Rig Veda Sukta 48
Mandala 6Sukta 4822 Mantras

Sukta 48

Sukta 6.48

Rishi

Bharadvāja Bārhaspatya

Devata

Agni (Jātavedas)

Chandas

Gāyatrī (probable for 6.48 opening; requires metrical verification)

ਇਹ ਸੂਕਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਗਨੀ ਜਾਤਵੇਦਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਸਦਾ ਨਵਾਂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰਹਿਣਕਰਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ “ਭੇਟ ਤੋਂ ਭੇਟ” ਅਤੇ “ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਸ਼ਬਦ” ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਦਕ੍ਸ਼ਤਾ (ਦਕ੍ਸ਼), ਸੁਰਤਾਲ/ਸਹਿਮਤੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਾਲੀ ਗਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਯਜ੍ਞੀ ਵਿਸਤਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ: ਮਰੁਤ-ਗਣ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਇਕੋ ਵਾਰ, ਇਕ-ਮਾਤ੍ਰ ਆਦਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਤੱਤਵ ਪૃਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਆਦਿ ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਬਾਰੇ ਮਨਨ। ਉਦੇਸ਼ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਮੱਧਸਥ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਮਰ ਜਾਣਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ—ਜੋ ਕਰਮਕਾਂਡ ਨੂੰ ਢੋਵੇ, ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਮ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾਲ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵੇ।

Recitation with translationRig Veda 6.48

Mantras

Mantra 1

यज्ञायज्ञा वो अग्नये गिरागिरा च दक्षसे । प्रप्र वयममृतं जातवेदसं प्रियं मित्रं न शंसिषम् ॥

ਯਜ्ञੇ ਯਜ्ञੇ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਾਂ—ਅਗਨੀ ਨੂੰ; ਗਿਰਾ ਗਿਰਾ—ਬਾਣੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ—ਦੱਖਤਾ ਅਤੇ ਯੋਗ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ। ਅਮਰ ਜਾਤਵੇਦਸ ਨੂੰ, ਪ੍ਰਿਯ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ, ਸਹਿਮਤੀ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ, ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਘੋਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

Mantra 2

ऊर्जो नपातं स हिनायमस्मयुर्दाशेम हव्यदातये । भुवद्वाजेष्वविता भुवद्वृध उत त्राता तनूनाम् ॥

ਊਰਜੋ ਨਪਾਤ—ਉਸ ਨੂੰ—ਅੰਦਰਲੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਹਵ੍ਯਦਾਨ ਲਈ ਅਰਪਣ ਕਰੀਏ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਵ੍ਯ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੈ। ਬਲ ਦੀਆਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਡਾ ਅਵਿਤਾ (ਸਹਾਇਕ) ਬਣੇ; ਉਹ ਸਾਡਾ ਵ੍ਰਿਧ (ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ) ਬਣੇ; ਅਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਤਨੂਆਂ—ਦੇਹਧਾਰੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵ—ਦਾ ਤ੍ਰਾਤਾ (ਰੱਖਿਆਕ) ਵੀ ਬਣੇ।

Mantra 3

वृषा ह्यग्ने अजरो महान्विभास्यर्चिषा । अजस्रेण शोचिषा शोशुचच्छुचे सुदीतिभिः सु दीदिहि ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਹਾਨ, ਅਜਰ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਅਰਚਿਸ਼ਾ (ਜਵਾਲਾ) ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ। ਅਜਸ੍ਰੇ ਸ਼ੋਚਿਸ਼ਾ (ਤੇਜ) ਨਾਲ, ਹੇ ਸ਼ੁਚੇ, ਤੂੰ ਹੋਰ ਹੋਰ ਦਹਕਦਾ ਹੈਂ; ਆਪਣੀਆਂ ਸੁਦੀਤਿਭਿਃ (ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨਾਂ) ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਪਤ ਹੋ।

Mantra 4

महो देवान्यजसि यक्ष्यानुषक्तव क्रत्वोत दंसना । अर्वाचः सीं कृणुह्यग्नेऽवसे रास्व वाजोत वंस्व ॥

ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਯਜਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਆਪਣੇ ਕ੍ਰਤੁ (ਸੰਕਲਪ) ਅਤੇ ਦੰਸਨਾ (ਕਾਰਜ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ) ਨਾਲ, ਯੋਗ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਯਕ੍ਸ਼੍ਯ (ਯਜ੍ਞ) ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਾਡੀ ਅਵਸੇ (ਰੱਖਿਆ/ਸਹਾਇਤਾ) ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਵਾਚਃ—ਇੱਥੇ ਵੱਲ ਮੋੜ; ਸਾਨੂੰ ਵਾਜ (ਬਲ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਦੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਜਿਤਾ ਦੇ।

