Adhyaya 16

Verse 1

तारक उवाच । राज्येन बुद्बुदाभेन स्त्रीभिरक्षैश्च पानकैः । मोहितो जन्म लब्ध्वात्र त्यजते पौरुषं नरः

ਤਾਰਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਰਾਜ—ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਰਗਾ, ਛਣਭੰਗੁਰ—ਇਸ ਨਾਲ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਜੂਏ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮਦਿਰਾ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਪਾ ਕੇ ਵੀ, ਸੱਚੇ ਪੌਰੁਸ਼-ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।’

Verse 2

जन्म तस्य वृथा सर्वमाकल्पांतं न संशयः

ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਬੀਤਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 3

मातापितृभ्यां न करोति कामान्बन्धूनशोकान्न करोति यो वा । कीर्तिं हि वा नार्जयते न मानं नरः स जातोऽपि मृतोऽत्र लोके

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਯੋਗ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੰਧੂਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਾ ਕੀਰਤੀ ਕਮਾਂਦਾ ਹੈ ਨਾ ਮਾਨ—ਉਹ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੁਰਦਾ ਸਮਾਨ ਹੈ।

Verse 4

तस्माज्जयायामरपुंगवानां त्रैलोक्यलक्ष्मीहरणाय शीघ्रम् । संयोज्यतां मे रथमष्टचक्रं बलं च मे दुर्जयदैत्यचक्रम्

ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਗੇਵਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹਥਿਆਉਣ ਲਈ, ਮੇਰਾ ਅੱਠ-ਚੱਕਰੀ ਰਥ ਜੋਤਿਆ ਜਾਵੇ; ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸੈਨਾ—ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਅਜਿੱਤ ਚੱਕਰ—ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 5

ध्वजं च मे कांचनपट्टबन्धं छत्रं च मे मौक्तिकजालबद्धम् । अद्याहमासां सुरकामिनीनां धम्मील्लकांश्चाग्रथितान्करिष्ये

ਮੇਰਾ ਧਵਜ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਛਤਰ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਗੰਢਿਆ ਜਾਵੇ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਿਯਾ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਕੇਸ਼-ਗੁੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਗੂੰਥ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 6

यथा पुरा मर्कटको जनन्यास्तस्याश्च सत्येन तु तारकः स्याम्

ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਮਾਂ ਦੀ ਸਤਿਆਤਾ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਓਸੇ ਸੱਚ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੀ ‘ਤਾਰਕ’—ਉਧਾਰਕ—ਬਣਾਂ।

Verse 7

नारद उवाच । तारकस्य वचः श्रुत्वा ग्रसनोनाम दानवः । सेनानीर्दैत्यराजस्य तथा चक्रेऽविलंबितम्

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਾਰਕ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਗ੍ਰਸਨ ਨਾਮ ਦਾ ਦਾਨਵ—ਦੈਤ ਰਾਜ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ—ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ ਤੁਰੰਤ ਉਹੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 8

आहत्य भेरीं गम्भीरां दैत्यानाहूय सत्वरः । सज्जं चक्रे रथं दैत्यो दैत्यराजस्य धीमतः

ਗੰਭੀਰ ਨਾਦ ਵਾਲੀ ਭੇਰੀ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਦਾਨਵ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਦੈਤ੍ਯ-ਰਾਜਾ ਲਈ ਰਥ ਸਜਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 9

गरुडानां सहस्रेण गरुडोपमितत्विषा । ते हि पुत्राः सुपर्णस्य संस्थिता मेरुकन्दरे

ਹਜ਼ਾਰ ਗਰੁੜਾਂ ਸਮੇਤ, ਗਰੁੜ ਵਰਗੀ ਹੀ ਦਿਪਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ—ਉਹ ਸੁਪਰਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੈਨਾਤ ਰਹੇ।

