Adhyaya 21

Verse 1

नारद उवाच । तमालोक्य पलायंतं विध्वस्तध्वजकार्मुकम् । दैत्यांश्च मुदितानिंद्रः कर्तव्यं नाध्यगच्छत

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਨੂੰ ਭੱਜਦਾ ਵੇਖ ਕੇ—ਜਿਸ ਦਾ ਧਵਜ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਸੀ—ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 2

अथायान्निकटं विष्णोः सुरेशस्त्वरयान्वितः । उवाच चैनं मधुरमुत्साहपरिबृंहितम्

ਤਦ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਇੰਦਰ ਤੁਰੰਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 3

किमेभिः क्रीडसे देव दानवैर्दुष्टमानसैः । दुर्जनैर्लब्धरंध्रस्य पुरुषस्य कुतः क्रियाः

ਹੇ ਦੇਵ! ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈਂ? ਜਦੋਂ ਅਜਿਹੇ ਬੁਰੇ ਲੋਕ ਰਾਹ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਕਿਹੜਾ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 4

शक्तेनोपेक्षितो नीचो मन्यते बलमात्मनः । तस्मान्न नीचं मतिमानुषेक्षेत कथंचन

ਤਾਕਤਵਰ ਵੱਲੋਂ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕੀਤਾ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਲਵਾਨ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕਦੇ ਵੀ ਨੀਚ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 5

अथाग्रेसरसंपत्त्या रथिनो जयमाययुः । कस्ते सखाभवत्पूर्वं हिरण्याक्षवधे विभो

ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਵੱਲੋਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਰਥੀ ਯੋਧੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਏ। ਹੇ ਵਿਭੋ! ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਵਧ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰਾ ਸਮਾਨ ਸਾਥੀ ਕੌਣ ਸੀ?

Verse 6

हिरण्यकशिपुर्दैत्यो वीर्यशाली मदोद्धतः । प्राप्य त्वां तृमवन्नष्टस्तत्र कोऽग्रेसरस्तव

ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਉਹ ਦੈਤ੍ਯ, ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਸਤ, ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਘਾਹ ਦੀ ਤਿੰਨੀ ਵਾਂਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 7

पूर्वं प्रतिबला दैत्या मधुकैटभसन्निभाः । निविष्टास्त्वां तु संप्राप्य शलभा इव पावकम्

ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤ੍ਯ—ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਵਰਗੇ—ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ; ਪਰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਤੰਗਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ।

Verse 8

युगेयुगे च दैत्यानां त्वत्तो नाशोऽभवद्धरे । तथैवाद्येह भीतानां त्वं हि विष्णो सुराश्रयः

ਹੇ ਧਰਾਧਰ! ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦੈਤ੍ਯ ਤੇਰੇ ਹੀ ਕਾਰਨ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਥੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੁ।

Verse 9

एवं संनोदितो विष्णुर्व्यवर्धत महाभुजः । बलेन तेजसा ऋद्ध्या सर्वभूताश्रयोऽरिहा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਬਾਹੁ ਵਿਸ਼ਣੁ ਬਲ, ਤੇਜ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਵਿੱਚ ਵਧ ਗਿਆ—ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ।

Verse 10

अथोवाच सहस्राक्षं केशवः प्रहसन्निव । एवमेतद्यथा प्राह भवानस्मद्गतं वचः

ਤਦ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਹੱਸਦਾ ਹੋਵੇ, ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹਾਂ, ਇਹ ਓਹੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ—ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਮੇਰੇ ਤੱਕ ਆਇਆ ਇਹ ਬਚਨ।”

Verse 11

त्रैलोक्यदानवान्सर्वान्दग्धुं शक्तः क्षणादहम् । दुर्जस्तारकः किं तु मुक्त्वा सप्तदिनं शिशुम्

“ਮੈਂ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਭ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਉਹ ਦੁਰਜਯ ਤਾਰਕ—ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ—(ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੱਲ ਹੈ)।”

Verse 12

महिषश्चैव शुंभश्च उभौ वध्यौ च योषिता । जंभो दुर्वाससा शप्तः शक्रवध्यो भवानिति । तस्मात्त्वं दिव्यवीर्येण जहि जंभं मदोत्कटम्

ਮਹਿਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੁੰਭ—ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਵਧੇ ਜਾਣੇ ਨਿਯਤ ਹਨ। ਪਰ ਜੰਭ ਨੂੰ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: ‘ਤੂੰ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇਆ ਜਾਵੇਂਗਾ।’ ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਮਦ-ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਫੂਲਿਆ ਜੰਭ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰ।

Verse 13

अवध्यः सर्वभूतानां त्वामृते स तु दानवः

ਉਹ ਦਾਨਵ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਵਧ੍ਯ ਹੈ—ਪਰ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ।

Verse 14

मया गुप्तो रणे जंभो जगत्कंटकमुद्धर । तद्वैकुंठवचः श्रुत्वा सहस्राक्षोमरारिहा

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜੰਭ ਮੇਰੇ ਰੱਖਿਆ-ਚੱਕਰ ਹੇਠ ਹੈ; ਜਗਤ ਦਾ ਇਹ ਕਾਂਟਾ ਉਖਾੜ ਦੇ। ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ—(ਕਰਵਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ)।

Verse 15

समादिशत्सुराध्यक्षान्सैन्यस्य रचनां प्रति । ततश्चाभ्यर्थितो देवैर्विष्णुः सैन्यमकल्पयत्

ਉਸ ਨੇ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੈਨ੍ਯ ਦੀ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਸੈਨਿਕ ਦਲ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 16

यत्सारं सर्वलोकस्य वीर्यस्य तपसोऽपि च । तदैकादश रुद्रांश्च चकाराग्रेसरान्हरिः

ਜੋ ਸਾਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ—ਵੀਰ੍ਯ ਦਾ, ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਭੀ—ਉਹੀ ਲੈ ਕੇ ਹਰਿ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾਨ ਬਣਾਇਆ।

Verse 17

व्यालीढांगा महादेवा बलिनो नीलकंधराः । चंद्रखंडत्रिपुंड्राश्च पिंगाक्षाः शूलपाणयः

ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ ਵਿਆਲੀਢ ਅੰਗ-ਭੰਗੀ ਵਿੱਚ ਡਟੇ ਖੜੇ ਸਨ—ਅਤਿ ਬਲੀ, ਨੀਲਕੰਠ; ਮੱਥੇ ਚੰਦਰ-ਖੰਡ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ; ਪਿੰਗਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੇ।

Verse 18

पिंगोत्तुंगजटाजूटाः सिंहचर्मावसायिनः । भस्मोद्धूलितगात्राश्च भुजमंडलभैरवाः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਿੰਗਲ, ਉੱਚੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਸਨ; ਸਿੰਘ-ਚਰਮ ਧਾਰੇ ਹੋਏ; ਦੇਹ ਭਸਮ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ; ਭੁਜਾਂ ਦੇ ਮੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਭੈਰਵ-ਰੂਪ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਦਿਸਦੇ ਸਨ।

Verse 19

कपालीशादयो रुद्रा विद्रावितमहाऽसुराः । कपाली पिंगलो भीमो विरुपाक्षो विलोहितः

ਕਪਾਲੀਸ਼ ਆਦਿ ਰੁਦ੍ਰ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ: ਕਪਾਲੀ, ਪਿੰਗਲ, ਭੀਮ, ਵਿਰੂਪਾਖ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਲੋਹਿਤ।

Verse 20

अजकः शासनः शास्ता शंभुश्चंद्रो भवस्तथा । एत एकादशनंतबला रुद्राः प्रभाविनः

ਅਜਕ, ਸ਼ਾਸਨ, ਸ਼ਾਸਤਾ, ਸ਼ੰਭੂ, ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਭਵ—ਇਹ ਇਕਾਦਸ਼ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ; ਅਨੰਤ ਬਲ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।

Verse 21

अपालयंत त्रिदशान्विगर्जंत इवांबुदाः । हिमाचलाभे महति कांचनांबुरुहस्रहि

ਉਹ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ (ਦੇਵਤਿਆਂ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ; ਉਸ ਮਹਾਨ ਹਿਮਾਚਲ-ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੁਵਰਨ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 22

प्रचंचलमहाहेमघंटासंहतिमंडिते । ऐरावते चतुर्दंते मत्तमातंग आस्थितः

ਚਾਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਮਦ-ਮਸਤ ਗਜਰਾਜ ਐਰਾਵਤ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ, ਝੂਲਦੀਆਂ ਤੇ ਝਨਕਾਰਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਸੁਵਰਨ ਘੰਟੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 23

महामदजलस्रावे कामरूपे शतक्रतुः । तस्थौ हिमगिरेः श्रृंगे भानुमानिव दीप्तिमान् । तस्यारक्षत्पदं सव्यं मारुतोऽमितविक्रमः

ਮਹਾ ਮਦ-ਜਲ ਵਹਾਉਂਦੇ ਕਾਮਰੂਪ ਗਜ ਉੱਤੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਹਿਮਗਿਰਿ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਖੜਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਅਮਿਤ ਵਿਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਮਾਰੁਤ ਉਸ ਦਾ ਪਦ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਖੜਾ ਸੀ।

Verse 24

जुगोपापरमग्निश्च ज्वालापूरितदिङ्मुखः । पृष्ठरक्षोऽभव द्विष्णुः समरेशः शतक्रतोः

ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਵਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਉਹ ਪਰਮ ਅਗਨੀ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖੜਾ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਸਮਰ-ਈਸ਼ ਦ੍ਵਿਸ਼੍ਣੁ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਦਾ ਪਿਛਲਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣਿਆ।

Verse 25

आदित्या वसवो विश्वे मरुतश्चाश्विनावपि । गंधर्वा राक्षसा यक्षाः सकिंनरमहोरगाः

ਆਦਿਤ੍ਯ, ਵਸੁ, ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ, ਮਰੁਤ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼੍ਵਿਨ ਵੀ; ਗੰਧਰਵ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਯਕ੍ਸ਼, ਕਿੰਨਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨਾਗ—ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।

Verse 26

कोटिशःकोटिशः गृत्वा वृंदं चिह्नोपलक्षितम् । विश्रावयंतः स्वां कीर्तिं बंदिवृन्दैः पुरः सरैः

ਕਰੋੜਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਦਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲਦੇ ਬੰਦੀ-ਵ੍ਰਿੰਦ (ਕੀਰਤਿਗਾਇਕ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਦੇ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।

