवाच । यदि सत्यमिदं वाक्यं निश्चयाद्भाषितं त्वया । अभिषिच्छस्व देवानां सैनापत्ये महाबल । अहमिंद्रो भविष्यामि तव वाक्याद्यशोऽस्तु ते

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਇਹ ਬਚਨ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਪਦ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰ। ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਹੀ ਰਹਾਂਗਾ—ਤੇਰਾ ਯਸ਼ ਹੋਵੇ।

Verse 191

स्कंद उवाच । दानवानां विनाशाय देवानामर्थसिद्धये । गोब्राह्मणस्य चार्थाय एवमस्तु वचस्तव

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ, ਅਤੇ ਗੋ-ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ—ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।

Verse 192

इत्युक्ते सुमहानादः सुराणामभ्यजायत । भूतानां चापि सर्वेषां त्रैलोक्यांकपकारकः

ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੀ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਨਾਦ ਉਠਿਆ; ਅਤੇ ਸਭ ਭੂਤ-ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 193

जयेति तुष्टुवुश्चैनं वादित्राण्यभ्यवादयन् । ननृस्तष्टुवुश्चैवं कराघातांश्च चक्रिरे

“ਜੈ! ਜੈ!” ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ; ਵਾਜੇ ਵਜਾਏ ਗਏ। ਉਹ ਨੱਚੇ, ਉਸ ਦਾ ਯਸ਼ ਗਾਇਆ, ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਤਾਲੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ।

Verse 194

तेन शब्देन महता विस्मिता नगनंदिनी । शंकरं प्राह को देव नादोऽयमतिवर्तते

ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਾਦ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਅਤਿ-ਅਦਭੁਤ ਗੱਜਣ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?”

Verse 195

रुद्र उवाच । अद्य नुनं प्रहृष्टानां सुराणां विविधा गिरः । श्रूयंते च तथा देवी यथा जातः सुतस्तव

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਅੱਜ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਧੁਨੀਆਂ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ ਹੈ।”

Verse 196

गवां च ब्राह्मणानां च साध्वीनां च दिवौकसाम् । मार्जयिष्यति चाश्रूणि पुत्रस्ते पुण्यवत्यपि

ਹੇ ਪੁੰਨਵਤੀ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਸਾਧਵੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਵਰਗ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਵੀ ਅੰਸੂ ਪੂੰਝ ਦੇਵੇਗਾ।

Verse 197

एवं वदति सा देवी द्रष्टुं तमुत्सुकाऽभवत् । शंकरश्च महातेजाः पुत्रस्नेहाधिको यतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਈ। ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਵੀ—ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਭੀ—ਪੁੱਤਰ-ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵਧ ਕੇ ਵਿਗਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 198

वृषभं तत आरुह्य देव्या सह समुत्सुकः । सगणो भव आगच्छत्पुत्र दर्शनलालसः

ਫਿਰ ਭਵ ਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਆਗਮਨ ਕੀਤਾ।

Verse 199

ततो ब्रह्मा महासेनं प्रजापतिरथाब्रवीत् । अभिगच्छ महादेवं पितरं मातरं प्रभो

ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਹਾਸੇਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ! ਮਹਾਦੇਵ—ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ—ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਕੋਲ ਜਾ।”

Verse 200

अनयोर्वीर्यसंयोगात्तवोत्पत्तिस्तु प्राथमी । एवमस्त्विति चाप्युक्त्वा महासेनो महेश्वरम्

“ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਤੋਂ ਹੀ ਤੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਮਹਾਸੇਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।