Verse 10

विजित्य दैत्यराजेन वाहनत्वे प्रकल्पिताः । अष्टाष्टचक्रः सरथश्चतुर्योजनविस्तृतः

ਦੈਤ੍ਯ-ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਜਿੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਵਾਹਨ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਰਥ—ਅੱਠ-ਅੱਠ ਪਹੀਏ ਵਾਲਾ—ਚਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 11

नानाक्रीडागृहयुतो गीतवाद्यमनोहरः । गंधर्वनगराकारः संयुक्तः प्रत्यदृस्यत

ਨਾਨਾ ਕ੍ਰੀੜਾ-ਗ੍ਰਿਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਗੀਤ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਨੋਹਰ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ—ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਗਰ ਵਰਗਾ—ਦਿਸਦਾ ਸੀ।

Verse 12

आजग्मुस्तत्र दैत्याश्च दशा चंडपराक्रमाः । कोटिकोटिपरिवारा अन्ये च बहवो रणे

ਉੱਥੇ ਦੈਤ੍ਯ ਵੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ—ਦਸ ਜਣੇ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ ਯੋਧੇ ਵੀ, ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰੋੜਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰ-ਸੈਨਾ, ਰਣ ਲਈ ਤਿਆਰ।

Verse 13

तेषामग्रेसरो जम्भः कुजम्भोनंतरस्तथा । महिषः कुञ्जरो मेषः कालनेमिर्निमिस्तथा

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਜੰਭ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਕੁਜੰਭ; ਅਤੇ ਮਹਿਸ਼, ਕੁੰਜਰ, ਮੇਸ਼, ਤਥਾ ਕਾਲਨੇਮੀ ਅਤੇ ਨਿਮੀ ਵੀ ਸਨ।

Verse 14

मथनो जंभकः शुम्भो दैत्येंद्रा दश नायकाः । दैत्येंद्रा गिरिवर्ष्माणः संति चंडपराक्रमाः

ਮਥਨ, ਜੰਭਕ ਅਤੇ ਸ਼ੁੰਭ—ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਦਸ ਨਾਇਕ, ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਸਮਾਨ—ਉੱਥੇ ਸਨ; ਪਹਾੜ-ਦੇਹੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ।

Verse 15

नानाविधप्रहरणा नानाशस्त्रास्त्रपारगाः । तारकस्याभवत्केतुर्बहूरूपो महाभयः

ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰਣ ਧਾਰੇ, ਅਨੇਕ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ; ਤਾਰਕ ਦਾ ਕੇਤੁ ਉੱਠਿਆ—ਬਹੁ-ਰੂਪੀ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਭਯੰਕਰ।

Verse 16

क्वचिच्च राक्षसो घोरः पिशाचध्वांक्षगृध्रकः । एवं बहुविधाकारः स केतुः प्रत्यदृश्यत

ਕਦੇ ਉਹ ਕੇਤੁ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ, ਕਦੇ ਪਿਸਾਚ, ਕਦੇ ਕਾਂ ਜਾਂ ਗਿਧ ਬਣ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁ-ਰੂਪੀ ਉਹ ਧਵਜ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋਇਆ।

Verse 17

केतुना मकरेणापि सेनानीर्ग्रसनो बभौ । पैशाचं यत्र वदनं जंभस्यासीदयस्मयम्

ਮਕਰ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਕੇਤੁ ਨਾਲ ਸੈਨਾਪਤੀ ਗ੍ਰਸਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਜੰਭ ਦਾ ਮੁਖ ਪਿਸਾਚ-ਸਮਾਨ, ਲੋਹੇ ਵਾਂਗ ਕਠੋਰ ਸੀ।

Verse 18

खरो विधुतलांगूलः कुजम्भस्याभवद्ध्वजे । महिषस्य च गोमायुः कांतो हैमस्तथां बभौ

ਕੁਜੰਭ ਦੇ ਧਵਜ ਉੱਤੇ ਇਕ ਗਧਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੁੱਛ ਲਹਿਰਾਂ ਮਾਰਦੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਮਹਿਸ਼ਾ ਲਈ ਚਮਕਦਾ ਸੁਵਰਨ ਗੋਮਾਯੂ (ਸਿਆਲ) ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 19