Verse 27

चेलुर्दैत्यवधे दृप्ता नानावर्णायुधध्वजाः

ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਵਧ ਉੱਤੇ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੇ—ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਤੇ ਧਵਜਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ।

Verse 28

शतक्रतोरमरनिकायपालिता पताकिनी याननिनादनादिता । सितोन्नतध्वजपटकोटिमंडिता बभूव सा दितिसुतोकवर्धिनी

ਉਹ ਧਵਜਧਾਰੀ ਸੈਨਾ, ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆਪ੍ਰਾਪਤ, ਰਥਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗੱਜਦੀ ਹੋਈ ਚਮਕ ਉਠੀ—ਉੱਚੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਧਵਜਪਟਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਨਾਲ ਮੰਡਿਤ—ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਭਯ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ।

Verse 29

आयांतीं तां विलोक्याथ सुरसेनां गजासुरः । गजरूपी महांश्चैव संहारांभोधिविक्रमः

ਉਹ ਦੇਵਸੈਨਾ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਗਜਾਸੁਰ—ਵਿਸ਼ਾਲ, ਗਜ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਸੀ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਧਿਆ।

Verse 30

परश्वधायुधो दैत्यो दशनौष्ठकसंपुटः । ममर्द चरणे देवांश्चिक्षेपान्यान्करेण च

ਕੁਹਾੜੀ ਅਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਉਹ ਦੈਤ, ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਕੁਝ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਕੁਚਲਦਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 31

परान्परशुना जघ्ने दैत्येंद्रो रौद्रविक्रमः । तस्यैवं निघ्नतः क्रुद्धा देवगन्धर्वकिंनराः

ਰੌਦ੍ਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਪਰਸ਼ੂ ਨਾਲ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰੰਤਰ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠੇ।

Verse 32

मुमुचुः संहताः सर्वे चित्रशस्त्रास्त्रसंहतिम् । परश्वधांश्च चक्राणि भिण्डिपालान्समुद्गरान्

ਸਭੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਛੱਡੀ—ਪਰਸ਼ੁ, ਚੱਕਰ, ਭਿੰਡੀਪਾਲ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਮੁਦਗਰ।

Verse 33

कुन्तान्प्रासाञ्छरांस्तीक्ष्णान्मुद्गरांश्चापि दुःसहान् । तान्सर्वान्सोग्रसद्दैत्यो यूथपः कवलानिव

ਕੁੰਤੇ, ਪ੍ਰਾਸ, ਤਿੱਖੇ ਬਾਣ ਅਤੇ ਅਸਹਿ ਮੁਦਗਰ—ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ ਯੂਥਪਤੀ ਕੌਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਿਗਲ ਗਿਆ।

Verse 34

कोपस्फुरितदंष्ट्राग्रः करस्फोटेन नादयन् । सुरान्नघ्नंश्चराराजौ दुष्प्रेक्ष्यः सोऽथ दानवः

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਦੰਸ਼ਟਰਾਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਕੰਬਦੇ, ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਚਪੇੜ ਨਾਲ ਗੱਜਦਾ, ਉਹ ਦੁਰਦਰਸ਼ ਦਾਨਵ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਗਿਆ।

Verse 35

यस्मिन्यस्मिन्निपतति सुर वृंदे गजासुरः । तस्मिस्तीस्मिन्महाशब्दो हाहाकारो व्यजायत

ਜਿਥੇ-ਜਿਥੇ ਗਜਾਸੁਰ ਦੇਵ-ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪੈਂਦਾ, ਓਥੇ-ਓਥੇ ਮਹਾਨ ਕੋਲਾਹਲ ਉਠਦਾ—‘ਹਾਏ! ਹਾਏ!’ ਦੀਆਂ ਚੀਖਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ।

Verse 36

अथ विद्रवमानं तब्लं प्रेक्ष्व समंततः । रुद्राः परस्परं प्रोचुरहंकारोत्थितार्चिषः

ਫਿਰ ਚੌਫੇਰੇ ਭੱਜਦੀ ਹੋਈ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ-ਜਨਿਤ ਅੱਗ ਨਾਲ ਦਹਕਦੇ ਰੁਦ੍ਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ।

Verse 37

भोभो गृह्णत दैत्येंद्रं भिंदतैनं महाबलाः । कर्षतैनं शितैः शूलैर्भञ्जतैनं हि मर्मसु

“ਹੋ! ਹੋ! ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਫੜੋ! ਹੇ ਮਹਾਬਲੀਓ, ਇਸ ਨੂੰ ਭੇਦ ਦਿਓ! ਤਿੱਖੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਘਸੀਟੋ—ਇਸ ਦੇ ਮਰਮ-ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਕੇ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿਓ!”

Verse 38

कपाली वाक्यमाकर्ण्य शूलं सितशितंमुखे । संमार्ज्य वामहस्तेन संरंभाद्विवृतेक्षणः

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕਪਾਲੀ ਨੇ, ਕ੍ਰੋਧੀ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਫਾੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਚਮਕਦੇ ਤਿੱਖੇ-ਮੁਖ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪੋਂਝ ਲਿਆ।

Verse 39

प्रोत्फुल्लारुणनीलाब्जसंहतिः सर्वतो दिशः । अथागाद्भुकुटीवक्रो दैत्येंद्राभिमुखो रणे

ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਲਾਲ ਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਘਣੀ ਛਟਾ ਜਾਪੀ; ਫਿਰ ਭੌਂਹਾਂ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਹ ਰਣ ਵਿੱਚ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਧਿਆ।

Verse 40

दृढेन मुष्टिबन्धेन शूलं विषृभ्य निर्मलः । जघान कुम्भदेशे तु कपाली गजदानवम्

ਮੁੱਠੀ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਨਿਰਮਲ ਕਪਾਲੀ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨੂੰ ਝਟਕ ਕੇ ਸੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਗਜ-ਦਾਨਵ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਕੁੰਭ-ਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਵੱਜਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 41

ततो दशापि ते रुद्रा निर्मलायोमयै रणे । जघ्नुः शूलैस्तु दैत्येंद्रं शैलवर्ष्माणमाहवे

ਤਦ ਉਹ ਦਸੋਂ ਰੁਦ੍ਰ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਆਯੁਧ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਪਹਾੜ-ਸਮ ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਦਾਨਵ-ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜਾ ਲੱਗੇ।

Verse 42

सुस्राव शोणितं पश्चात्सर्वस्रोतस्सु तस्य वै । शूलरक्तेन रुद्रस्य शुशुभे गजदानवः

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲਹੂ ਵਹਿ ਤੁਰਿਆ; ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਰਕਤ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਉਹ ਗਜ-ਦਾਨਵ ਭਿਆਨਕ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਿਸਿਆ।

Verse 43

प्रोत्फुल्लामलनीलाब्जं शरदीवामलं सरः । भस्मशुभ्रतनुच्छायै रुद्र र्हंसैरिवावृतम्

ਉਹ ਮਾਨੋ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦਾ ਨਿਰਮਲ ਸਰੋਵਰ ਹੋਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਸੁੱਚੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਖਿੜਦੇ ਹਨ—ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਹੰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਭਸਮ-ਧਵਲ ਦੇਹ-ਛਾਇਆ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 44

क्रुद्धं कपालिनं दैत्यः प्रचलत्कर्णपल्लवः । भवं च दन्तैर्बिभिदे नाभिदेशे जगासुरः

ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਦੈਤ, ਕੰਨ-ਪੱਲਵ ਹਿਲਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਪਾਲੀ ਨੂੰ ਘਾਇਲ ਕਰ ਬੈਠਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਗਜ-ਅਸੁਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਭਵ ਨੂੰ ਨਾਭੀ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ।

Verse 45

दृष्ट्वानुरक्तं रुद्राभ्यां नवरुद्रास्ततो द्रुतम् । विव्यधुर्विशिखैः शूलैः शरीरममरद्विषः

ਉਹਨੂੰ ਦੋ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੱਝਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਵ ਰੁਦ੍ਰ ਤੁਰੰਤ ਦੌੜੇ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਵੈਰੀ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਨਾਲ, ਤੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖੇ, ਛੇਦ ਗਏ।

Verse 46

ततः कपालिनं त्यक्त्वा भवं चासुरपुंगवः । वेगेन कुपितो दैत्यो नव रुद्रानुपाद्रवत् । ममर्द चरणाघातैर्दन्तैश्चापि करेण च

ਤਦ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਕਪਾਲੀ ਅਤੇ ਭਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਨਵ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ; ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਘਾਟ, ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਦਾ ਗਿਆ।

Verse 47

ततोऽसौ शूलयुद्धेन श्रममासादितो यदा । तदा कपाली जग्राह करमस्यामरद्विषः

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ-ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਥੱਕ ਕੇ ਚੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਕਪਾਲੀ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦਾ ਹੱਥ ਪਕੜ ਲਿਆ।

Verse 48

भ्रामयामास चातीव वेगेन च गजासुरम् । दृष्ट्वाश्रमातुरं दैत्यं किंचिच्च्यावितजीवितम्

ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਗਜਾਸੁਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੁਮਾਇਆ; ਦੈਤ ਨੂੰ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ, ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਹਿਲੀ ਹੋਈ ਤੇ ਛੁੱਟਦੀ ਵੇਖ ਕੇ।

Verse 49

निरुत्साहं रणे तस्मिन्गतयुद्धोत्सवोऽभवत् । ततो भ्रमत एवास्य चर्म उत्कृत्त्य भैरवम्

ਉਸ ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਰੁਤਸਾਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਯੁੱਧ ਦਾ ਰਸ ਮਿਟ ਗਿਆ। ਤਦ ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਾਲੇ ਵੀ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਭੈਰਵ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖਾਲ ਕੱਟ ਲਈ।

Verse 50

स्रवत्सर्वांगर क्तौघं चकारांबरमात्मनः । तुष्टुवुस्तं तदा देवा बहुधा बहुभिः स्तवैः

ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਲਹੂ ਦੇ ਧਾਰੇ ਵਹੇ; ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਅੰਬਰ (ਵਸਤ੍ਰ) ਬਣਾ ਲਿਆ। ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।

Verse 51

ऊचुश्चैनं चयो हन्यात्स म्रियेत ततस्त्वसौ । दृष्ट्वा कपालिनो रूपं गजचर्मांबरावृतम्

