Sarga 44

Verse 1

विलपन्ती तथा तां तु कौसल्यां प्रमदोत्तमाम् ।इदं धर्मे स्थिता धर्म्यं सुमित्रा वाक्यमब्रवीत् ॥१॥

ਜਦੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੌਸਲਿਆ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਮਯੁਕਤ ਤੇ ਨਿਆਂਪੂਰਕ ਬਚਨ ਆਖੇ।

Verse 2

तवार्ये सद्गुणैर्युक्तः पुत्र स्स पुरुषोत्तमः ।किं ते विलपितेनैवं कृपणं रुदितेन वा ॥२॥

ਹੇ ਆਰ੍ਯੇ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਸਦਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਪਣ ਵਿਲਾਪ ਜਾਂ ਬੇਬਸ ਰੋਣ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ?

Verses 3-4

यस्तवार्ये गतः पुत्रस्त्यक्त्वा राज्यं महाबलः ।साधु कुर्वन् महात्मानं पितरं सत्यवादिनम् ॥३॥शिष्टैराचरिते सम्यक्छश्वत्प्रेत्यफलोदये ।रामो धर्मे स्थित श्रेष्ठो न स शोच्यः कदाचन ॥४॥

ਹੇ ਆਰਿਆ, ਤੇਰਾ ਮਹਾਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜ ਤਿਆਗ ਕੇ ਚਲਿਆ ਹੈ—ਮਹਾਤਮਾ, ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਧਰਮਯੁਕਤ ਬਚਨ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ। ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਜਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਚਰਿਤ, ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਾਰਗ—ਉਸ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਅਡੋਲ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਰਾਮ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ੋਕਯੋਗ ਨਹੀਂ।

Verse 5

वर्तते चोत्तमां वृत्तिं लक्ष्मणोऽस्मिन् सदानघः ।दयावान् सर्वभूतेषु लाभस्तस्य महात्मनः ॥५॥

ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਆਚਰਨ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ; ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਲਈ ਸੱਚਾ ਲਾਭ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਬਣਿਆ ਹੈ।

Verse 6

अरण्यवासे यद्दुःखं जानती वै सुखोचिता ।अनुगच्छति वैदेही धर्मात्मानं तवात्मजम् ॥६॥

ਸੁਖ ਦੀ ਆਦੀ ਵਿਦੇਹ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਅਰਣ੍ਯਵਾਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਜਾਣਦਿਆਂ ਵੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 7

कीर्तिभूतां पताकां यो लोके भ्रमयति प्रभुः ।धर्मसत्यव्रतधनः किं न प्राप्तस्तवात्मजः ॥७॥

ਧਰਮ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ-ਨਿਸ਼ਠਾ ਹੀ ਜਿਸ ਦਾ ਧਨ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਸਮਰੱਥ ਪੁੱਤਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤੀ ਦੀ ਪਤਾਕਾ ਲਹਿਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਐਸੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕੀ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 8

व्यक्तं रामस्य विज्ञाय शौचं माहात्म्यमुत्तमम् ।न गात्रमंशुभि स्सूर्य स्सन्तापयितुमर्हति ॥८॥

ਰਾਮ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਮਹਾਤਮਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਸੂਰਜ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਤਪਤ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਦਾ ਸਾਹਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 9

शिवस्सर्वेषु कालेषु काननेभ्यो विनिस्सृतः ।राघवं युक्तशीतोष्णस्सेविष्यति सुखोऽनिलः ॥९॥

ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ, ਠੰਢ ਤੇ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਿਤ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਹਵਾ ਰਾਘਵ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗੀ।

Verse 10

शयानमनघं रात्रौ पितेवाभिपरिष्वजन् ।रश्मिभि स्संस्पृशन् शीतैश्चन्द्रमाह्लादयिष्यति ॥१०॥

ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਮ ਜਦੋਂ ਸ਼ਯਨ ਕਰੇਗਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਠੰਢੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇਗਾ—ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਂਦਾ ਹੈ।

Verses 11-12

ददौ चास्त्राणि दिव्यानि यस्मै ब्रह्मा महौजसे ।दानवेन्द्रं हतं दृष्ट्वा तिमिध्वजसुतं रणे ॥११॥स शूरः पुरुषव्याघ्रः स्वबाहुबलमाश्रितः ।असन्त्रस्तोऽप्यरणस्थो वेश्मनीव निवत्स्यति ॥१२॥

ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸਮਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਤਿਮਿਧ੍ਵਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾਨਵਾਧਿਪਤੀ ਸੁਬਾਹੁ ਨੂੰ ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਡਰ ਸ਼ੂਰ ਆਪਣੇ ਭੁਜਬਲ ਦੇ ਆਸਰੇ ਅਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਸੇ ਵੱਸੇਗਾ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ।

Verse 13

यस्येषुपथमासाद्य विनाशं यान्ति शत्रवः ।कथं न पृथिवी तस्य शासने स्थातुमर्हति ॥१३॥

ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵੈਰੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਹੇਠ ਧਰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ?

Verse 14

या श्री श्शौर्यं च रामस्य या च कल्याणसत्वता ।निवृत्तारण्यवास स्स क्षिप्रं राज्यमवाप्स्यति ॥१४॥

ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ, ਸ਼ੌਰਯ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣਮਈ ਅੰਤਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ, ਜਦੋਂ ਵਨਵਾਸ ਸਮਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੁਰੰਤ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verses 15-16

सूर्यस्यापि भवेत्सूर्यो ह्यग्नेरग्नि प्रभोः प्रभुः ।श्रियः श्रीश्च भवेदग्र्या कीर्तिः कीर्त्याः क्षमाक्षमा ॥१५॥दैवतं दैवतानां च भूतानां भूतसत्तमः ।तस्य के ह्यगुणा देवि वने वाप्यथवा पुरे ॥१६॥

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੂਰਜ ਲਈ ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਅੱਗ ਲਈ ਅੱਗ ਵਰਗਾ; ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ; ਸ਼੍ਰੀ ਲਈ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼੍ਰੀ; ਕੀਰਤੀ ਲਈ ਅਗ੍ਰ ਕੀਰਤੀ; ਅਤੇ ਖ਼ਿਮਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਖ਼ਿਮਾ ਆਪ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ, ਭੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਤਸੱਤਮ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਕਿਹੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਵਨ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਗਰ ਵਿੱਚ?

Verse 17

पृथिव्या सह वैदेह्या श्रिया च पुरुषर्षभः ।क्षिप्रं तिसृभिरेताभि स्सह रामोऽभिषेक्ष्यते ॥१७॥

ਪ੍ਰਿਥਵੀ, ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ—ਇਹ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਰੁਸ਼ਰਿਸ਼ਭ ਰਾਮ ਦਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇਗਾ।

Verses 18-19

दुःखजं विसृजन्त्यस्रं निष्क्रामन्तमुदीक्ष्य यम् ।अयोध्यायां जनास्सर्वे शोकवेगसमाहताः ॥१८॥कुशचीरधरं देवं गच्छन्तमपराजितम् ।सीतेवानुगता लक्ष्मी स्तस्य किं नाम दुर्लभम् ॥१९॥

ਉਹਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸ਼ੋਕ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਦੁੱਖ-ਜਨਿਤ ਅੰਸੂ ਵਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਰ ਅਪਰਾਜਿਤ, ਦਿਵ੍ਯ ਰਾਮ ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਵਲਕਲ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ; ਸੀਤਾ ਵਾਂਗ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀ। ਐਸੇ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 20

धनुर्ग्रहवरो यस्य बाणखड्गास्त्रभृत्स्वयम् ।लक्ष्मणो व्रजति ह्यग्रे तस्य किं नाम दुर्लभम् ॥२०॥

ਜਿਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਬਾਣ, ਖਡਗ ਤੇ ਹੋਰ ਅਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਹੈ—ਉਸ ਰਾਮ ਲਈ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕੀ ਹੈ?

