
Sukta 3.6
Viśvāmitra Gāthina (mandala 3 attribution; RV 3.6 continues the Viśvāmitra cycle)
Agni
Triṣṭubh (probable)
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਤ੍ਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਦੇਵ-ਮੁਖ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਿ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ṛਤ (ਵਿਸ਼ਵ-ਕ੍ਰਮ) ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਲਾਲ, ਘਿਉ-ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਜੋਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵੇ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਟਿਕਾਊ ਧਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (ਗੋ), ਅਤੇ ਜਿੱਤਵੰਤੀ ਸੰਤਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Mantra 1
प्र कारवो मनना वच्यमाना देवद्रीचीं नयत देवयन्तः । दक्षिणावाड्वाजिनी प्राच्येति हविर्भरन्त्यग्नये घृताची ॥
ਅੱਗੇ ਵਧੋ, ਹੇ ਗਾਇਕੋ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਰਚ ਕੇ ਅਤੇ ਬਚਨ ਘੜਦੇ ਹੋਏ; ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਓ, ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਵ-ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਓ। ਦਕਸ਼ਿਣਾ-ਸਹਿਤ ਵਾਜਿਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚਲਦੀ ਹੈ; ਘ੍ਰਿਤ-ਪ੍ਰਭਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਾਲੀ ਉਹ ਅਗਨੀ ਲਈ ਹਵਿਸ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
Mantra 2
आ रोदसी अपृणा जायमान उत प्र रिक्था अध नु प्रयज्यो । दिवश्चिदग्ने महिना पृथिव्या वच्यन्तां ते वह्नयः सप्तजिह्वाः ॥
ਜਨਮ ਲੈਂਦਿਆਂ ਤੂੰ ਦੋ ਲੋਕਾਂ—ਰੋਦਸੀ—ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਰਸੇ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ—ਹੁਣ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਦਾ ਨੇਤਾ ਬਣ ਕੇ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਦ੍ਯੌ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ ਤੋਂ ਵੀ ਉਪਰ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ, ਤੇਰੇ ਵਹਨੀ—ਸਪ੍ਤਜਿਹ੍ਵਾ ਵਾਹਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ ਹੋਣ ਲਈ ਉਚਾਰਿਤ ਹੋਣ।
Mantra 3
द्यौश्च त्वा पृथिवी यज्ञियासो नि होतारं सादयन्ते दमाय । यदी विशो मानुषीर्देवयन्तीः प्रयस्वतीरीळते शुक्रमर्चिः ॥
ਦਿਉ ਅਤੇ ਧਰਤੀ—ਯਜ੍ਞ-ਯੋਗ—ਤੈਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਤਾਰ ਵਜੋਂ ਬਿਠਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਤਾਂ, ਹਵਿਸ਼-ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਚਮਕਦੀ ਅਰਚਿ (ਜ੍ਵਾਲਾ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 4
महान्त्सधस्थे ध्रुव आ निषत्तोऽन्तर्द्यावा माहिने हर्यमाणः । आस्क्रे सपत्नी अजरे अमृक्ते सबर्दुघे उरुगायस्य धेनू ॥
ਮਹਾਨ, ਸਾਂਝੇ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਧ੍ਰੁਵ, ਉਹ ਦੋ ਦਿਉਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਗਤੀ ਕਰਦਾ। ਵਿਸ਼ਾਲਗਾਮੀ ਦੇ ਦੋ ਅਚੂਕ, ਅਜਰ, ਅਖੰਡ, ਨਿਰਵੈਰ ਦੁੱਧਾਰੂ ਧੇਨੂਆਂ ਇਕੱਠੇ ਵਹਿੰਦਾ ਦੁੱਧ ਉਡੇਲਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 5
व्रता ते अग्ने महतो महानि तव क्रत्वा रोदसी आ ततन्थ । त्वं दूतो अभवो जायमानस्त्वं नेता वृषभ चर्षणीनाम् ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰੇ ਵ੍ਰਤ (ਨਿਯਮ) ਮਹਾਨ—ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਹਨ; ਤੇਰੀ ਕ੍ਰਤੁ (ਸ਼ਕਤੀ/ਪ੍ਰਜ್ಞਾ) ਨਾਲ ਤੂੰ ਦੋਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਨਮਦੇ ਹੀ ਤੂੰ ਦੂਤ ਬਣਿਆ; ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਤੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਕੁਲਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ ਹੈਂ।
Mantra 6
ऋतस्य वा केशिना योग्याभिर्घृतस्नुवा रोहिता धुरि धिष्व । अथा वह देवान्देव विश्वान्त्स्वध्वरा कृणुहि जातवेदः ॥
ਤ ਦੇ ਯੋਗ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ—ਘ੍ਰਿਤ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਝਲਕਦੇ—ਦੋ ਲਾਲ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੁਰੇ (ਦੰਡੇ) ਉੱਤੇ ਜੋੜ। ਫਿਰ, ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ; ਸਾਡੀ ਸ੍ਵਧ੍ਵਰ ਯਜ੍ਞ-ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸੁਪਥ, ਅਖੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਬਣਾ।