ਉਹ ਬੋਲੇ: “ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰੇਗਾ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ।” ਕਿਉਂਕਿ ਕਪਾਲੀ ਦਾ ਰੂਪ—ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਦੇ ਅੰਬਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ—ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠੇ।

Verse 52

वित्रेसुर्दुद्रुवुर्जघ्नुर्निपेतुश्च सहस्रशः । एवं विलुलिते तस्मिन्दानवेन्द्रे महाबले

ਉਹ ਭੈਭੀਤ ਹੋ ਗਏ—ਕੋਈ ਭੱਜ ਪਏ, ਕੋਈ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਬਲੀ ਦਾਨਵ-ਇੰਦਰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 53

गजं मत्तमथारुह्य शतदुन्दुभिनादितम् । निमिरभ्यपतत्तूर्णं सुरसैन्यानि लोडयन्

ਫਿਰ ਨਿਮੀ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ; ਸੌ ਨਗਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਿਚ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਝਪਟਿਆ, ਦੇਵ-ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੌਂਦਦਾ ਤੇ ਛਿੱਤਰ-ਬਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 54

यांयां निमिगजो याति दिशं तांतां सवाहनाः । दुद्रुवुश्चुक्रुशुर्देवा भयेनाकंपिता मुहुः

ਜਿਧਰ-ਜਿਧਰ ਨਿਮੀ ਦਾ ਹਾਥੀ ਵਧਦਾ, ਉਧਰ ਹੀ ਦੇਵ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ ਭੱਜਦੇ ਤੇ ਚੀਕਦੇ; ਡਰ ਨਾਲ ਵਾਰੰਵਾਰ ਕੰਬ ਉਠਦੇ।

Verse 55

गन्धेन सुरमातंगा दुद्रुवुस्तस्य हस्तिनः । पलायितेषु सैन्येषु सुराणां पाकशासनः

ਉਸ ਹਾਥੀ ਦੀ ਗੰਧ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਮਾਤੰਗ ਭੱਜ ਪਏ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਦੇਵ-ਸੈਨਾਵਾਂ ਭੱਜ ਕੇ ਛਿੱਤਰ-ਬਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਪਾਕ-ਸ਼ਾਸਨ ਇੰਦਰ (ਸੰਕਟ ਵਿਚ) ਸਾਹਮਣੇ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 56

तस्थौ दिक्पालकैः सार्धमष्टभिः केशवेन च । संप्राप्तस्तस्य मातंगो यावच्छक्रगजं प्रति

ਉਹ ਅੱਠ ਦਿਕਪਾਲਾਂ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਉਤਨੇ ਵਿਚ ਉਹ ਮਾਤੰਗ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹਾਥੀ ਤੱਕ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 57

तावच्छक्रगजो भीतो मुक्त्वा नादं सुभैरवम् । ध्रियमाणोऽपि यत्नेन चकोर इव तिष्ठति

ਤਦੋਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਗਜ ਡਰ ਕੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਨਾਦ ਛੱਡ ਬੈਠਾ; ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਚਕੋਰ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਥੰਮ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 58

पलायति गजे तस्मिन्नारूढः पाकशासनः । विपरीतमुखं युद्धं दानवेन्द्रेण सोऽकरोत्

ਜਦ ਉਹ ਗਜ ਭੱਜਣ ਲੱਗਾ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ।

Verse 59

शतक्र तुस्तु शूलेन निमिं वक्षस्यताडयत् । गदया दंतिनं तस्य गल्लदेशेहनद्भृशम्

ਪਰ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਨਿਮੀ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਗਜ ਨੂੰ ਗੱਲ੍ਹ ਦੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।

Verse 60

तं प्रहारचिंत्यैव निमिर्निर्भयपौरुषः । ऐरावतं कटीदेशे मुद्गरेणाभ्यताडयत्

ਵਾਰ ਦੀ ਹੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ, ਨਿਡਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਨਿਮੀ ਨੇ ਮੁਦਗਰ ਨਾਲ ਐਰਾਵਤ ਦੇ ਕਟੀ-ਦੇਸ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 61

स हतो मुद्गरेणाथ शक्रकुञ्जर आहवे । जगाम पश्चात्पद्भ्यां च पृथिवीं भूधराकृतिः

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੁਦਗਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦਾ ਕੁੰਜਰ ਡੋਲ ਗਿਆ; ਪਹਾੜ-ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਕਦਮ ਰੱਖਦਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਢਹਿ ਪਿਆ।

Verse 62

लाघवात्क्षिप्रमुत्थाय ततोऽमरमहागजः । रणादपससर्पाथ भीषितो निमिहस्तिना

ਤਦ ਲਾਘਵ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਮਰ-ਗਜ ਰਣਭੂਮੀ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ, ਨਿਮੀ ਦੀ ਗਜ-ਸਮ ਬਲਵਾਨਤਾ ਤੋਂ ਭੈਭੀਤ ਹੋ ਕੇ।

Verse 63

ततो वायुर्ववौ रूक्षो बहुशर्करपांशुलः । सम्मुखो निमिमातंगोऽकंपनोऽचलकंपनः । स्रुतरक्तो बभौ शैलो घनधातुह्रदो यता

ਤਦ ਰੁੱਖੀ ਹਵਾ ਵੱਗੀ, ਕੰਕੜਾਂ ਤੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਭਰੀ। ਸਾਹਮਣੇ ਨਿਮੀ—ਯੋਧਿਆਂ ਵਿਚ ਗਜ—ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਸੀ, ਪਰ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੰਬਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਲਹੂ ਵਗਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਘਣ ਧਾਤੂ-ਰੇਖਾਂ ਤੇ ਲਾਲ ਹੌਦਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਚੱਟਾਨ।

Verse 64

धनेशोऽपि गदां गुर्वी तस्य दानवहस्तिनः । मुमोच वेगान्न्यपतत्सा गदा तस्य मूर्धनि

ਧਨੇਸ਼ (ਕੁਬੇਰ) ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾਨਵ-ਗਜ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਗਦਾ ਸੁੱਟੀ; ਵੇਗ ਨਾਲ ਛੱਡੀ ਗਦਾ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਆ ਡਿੱਗੀ।

Verse 65

गजो गदानिपातेन स तेन परिमूर्छितः । दंतैर्भित्वा धरां वेगात्पपाताचलसन्निभः

ਉਸ ਗਦਾ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਗਜ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਵੇਗ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ।

Verse 66

पतिते च गजे तस्मिन्सिंहनादो महानभूत् । सर्वतः सुरसैन्यानां गजबृंहितबृंहितः

ਉਸ ਗਜ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸਿੰਹਨਾਦ ਉੱਠਿਆ; ਦੇਵ-ਸੈਨਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਗਜਾਂ ਦੀ ਚਿੰਗਾੜ ਨਾਲ ਰਲਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 67

हेषारवेण चाश्वानां राणास्फोटैश्च धन्विनाम् । गजं तं निहतं दृष्ट्वा निमिं चापि पराङ्मुखम्

ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਹਿਣਹਿਣਾਹਟ ਅਤੇ ਧਨੁਰਧਾਰੀਆਂ ਦੀ ਡੋਰ ਦੇ ਟਣਕਾਰ ਵਿਚ, ਉਸ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਿਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿੱਠ ਮੋੜਿਆ ਦੇਖ ਕੇ।

Verse 68

सुराणां सिंहनादं च सन्नादितदिगंतरम् । जंभो जज्वाल कोपेन संदीप्त इव पावकः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਿੰਘਨਾਦੀ ਗੂੰਜ ਜੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਛਾ ਗਈ, ਸੁਣ ਕੇ ਜੰਭ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਉਠਿਆ।

Verse 69

ततः स कोपरक्ताक्षो ध्नुष्यारोप्य सायकम् । तिष्ठेति चाब्रवीत्तारं सारथिं चाप्यनंदयत्

ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਬਾਣ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ, “ਠਹਿਰੋ!”—ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 70

तमायांतमभिप्रेक्ष्य धनुष्याहितसा यकम् । शतक्रतुरदीनात्मा दृढमादत्त कार्मुकम्

ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਾਣ ਚੜ੍ਹਿਆ ਸੀ, ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਇੰਦਰ ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ।

Verse 71

बाणं च तैलधौताग्रमर्धचंद्रमजिह्मगम्

ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਾਣ—ਜਿਸ ਦੀ ਨੋਕ ਤੇਲ ਨਾਲ ਚਮਕਾਈ ਹੋਈ, ਅਰਧਚੰਦਰ ਆਕਾਰ ਦੀ, ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਟੇਢੇ ਹੋਏ ਸਿੱਧਾ ਉੱਡਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 72

तेनास्यट सशरं चापं चिच्छेद बलवृत्रहा । अपास्य तद्धनुश्छिन्नं जंभो दानवनंदनः

ਉਸ ਬਾਣ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਧਕ ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਤੀਰ ਸਮੇਤ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਟੁੱਟਿਆ ਧਨੁਸ਼ ਪਰੇ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਲਾਡਲਾ ਜੰਭਾ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।

Verse 73

अन्यत्कार्मुकादाय वेगवद्भारसाधनम् । शरांश्चाशीविषाकारांस्तैलधौताजिह्मगान्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ—ਵੇਗਵਾਨ ਤੇ ਭਾਰੀ ਖਿੱਚ ਸਹਿਣ ਜੋਗ। ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਚਮਕਾਏ, ਸਿੱਧੇ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ੈਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਰਗੇ ਬਾਣ ਵੀ ਲਏ।

Verse 74

शक्रं विव्याध दशभिर्जत्रुदेशे च पत्रिबिः । हृदये च त्रिभिश्चैव द्वाभ्यां च स्कन्धयोर्द्वयोः

ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਦਸ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜਤਰੂ-ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਤਿੰਨ ਬਾਣ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਦੋ-ਦੋ ਬਾਣ ਦੋਵੇਂ ਮੋਢਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ।

Verse 75

शक्रोपि दानवेन्द्राय बाणजालम भीरयन् । अप्राप्तान्दानवेन्द्रस्तु शराश्छक्रभुजेरितान्

ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਦਾਨਵ-ਇੰਦਰ ਉੱਤੇ ਬਾਣਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਛੱਡਿਆ। ਪਰ ਦਾਨਵ-ਰਾਜ ਨੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੀ ਬਾਂਹ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਉਹ ਬਾਣ, ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੱਟ ਸੁੱਟੇ।