गृध्रो वै कुंजरस्यासीन्मेषस्याभूच्च राक्षसः । कालनेमेर्महाकालो निमेरासीन्महातिमिः

ਕੁੰਜਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਜੋਂ ਗਿਧ ਸੀ; ਮੇਸ਼ ਦੇ ਧਵਜ ਉੱਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ। ਕਾਲਨੇਮੀ ਲਈ ਮਹਾਕਾਲ, ਅਤੇ ਨਿਮੀ ਲਈ ਮਹਾਤਿਮੀ—ਘੋਰ ਅੰਧਕਾਰ—ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਿਆ।

Verse 20

राक्षसी मथनस्यापि ध्वांक्षोऽभूज्जंभकस्य च । महावृकश्च शुम्भस्य ध्वजा एवंविधा बभुः

ਮਥਨ ਦੇ ਧਵਜ ਉੱਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਸੀ; ਜੰਭਕ ਦੇ ਧਵਜ ਉੱਤੇ ਕਾਂ। ਅਤੇ ਸ਼ੁੰਭ ਦੇ ਧਵਜ ਉੱਤੇ ਮਹਾਵ੍ਰਿਕ—ਵੱਡਾ ਭੇੜੀਆ—ਸੀ; ਐਸੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਸਨ।

Verse 21

अनेकाकारविन्यासादन्येषां च ध्वजा भवन् । शतेन शीघ्रवेगानां व्याघ्राणां हेममालिनाम्

ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਧਵਜ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ—ਸੌ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਵਾਲੇ ਬਾਘ, ਸੁਵਰਨ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਖਿੱਚਦੇ ਸਨ।

Verse 22

ग्रसनस्य रथो युक्तो महामेघरवो बभौ । शतेन चापि सिंहानां रथो जंभस्य योजितः

ਗ੍ਰਾਸਨ ਦਾ ਰਥ ਜੁਤਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ; ਅਤੇ ਜੰਭ ਦਾ ਰਥ ਵੀ ਜੋਤਿਆ ਗਿਆ—ਸੌ ਸਿੰਹਾਂ ਨਾਲ।

Verse 23

कुजंभस्य रथो युक्तः पिशाचवदनैः खरैः । तावद्भिर्महिषस्योष्टैर्गजस्य च हयैर्युतः

ਕੁਜੰਭ ਦਾ ਰਥ ਪਿਸ਼ਾਚ-ਸਮਾਨ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਗਧਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋਤਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸ਼ ਦਾ ਰਥ ਊਠਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਗਜ ਦਾ ਰਥ ਉਤਨੇ ਹੀ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।

Verse 24

मेषस्य द्वीपिभिर्भीमैः कुञ्जरैः कालनेमिनः । पर्वतं वै समारूढो निश्चित्य विधृतं गजैः

ਮੇਸ਼ ਦਾ ਰਥ ਭਿਆਨਕ ਚੀਤਿਆਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਕਾਲਨੇਮੀ ਦਾ ਰਥ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ। ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਜੋ ਹਾਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਧਾਰਿਆ ਤੇ ਅਡੋਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 25

चतुर्दंष्ट्रैर्गंधवद्भिश्चर्भिर्मेघसन्निभैः । शतहस्तायते कृष्णे तुरंगे हेमभूषणे

ਚਾਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੁਗੰਧਿਤ, ਮੇਘਾਂ ਵਰਗੇ ਕਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸੌ ਹੱਥ ਲੰਬੇ ਕਾਲੇ ਤੁਰੰਗ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ।

Verse 26

सितचामरजालेन शोभिते पुष्पदामनि । मथनोनाम दैत्येन्द्रः पाशहस्तो व्यराजत

ਚਿੱਟੇ ਚਾਮਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਮਥਨ ਨਾਮ ਦਾ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਇੰਦਰ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਸਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋਇਆ।

