Sukta 109
Sukta 9.109
Soma (Pavamāna), offered to Indra; also oriented to Mitra, Pūṣan, Bhaga
ਇਹ ਪਵਮਾਨ ਸੋਮ-ਸੂਕਤ ‘ਮਿੱਠੀ ਬੂੰਦ’ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਚੋੜ ਕੇ, ਛਾਣਨੀ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਆਹੁਤੀ ਵਜੋਂ—ਮਿਤ੍ਰ, ਪੂਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭਗ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਰਪਿਤ—ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰ ਸੋਮ ਨੂੰ ਨਵਜਾਤ, ਭੂਰਾ-ਸੋਨੇਲਾ ਵਰਣ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਚਮਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਸਾਫ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਕਤ ਆਨੰਦ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਜਲਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਵਜੋਂ।
Mantras
Mantra 1
परि प्र धन्वेन्द्राय सोम स्वादुर्मित्राय पूष्णे भगाय ॥
ਹੇ ਸੋਮ! ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਪਰਿ-ਪਰਿ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਹਿ; ਆਨੰਦ-ਮਧੁਰ ਰਸ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵੱਲ ਵਹਿ—ਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸਮਰਸਤਾ ਲਈ, ਪੂਸ਼ਣ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਭਗ ਦੇ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਐਸ਼ਵਰਯ ਲਈ।
Mantra 2
इन्द्रस्ते सोम सुतस्य पेयाः क्रत्वे दक्षाय विश्वे च देवाः ॥
ਹੇ ਸੋਮ! ਜਦ ਤੂੰ ਪੀੜ ਕੇ ‘ਸੁਤ’ ਬਣਦਾ ਹੈਂ, ਇੰਦਰ ਤੇਰਾ ਪਾਨ ਕਰੇਗਾ; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ—ਕ੍ਰਤੁ (ਉੱਚਾ ਸੰਕਲਪ) ਲਈ, ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ (ਧਰਮਯੁਕਤ ਕਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕੁਸ਼ਲਤਾ) ਲਈ।
Mantra 3
एवामृताय महे क्षयाय स शुक्रो अर्ष दिव्यः पीयूषः ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ! ਦਿਵ੍ਯ ਪੀਯੂਸ਼ (ਅੰਮ੍ਰਿਤ) ਬਣ ਕੇ ਵਹਿ—ਅੰਮ੍ਰਿਤਤ੍ਵ ਵੱਲ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ; ਆਤਮਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਾਲ ਦੇ।
Mantra 4
पवस्व सोम महान्त्समुद्रः पिता देवानां विश्वाभि धाम ॥
ਹੇ ਸੋਮ, ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ; ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਸਭ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਵਾਲੇ—ਸਾਡੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸਭ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਕੇ ਧਾਰਨ ਕਰ।
Mantra 5
शुक्रः पवस्व देवेभ्यः सोम दिवे पृथिव्यै शं च प्रजायै ॥
ਹੇ ਸੋਮ, ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ; ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਯੁਲੋਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪૃਥਵੀ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ (ਕਰਮ-ਸੰਤਤੀ ਨੂੰ) ਕਲਿਆਣ ਦੇ।
Mantra 6
दिवो धर्तासि शुक्रः पीयूषः सत्ये विधर्मन्वाजी पवस्व ॥
ਤੂੰ ਦ੍ਯੁਲੋਕ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੈਂ, ਚਮਕਦਾ ਪੀਯੂਸ਼ (ਅੰਮ੍ਰਿਤ) ਹੈਂ; ਸਤ੍ਯ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਿਧਰ੍ਮਨ (ਧਰਮ-ਸਥਾਪਕ), ਬਲ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ।
Mantra 7
पवस्व सोम द्युम्नी सुधारो महामवीनामनु पूर्व्यः ॥
ਹੇ ਸੋਮ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ; ਦ੍ਯੁਮ੍ਨੀ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਤੇਜ) ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਸੁਧਾਰਾ (ਸ਼ੁਭ ਧਾਰਾ) ਵਾਲਾ; ਮਹਾਮਵੀਨ (ਮਹਾਨ ਸਹਾਇਕਾਂ) ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਆ।
Mantra 8
नृभिर्येमानो जज्ञानः पूतः क्षरद्विश्वानि मन्द्रः स्वर्वित् ॥
ਨ੍ਰਭਿਃ (ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਹੇਠ, ਪ੍ਰਗਟਤਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ—ਮੰਦਰ (ਮਧੁਰ/ਆਨੰਦਮਈ) ਸੋਮ ਸਭ ਕੁਝ ਧਾਰਾ ਵਾਂਗ ਵਗਾਂਦਾ ਹੈ; ਸ੍ਵਰ੍ਵਿਤ੍—ਸ੍ਵਰ (ਸੂਰਜ-ਲੋਕ) ਦਾ ਖੋਜੀ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ।
Mantra 9
इन्दुः पुनानः प्रजामुराणः करद्विश्वानि द्रविणानि नः ॥
ਇੰਦੁ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਜਾ/ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ-ਵ੍ਰਿੱਧੀ (ਪ੍ਰਜਾਮੁਰਾਣਃ) ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਦ੍ਰਵਿਣ (ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ), ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ-ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 10
पवस्व सोम क्रत्वे दक्षायाश्वो न निक्तो वाजी धनाय ॥
ਹੇ ਸੋਮ, ਕ੍ਰਤੁ (ਜਾਗ੍ਰਤ ਸੰਕਲਪ) ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਕੁਸ਼ਲਤਾ) ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿ; ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਾਰਿਆ ਅਸ਼ਵ ਵਾਂਗ, ਬਲ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਢੋਣ ਵਾਲਾ, ਧਨ—ਆਤਮਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਵੈਭਵ—ਵੱਲ ਦੌੜ।
Mantra 11
तं ते सोतारो रसं मदाय पुनन्ति सोमं महे द्युम्नाय ॥
ਹੇ ਸੋਮ, ਤੇਰਾ ਉਹ ਰਸ ਸੋਤਾਰ ਮਦ (ਆਨੰਦ-ਉਨਮਾਦ) ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮਹਾਨ ਦ੍ਯੁਮ੍ਨ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਯਸ਼) ਲਈ—ਤਾਂ ਜੋ ਅੰਦਰਲਾ ਆਨੰਦ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇਜ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰੇ।
Mantra 12
शिशुं जज्ञानं हरिं मृजन्ति पवित्रे सोमं देवेभ्य इन्दुम् ॥
ਉਹ ਪਵਿਤ੍ਰ (ਛਾਣਨੀ) ਵਿੱਚ ਨਵਜਾਤ ਸ਼ਿਸ਼ੁ ਨੂੰ—ਹਰਿ (ਤਾਮ੍ਰਵਰਨ) ਨੂੰ—ਮਲ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਸੋਮ, ਇੰਦੁ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਬੂੰਦ) ਨੂੰ—ਆਤਮ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ੈਸ਼ਵ ਆਨੰਦ।
Mantra 13
इन्दुः पविष्ट चारुर्मदायापामुपस्थे कविर्भगाय ॥
ਇੰਦੁ (ਸੋਮ) ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ—ਮਦ ਲਈ ਮਨੋਹਰ—ਜਲਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ; ਕਵੀ ਵਾਂਗ, ਭਗ ਵੱਲ: ਆਧਾਰ-ਰੂਪ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦਾ ਆਨੰਦ ਸੁਖ-ਭਾਗ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Mantra 14
बिभर्ति चार्विन्द्रस्य नाम येन विश्वानि वृत्रा जघान ॥
ਉਹ ਇੰਦਰ ਦਾ ਮਨੋਹਰ ਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ: ਸੋਮ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਢੱਕਣਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਛੱਡਣ ਵਾਲੀ ਇੰਦਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਧਾਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 15
पिबन्त्यस्य विश्वे देवासो गोभिः श्रीतस्य नृभिः सुतस्य ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਦੇਵ ਪੀਂਦੇ ਹਨ—ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜ੍ਹਿਆ (ਸੁਤ) ਅਤੇ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਕੀਤਾ ਸੋਮ: ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸ਼ੁੱਧ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਬਲ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 16
प्र सुवानो अक्षाः सहस्रधारस्तिरः पवित्रं वि वारमव्यम् ॥
ਨਿਚੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਹਜ਼ਾਰ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ (ਛਾਣਨੀ) ਤੋਂ ਪਾਰ ਵਗਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹੀ ਛਾਣਨੀ ਨੂੰ ਚੌਫੇਰ ਫੈਲਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਨੰਦ-ਰਸ ਅਨੇਕ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਗ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਸੁਖਮ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 17
स वाज्यक्षाः सहस्ररेता अद्भिर्मृजानो गोभिः श्रीणानः ॥
ਉਹ ਜਿੱਤੂ ਬਲ ਦਾ ਵਾਹਕ, ਹਜ਼ਾਰ ਬੀਜਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਗਦਾ ਹੈ—ਜਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਗੋ-ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਸ਼ੁੱਧ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੋਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਉਰਵਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Mantra 18
प्र सोम याहीन्द्रस्य कुक्षा नृभिर्येमानो अद्रिभिः सुतः ॥
ਹੇ ਸੋਮ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧ; ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿਸ਼ਿਤ, ਅਦ੍ਰਿ (ਪੱਥਰਾਂ) ਨਾਲ ਨਿਚੋੜਿਆ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਬਲ ਦੇ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦੇਵੇ।
Mantra 19
असर्जि वाजी तिरः पवित्रमिन्द्राय सोमः सहस्रधारः ॥
ਜਿੱਤੂ ਸੋਮ—ਹਜ਼ਾਰ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲਾ—ਇੰਦਰ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ (ਛਾਣਣੀ) ਵਿਚੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਛੁੱਟਿਆ ਹੈ; ਸ਼ੁੱਧ ਆਨੰਦ-ਰਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਬਲ ਨੂੰ ਪਾਲੇ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਸਥਾਪੇ, ਇਸ ਲਈ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 20
अञ्जन्त्येनं मध्वो रसेनेन्द्राय वृष्ण इन्दुं मदाय ॥
ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਮਧੁ-ਰਸ ਨਾਲ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਦ ਲਈ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ (ਬਲਵਾਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਸ਼ਕਤੀ) ਲਈ, ਇਹ ਸੋਮ-ਬਿੰਦੂ; ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਬਲ ਉਲ੍ਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ।
Mantra 21
देवेभ्यस्त्वा वृथा पाजसेऽपो वसानं हरिं मृजन्ति ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਜਲ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਤੈਨੂੰ ਤੇਜਸਵੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ; ਉਹ ਹਰੀ (ਤਾਂਬੇ-ਚਮਕ ਵਾਲੇ) ਨੂੰ ਮਰਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਹੋਇਆ ਬਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ।
Mantra 22
इन्दुरिन्द्राय तोशते नि तोशते श्रीणन्नुग्रो रिणन्नपः ॥
ਚਮਕਦਾ ਇੰਦੁ (ਸੋਮ) ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਡੂੰਘੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਉਗਰ ਬਲ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਅਸਤਿਤਵ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਾਈ/ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
It is a Soma Pavamāna hymn describing Soma being pressed and purified through the filter, then offered chiefly to Indra to increase strength and victory, while also supporting Mitra, Pūṣan, and Bhaga.
Because the freshly pressed Soma is treated as newly born in the ritual. When it is cleansed in the filter, it becomes bright and fit to be offered to the gods.
It is a Vedic image for removing obstruction and releasing life-giving flow—rain, rivers, wealth, and also inner clarity—through the empowered action that Soma gives to Indra.
Ask anything about Sukta 109 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.