Verse 76

चिच्छेद शतधाऽकाशे शरैरग्निशिखोपमैः । ततश्च शरजालेन देवेन्द्रो दानवेश्वरम्

ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਰਗੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਘਣੇ ਬਾਣ-ਜਾਲ ਨਾਲ ਦਾਨਵ-ਅਧੀਸ਼ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।

Verse 77

आच्छादयत यत्नेन वर्षास्विव घनैर्नभः । दैत्योऽपि बाणजालेन विव्याध सायकैः शितैः

ਉਸ ਨੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਐਸਾ ਢੱਕ ਲਿਆ ਜਿਵੇਂ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਦੇ ਘਣੇ ਬੱਦਲ। ਦੈਤ੍ਯ ਨੇ ਵੀ ਤੀਖੇ ਸਾਯਕਾਂ ਨਾਲ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਰਾਹੀਂ ਵਾਪਸ ਵਿੰਨ੍ਹ ਮਾਰਿਆ।

Verse 78

यथा वायुर्घनाटोपं यदवार्यं दिशां मुखे । शक्रोऽथ क्रोधसंरंभान्न विशेषयते यदा

ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਧੱਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਟੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ਕ੍ਰ ਵੀ—ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਉਫਾਨ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ—ਫਿਰ ਕੋਈ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਜਾਂ ਸੰਯਮ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।

Verse 79

दानवेन्द्रं तदा चक्रे गंधर्वास्त्रं महाद्भुतम् । ततोऽस्य तेजसा व्याप्तमभूद्गनगोचरम्

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਦਾਨਵ-ਇੰਦਰ ਉੱਤੇ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਗੰਧਰਵ-ਅਸਤ੍ਰ ਚਲਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ (ਯੁੱਧ-ਆਕਾਸ਼) ਭਰ ਗਿਆ, ਗਣਾਂ ਦੀ ਗੋਚਰਤਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾਇਮਾਨ ਹੋ ਉਠਿਆ।

Verse 80

गन्धर्वनगरैश्चापि नानाप्राकारतोरणैः । मुंचद्भिरद्भुताकारैरस्त्रवृष्टिं समंततः

ਉਹਨਾਂ ‘ਗੰਧਰਵ-ਨਗਰਾਂ’ ਸਮੇਤ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਕਾਰਾਂ ਤੇ ਤੋਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਦਭੁਤ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਅਸਤ੍ਰ-ਵਰਖਾ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਉੱਠੀ—ਹਰ ਓਰੋਂ ਸੁੱਟੀ ਜਾਂਦੀ।

Verse 81

तयास्त्रवृष्ट्या दैत्यानां हन्यमाना महाचमूः । जंभं शरणमागच्छत्त्राहित्राहीति भारत

ਉਸ ਅਸਤ੍ਰ-ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਮਹਾ-ਸੈਨਾ ਜੰਭ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਆਈ, ‘ਬਚਾਓ, ਬਚਾਓ!’ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਈ, ਹੇ ਭਾਰਤ।

Verse 82

ततो जंभो महावीर्यो विनद्य प्रहसन्मुहुः । स्मरन्साधुसमाचारं दैत्यानामभयं ददौ

ਤਦੋਂ ਮਹਾਵੀਰ ਜੰਭ ਨੇ ਉੱਚੀ ਗੱਜਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਹੱਸਿਆ; ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਆਚਾਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਭਯ—ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।

Verse 83

ततोऽस्त्रं मौशलंनाम मुमोच सुमहाभयम् । अथोग्रमुसलैः सर्वमभवत्पूरितं जगत्

ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ‘ਮੌਸ਼ਲ’ ਨਾਮ ਦਾ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡਿਆ, ਜੋ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸੀ; ਫਿਰ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਡਰਾਉਣੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਮੁਸਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਿਆ।

Verse 84

तैश्च भग्नानि सर्वाणि गंधर्वनगराणि च । अथोग्रैक प्रहारेण रथमश्वं गजं सुरम्

ਉਨ੍ਹਾਂ (ਮੁਸਲਾਂ) ਨਾਲ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਗਰ ਵੀ ਸਭ ਟੁੱਟ ਫੁੱਟ ਗਏ। ਫਿਰ ਇਕੋ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਰਥ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਯੋਧੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 85

चूर्णयामास तत्क्षिप्रं शतशोऽथ सहस्रशः । ततः सुराधिपः सक्रस्त्वाष्ट्रमस्त्रमुदैरयत्

ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੂਰ ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਤ੍ਵਸ਼ਟ੍ਰ-ਨਿਰਮਿਤ ਤ੍ਵਾਸ਼ਟ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰ ਉਠਾਇਆ।

Verse 86

संध्यमाने ततश्चास्त्रे निश्चेरुः पावकार्चिषः । ततो यंत्रमया विद्याः प्रादुरासन्सहस्रशः

ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਸਤ੍ਰ ਸੰਧਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਨਿਕਲ ਪਈਆਂ। ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਯੰਤਰਮਈ ਵਿਦਿਆਵਾਂ (ਮੰਤਰ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 87

तैर्यंत्रैरभवद्युद्धमंतरिक्षं वितारकम् । तैर्यंत्रैर्मौशलं भग्नं हन्यंते चासुरास्तदा

ਉਹਨਾਂ ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਪਾ ਗਿਆ। ਉਹੀ ਉਪਕਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮੌਸ਼ਲ ਅਸਤ੍ਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਸੁਰ ਮਾਰੇ ਗਏ।

Verse 88

शैलास्त्रं मुमुचे जंभो यंत्रसंघातचूर्णनम् । व्यामप्रमाणैरुपलैस्ततो वर्षः प्रवर्तत

ਫਿਰ ਜੰਭ ਨੇ ਸ਼ੈਲ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡਿਆ, ਜੋ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਤੁਰੰਤ ਵਿਆਮ ਮਾਪ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਚੱਲ ਪਈ।

Verse 89

त्वाष्ट्रोण निर्मितान्याशु यानि यंत्राणि भारत । तेनोपल निपातेन गतानि तिलशस्ततः

ਹੇ ਭਾਰਤ! ਤ੍ਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੇ ਜੋ ਯੰਤਰ ਤੁਰੰਤ ਬਣਾਏ ਸਨ, ਉਹ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਉਸ ਪਤਨ ਨਾਲ ਤਦ ਤਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਕੇ ਚਿੱਟੇ ਪੈ ਗਏ।

Verse 90

ततः शिरस्सु देवानां शिलाः पेतुर्महाजवाः । दारयंत्यश्च वसुधां चतुरंगबलं च तत्

ਫਿਰ ਮਹਾਂ ਵੇਗ ਨਾਲ ਚਟਾਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਆ ਪਈਆਂ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਚੀਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਚਤੁਰੰਗ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਫਾੜ ਸੁੱਟਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 91

ततो वज्रास्त्रमकरोत्सस्राक्षः पुरंदरः । शिलामहार्षंव्यशीर्यत समंततः

ਤਦ ਸਹਸ੍ਰਾਕਸ਼ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰ ਚਲਾਇਆ। ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਰੀ ਪੱਥਰ-ਵਰਖਾ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਈ।

Verse 92

ततः प्रशांतैः शैलास्त्रैर्जंभो भूधरसन्निभः । ऐषीकमस्त्रमकरोच्चूर्णितान्यपराक्रमः

ਤਦੋਂ ਜੰਭ, ਪਹਾੜ-ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੈਲ-ਅਸਤ੍ਰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਐਸ਼ੀਕ ਅਸਤ੍ਰ ਚਲਾਇਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 93

ऐषीकेणागमन्नाशं वज्रास्त्रं गिरिदारणम् । विजृंभत्यथ चैषीके परमास्त्रेऽतिदारुणे

ਐਸ਼ੀਕ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਵਜ੍ਰ-ਅਸਤ੍ਰ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਐਸ਼ੀਕ, ਪਰਮ ਅਤੇ ਅਤਿ-ਦਾਰੁਣ ਅਸਤ੍ਰ, ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋ ਕੇ ਫੈਲ ਗਿਆ।

Verse 94

जज्वलुर्देवसैन्यानि सस्यंदनगजानि च । दह्यमानेष्व नीकेषु तेजसास्त्रस्य सर्वतः

ਤੇਜਸ-ਅਸਤ੍ਰ ਦੀ ਕਿਰਣਮਈ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਜਦੋਂ ਦਲ ਸੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ—ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ—ਧਧਕ ਉਠੀ।

Verse 95

आग्नेयमस्त्रमकरोद्बलहा पाकशासनः । तेनास्त्रेण च तन्नाशमैषीकमगमत्तदा

ਤਦੋਂ ਬਲਹਾ, ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਗਨੇਯ ਅਸਤ੍ਰ ਚਲਾਇਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਐਸ਼ੀਕ ਅਸਤ੍ਰ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 96

तस्मिन्प्रतिहते चास्त्रे पावकास्त्रं व्यजृंभत । जज्वाल सेना जंभस्य रथः सारथिरेव च

ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਸਤ੍ਰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਪਾਵਕ ਅਸਤ੍ਰ ਭੜਕ ਉਠਿਆ। ਜੰਭ ਦੀ ਸੈਨਾ ਧਧਕ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰਥ ਤੇ ਸਾਰਥੀ ਵੀ ਸੜ ਉਠੇ।

Verse 97

तः प्रतिहतास्त्रोऽसौ दैत्येंद्रः प्रतिभानवान् । वारुणास्त्रं मुमोचाथशमनं पावकार्चिषाम्

ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਅਸਤ੍ਰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਇੰਦਰ ਤੁਰੰਤ ਵਰੁਣਾਸਤ੍ਰ ਛੱਡ ਬੈਠਾ—ਜੋ ਅਗਨਿਆਸਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਜਵਾਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

Verse 98

ततो जलधरैर्व्योम स्फुरद्विद्युल्लताकुलैः । गंभीराक्षसमाधारैश्चाभ्यपूर्यत मोदिनी

ਤਦ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਮੀਂਹ-ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਗੱਜਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮੋਦਿਨੀ ਧਰਤੀ ਡੁੱਬ ਗਈ।

Verse 99

करींद्रकरतुल्याभिर्धाराभिः पूरितं जगत् । शांतमाग्नेयमस्त्रं च विलोक्येंद्रश्चकार ह

ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸੁੰਡ ਵਰਗੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਭਰ ਗਿਆ। ਅਗਨਿਆਸਤ੍ਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਫਿਰ ਉਚਿਤ ਕਰਮ ਕੀਤਾ।

Verse 100

वायव्यमस्त्रमतुलं तेन मेघा ययुः क्षयम् । वायव्यास्त्रबलेनाथ निर्धूते मेघमंडले

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਅਤੁੱਲ ਵਾਯਵਿਆਸਤ੍ਰ ਛੱਡਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਵਾਯਵਿਆਸਤ੍ਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਬੱਦਲਾਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਉੱਡ ਗਿਆ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 101

बभूवानाविलं व्योम नीलोत्पलदलप्रभम् । वायुना चातिरूपेण कंपिताश्चैव दानवाः

ਆਕਾਸ਼ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਰਗੀ ਛਟਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ। ਅਤੇ ਉਸ ਅਤਿ-ਪ੍ਰਬਲ ਵਾਯੂ ਨਾਲ ਦਾਨਵ ਵੀ ਕੰਬ ਉਠੇ।

Verse 102

न शेकुस्तत्र ते स्थातुं रणेऽपि बलिनोऽपि ये । जभस्ततोऽभवच्छौलो दशयोजनविस्तृतः

ਉੱਥੇ ਉਹ ਟਿਕ ਨ ਸਕੇ—ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਤਦ ਦਸ ਯੋਜਨ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਧਵਲ ਤੇ ਦਹਕਦਾ ਪੁੰਜ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।

Verse 103

मारुतप्रतिघातार्थं दानवानां बलाधिपः । नानाश्चर्यसमायुक्तो नानाद्रुमलतावृतः

ਵਾਯੂ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਕਰਾਮਾਤ ਲਿਆਇਆ—ਅਨੇਕ ਅਚੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨਾਨਾ ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ।

Verse 104

ततः प्रशमिते वायौ दैत्येंद्र पर्वताकृतौ । महाशनिं वज्रमयीं मुमोचाशु शतक्रतुः

ਫਿਰ ਜਦ ਵਾਯੂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੈਤ੍ਯ-ਇੰਦਰ ਪਹਾੜ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਵਜ੍ਰ-ਮਈ ਮਹਾਸ਼ਨੀ ਛੱਡੀ।

Verse 105

तयाशन्या पतितया दैत्यस्याच लरूपिणः । कंदराणि व्यशीर्यंतं समंतान्निर्झराणि च

ਉਸ ਅਸ਼ਨੀ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ, ਜੋ ਦੈਤ੍ਯ ਪਹਾੜ-ਰੂਪ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਅਤੇ ਚੌਫੇਰੇ ਝਰਨੇ ਤੇ ਧਾਰਾਂ ਫੁੱਟ ਪਈਆਂ।

Verse 106

ततः सा दानवेंद्रस्य शैलमाया न्यवर्तत । निवृत्तशैलमायोऽथ दानवेंद्रो मदोत्कटः

ਤਦ ਦਾਨਵ-ਇੰਦਰ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ੈਲ-ਮਾਇਆ ਹਟ ਗਈ। ਸ਼ੈਲ-ਮਾਇਆ ਮੁੱਕਦਿਆਂ ਹੀ ਦਾਨਵ-ਪਤੀ ਮਦ-ਗਰਵ ਨਾਲ ਉਗਰ ਹੋ ਉਠਿਆ।

Verse 107

बभूव कुंजरो भीमो महाशैलमयाकृतिः । ममर्द च सुरानीकं दंतैश्चाभ्यहनत्सुरान्

ਉਹ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਹਾਥੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।

Verse 108

बभंज पृष्ठतः कांश्चित्करेणाकृष्य दानवः । ततः क्षपयतस्तस्य सुरसैन्यानि वृत्रहा

ਉਸ ਦਾਨਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਕੁਝ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਤੋਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਵ੍ਰਿਤਰਹਾ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਉਸ ਦਾਨਵ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 109

अस्त्रं त्रैलोक्यदुर्धर्षं नारसिंहं मुमोच ह । ततः सिंहसस्राणि निश्चेरुर्मंत्रतेजसा

ਉਸਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿੱਤ ਨਰਸਿੰਘ ਅਸਤਰ ਛੱਡਿਆ। ਫਿਰ ਮੰਤਰ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ੇਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 110

हृष्टदंष्ट्राट्टहासानि क्रकचाभनखानि च । तैर्विपाटितगात्रोऽसौ गजमायां व्यपोहयत्

ਨੰਗੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਗਰਜਦੇ ਹਾਸੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਆਰੀ ਵਰਗੇ ਤਿੱਖੇ ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਉਸ ਭਰਮ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 111

ततश्चाशीविषो घोरोऽभवत्फणसमाकुलः । विषनिःश्वासनिर्दग्धसुरसैन्यमहारथः

ਫਿਰ ਉਹ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਸੱਪ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫਨ ਸਨ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸਾਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 112

ततोऽस्त्रं गारुडं चक्रे शक्रः संप्रहरन्रॅणे । ततस्तस्माद्गरुत्मंतः सहस्राणि विनिर्ययुः

ਤਦੋਂ ਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਗਾਰੁੜ ਅਸਤ੍ਰ ਚਲਾਇਆ; ਉਸ ਅਸਤ੍ਰ ਵਿਚੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਰੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਨਿਕਲ ਪਏ।

Verse 113

तैर्गरुत्मद्भिरासाद्य जंभं भुजगरूपिणम् । कृतस्तु संढशो दैत्यः सास्य माया व्यनश्यत

ਉਹਨਾਂ ਗਰੁੜਾਂ ਨੇ ਭੁਜੰਗ-ਰੂਪ ਜੰਭ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਚੀਰ-ਫਾੜ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ।

Verse 114

मायायाम च प्रनष्टायां ततो जंभो महासुरः । चकार रूपमतुलं चंद्रादित्यपदानुगम्

ਜਦ ਮਾਇਆ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ, ਤਦ ਮਹਾਸੁਰ ਜੰਭ ਨੇ ਅਤੁਲ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ—ਚੰਦਰ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦੇ ਸਮਾਨ ਵਿਸ਼ਾਲ।

Verse 115

विवृत्तनयनो ग्रस्तुमियेष सुरपुंगवान् । ततोऽस्य प्रविशद्वक्त्र समहारथकुंजरा

ਅੱਖਾਂ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਅਸੁਰ-ਪੁੰਗਵ ਦੇਵ-ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਲੱਗਾ; ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਲ ਦੇ ਹਾਥੀ ਤੇ ਮਹਾਰਥਾਂ ਦੇ ਰਥ ਧਸ ਪਏ।

Verse 116

सुरसेनाऽभवद्भीमं पातालोत्तालतालुकम् । सैन्येषु ग्रस्यमानेषु दानवेन बलीयसा

ਜਦ ਬਲਵਾਨ ਦਾਨਵ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਲੱਗਾ, ਤਦ ਦੇਵ-ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਡਰ ਛਾ ਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਤਾਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੂੰਹ, ਉੱਚਾ ਚੁੱਕੇ ਤਾਲੂ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣਾ।

Verse 117

शक्रो दीनत्वमापन्नः श्रांतवाहनवाहनः । कर्तव्यतां नाध्यगच्छत्प्रोवाचेदं जनार्दनम्

ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੈਨਤਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਵਾਹਨ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਇਹ ਨ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 118

किमनंतरमेवास्ति कर्तव्यं नो विशेषतः । तदादिश घटामोऽस्य दानवस्य युयुत्सतः

“ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਤੁਰੰਤ ਕੀ ਕਰਤੱਬ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ? ਹੁਕਮ ਦਿਓ; ਜੋ ਦਾਨਵ ਯੁੱਧ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਸੀਂ ਉਹ ਕਰਾਂਗੇ।”

Verse 119

ततो हरिरुवाचेदं वज्रायुधमुदारधीः । न सांप्रतं रणं त्याज्यं शत्रुकातरभैरवम्

ਤਦ ਉਦਾਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਹਰਿ ਨੇ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਸਮਾਂ ਰਣ ਛੱਡਣ ਦਾ ਨਹੀਂ—ਜਦੋਂ ਵੈਰੀ ਡਰ ਕੇ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ।”

Verse 120

मा गच्छ मोहं मा गच्छ क्षिप्रमस्त्रं स्मर प्रभो । नारायणास्त्रं प्रयतः श्रुत्वेति मुमुचे स च

“ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੈ, ਭਰਮਿਤ ਨਾ ਹੋ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਰੰਤ ਅਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ। (ਨਾਰਾਇਣਾਸਤ੍ਰ ਵਰਤ)!” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਨਾਰਾਇਣਾਸਤ੍ਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

Verse 121

एतस्मिन्नंतरे दैत्यो विवृतास्योऽग्रसत्क्षणात् । त्रीणित्रीणि च लक्षाणि किंनरोरगरक्षसाम्

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੈਤ ਨੇ ਮੂੰਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਨਿਗਲ ਲਿਆ—ਕਿੰਨਰਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਲੱਖ।

Verse 122

ततो नारायणास्त्रं च निपपातास्य वक्षसि । महास्त्रभिन्नहृदयः सुस्राव रुधिरं च सः

ਤਦ ਨਾਰਾਯਣ ਅਸਤ੍ਰ ਉਸ ਦੇ ਵਕਸ਼ ਉੱਤੇ ਆ ਡਿੱਗਿਆ। ਉਸ ਮਹਾ-ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹਿਰਦਾ ਚੀਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਲਹੂ ਵਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 123

ततः स्वतेजसा रूपं तस्य दैत्यस्य नाशितंम् । ततश्चां तर्दधे दैत्यः कृत्वा हासं महोत्कटम्

ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਸ ਦੈਤ ਦਾ ਰੂਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਉਹ ਦੈਤ ਮਹਾ-ਭਿਆਨਕ ਹਾਸਾ ਕਰਕੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 124

गगनस्थः स दैत्येन्द्रः शस्त्राशनिमतींद्रियः । मुमोच सुरसैन्यानां सहारकरणीं पराम्

ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਿਆ ਉਹ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਇੰਦਰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਵਜ੍ਰਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ, ਦੇਵ-ਸੈਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਛੱਡਣ ਲੱਗਾ।