Verse 27

किंकिणीमालिनं चोष्ट्रमारूढोऽभूच्च जंभकः । कालमुंचं महामेघमारूढः शुम्भदानवः

ਕਿੰਕਣੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਊਠ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਜੰਭਕ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਸ਼ੁੰਭ, ਕਾਲ ਉਗਲਦੇ ਮਹਾਮੇਘ ਵਰਗੇ ਬੱਦਲ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 28

अन्ये च दानवा वीरा नानावाहनहेतयः । प्रचण्डचित्रवर्माणः कुण्डलोष्णीषभूषिताः

ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤੇ ਦਾਨਵ-ਵੀਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ—ਨਾਨਾ ਵਾਹਨਾਂ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ; ਪ੍ਰਚੰਡ, ਚਿਤ੍ਰ-ਵਰਣੀ ਕਵਚ ਪਹਿਨੇ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਲ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਉਸ਼ਣੀਸ਼ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ।

Verse 29

नानाविधोत्तरासंगा नानामाल्यविभूषणाः । नानासुगंधगंधाढ्या नानाबंधिशतस्तुताः

ਉਹ ਨਾਨਾ ਕਿਸਮ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਚੋਗੇ ਤੇ ਸਾਜ਼-ਸੰਬੰਧ ਪਹਿਨਦੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ; ਅਨੇਕ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਾਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਣਗਿਣਤ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ।

Verse 30

नानावाद्यपरिस्यंदसाग्रेसरमहारथाः । नानाशौर्यकथासक्तास्तस्मिन्सैन्ये महारथाः

ਉਸ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਥੀ ਰਥੀ ਸਨ ਜੋ ਨਾਨਾ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧਾਰਾਵਾਹ ਧੁਨ ਵਿਚ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ; ਅਤੇ ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਯੋਧੇ ਨਾਨਾ ਸ਼ੌਰਯ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ।

Verse 31

तद्बलं दैत्यसिंहस्य भीमरूपं व्यदृश्यत । भूमिरेणुसमालिंगत्तुरंगरथपत्तिकम्

ਤਦ ਦੈਤ੍ਯ-ਸਿੰਹ ਦੇ ਉਸ ਬਲ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਦਿਸ ਪਿਆ; ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਠੀ ਧੂੜ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਅਲਿੰਗਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 32

स च दैत्येश्वरः क्रुद्धः समारूढो महारथम् । दशभिः शुशुबे दैत्यैर्दशबाहुरिवेश्वरः । जगद्धंतुं प्रवृत्तो वा प्रतस्थेऽसौ सुरान्प्रति

ਅਤੇ ਉਹ ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠਾ। ਦਸ ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਉਹ ਦਸ-ਭੁਜਾ ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ; ਜਗਤ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਨੂੰ ਉਤਾਵਲਾ ਜਿਹਾ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੂਚ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 33

एतस्मिन्नंतरे वायुर्देवदूतः सुरालयम् । दृष्ट्वा तद्दानव बलं जगामेंद्रस्य शंसितुम्

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਵਾਯੁ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੂਤ, ਸੁਰਾਲਯ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾਨਵ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 34

स गत्वा तु सभां दिव्यां महेंद्रस्य महात्मनः । शशंस मध्ये देवानामिदं कार्यमुपस्थितम्

ਉਹ ਜਾ ਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ: “ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਜ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।”

Verse 35

तच्छ्रुत्वा देवराजः स निमीलितविलोचनः । बृहस्पतिमुवाचेदं वाक्यं काले महामतिः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਰਾਜ ਨੇਤਰ ਮੂੰਦ ਕੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 36

इन्द्र उवाच । संप्राप्तोऽतिविमर्दोऽयं देवानां दानवैः सह । कार्यं किमत्र तद्ब्रुहि नीत्युपायोपबृंहितम्

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਟੱਕਰ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ। ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਉਪਾਯਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੱਸ—ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?”