Mantra 5

यमापो अद्रयो वना गर्भमृतस्य पिप्रति । सहसा यो मथितो जायते नृभिः पृथिव्या अधि सानवि ॥

ਆਪਃ (ਜਲ), ਅਦ੍ਰਯਃ (ਪੱਥਰ), ਵਨਾਨਿ (ਵਨ/ਲੱਕੜ) ਉਸ ਨੂੰ ਋ਤ ਦੇ ਗਰਭ ਵਾਂਗ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸਹਸਾ (ਬਲ ਨਾਲ) ਨ੍ਰਭਿਃ (ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ/ਪੁਰਖਾਂ) ਦੁਆਰਾ ਮਥਿਆ ਜਾ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪૃਥਿਵ੍ਯਾਃ ਅਧਿ ਸਾਨਵਿ—ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਿੱਢ/ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Mantra 6

आ यः पप्रौ भानुना रोदसी उभे धूमेन धावते दिवि । तिरस्तमो ददृश ऊर्म्यास्वा श्यावास्वरुषो वृषा श्यावा अरुषो वृषा ॥

ਜੋ ਆਪਣੇ ਤੇਜ (ਭਾਨੁ) ਨਾਲ ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਦਿਵਿ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਉੱਛਲਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਾਲੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਰੁਣ (ਰੁਧਿਰ-ਵਰਨ) ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਕਾਲੇਪਣ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹੀ ਅਰੁਣ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ।

Mantra 7

बृहद्भिरग्ने अर्चिभिः शुक्रेण देव शोचिषा । भरद्वाजे समिधानो यविष्ठ्य रेवन्नः शुक्र दीदिहि द्युमत्पावक दीदिहि ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਅਰਚੀਆਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵ, ਚਮਕਦਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ੋਚਿਸ ਨਾਲ—ਭਰਦਵਾਜਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਯਵਿਸ਼ਠ—ਸਾਡੇ ਲਈ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਚਮਕ। ਹੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਦੀਦਿਹਿ; ਹੇ ਦ੍ਯੁਮਤ ਪਾਵਕ, ਦੀਦਿਹਿ।

Mantra 8

विश्वासां गृहपतिर्विशामसि त्वमग्ने मानुषीणाम् । शतं पूर्भिर्यविष्ठ पाह्यंहसः समेद्धारं शतं हिमाः स्तोतृभ्यो ये च ददति ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਸਭ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰਿਹਪਤੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਯਵਿਸ਼ਠ, ਸੌ ਪੁਰਾਂ (ਦੁਰਗਾਂ) ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਸਮਿਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅੰਹਸ—ਵਕ੍ਰਤਾ/ਪਾਪ ਤੋਂ ਬਚਾ; ਸੌ ਹਿਮਾਂ (ਸਰਦੀਆਂ) ਤੱਕ—ਸਤੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਦੇ।

Mantra 9

त्वं नश्चित्र ऊत्या वसो राधांसि चोदय । अस्य रायस्त्वमग्ने रथीरसि विदा गाधं तुचे तु नः ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਹੇ ਵਸੁ! ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਚਿਤ੍ਰ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ) ਊਤੀ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਲਈ ਰਾਧਾਂਸਿ—ਸਿੱਧੀ-ਦਾਇਕ ਦਾਨ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰ। ਇਸ ਰਾਯਿ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਦਾ ਤੂੰ ਰਥੀਰ (ਰਥ-ਸਾਰਥੀ) ਹੈਂ; ਸਾਡੀ ਤੁਚਾ (ਯਤਨ/ਸਾਧਨਾ) ਲਈ ਗਾਢ—ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ—ਉਤਰਾਣ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦਾ ਰਾਹ ਤੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਦੇ।

Mantra 10

पर्षि तोकं तनयं पर्तृभिष्ट्वमदब्धैरप्रयुत्वभिः । अग्ने हेळांसि दैव्या युयोधि नोऽदेवानि ह्वरांसि च ॥

ਤੇਰੇ ਅਦਬਧ (ਅਪਰਾਜਿਤ) ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਯੁਤ੍ਵ (ਅਨਹਟ) ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਟੋਕ (ਸੰਤਾਨ) ਅਤੇ ਤਨਯ (ਵੰਸ਼) ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰ ਲੰਘਾ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਦੈਵ੍ਯ ਹੇਲਾਂਸਿ—ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਹਾਰ/ਆਪੱਤੀਆਂ—ਦੂਰ ਕਰ; ਅਤੇ ਅਦੇਵਾਨਿ ਹ੍ਵਰਾਂਸਿ—ਦੇਵ-ਵਿਰੋਧੀ ਵੰਕੀਆਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਚਾਲਾਂ—ਵੀ ਰੋਕ ਦੇ।

Mantra 11

आ सखायः सबर्दुघां धेनुमजध्वमुप नव्यसा वचः । सृजध्वमनपस्फुराम् ॥

ਆਓ, ਹੇ ਸਖਾਯੋ! ਸਬਰਦੁਘਾ—ਬਲਵਾਨ ਰਸ ਦੇਣ ਵਾਲੀ—ਧੇਨੂ ਨੂੰ ਜੋਤੋ; ਨਵ੍ਯਸਾ ਵਚਃ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਆਓ—ਸਦਾ ਨਵੀਂ ਬਾਣੀ ਨਾਲ। ਅਨਪਸ੍ਫੁਰਾ—ਅਡੋਲ—ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਛੱਡੋ: ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਉਚਾਰਣ ਦਾ ਅਖੰਡ ਪ੍ਰਵਾਹ।

Mantra 12

या शर्धाय मारुताय स्वभानवे श्रवोऽमृत्यु धुक्षत । या मृळीके मरुतां तुराणां या सुम्नैरेवयावरी ॥

ਜੋ ਮਰੁਤ-ਸ਼ਰਧਾ ਲਈ, ਸ੍ਵਭਾਨੁ (ਸ੍ਵਯੰ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ) ਦੇਵਾਂ ਲਈ, ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ-ਵਿਜੇਈ ਸ਼੍ਰਵ (ਯਸ਼) ਨੂੰ ਦੁਹਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਤੁਰਾਣ (ਅਤਿ-ਵੇਗਵਾਨ) ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਮ੍ਰੀਲੀਕ (ਕਿਰਪਾ) ਹੈ; ਜੋ ਸੁਮਨ (ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ)ਾਂ ਨਾਲ ਇੱਛਿਤ ਨੇੜਤਾ/ਆਗਮਨ ਕਰਾਂਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਣਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਵਹੇ।

Mantra 13

भरद्वाजायाव धुक्षत द्विता । धेनुं च विश्वदोहसमिषं च विश्वभोजसम् ॥

ਭਰਦਵਾਜ ਲਈ ਮੁੜ ਮੁੜ ਦੁਹੋ—ਵਿਸ਼੍ਵਦੋਹਸ (ਸਭ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ) ਧੇਨੂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਭੋਜਸ (ਸਭ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ) ਇਸ਼ (ਪੋਸ਼ਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ/ਆਹਾਰ-ਸ਼ਕਤੀ) ਨੂੰ; ਤਾਂ ਜੋ ਯਜਮਾਨ/ਸਾਧਕ ਸਰਵ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ।

Mantra 14

तं व इन्द्रं न सुक्रतुं वरुणमिव मायिनम् । अर्यमणं न मन्द्रं सृप्रभोजसं विष्णुं न स्तुष आदिशे ॥

ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਸੁਕ੍ਰਤੁ (ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ ਵਾਲਾ), ਵਰੁਣ ਵਾਂਗ ਮਾਯਿਨ (ਜ੍ਞਾਨਮਈ ਅਧਿਪਤਿ ਵਾਲਾ), ਅਰ੍ਯਮਣ ਵਾਂਗ ਮੰਦਰ (ਆਨੰਦਮਈ ਸੁਰਤਾਲ ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲਾ), ਵਿਸ਼੍ਣੁ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਦੇਸ਼/ਵਿਵਸਥਾ ਵਾਲਾ—ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਅਨੁਸਰਨਯੋਗ ਆਦਿਸ਼ (ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ) ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਗਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Mantra 15

त्वेषं शर्धो न मारुतं तुविष्वण्यनर्वाणं पूषणं सं यथा शता । सं सहस्रा कारिषच्चर्षणिभ्य आँ आविर्गूळ्हा वसू करत्सुवेदा नो वसू करत् ॥

ਮਾਰੁਤ-ਸ਼ਰਧ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ, ਦੂਰ ਤੱਕ ਗੂੰਜਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਥੱਕ ਪੂਸ਼ਨ—ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਧਨ-ਵਸੂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਕਰੇ; ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇ—ਸੁਵੇਦਾ (ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ) ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੱਚੇ ਵਸੂ ਬਾਹਰ ਲਿਆਵੇ।

Mantra 16

आ मा पूषन्नुप द्रव शंसिषं नु ते अपिकर्ण आघृणे । अघा अर्यो अरातयः ॥

ਹੇ ਪੂਸ਼ਨ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ; ਨੇੜੇ ਦੌੜ ਕੇ ਆ—ਹੇ ਅਪਿਕਰਣ (ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ), ਹੇ ਆਘ੍ਰਿਣੇ (ਦੀਪਤਮਾਨ), ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਤਿਕਾਰ-ਉਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਆਰਯ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਵੈਰੀ-ਨਕਾਰਣਹਾਰੇ ਬੁਰੇ ਹਨ।

Mantra 17

मा काकम्बीरमुद्वृहो वनस्पतिमशस्तीर्वि हि नीनशः । मोत सूरो अह एवा चन ग्रीवा आदधते वेः ॥