Verse 125

तथा परश्वधांश्चक्रवज्रबाणान्समुद्गरान् । कुंतान्खड्गान्भिंडिपालानयोमुखगुडांस्तथा

ਉਸ ਨੇ ਕੁਹਾੜੀਆਂ, ਚਕ੍ਰ, ਵਜ੍ਰ ਤੇ ਬਾਣ ਵੀ ਸੁੱਟੇ; ਗਦਾ, ਕੁੰਤਾ, ਖਡਗ, ਭਿੰਡਿਪਾਲ ਅਤੇ ਲੋਹੇ-ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਗੁਡੇ ਵੀ।

Verse 126

ववर्ष दानवो रोषादवध्यानक्षयानपि । तैरस्त्रैर्दानवोन्मुक्तैर्देवानीकेषु भीषणैः

ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵ ਨੇ ਅਵਧ੍ਯ ਅਤੇ ਅਖਯ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਦਾਨਵ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਅਸਤ੍ਰ ਦੇਵ-ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਬਣ ਕੇ ਟੁੱਟ ਪਏ।

Verse 127

बाहुभिर्धरणी पूर्णा शिरोभिश्च सकुंडलैः । ऊरुभिर्गजहस्ताभैः करींद्रैश्चाचलोपमैः

ਧਰਤੀ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਅਤੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਸਮੇਤ ਕਟੇ ਸਿਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ; ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਵਰਗੀਆਂ ਜੰਘਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮਾਨ ਪਏ ਗਜਰਾਜਾਂ ਨਾਲ।

Verse 128

भग्नेषा दंडचक्राक्षै रथैभिः सह । दुःसंचाराभवत्पृथ्वी मांसशोणितकर्दमा

ਡੰਡੇ, ਪਹੀਏ ਅਤੇ ਧੁਰਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰਥ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਗਏ; ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਕੀਚੜ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਚਲ ਹੋ ਗਈ।

Verse 129

रुधिरौघह्रदावर्ता गजदेहशिलोच्चया । कबंधनृत्यबहुला महा सुरप्रवाहिनी

ਸੂਰਵੀਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਵਹਿ ਨਿਕਲੀ—ਲਹੂ ਦੇ ਓਘਾਂ ਦੇ ਹੌਦ ਤੇ ਭੰਵਰ; ਗਜ-ਦੇਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਟਾਨੀ ਟੇਕਾਂ; ਅਤੇ ਸਿਰ-ਰਹਿਤ ਧੜਾਂ ਦੇ ਉਨਮੱਦ ਨਾਚ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ।

Verse 130

श्रृगालगृध्रध्वांक्षाणां परमानंदकारिणी । पिशाचजातिभिः कीर्णं पीत्वाऽमिषं सशोणितम्

ਉਹ ਗਿਦੜਾਂ, ਗਿਧਾਂ ਅਤੇ ਕਾਂਵਾਂ ਲਈ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ; ਅਤੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਲਹੂ ਸਮੇਤ ਮਾਸ ਪੀ ਗਈ।

Verse 131

असंभ्रमाभिर्भार्याभिः सह नृत्यद्भिरुद्धता । काचित्पत्नी प्रकुपिता गजकुंभांतमौक्तिकैः

ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠੀ, ਨਿਸ਼ੰਕ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨੱਚਦੀ ਹੋਈ ਉਨਮੱਦ ਹੋ ਗਈ; ਗਜ ਦੇ ਕਪੋਲਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਮੋਤੀਆਂ ਵਰਗੇ ਮੌਕਤਿਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ।

Verse 132

पिशाचो यत्र चाश्वानां खुरानेकत्र चाकरोत् । कर्णपूरेषु मोदंते पश्यंत्यन्याः सरोषतः

ਉੱਥੇ ਇਕ ਪਿਸ਼ਾਚ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਖੁਰ ਇਕ ਥਾਂ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਕਈ ਕਾਨਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਮ ਗਏ, ਤੇ ਹੋਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ।

Verse 133

प्रसादयंति बहुधा महाकर्णार्थकोविदाः । केचिद्वदन्ति भो देवा भो दैत्याः प्रार्थयामहे

ਵੱਡੇ ਕਾਨਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਕਈ ਬੋਲੇ, “ਹੇ ਦੇਵੋ! ਹੇ ਦੈਤ੍ਯੋ! ਅਸੀਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।”

Verse 134

आकल्पमेवं योद्धव्यमस्माकं तृप्तिहेतवे । केचिदूचुरयं दैत्यो देवोयमतिमांसलः

“ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਨਾ ਰੁਕੇ ਯੁੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੋਵੇ।” ਕਈ ਕਹਿੰਦੇ, “ਇਹ ਦੈਤ੍ਯ ਹੈ; ਇਹ ਦੇਵ ਹੈ—ਇਹ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਸਲ ਹੈ।”

Verse 135

म्रियते यदि संग्रामे धातुर्दद्भोऽपयाचितम् । केचिद्युध्यत्सु वीरेषु सृक्किणी संलिहंति च

“ਜੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਹੀ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੰਦ ਬਿਨਾ ਮੰਗੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਅਤੇ ਕਈ—ਜਦੋਂ ਵੀਰ ਅਜੇ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ—ਆਪਣੇ ਹੋਠ ਚਾਟਦੇ ਰਹੇ।

Verse 136

एतेन पयसा विद्मो दुर्जनः सुजनो यथा । केचिद्रक्तनदीनां च तीरेष्वास्तिक्यबुद्धयः

“ਇਸੇ ਪਾਨੀਏ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕੌਣ ਦੁर्जਨ ਹੈ ਤੇ ਕੌਣ ਸੁਜਨ।” ਅਤੇ ਕਈ, ਧਰਮ-ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਰਹੇ।

Verse 137

पितॄन्देवांस्तर्पयंति शोणितैश्चामिषैः शुभैः । केचिदामिषराशिस्था दृष्ट्वान्यस्य करामिषम्

ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖੂਨ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਮਾਸ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ। ਦੂਸਰੇ ਮਾਸ ਦੇ ਢੇਰਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚਲੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 138

देहिदेहीति वाशांतो धनिनः कृपणा यथा । केचित्स्वयं प्रतृप्ताश्च दृष्ट्वा वै खादतः परान्

ਅਮੀਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੰਜੂਸਾਂ ਵਾਂਗ 'ਦਿਓ, ਦਿਓ!' ਚੀਕਦੇ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਖੁਦ ਰੱਜੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 139

सरोषमोष्ठौ निर्भुज्य पश्यंत्येवात्यसूयया । केचित्स्वमुदरं क्रुद्धा निंदंति ताडयंति च

ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਕੱਟਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਡੂੰਘੀ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਢਿੱਡਾਂ ਨੂੰ ਨਿੰਦਦੇ ਅਤੇ ਮਾਰਦੇ ਸਨ।

Verse 140

सर्वभक्षमभीप्संतस्तृप्ताः परधनं यथा । केचिदाहुरद्य एव श्लाघ्या सृष्टिस्तु वेधसः

ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਅੱਜ ਵੀ ਵਿਧਾਤਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ'—ਕਿਉਂਕਿ ਜੀਵ, ਰੱਜੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਜੇ ਵੀ 'ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਣ' ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੂਜੇ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦਾ ਲਾਲਚ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 141

सुप्रभातं सुनक्षत्रं पूर्वमासीद्धृथैव तत् । एवं बहुविधालापे पलादानां ततस्ततः

ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਸਵੇਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਤਾਰੇ ਸਨ—ਪਰ ਉਹ (ਚੰਗਾ ਸ਼ਗਨ) ਵਿਅਰਥ ਗਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਸਮੂਹ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ।

Verse 142

अदृश्यः समरे जंभो देवाञ्ठस्त्रैरचूर्णयत् । ततः शक्रोधनेशश्च वरुणः पवनोऽनलः

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਰਹਿ ਕੇ ਜੰਭ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦ੍ਰ), ਧਨੇਸ਼ (ਕੁਬੇਰ), ਵਰੁਣ, ਪਵਨ (ਵਾਯੁ) ਅਤੇ ਅਨਲ (ਅਗਨੀ) ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ।

Verse 143

यमोऽथ निरृतिश्चापि दिव्यास्त्राणि महाबलाः । आकाशे मुमुचुः सर्वे दानवायाभिसंध्य तु

ਫਿਰ ਯਮ ਅਤੇ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਵੀ—ਮਹਾਬਲੀ—ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡਣ ਲੱਗੇ, ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ।

Verse 144

व्यर्थतां जग्मुरस्त्राणि देवानां दानवं प्रति । यथातिक्रूरचित्तानामार्ये कृत्यशतान्यपि

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ ਦਾਨਵ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਏ; ਜਿਵੇਂ ਅਤਿ ਕ੍ਰੂਰ ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਅੱਗੇ ਸੈਂਕੜੇ ਆਰਯ ਉਪਰਾਲੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 145

गतिं न विविदुश्चापि श्रांता दैत्याश्च देवताः । दैत्यास्त्रभिन्नसर्वांगा गावः शीतार्दिता इव

ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਹ ਦਿੱਸੀ; ਦੈਤ੍ਯ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਥੱਕ ਗਏ—ਦੈਤ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਛਿੰਨ-ਭਿੰਨ, ਜਿਵੇਂ ਠੰਢ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਗਾਂਵਾਂ ਕੰਬਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 146

परस्परं व्यलीयंत हाहाकिंभाविवादिनः । तामवस्थां हरिर्दृष्ट्वा देवाञ्छक्रमुवाचह

ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਲੱਗੇ, ਹਾਹਾਕਾਰ ਕਰਦੇ—“ਹਾਏ! ਹੁਣ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?” ਉਹ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਹਰਿ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦ੍ਰ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 147

अघोरमंत्रं स्मर देवराज अस्त्रं हि यत्पाशुपतप्रभावम् । रुद्रेण तुष्टेन तव प्रदत्तमव्याहतं वीरवराभिघाति

ਹੇ ਦੇਵਰਾਜ, ਅਘੋਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ—ਇਹ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਅਸਤ੍ਰ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਵਿਘਾਤ ਹੈ ਅਤੇ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੀ ਢਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 148

एवं स शक्रो हरिबोधितस्तदा प्रणम्य देवं वृषकेतुमीश्वरम् । समाददे बाणममित्रघातनं संपूजितं दैवरणेऽर्द्धचंद्रम्

ਹਰੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਤਦੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਕੇਤੁ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੈਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਤ, ਅਰਧਚੰਦਰ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ, ਵੈਰੀ-ਵਿਧੰਸਕ ਬਾਣ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਿਆ।

Verse 149

धनुष्यजय्ये विनियोज्य बुद्धिमान्न्ययोजयत्तत्र अघोरमंत्रम्

ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਜਿੱਤਦਾਇਕ ਤਾਣ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਇਕਾਗ੍ਰ ਬੁੱਧੀ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਉਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੇ ਉੱਥੇ ਅਘੋਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਵਿਨਿਯੋਗ ਕੀਤਾ।

Verse 150

ततो वधायाशु मुमोच तस्य वा आकृष्य कर्णांतमकुंठदीधितिम् । अथासुरः प्रेक्ष्य महास्त्रमापतद्विसृज्य मायां सहसा व्यवस्थितः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਹ ਮਹਾਂ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡਿਆ—ਕੰਨ ਤੱਕ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤ ਅਕੁੰਠ ਸੀ। ਮਹਾਂ ਬਾਣ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਸੁਰ ਨੇ ਝੱਟ ਮਾਇਆ ਛੱਡੀ ਅਤੇ ਡਟ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 151

प्रवेपमानेन मुखेन युज्यताचलेन गात्रेण च संभ्रमाकुलः । ततस्तु तस्यास्त्रवराभिमंत्रितः शरोर्धचंद्रः प्रसभं महारणे

ਕੰਬਦੇ ਮੁਖ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਨਾ ਰਹਿੰਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਤਦ ਮਹਾਂ ਰਣ ਵਿੱਚ, ਮੰਤ੍ਰ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਰਧਚੰਦਰ-ਆਕਾਰ ਬਾਣ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ।

Verse 152

पुरंदरस्येष्वसनप्रमुक्तो मध्यार्कविंवं वपुषा विडंबयन्

ਪੁਰੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟਿਆ ਉਹ ਬਾਣ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸੂਰਜ-ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਨੋ ਠਿੱਠਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 153

किरीटकूटस्फुरकांतिसंकुलं सुगंधिनानाकुसुमाधिवासितम् । प्रकीर्णधूमज्वलनाभमूर्धजं न्यपातयज्जंभिशिरः सकुंडलम्

ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਜੰਭ ਦਾ ਸਿਰ ਡਿੱਗ ਪਿਆ—ਉੱਚੇ ਮੁਕੁਟ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਨੇਕ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦਾ, ਅਤੇ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਛਿਟਿਆਂ ਵਿਚ ਲਪਟਾਂ ਵਰਗੇ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲਾ।

Verse 154

तस्मिन्निंद्रहते जंभे प्रशशंसुः सुरा बहु । वासुदेवोऽपि भगवान्साधु साध्विति चाब्रवीत्

ਜਦ ਇੰਦਰ ਨੇ ਜੰਭ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ, “ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ!”

Verse 155

ततो जंभं हतं दृष्ट्वा दानवेन्द्राः पराङ्मुखाः । सर्वे ते भग्नसंकल्पा दुद्रुवुस्तारकं प्रति

ਫਿਰ ਜੰਭ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਪਿੱਠ ਮੋੜ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਟੁੱਟ ਗਏ ਅਤੇ ਸਭ ਤਾਰਕ ਵੱਲ ਭੱਜ ਪਏ।

Verse 156

तांश्च त्रस्तान्समालोक्य श्रुत्वा स चतुरो हतान् । सारथिं प्रेरयामास याहींद्रं लघु संगरे

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਚਾਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੈਤ-ਰਾਜ ਨੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਉਕਸਾਇਆ: “ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਇੰਦਰ ਵੱਲ ਰਥ ਲੈ ਚਲ!”

Verse 157

तथेत्युक्त्वा स च प्रायात्तारके रथमास्थिते । सावलेपं च सक्रोधं सगर्वं सपराक्रमम्

“ਤਥੈਵ” ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਰਥੀ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ; ਤਾਰਕ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ—ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਗਰਵ ਨਾਲ ਫੂਲਿਆ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ।

Verse 158

साविष्कारं सधिक्कारं प्रयातो दानवेश्वरः । स युक्तं रथमास्थाय सहस्रेण गरुत्मताम्

ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਤੇਜ ਦਿਖਾਂਦਾ ਅਤੇ ਧਿਕਕਾਰ ਸੁੱਟਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਜੁੱਤੇ ਹੋਏ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਗਰੁੜ-ਸਮਾਨ ਅਸ਼ਵਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਕਲਿਆ।

Verse 159

सर्वायुधपरिष्कारं सर्वास्त्रपरिरक्षितम् । त्रैलोक्यऋद्धिसंपन्नं कल्पांतांतकनादितम्

ਉਹ ਰਥ ਹਰ ਆਯੁਧ ਨਾਲ ਸੁਸਜਜਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆਤਮਕ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਋ੱਧੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਉਹ ਕਲਪਾਂਤ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ ਦੀ ਗੱਜਣਾ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ।

Verse 160

सैन्येन महता युक्तो नादयन्विदिशो दिशः । सहस्राक्षश्च तं दृष्ट्वा त्यक्त्वा वाहनदंतिनम्

ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾਂਦਾ ਆਇਆ। ਹਜ਼ਾਰ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਐਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 161

रथं मातलिना युक्तं तप्तहेमपरिष्कृतम् । चतुर्योजनविस्तीर्णं सिद्धसंघपरिष्कृतम्

ਮਾਤਲੀ ਦੁਆਰਾ ਜੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਰਥ, ਤਪੇ ਹੋਏ ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੀ। ਚਾਰ ਯੋਜਨ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਅਤੇ ਸੇਵਿਤ ਸੀ।

Verse 162

गंधर्वकिंनरोद्गीतमप्सरोनृत्यसंकुलम्

ਉਹ ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 163

सर्वायुधमहाबाधं महारत्नसमाचितम् । अध्यतिष्ठत्तं रथं च परिवार्य समंततः

ਉਹ ਰਥ, ਜੋ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਮਹਾਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ—ਉਸ ਨੇ ਉਸ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਸੰਭਾਲਿਆ।

Verse 164

दांशिता लोकपालाश्च तसथुः सगरुडध्वजाः । ततश्चचाल वसुधा ववौ रूक्षो मरुद्गणैः

ਲੋਕਪਾਲ ਤਿਆਰ ਖੜੇ ਸਨ, ਗਰੁੜ-ਧ੍ਵਜਾਂ ਵਾਲੇ; ਤਦ ਧਰਤੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਮਰੁਤ-ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਰੁੱਖੀ ਹਵਾ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀ।

Verse 165

चेलुश्च सागराः सप्त तथाऽनश्यद्रवेः प्रभा । ततो जज्वलुरस्त्राणि ततोऽकंपंत वाहनाः

ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਝੂਲ ਉਠੇ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਮੰਦ ਪੈ ਗਈ; ਤਦ ਅਸਤ੍ਰ ਦਹਕ ਉਠੇ ਅਤੇ ਤਦ ਵਾਹਨ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 166

ततः समस्तमुद्वृत्तं ततोदृस्यत तारकः । एकतस्तारको दैत्यः सुरसंघास्तथैकतः

ਤਦ ਸਭ ਕੁਝ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਤਾਰਕ ਦਿਸ ਪਿਆ—ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦੈਤ੍ਯ ਤਾਰਕ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਇਕੱਠੇ ਸਨ।

Verse 167

लोकावसाद मेकत्र लोकोद्धरणमेकतः । चराचराणि भूतानि भयविस्मयवंति च

ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਸੀ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਚਰ-ਅਚਰ ਸਭ ਭੂਤ-ਪ੍ਰਾਣੀ ਡਰ ਅਤੇ ਵਿਸਮਯ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।

Verse 168

प्रशशंसुः सुराः पार्थ तदा तस्मिन्समागमे

ਤਦ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਸਭਾ-ਸੰਗਮ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਤੁਤੀ-ਗਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।

Verse 169

अस्त्राणि तेजांसि धनानि योधा यशो बलं वीरपराक्रमाश्च । सत्त्वौजसान्यंग बभूवुरेषां देवासुराणां तपसः परं तु नः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ, ਤੇਜ, ਧਨ, ਯੋਧੇ, ਯਸ਼, ਬਲ ਅਤੇ ਵੀਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮ—ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੱਤਵ ਅਤੇ ਔਜਸ—ਸਭ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਪਰ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤਪਸਿਆ ਹੀ ਸੀ।

Verse 170

अथाभिमुखमायांतं देवा विनतर्पवभिः । बाणैरनलकल्पाग्रार्विव्यधुस्तारकं प्रति

ਫਿਰ ਜਦ ਤਾਰਕਾ ਸਿੱਧਾ ਸਾਹਮਣੇ ਵਧਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਬਾਣ ਵਰਸਾਏ—ਅੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਜਵਾਲਾਮਈ ਨੋਕਾਂ ਵਾਲੇ, ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਅਡੋਲ, ਜਿਵੇਂ ਝੁਕੇ ਪਹਾੜੀ-ਚੋਟੀਆਂ।

Verse 171

स तानचिंत्य दैत्येंद्रो देवबाणक्षतान्हृदि । बाणैर्व्योम दिशः पृथ्वीं पूरयामास दानवः

ਪਰ ਉਹ ਦੈਤ੍ਯ-ਇੰਦਰ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ; ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਸ ਦਾਨਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਭਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 172

नारायणं च सप्तत्या नवत्या च हुताशनम् । दशभिर्मारुतं मूर्ध्नि यमं दशभिरेव च

ਉਸ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸੱਤਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ, ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਨੱਬੇ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ; ਮਾਰੁਤ ਦੇ ਮੱਥੇ ਵਿੱਚ ਦਸ ਬਾਣ ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਯਮ ਨੂੰ ਵੀ ਦਸ ਹੀ।

Verse 173

धनदं चैव सप्त्या वरुणं च तथाष्टभिः । विंशत्या निरृतिं दैत्यः पुनश्चाष्टभिरेव च

ਦੈਤ ਨੇ ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਨੂੰ ਸੱਤ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਅੱਠ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ; ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਵੀਹ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅੱਠ ਹੋਰ ਨਾਲ।