Verse 37

एतच्छ्रुत्वा च वचनं महेंद्रस्य गिरांपतिः । प्रत्युवाच महाभागो बॉहस्पति रुदारधीः

ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਣੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ—ਮਹਾਭਾਗ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਤੇ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ—ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।

Verse 38

बृहस्पतिरुवाच । सामपूर्वं स्मृता नीतिश्चतुरंगामनीकिनीम् । जिगीषतां सुरश्रेष्ठ स्थितिरेषा सनातनी

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਨੀਤੀ ਦਾ ਆਰੰਭ ‘ਸਾਮ’ (ਸਮਝੌਤਾ) ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਚਤੁਰੰਗੀ ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਤੂ ਬਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹੀ ਸਨਾਤਨ, ਅਟੱਲ ਮਰਯਾਦਾ ਹੈ।

Verse 39

साम दानं च भेदश्च चतुर्थो दंड एव च । नीतौ क्रमात्प्रयोज्याश्च देशकालविशेषतः

ਸਾਮ, ਦਾਨ, ਭੇਦ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਦੰਡ—ਇਹ ਚਾਰੇ ਉਪਾਯ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ।

Verse 40

तत्र साम प्रयोक्तव्यमार्येषु गुणवत्सु च । दानं लुब्धेषु भेदश्च शंकितोष्वितो निश्चयः

ਇਸ ਵਿਚ ਸਾਮ ਉਪਾਯ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਾਨ ਲੋਭੀਆਂ ਉੱਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ੰਕਾਲੂ ਤੇ ਡੋਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਭੇਦ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਉਪਾਯ ਹੈ।

Verse 41

दण्डश्चापि प्रयोक्तव्यो नित्यकालं दुरात्मसु । साम दैत्येषु नैवास्ति निर्गुणत्वाद्दुरात्मसु

ਦੁਰਾਤਮਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦੰਡ ਵੀ ਸਦਾ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਮ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਣਹੀਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੁਰਭਾਵਨਾ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 42

श्रिया तेषां च किं कार्यं समृद्धानां तथापि यत् । जातिधर्मेण चाभेद्या विधातुरपि ते मताः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹਨ? ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ-ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਭੇਦ ਹਨ—ਵਿਧਾਤਾ ਦੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ।

Verse 43

एको ह्युपायो दंडोऽत्र भवतां यदि रोचते । दुर्जनः सुजनत्वाय कल्पते न कदाचन

ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਹੀ ਉਪਾਯ ਹੈ—ਦੰਡ, ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਰੁਚੇ। ਦੁਰਜਨ ਕਦੇ ਵੀ ਸੁਜਨਤਾ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।

Verse 44

लालितः पालितो वापि स्वस्वभावं न मुंचति । एवं मे मन्यते बुद्धिर्भवंतो यद्व्यवस्यताम्

ਲਾਡ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਬੁੱਧੀ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਨਿਸਚਯ ਕਰੋ।

Verse 45

एवमुक्तः सहस्राक्ष एवमेवेत्युवाच ह । कर्तव्यतां च संचिंत्य प्रोवाचामरसंसदि

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸਹਸ੍ਰਾਖ ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।” ਜੋ ਕਰਤਵ੍ਯ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਫਿਰ ਅਮਰਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ।

Verse 46

बहुमानेन मे वाचं श्रृणुध्वं नाकवासिनः

ਹੇ ਨਾਕਵਾਸੀਓ, ਆਦਰ ਅਤੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਸੁਣੋ।

Verse 47

भवंतो यज्ञभोक्तारः सतामिष्टाश्च सात्त्विकाः । स्वेस्वे पदे स्थिता नित्यं जगतः पालने रताः

ਤੁਸੀਂ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਭੋਗਤਾ ਹੋ, ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਸਾਤ্তਵਿਕ ਹੋ। ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਪਦ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸਥਿਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਜਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਰਤ ਹੋ।

