Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 36

Devanagari script

इन्द्र उवाच । संप्राप्तोऽतिविमर्दोऽयं देवानां दानवैः सह । कार्यं किमत्र तद्ब्रुहि नीत्युपायोपबृंहितम्

Transliteration

indra uvāca | saṃprāpto'tivimardo'yaṃ devānāṃ dānavaiḥ saha | kāryaṃ kimatra tadbruhi nītyupāyopabṛṃhitam

Translation

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਟੱਕਰ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ। ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਉਪਾਯਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੱਸ—ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?”

Word by Word

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्ता (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Speech act)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• संप्राप्तः: has arrived/has occurred
• संप्राप्तः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सम् + प्र + आप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; (अतिविमर्दः) विशेषणम्

• अतिविमर्दः: great clash
• अतिविमर्दः: कर्ता/विषय (Subject/topic)
• Type: Noun
• Root: अति + विमर्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; उपसर्गपूर्वक-प्रातिपदिक (intense conflict)

• अयम्: this
• अयम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम; विशेषणम् (अतिविमर्दः)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी, बहुवचन

• दानवैः: with the Dānavas
• दानवैः: सहकारक/सह (Association)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन

• सह: together with
• सह: सम्बन्ध (Association marker)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक-उपपद (postposition governing instrumental)

• कार्यम्: what should be done
• कार्यम्: कर्म/विषय (Object/topic)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाक्ये विषयः (what is to be done)

• किम्: what?
• किम्: कर्म/विषय (Interrogative)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक

• अत्र: here/in this matter
• अत्र: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)

• तत्: that
• तत्: कर्म (Object)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (implicit कर्म)

• ब्रूहि: tell (me)
• ब्रूहि: क्रिया (Command)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• नीति: by policy
• नीति: करण (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: नीति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; साधनवाचक (instrumental in compound sense)

• उपाय: by means/strategy
• उपाय: करण (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: उपाय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया, एकवचन; साधनवाचक

• उपबृंहितम्: strengthened/supported
• उपबृंहितम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उप + बृंह् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; (तत्) विशेषणम्; ‘समर्थितम्/समुपबृंहितम्’

Speaker

Indra

Visual Art Cues

Scene: Indra rises or leans forward, addressing Bṛhaspati with urgency: the Devas and Dānavas are in fierce conflict; he asks for a strategy grounded in nīti and upāya.

Characters & Entities

• Indra
• Devas
• Dānavas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even in crisis, leadership should seek dharma-guided counsel and act through prudent, ethical strategy rather than impulse.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned in this verse; the focus is on dharmic counsel within a Deva–Dānava conflict narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is about seeking guidance in nīti (policy/strategy).