Verse 174

विव्याध पुनरेकैकं दशभिर्मर्मभेदिभिः । तथा च मातलिं दैत्यो विव्याध त्रिभिराशुगैः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਦਸ ਮਰਮ-ਭੇਦੀ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ; ਅਤੇ ਦੈਤ ਨੇ ਮਾਤਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿੰਨ ਤੇਜ਼ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ।

Verse 175

गरुडं दशभिश्चैव महिषं नवभिस्तथा । पुनर्दैर्त्योऽथ देवानां तिलशो नतपर्वभिः

ਉਸ ਨੇ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਦਸ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮਹੀਸ਼ ਨੂੰ ਨੌਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਫਿਰ ਦੈਤ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਐਸੇ ਝੜਪਾਂ ਨਾਲ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀਆਂ ਡਿੱਗ ਪੈਣ।

Verse 176

चकार वर्मजालानि चिच्छेद च धनूंषि च । ततो विकवचा देवा विधनुष्काः प्रपीडिताः

ਉਸ ਨੇ ਕਵਚਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਰਚੇ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੱਟ ਕੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਦੇਵਤਾ ਕਵਚ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਧਨੁਸ਼-ਹੀਣ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋਏ।

Verse 177

चापान्यन्यानि संगृह्य यावन्मुंचंति सायकान् । तावद्बाणं समाधाय कालानलसमप्रभम्

ਉਹ ਹੋਰ ਧਨੁਸ਼ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਜਦ ਤੱਕ ਬਾਣ ਛੱਡਦੇ ਰਹੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਕਾਲ-ਪ੍ਰਲਯ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਦਹਕਦੀ ਤੀਰ-ਸ਼ਲਾਕਾ ਚੜ੍ਹਾ ਲਈ।

Verse 178

ताडयामास शक्रं स हृदि सोपि मुमोचह । ततोंऽतरिक्षमालोक्य दृष्ट्वा सूर्यशताकृती

ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਜਾਇਆ; ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡਿਆ। ਫਿਰ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸੌ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇਖੀ।

Verse 179

तार्क्ष्यविष्णू समाजघ्ने शराभ्यां तावमुह्यताम् । प्रेतनाथस्य वह्नेश्च वरुणस्य शितैः शरैः

ਉਸ ਨੇ ਤਾਰਕਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ) ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਦੋ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਤਨਾਥ (ਯਮ), ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ, ਛੁਰੀ ਵਰਗੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੱਢਿਆ।

Verse 180

निरृतेश्चाकरोत्कार्यं भीतबीतं विमोहयन् । निरुच्छ्वासं समाहृत्य चक्रे बाणैः समीरणम्

ਉਸ ਨੇ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਭੈ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲਝਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਹਵਾ ਤੱਕ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।

Verse 181

ततः प्राप्य हरिः संज्ञां प्रोत्साह्य च दिशां पतीन् । बाणेन सारथेः कायाच्छिरोऽहार्षीत्सकुण्डलम्

ਫਿਰ ਹਰਿ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਕੇ, ਇਕ ਬਾਣ ਨਾਲ ਸਾਰਥੀ ਦੇ ਧੜ ਤੋਂ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸਿਰ ਕੱਟ ਲਿਆ।

Verse 182

धूमकेतोर्ज्वलात्क्रुद्धस्तस्य च्छित्त्वा न्यपातयत् । दैत्यराजकिरीटयं च चिच्छेद वासवस्ततः

ਧਧਕਦੇ ਧੂਮਕੇਤੂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਾਸਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਦੈਤ-ਰਾਜ ਦਾ ਮੁਕੁਟ ਵੀ ਚੀਰ ਸੁੱਟਿਆ।

Verse 183

धनेशश्च धनुः क्रुद्धो बिभेदबहुधा शरैः । वायुश्चक्रे च तिलशो रथं वा क्षोणिकूबरम्

ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਧਨੇਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਨੇ ਖੋਣਿਕੂਬਰ ਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਛਿਟੇ-ਛਿਟੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 184

निरृतिस्तिलशो वर्ण चक्रे बाणैस्ततो रणे । कृत्वैतदतुलं कर्मतिष्ठतिष्ठेति चाब्रुवन्

ਫਿਰ ਰਣ ਵਿੱਚ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨੇ ਤਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬਰੀਕ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਅਤੁੱਲ ਕਰਤਬ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲੇ, “ਡਟੇ ਰਹੋ! ਡਟੇ ਰਹੋ!”

Verse 185

लिहंतः सृक्किणीं देवा वासुदेवादयस्तदा । दृष्ट्वा तत्कर्म देवानां तारकोऽतुलविक्रमः

ਤਦ ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਹੋਠ ਚਾਟਦੇ ਹੋਏ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਉਸ ਕਰਤਬ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ; ਅਤੇ ਅਤੁੱਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਤਾਰਕ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖਿਆ।

Verse 186

मुमोच मुद्गरं भीमं सहस्राक्षाय संगरे । दृष्ट्वा मुद्गरमायांतमनिवार्यं रणाजिरे

ਉਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਮੁਦਗਰ ਸੁੱਟਿਆ। ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁਦਗਰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਰੋਕਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ—

Verse 187

रथादाप्लुत्य धरणीमगमत्पाकशासनः । मुद्गरोऽपि रथोपस्थे पपात परुषस्वनः

ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ ਰਥ ਤੋਂ ਛਲਾਂਗ ਮਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰ ਆਇਆ; ਅਤੇ ਕਰੜੀ ਗੂੰਜ ਵਾਲਾ ਮੁਦਗਰ ਵੀ ਰਥ ਦੀ ਬੈਠਕ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 188

स रथं चूर्णयामास न ममार च मातलिः । गृहीत्वा पट्टिशं दैत्यो जधानोरसि केशवम्

ਉਸ ਨੇ ਰਥ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਮਾਤਲੀ ਮਰਾ ਨਹੀਂ। ਪੱਟਿਸ਼ ਫੜ ਕੇ ਦੈਤ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 189

स्कन्धे गरुत्मतः सोऽपि निषसाद विचेतनः । खड्गेन राक्षसेन्द्रं च भित्त्वा भूमावपातयत्

ਉਹ ਵੀ ਗਰੁੜ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਢਹਿ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਟਕ ਦਿੱਤਾ।

Verse 190

यमं च पातयामास भूमौ दैत्यो मुखे हतम् । वह्निं च भिंडिपालेन चक्रे हत्वा विचेतनम्

ਦੈਤ ਨੇ ਯਮ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਭਿੰਡਿਪਾਲ (ਭਾਰੀ ਬਰਛੀ) ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਜਾ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 191

वायुं पदा तदाक्षिप्य पातयामास भूतले । धनेशं तद्धनुष्कोट्या कुट्टयामास कोपनः

ਉਸ ਨੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਠੋਕ ਕੇ ਪਰੇ ਸੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਭੂਤਲ ਉੱਤੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਧਨੇਸ਼ (ਕੁਬੇਰ) ਨੂੰ ਕੁੱਟਿਆ।

Verse 192

ततो देवनिकायानामेकैकं क्षणमात्रतः । तेषामेव जघानासौ शस्त्रैर्बालान्यथा गुरुः

ਤਦੋਂ ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਢਾਹ ਦਿੰਦਾ ਗਿਆ; ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਕੱਟਿਆ ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਿੱਕੇ ਬਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਡਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 193

लब्धसंज्ञस्ततो विष्णुश्चक्रं जग्राह दुर्धरम् । रानवेंद्रवसामेदोरुधिरेणाभिरंजितम्

ਫਿਰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਦਮ੍ਯ ਚੱਕਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਿਆ—ਜੋ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਚਰਬੀ, ਮੱਜਾ ਅਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 194

मुमोच दानवेंद्रस्य दृढं वक्षसि केशवः । पपात चक्रं दैत्यस्य पतितं भास्करद्युति

ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਉਹ ਚੱਕਰ ਦਾਨਵ-ਰਾਜੇ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਸੁੱਟਿਆ; ਅਤੇ ਦੈਤ ਦਾ ਸੂਰਜ-ਸਮ ਚਮਕਦਾ ਚੱਕਰ (ਹਥਿਆਰ) ਉਸ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 195

व्यशीर्यताथ कायेऽस्य नीलोत्पलमिवाश्मनि । ततो वज्रं महेन्द्रोऽपि प्रमुमोचार्चितं चिरम्

ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਇਉਂ ਚਿਰ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਨੀਲਾ ਕਮਲ ਕੁਚਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਚਿਰੋਂ-ਪੂਜਿਤ ਵਜ੍ਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

Verse 196

तस्मिञ्जयाशा शक्रस्य दानवेन्द्राय संयुगे । तारकस्य च संप्राप्य शरीरं शौर्यशालिनः

ਦਾਨਵ-ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਉਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਦਿਸੀ; ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤਾਰਕ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਵੀ ਰਣ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵਿੱਢਿਆ ਗਿਆ।

Verse 197

विशीर्यत विकीर्णार्चिः शतधा खण्डशो गतम् । ततो वायुरदीनात्मा वेगेन महता नदन्

ਉਹ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਿਖਰ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਸੌਆਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਈਆਂ। ਤਦ ਅਦਮ੍ਯ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਵਾਯੁ ਮਹਾਨ ਵੇਗ ਨਾਲ ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 198

ज्वलितज्वलनाभासमंकुशं प्रमुमोच ह । विशीर्णं तस्य तच्चांगे दृष्ट्वा वायुर्महारुषा

ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਦਹਕਦਾ ਅੰਕੁਸ਼ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਯੁ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠਿਆ।

Verse 199

ततः शैलेन्द्रमुत्पाट्य पुष्पितद्रुमकंदरम् । चिक्षेप दानवेन्द्राय दशयोजनविस्तृतम्

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਰਾਜਸੀ ਪਹਾੜ ਉਖਾੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦਸ ਯੋਜਨ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ ਉਹ ਭਾਰ ਦਾਨਵ-ਇੰਦਰ ਵੱਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 200

महीधरं तमायांतं सस्मितं दैत्यपुंगवः । जग्राह वामहस्तेन बालः कन्दुकलीलया

ਜਦ ਉਹ ਪਹਾੜ-ਸਮਾਨ ਪਿੰਡ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਨੇੜੇ ਆਇਆ, ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਅਗਵਾਨ—ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਲਕ—ਨੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਇਉਂ ਫੜ ਲਿਆ ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਗੇਂਦ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।