Verse 48

भवतां च निमित्तेन बाधंते दानवेश्वराः । तेषां समादि नैवास्ति दंड एव विधीयताम्

ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਕਾਰਨ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਕਲੇਸ਼ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ; ਕੇਵਲ ਦੰਡ ਹੀ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 49

क्रियतां समरे बुद्धिः सैन्यं संयोज्यतामिति । आवाद्यंतां च शस्त्राणि पूज्यं तां शस्त्रदेवताः

‘ਯੁੱਧ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਸੈਨਾ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਦ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ।’

Verse 50

इत्युक्ताः समनह्यंत देवानां ये प्रधानतः । वाजिनामयुतेनाजौ हेमपट्टपरिष्कृताः

ਇਉਂ ਆਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਅਗੇਵਾਨ ਸਨ, ਉਹ ਸਜਧਜ ਕੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹੋ ਗਏ। ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਾਜ਼-ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਦਿਸੇ।

Verse 51

वाहनानि विमानानि योजयंतु ममामराः । यमं सेनापतिं कृत्वा शीघ्रं निर्यात देवताः

ਮੇਰੇ ਅਮਰਗਣ ਵਾਹਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋਤਣ। ਯਮ ਨੂੰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਾਓ, ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰੋ।

Verse 52

नानाश्चर्यगुणोपेता दुर्जया देवदानवैः । रथो मातलिना युक्तो महेंद्रस्याप्यदृश्यत

ਤਦ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਦਾ ਰਥ ਦਿਸਿਆ, ਜੋ ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਜੋਤਿਆ ਸੀ—ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਭੀ ਜਿੱਤਣਾ ਦੁਸ਼ਕਰ।

Verse 53

यमो महिषमास्थाय सेनाग्रे समवर्तत । चंडकिंकिणिवृंदेन सर्वतः परिवारितः

ਯਮ ਮਹਿਸ਼ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ; ਚੰਡ ਘੰਟੀਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਕਰਦੇ ਭਿਆਨਕ ਵ੍ਰਿੰਦ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘੇਰ ਲਿਆ।

Verse 54

कल्पकालोज्जवालापूरितांबरगोचरः । हुताश उरणारूढः शक्तिहस्तो व्यवस्थितः

ਹੁਤਾਸ਼ ਅਗਨੀ ਕਲਪਾਂਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਹਕਦਾ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਦਾ ਹੋਇਆ; ਮੇਢੇ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਧਾਰ ਕੇ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਸੀ।

Verse 55

पवनोंऽकुशपाणिस्तु विस्तारितमहाजवः । महाऋक्षं समारूढं सेनाग्रे समदृश्यत

ਪਵਨ (ਵਾਯੁ) ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅੰਕੁਸ਼ ਧਾਰ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਵੇਗ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਦਾ ਹੋਇਆ; ਮਹਾਂ ਰਿੱਛ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ, ਸੈਨਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਦਿਸ ਪਿਆ।

Verse 56

भुजगेन्द्रं समारूढो जलेशो भगवान्स्वयम् । महापाशधरो वीरः सेनायां समवर्तत

ਜਲੇਸ਼ ਭਗਵਾਨ ਵਰੁਣ ਆਪ ਹੀ, ਭੁਜਗੇੰਦਰ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ; ਮਹਾਪਾਸ਼ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਵੀਰ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।

Verse 57

नरयुक्ते रथे दिव्ये धनाध्यक्षो व्यचीचरत् । महासिंहरवो युद्धे गदाहस्तो व्यवस्थितः

ਨਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਉੱਤੇ ਧਨਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਕੁਬੇਰ ਚਲਿਆ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ-ਗਰਜਨਾ ਕਰਦਾ, ਗਦਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਸੀ।