Mantra 7
दिवश्चिदा ते रुचयन्त रोका उषो विभातीरनु भासि पूर्वीः । अपो यदग्न उशधग्वनेषु होतुर्मन्द्रस्य पनयन्त देवाः ॥
ਦਿਵ੍ਯ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਰੌਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਉਸ਼ਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅਨੇਕ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਅਨੁਸਰ ਕੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਜਦੋਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲ ਜਾਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੰਦਰ ਹੋਤਾ ਦੀ ਆਨੰਦਮਈ ਜ੍ਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਹર્ષ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।
Mantra 8
उरौ वा ये अन्तरिक्षे मदन्ति दिवो वा ये रोचने सन्ति देवाः । ऊमा वा ये सुहवासो यजत्रा आयेमिरे रथ्यो अग्ने अश्वाः ॥
ਚਾਹੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਚਮਕਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਦੇਵ ਹੋਣ—ਉਹ ਯਜ੍ਯ, ਸੁਹਵਾਸ (ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਬੁਲਾਏ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ) ਬਲਾਂ ਲਈ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਰਥ ਦੇ ਘੋੜੇ ਜੂਤ ਲਈ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ; ਯਜ੍ਞ-ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ।
Mantra 9
ऐभिरग्ने सरथं याह्यर्वाङ्नानारथं वा विभवो ह्यश्वाः । पत्नीवतस्त्रिंशतं त्रीँश्च देवाननुष्वधमा वह मादयस्व ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਕੋ ਰਥ ਵਿੱਚ ਇਕਸੁਰ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ—ਜਾਂ ਕਈ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਅਸ਼ਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁ-ਰੂਪੀ ਵਿਭਵ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਸ੍ਵਧਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਤਨੀਵੰਤ (ਸ਼ਕਤੀ-ਸਹਿਤ) ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ—ਤਿੰਨ ਦਹ ਅਤੇ ਤਿੰਨ (33)—ਇੱਥੇ ਵਾਹ ਕੇ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਆਹੁਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ।
Mantra 10
स होता यस्य रोदसी चिदुर्वी यज्ञंयज्ञमभि वृधे गृणीतः । प्राची अध्वरेव तस्थतुः सुमेके ऋतावरी ऋतजातस्य सत्ये ॥
ਉਹੀ ਹੋਤ੍ਰ ਹੈ; ਹਰ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਵੀ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਧਵਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਸਤੰਭਾਂ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ—ਸੁੰਦਰ ਜੋੜੇ ਵਾਂਗ, ਤ ਦੀਆਂ ਰਖਵਾਲੀਆਂ—ਤਜਾਤ ਦੇ ਸਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ।
Mantra 11
इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध । स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਬੁਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਇੜਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰ—ਪੁਰੁਦੰਸ (ਬਹੁ-ਸ਼ਕਤੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧ), ਗੋ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਲਾਭ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਅਟੱਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਪੁੱਤਰ—ਵਧਦਾ ਸੰਤਾਨ—ਜੀਵਨ-ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ—ਹੋਵੇ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਇਹੀ ਤੇਰੀ ਸੁਮਤਿ (ਸ਼ੁਭ ਕਿਰਪਾ) ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।
It asks Agni, the divine priest, to carry the offering to the gods, bring the gods to the sacrifice, and make the rite proceed in a right and unbroken way according to ṛta.
The ‘yoking’ is a ritual-symbolic image for setting Agni’s power in ordered motion—so the sacrifice has a steady course and the gods are effectively invited.
The hymn seeks iḷā (nourishing inspiration and plenty), an enduring gain of go (often understood as cattle and also as light), and a victorious son/offspring, through Agni’s gracious favor (sumati).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.