Verse 21

निवृत्तवनवासं तं द्रष्टासि पुनरागतम् ।जहिशोकं च मोहं च देवि सत्यं ब्रवीमि ते ॥२१॥

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵਨਵਾਸ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਪਰਤ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਤੂੰ ਵੇਖੇਂਗੀ। ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਮੋਹ ਤਿਆਗ ਦੇ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 22

शिरसा चरणावेतौ वन्दमानमनिन्दिते ।पुनर्द्रक्ष्यसि कल्याणि पुत्रं चन्द्रमिवोदितम् ॥२२॥

ਹੇ ਅਨਿੰਦਿਤੇ, ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਗਦੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਵੇਖੇਂਗੀ; ਉਹ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੰਦਨ ਕਰੇਗਾ।

Verse 23

पुनः प्रविष्टं दृष्ट्वा तमभिषिक्तं महाश्रियम् ।समुत्स्रक्ष्यसि नेत्राभ्यां क्षिप्रमानन्दजं पयः ॥२३॥

ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ, ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਦਿਪਤ ਵੇਖੇਂਗੀ, ਤਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਆਨੰਦ-ਜਨਿਤ ਅੰਸੂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਵਹਿ ਪੈਣਗੇ।

Verse 24

मा शोको देवि दुःखं वा न रामे दृश्यतेऽशिवम् ।क्षिप्रं द्रक्ष्यसि पुत्रं त्वं ससीतं सहलक्ष्मणम् ॥२४॥

ਦੇਵੀ, ਨਾ ਸ਼ੋਕ ਕਰ, ਨਾ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ; ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਤੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖੇਂਗੀ।

Verse 25

त्वया शेषो जनश्चैव समाश्वास्यो यदाऽनघे ।किमिदानीमिदं देवि करोषि हृदि विक्लबम् ॥२५॥

ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਣੀ, ਜੋ ਲੋਕ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਣਾ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਹੀ ਕਰਤੱਬ ਹੈ; ਫਿਰ ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਡਰ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਕਾਂਪਾਉਂਦੀ ਹੈਂ?

Verse 26

नार्हा त्वं शोचितुं देवि यस्यास्ते राघवस्सुतः ।न हि रामात्परो लोके विद्यते सत्पथे स्थितः ॥२६॥

ਦੇਵੀ, ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੋਕ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਸਤਪਥ ਉੱਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 27

अभिवादयमानं तं दृष्ट्वा ससुहृदं सुतम् ।मुदाऽश्रृ मोक्ष्यसे क्षिप्रं मेघलेखेव वार्षिकी ॥२७॥

ਸੁਹਿਰਦਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਨੰਦ ਦੇ ਅੰਸੂ ਵਗਾਏਂਗੀ—ਜਿਵੇਂ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਦਾ ਬੱਦਲ-ਰੇਖਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਮੇਘ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

Verse 28

पुत्रस्ते वरदः क्षिप्रमयोध्यां पुनरागतः ।पाणिभ्यां मृदुपीनाभ्यां चरणौ पीडयिष्यति ॥२८॥

ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ—ਵਰਦਾਤਾ—ਛੇਤੀ ਹੀ ਮੁੜ ਅਯੋਧਿਆ ਆ ਜਾਵੇਗਾ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੋਮਲ, ਭਰੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਦਬਾ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ।

Verse 29

अभिवाद्य नमस्यन्तं शूरं ससुहृदं सुतम् ।मुदाऽस्रैः प्रोक्ष्यसि पुनर्मेघराजिरिवाचलम् ॥२९॥

ਮਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਤੇਰਾ ਸੂਰਮਾ ਪੁੱਤਰ ਅਭਿਵਾਦਨ ਕਰ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇਗਾ; ਤਦ ਤੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਭਿੱਜਾ ਦੇਵੇਂਗੀ—ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਭਿੱਜਾ ਦੇਵੇ।

Verse 30

आश्वासयन्ती विविधैश्च वाक्यै र्वाक्योपचारे कुशलाऽनवद्या ।रामस्य तां मातरमेवमुक्त्वा देवी सुमित्रा विरराम रामा ॥३०॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਬੋਲਚਾਲ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਉਪਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਕੋਮਲ ਦੇਵੀ ਸੁਮਿਤਰਾ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ।

Verse 31

निशम्य तल्लक्ष्मणमातृवाक्यं रामस्य मातुर्नरदेवपत्न्याः ।सद्यश्शरीरे विननाश शोकः शरद्गतो मेघ इवाल्पतोयः ॥३१॥

ਲਖ਼ਮਣ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਰਦੇਵ ਦੀ ਪਤਨੀ—ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਤਾ—ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚਲਾ ਸ਼ੋਕ ਤੁਰੰਤ ਮਿਟ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਬੱਦਲ ਛਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।