Verse 58

राक्षसेशोऽथ निरृती रथे रक्षोमुखैर्हयैः । धन्वी रक्षोगणवृतो महारावो व्यदृश्यत

ਤਦ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਧਿਪਤੀ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ—ਰਥ ਉੱਤੇ, ਰਾਖਸ਼-ਮੁਖੀ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁਤਿਆ; ਧਨੁਧਾਰੀ, ਰਾਖਸ਼-ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਭਿਆਨਕ ਗੱਜ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ।

Verse 59

चंद्रादित्यावश्विनौ च वसवः साध्यदेवताः । विश्वेदेवाश्च रुद्राश्च सन्नद्धास्तस्थुराहवे

ਚੰਦਰ ਤੇ ਆਦਿਤ੍ਯ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ-ਕੁਮਾਰ, ਵਸੁ, ਸਾਧ੍ਯ ਦੇਵਤਾ, ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ—ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਧਜ ਕੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਡਟ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹੇ।

Verse 60

हेमपीठत्तरासंगाश्चित्रवर्मायुधध्वजाः । गंधर्वाः प्रत्यदृश्यन्त कृत्वा विश्वावसुं मुखे

ਗੰਧਰਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ—ਸੁਨਹਿਰੀ ਉਪਰਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਕਵਚ, ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਤੇ ਧਵਜ ਧਾਰੇ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਸੁ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਏ।

Verse 61

तथा रक्तोत्तरासंगा निर्मलायोविभूषणाः । गृध्रध्वजा अदृश्यंत राक्षसा रक्तमूर्धजाः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਖਸ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ—ਲਾਲ ਉਪਰਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਗਿਧ-ਧਵਜ ਧਾਰੇ, ਅਤੇ ਲਹੂ-ਲਾਲ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲੇ।

Verse 62

तथा भीमाशनिकराः कृष्णवस्त्रा महारथाः । यक्षास्तत्र व्यदृश्यंत मणिभद्रादिकोटिशः

ਉੱਥੇ ਯਕ੍ਸ਼ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ—ਭਿਆਨਕ ਅਸ਼ਨੀ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਰਥੀ; ਮਣਿਭਦ੍ਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ।

Verse 63

ताम्रोलूकध्वजा रौद्रा द्वीपिचर्मांबरास्तथा । पिशाचास्तत्र राजंते महावेगपुरःसराः

ਉੱਥੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਵੀ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ—ਰੌਦ੍ਰ, ਤਾਂਬੇ-ਰੰਗੇ ਉੱਲੂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੀਆਂ ਧੁਜਾਂ ਧਾਰੇ, ਚੀਤੇ ਦੀ ਖਾਲ ਦੇ ਅੰਬਰ ਪਹਿਨੇ, ਮਹਾਵੇਗ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਾਲੇ।

Verse 64

तथैव श्वेतवसनाः सितपट्टपताकिनः । मत्तेभवाहनप्रायाः किंनरास्तस्थुराहवे

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿੰਨਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਸਨ—ਸਫੈਦ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਰੇਸ਼ਮੀ ਪਤਾਕਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ।

Verse 65

मुक्ताजाल पिरष्कारो हंसो हारसमप्रभः । केतुर्जलधिनाथस्य सौम्यरूपो व्यराजत

ਸਮੁੰਦਰ-ਨਾਥ ਦਾ ਕੇਤੁ ਸੁਮਧੁਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਚਮਕਿਆ—ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਰਗੀ ਸਜਾਵਟ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੰਸ, ਹਾਰ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਦਿਪਤ।

Verse 66

पंचरागमहारत्नविटंको धनदस्य च । ध्वजः समुत्थितो भाति यातुकाम इवांबरम्

ਅਤੇ ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਦਾ ਧੁਜ—ਪੰਚਰਾਗ ਮਹਾਰਤਨ ਦੇ ਵਿਟੰਕ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ—ਉੱਠ ਕੇ ਚਮਕਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ।