ਕਾਕੰਬੀਰ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਨਾ ਉਖਾੜੋ; ਅਸ਼ਸਤੀ (ਬਦਨਾਮ) ਤਾਕਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਖਿਲਾਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ‘ਸੂਰ’ (ਵੀਰ) ‘ਦਿਨ ਹੈ’ ਕਹਿ ਕੇ ਵੀ ਗਰਦਨ ਉੱਤੇ ਫਾਹਾ ਨਾ ਪਾਏ—ਝੂਠੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਜੀਵ ਫਸ ਨਾ ਜਾਵੇ।

Mantra 18

दृतेरिव तेऽवृकमस्तु सख्यम् । अच्छिद्रस्य दधन्वतः सुपूर्णस्य दधन्वतः ॥

ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਤੇਰੀ ਸਖਾਈ ਅਖੰਡ ਰਹੇ, ਵ੍ਰਿਕ (ਭੇੜੀਆ)-ਰਹਿਤ ਰਹੇ। ਜੋ ਅੱਛਿਦ੍ਰ (ਅਭੇਦ) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਪੂਰਣ (ਸੁਭਰਿਆ) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਐਸੀ ਥਿਰ ਸੰਗਤ ਸਾਡੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

Mantra 19

परो हि मर्त्यैरसि समो देवैरुत श्रिया । अभि ख्यः पूषन्पृतनासु नस्त्वमवा नूनं यथा पुरा ॥

ਹੇ ਪੂਸ਼ਨ, ਤੂੰ ਮਰਤਿਆਂ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ (ਤੇਜਸਵੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਨਾਲ ਭੀ ਯੁਕਤ ਹੈਂ। ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਅਭਿਖ੍ਯ (ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਬਲ) ਕਰ; ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Mantra 20

वामी वामस्य धूतयः प्रणीतिरस्तु सूनृता । देवस्य वा मरुतो मर्त्यस्य वेजानस्य प्रयज्यवः ॥

ਹੇ ਮਰੁਤੋ, ਵਾਮ (ਆਨੰਦ) ਦੀਆਂ ਧੂਤਯਃ—ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਰਕ ਗਤੀਆਂ—ਸਾਡੇ ਲਈ ਠੀਕ ਪ੍ਰਣੀਤੀ (ਸਹੀ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ) ਅਤੇ ਸੂਨ੍ਰਤਾ (ਸੱਚੀ, ਤੇਜਸਵੀ ਬਾਣੀ) ਬਣਨ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੇਵ-ਸਵਭਾਵ ਦੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਮਰਤ੍ਯ ਦੀ—ਹੇ ਪ੍ਰਯਜ੍ਯਵਃ (ਯਜ੍ਞ-ਯੋਗ੍ਯੋ), ਇਸ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰੋ।

Mantra 21

सद्यश्चिद्यस्य चर्कृतिः परि द्यां देवो नैति सूर्यः । त्वेषं शवो दधिरे नाम यज्ञियं मरुतो वृत्रहं शवो ज्येष्ठं वृत्रहं शवः ॥

ਜਿਸ ਦੀ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਜਾਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਦੇਵ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਬਿਨਾ ਰੁਕੇ ਦਿਆਉਂ (ਆਕਾਸ਼) ਦਾ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਰੁਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਤੀਖੀ ਸ਼ਵਸ (ਬਲ) ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਯਜ੍ਞ-ਯੋਗ ਨਾਮ ਵਜੋਂ: ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਨ ਸ਼ਕਤੀ—ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਨ ਬਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਅਗਰਗਣ੍ਯ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮ।

Mantra 22

सकृद्ध द्यौरजायत सकृद्भूमिरजायत । पृश्न्या दुग्धं सकृत्पयस्तदन्यो नानु जायते ॥

ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੀ ਦਿਆਉਂ ਜੰਮਿਆ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੀ ਧਰਤੀ ਜੰਮੀ; ਪૃਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੀ ਪੋਸ਼ਕ ਦੁੱਧ ਦੋਹਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਦਿ-ਪ੍ਰਸਵ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦਾ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇਕੋ-ਇਕ ਨੀਂਹ ਵਜੋਂ ਉਹ ਅਟੱਲ ਹੈ।

Frequently Asked Questions

The hymn mainly addresses Agni as Jātavedas, the sacred fire who knows all beings and carries offerings to the gods.

It teaches that steady sacrifice and steady speech—offering by offering, word by word—awaken Agni’s help: skill in action, protection, and harmony in life and ritual.

The closing lines recall a unique, primal founding of the world (heaven, earth, and nourishing ‘milk’ from Pṛśnī). It underscores that the sacrifice reconnects us to that original cosmic order rather than creating it anew.

Ask anything about Sukta 48 of the Rig Veda

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play