Verse 67

कार्ष्णलोहमयो ध्वांक्षो यमस्याभून्महाध्वजः । राक्षसेशस्य वदनं प्रेतस्य ध्वज आबभौ

ਯਮ ਦਾ ਮਹਾਧੁਜ ਕਾਲੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਕਾਂ ਧਾਰੇ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ ਲਈ ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਮੁਖ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਧੁਜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 68

हेमसिंहध्वजौ देवौ चन्द्रार्कवमितद्युति । कुंभेन चित्रवर्णेन केतुराश्विनयोरभूत्

ਦੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਧਵਜਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁਵਰਨ ਸਿੰਹ ਅੰਕਿਤ ਸਨ, ਚੰਦਰ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਦਿਪਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ; ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ-ਕੁਮਾਰਾਂ ਲਈ ਬਹੁ-ਰੰਗੀ ਕੁੰਭ (ਘੜਾ) ਹੀ ਕੇਤੁ ਬਣਿਆ।

Verse 69

मातंगो हेमरचितश्चित्ररत्नपरिष्कृतः । ध्वजः शतक्रतोरासीत्सितचा मरसंस्थितः

ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਧਵਜ ਉੱਤੇ ਸੁਵਰਨ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਮਾਤੰਗ (ਹਾਥੀ) ਸੀ, ਅਦਭੁਤ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਫੈਦ ਚਾਮਰ (ਯਾਕ-ਪੂੰਛ ਪੱਖਾ) ਵੀ ਸਥਿਤ ਸੀ।

Verse 70

अन्येषां च ध्वजास्तत्र नानारूपा बभू रणे । सनागयक्षगंधर्वमहोरगनिशाचरा

ਉਸ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਧਵਜ ਵੀ ਨਾਨਾ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ—ਨਾਗਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਮਹੋਰਗਾਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ।

Verse 71

सेना सा देवराजस्य दुर्जया प्रत्यदृश्यत । कोटयस्तास्त्रयस्त्रिंशन्नानादेवकायिनाम्

ਦੇਵਰਾਜ ਦੀ ਉਹ ਸੈਨਾ ਅਜੈਯ ਦਿਸਦੀ ਸੀ; ਨਾਨਾ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਇਆਵਾਂ ਵਾਲੇ ਗਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇਤੀ ਕਰੋੜ ਸੀ।

Verse 72

हैमाचलाभे सितकर्णचामरे सुवर्णपद्मामलसुंदरस्रजि । कृताभिरामोज्ज्वलकुंकुमांकुरे कपोललीताविविमुक्तरावे

ਸੁਵਰਨ ਪਹਾੜ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ, ਸਫੈਦ ਕਾਨਾਂ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰ ਅਤੇ ਚਾਮਰ ਸਮੇਤ, ਸੁਵਰਨ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਸੁੰਦਰ ਮਾਲਾ ਧਾਰੇ; ਕਪੋਲਾਂ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਮਨੋਹਰ ਕੇਸਰ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਉਹ ਗੂੰਜਦਾਰ ਨਾਦ ਛੱਡਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋਇਆ।

Verse 73

श्रितस्तदैरावणनामकुंजरे महाबलश्चित्रविशेषितांबरः । विशालवज्रांगवितानभूषितः प्रकीर्णकेयूरभुजाग्रमंडलः

ਤਦ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਇਰਾਵਤ ਨਾਮਕ ਗਜ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋਇਆ; ਅਦਭੁਤ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਅੰਬਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਛਤ੍ਰ-ਸਮ ਚਮਕਦਾਰ ਵਿਤਾਨ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਹਾਂਭੁਜਾਵਾਂ ਦੇ ਮੰਡਲਾਂ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਕੇਯੂਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਵਿਖਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 74

सहस्रदृग्बंदिसहस्रसंस्तुतस्त्रिविष्टपेऽशोभत पाकशासनः

ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸੁਰਗ) ਵਿੱਚ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ ਇੰਦਰ—ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ—ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਸ্তুਤਿਗਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤਿ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਇਆ।