Sarga 21

Verse 1

तथा तु विलपन्तीं तां कौसल्यां राममातरम्।उवाच लक्ष्मणो दीनस्तत्कालसदृशं वचः।।2.21.1।।

ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਤਾ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ।

Verse 2

न रोचते ममाप्येतदार्ये यद्राघवो वनम्।त्यक्त्वा राज्यश्रियं गच्छेत् स्त्रिया वाक्यवशं गतः।।2.21.2।।

ਹੇ ਆਰੀਆ! ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਰਘੁਨੰਦਨ (ਰਾਮ) ਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣ।

Verse 3

विपरीतश्च वृद्धश्च विषयैश्च प्रधर्षितः।नृपः किमिव न ब्रूयाच्चोद्यमानस्समन्मथः।।2.21.3।।

ਵਿਵੇਕ ਉਲਟ ਹੋਇਆ, ਬੁੱਢਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਯ-ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ—ਕਾਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਅਤੇ (ਕੈਕਈ ਦੁਆਰਾ) ਉਕਸਾਇਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ?

Verse 4

नास्यापराधं पश्यामि नापि दोषं तथाविधम्।येन निर्वास्यते राष्ट्राद्वनवासाय राघवः।।2.21.4।।

ਮੈਨੂੰ ਰਾਘਵ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਐਸਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼; ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲ ਕੇ ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਭੇਜਣਾ ਠੀਕ ਠਹਿਰੇ।

Verse 5

न तं पश्याम्यहं लोके परोक्षमपि यो नरः।स्वमित्रोऽपि निरस्तोऽपि योऽस्य दोषमुदाहरेत्।।2.21.5।।

ਮੈਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ—ਨਾ ਵੈਰੀ, ਨਾ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ—ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਾਮੀ ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਆਖੇ; ਆਪਣਾ ਮਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 6

देवकल्पमृजुं दान्तं रिपूणामपि वत्सलम्।अवेक्षमाणः को धर्मं त्यजेत्पुत्रमकारणात्।।2.21.6।।

ਦੇਵ-ਸਮਾਨ, ਸਿੱਧਾ-ਸਾਧਾ, ਦਮਨਸ਼ੀਲ (ਇੰਦ੍ਰੀਅ-ਨਿਗ੍ਰਹੀ) ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ—ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਕੇ—ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਕੌਣ ਤਿਆਗ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 7

तदिदं वचनं राज्ञःपुनर्बाल्यमुपेयुषः।पुत्रः को हृदये कुर्याद्राजवृत्तमनुस्मरन्।।2.21.7।।

ਰਾਜਧਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿਹੜਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਧਾਰੇਗਾ, ਜੋ ਮਾਨੋ ਮੁੜ ਬਾਲਪਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ?

Verse 8

यावदेव न जानाति कश्चिदर्थमिमं नरः।तावदेव मया सार्धमात्मस्थं कुरु शासनम्।।2.21.8।।

ਜਦ ਤੱਕ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਮੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਹੁਕਮ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਭਾਲ ਲੈ।

Verse 9

मया पार्श्वे सधनुषा तव गुप्तस्य राघव।क स्समर्थोऽधिकं कर्तुं कृतान्तस्येव तिष्ठतः।।2.21.9।।

ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜਦ ਮੈਂ ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਖੜਾ ਹੋਵਾਂ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਤਾਂਤ (ਮੌਤ) ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜੇ ਤੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਤਿਕ੍ਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ?

Verse 10

निर्मनुष्यामिमां कृत्स्नामयोध्यां मनुजर्षभ। करिष्यामि शरैस्तीक्ष्णैर्यदि स्थास्यति विप्रिये।।2.21.10।।

ਹੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ! ਜੇਕਰ ਸਾਰੀ ਅਯੁੱਧਿਆ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।

Verse 11

भरतस्याथ पक्ष्यो वा यो वाऽस्य हितमिच्छति।सर्वानेतान्वधिष्यामि मृदुर्हि परिभूयते।।2.21.11।।

ਜੋ ਵੀ ਭਰਤ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਨਰਮ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਬਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 12

प्रोत्साहितोऽयं कैकेय्या स दुष्टो यदि नः पिता।अमित्रभूतो निस्सङ्गं वध्यतां बध्यतामपि।।2.21.12।।

ਕੈਕਈ ਵੱਲੋਂ ਉਕਸਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਜੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੁਸ਼ਟ ਬਣ ਕੇ ਸਾਡਾ ਵੈਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਦੀ ਮਮਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ—ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ, ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਲੋੜ ਪਏ ਤਾਂ ਵਧ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 13

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः।उत्पथं प्रतिपन्नस्य कार्यं भवति शासनम्।।2.21.13।।

ਗੁਰੂ ਵੀ ਜੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਫੂਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਕਰਤੱਬ ਤੇ ਅਕਰਤੱਬ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕੁਪਥ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਐਸੇ ਵੇਲੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨਾ ਧਰਮ-ਕਰਤੱਬ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

बलमेष किमाश्रित्य हेतुं वापुरुषर्षभ।दातुमिच्छति कैकेय्यै राज्यं स्थितमिदं तव।।2.21.14।।

ਹੇ ਪੁਰਖ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਿਹੜੇ ਬਲ ਦੇ ਆਸਰੇ—ਜਾਂ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ—ਇਹ ਰਾਜਾ ਤੇਰੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਇਹ ਰਾਜ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ?

Verse 15

त्वया चैव मया चैव कृत्वा वैरमनुत्तमम्।काऽस्य शक्तिश्श्रियं दातुं भरतायारिशासन।।2.21.15।।

ਹੇ ਅਰੀ-ਸ਼ਾਸਕ, ਤੂੰ ਅਤੇ ਮੈਂ—ਦੋਵੇਂ—ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵੈਰ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਤਾਕਤ ਹੈ ਜੋ ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸਕੇ?

Verse 16

अनुरक्तोऽस्मि भावेन भ्रातरं देवि तत्त्वतः। सत्येन धनुषा चैव दत्तेनेष्टेन ते शपे।।2.21.16।।

ਹੇ ਮਾਤਾ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਅਨੁਰਾਗ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਸਤਿ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀਤੇ ਦਾਨ-ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਪਥ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 17

दीप्तमग्निमरण्यं वा यदि रामः प्रवेक्ष्यति।प्रविष्टं तत्र मां देवि त्वं पूर्वमवधारय।।2.21.17।।

ਹੇ ਦੇਵੀ ਮਾਤਾ, ਇਹ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਜਾਣ ਲੈ: ਜੇ ਰਾਮ ਜਲਦੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉੱਥੇ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵਾਂਗਾ।

Verse 18

हरामि वीर्याद्दुःखं ते तम स्सूर्य इवोदितः।देवी पश्यतु मे वीर्यं राघवश्चैव पश्यतु।।2.21.18।।

ਜਿਵੇਂ ਉਗਿਆ ਸੂਰਜ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਦੇਵੀ ਮਾਤਾ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਬਲ ਵੇਖ; ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਵੀ ਉਹੀ ਵੇਖੇ।

Verse 19

एतत्तु वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणस्य महात्मनः।उवाच रामं कौशल्या रुदन्ती शोकलालसा।।2.21.19।।

ਮਹਾਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

Verse 20

भ्रातुस्ते वदतः पुत्र लक्ष्मणस्य श्रुतं त्वया।यदत्रानन्तरं कार्यं कुरुष्व यदि रोचते।।2.21.20।।

ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਸੁਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਜੋ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਸਮਝੇਂ, ਉਹ ਕਰ।

Verse 21

न चाधर्म्यं वच श्रुत्वा सपत्न्या मम भाषितम्।विहाय शोकसन्तप्तां गन्तुमर्हसि मामितः।।2.21.21।।

ਮੇਰੀ ਸਪਤਨੀ (ਕੈਕਈ) ਦੇ ਬੋਲੇ ਅਧਰਮੀ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਸੜਦੀ ਹੋਈ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇਰਾ ਇਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।

Verse 22

धर्मज्ञ यदि धर्मिष्ठो धर्मं चरितुमिच्छसि।शुश्रूष मामिहस्थस्त्वं चर धर्ममनुत्तमम्।।2.21.22।।

ਹੇ ਧਰਮ-ਜਾਣੂ! ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧਰਮਿਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ੁਸ਼ਰੂਸ਼ਾ ਕਰ; ਉਸ ਅਨੁੱਤਮ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰ।

Verse 23

शुश्रूषुर्जननीं पुत्र स्वगृहे नियतो वसन्।परेण तपसा युक्तः काश्यपस्त्रिदिवं गतः।।2.21.23।।

ਹੇ ਪੁੱਤਰ! ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਵੱਸ ਕੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਸ਼ਰੂਸ਼ਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਾਸ਼੍ਯਪ—ਪਰਮ ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 24

यथैव राजा पूज्यस्ते गौरवेण तथाऽस्म्यहम्।त्वां नाहमनुजानामि न गन्तव्यमितो वनम्।।2.21.24।।

ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਗੌਰਵ ਨਾਲ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਇੱਥੋਂ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ।

Verse 25

त्वद्वियोगान्न मे कार्यं जीवितेन सुखेन वा।त्वया सह मम श्रेयस्तृणानामपि भक्षणम्।।2.21.25।।

ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਜਾਂ ਸੁਖ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ—ਭਾਵੇਂ ਤਿੰਨ ਵੀ ਖਾਣਾ ਪਵੇ—ਇਹੀ ਸ਼੍ਰੇਯ ਹੈ।

Verse 26

यदि त्वं यास्यसि वनं त्यक्त्वा मां शोकलालसाम्।अहं प्रायमिहासिष्ये न हि शक्ष्यामि जीवितुम्।।2.21.26।।

ਜੇ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵੇਂ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਛੱਡ ਦੇਵੇਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ (ਮਰਨ-ਵਰਤ ਉਪਵਾਸ) ਕਰਾਂਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਾਂਗਾ।

Verse 27

ततस्त्वं प्राप्स्यसे पुत्र निरयं लोकविश्रुतम्।ब्रह्महत्यामिवाधर्मात्समुद्र स्सरितां पतिः।।2.21.27।।

ਫਿਰ, ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ; ਜਿਵੇਂ ਅਧਰਮ ਕਰਕੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਸਮਾਨ ਪਾਪ ਕਮਾਇਆ ਸੀ।

Verse 28

विलपन्तीं तथा दीनां कौसल्यां जननीं ततः।उवाच रामो धर्मात्मा वचनं धर्मसंहितम्।।2.21.28।।

ਫਿਰ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਮਾਤਾ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਨੇ ਧਰਮ-ਸੰਮਤ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 29

नास्ति शक्तिः पितुर्वाक्यं समतिक्रमितुं मम।प्रसादये त्वां शिरसा गन्तुमिच्छाम्यहं वनम्।।2.21.29।।

ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਲੰਘਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਵਨ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 30

ऋषिणा च पितुर्वाक्यं कुर्वता व्रतचारिणा।गौर्हता जानता धर्मं कण्डुनाऽपि विपश्चिता।।2.21.30।।

ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਵਰਤਧਾਰੀ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਜਾਣੂ ਵਿਦਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕੰਦੂ ਨੇ ਵੀ ਗਾਂ ਦਾ ਵਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 31

अस्माकं च कुले पूर्वं सगरस्याज्ञया पितुः।खनद्भिस्सागरैर्भूमिमवाप्तस्सुमहान्वधः।।2.21.31।।

ਸਾਡੇ ਹੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਿਤਾ ਸਗਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੋਦਦੇ ਹੋਏ ਭਿਆਨਕ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 32

जामद्ग्न्येन रामेण रेणुका जननी स्वयम्।कृत्ता परशुनाऽरण्ये पितुर्वचनकारिणा।।2.21.32।।

ਜਾਮਦਗ੍ਨ੍ਯ ਰਾਮ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਾਤਾ ਰੇਣੁਕਾ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 33

एतैरन्यैश्च बहुभिर्देवि देवसमैः कृतम्।पितुर्वचनमक्लीबं करिष्यामि पितुर्हितम्।।2.21.33।।

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਦੇਵ-ਸਮ ਪੁਰਖਾਂ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਬਚਨ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਵੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਸਫਲ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 34

न खल्वेतन्मयैकेन क्रियते पितृशासनम्।एतैरपि कृतं देवि ये मया तव कीर्तिताः।।2.21.34।।

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨਾ ਕੇਵਲ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 35

नाहं धर्ममपूर्वं ते प्रतिकूलं प्रवर्तये।पूर्वैरयमभिप्रेतो गतो मार्गोऽनुगम्यते।।2.21.35।।

ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਧਰਮ, ਜੋ ਰੀਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਨਹੀਂ ਚਲਾਂਦਾ; ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਇਹੀ ਮਾਰਗ ਅਸੀਂ ਅਨੁਸਰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 36

तदेतत्तु मया कार्यं क्रियते भुवि नान्यथा।पितुर्हि वचनं कुर्वन्न कश्चिन्नाम हीयते।।2.21.36।।

ਇਸ ਲਈ ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਕਰਤੱਬ ਹੈ; ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਧਰਮ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ।

Verse 37

तामेवमुक्त्वा जननीं लक्ष्मणं पुनरब्रवीत्।वाक्यं वाक्यविदां श्रेष्ठश्श्रेष्ठस्सर्वधनुष्मताम्।।2.21.37।।

ਇਉਂ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਬਚਨ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਸਭ ਧਨੁਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 38

तव लक्ष्मण जानामि मयि स्नेहमनुत्तमम्।विक्रमं चैव सत्त्वं च तेजश्च सुदुरासदम्।।2.21.38।।

ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਤੇਰਾ ਅਨੁੱਤਮ ਸਨੇਹ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਤੇਰਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ, ਤੇਰੀ ਸੱਤਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਦਮ੍ਯ ਤੇਜ ਵੀ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।

Verse 39

मम मातुर्महद्दुःखमतुलं शुभलक्षण।अभिप्रायमविज्ञाय सत्यस्य च शमस्य च।।2.21.39।।

ਹੇ ਸ਼ੁਭ-ਲਕਸ਼ਣ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਸ਼ਮ ਦੇ ਅਸਲ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝਣ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਦੁੱਖ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਅਤੁਲ ਹੈ।

Verse 40

धर्मो हि परमो लोके धर्मे सत्यं प्रतिष्ठितम्।धर्मसंश्रितमेतच्च पितुर्वचनमुत्तमम्।।2.21.40।।

ਧਰਮ ਹੀ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਇਹ ਉੱਤਮ ਬਚਨ ਵੀ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਹੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।

Verse 41

संश्रुत्य च पितुर्वाक्यं मातुर्वा ब्राह्मणस्य वा।न कर्तव्यं वृथा वीर धर्ममाश्रित्य तिष्ठता।।2.21.41।।

ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਬਚਨ ਦੇ ਕੇ—ਹੇ ਵੀਰ—ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।

Verse 42

सोऽहं न शक्ष्यामि पितुर्नियोगमतिवर्तितुम्।पितुर्हिवचनाद्वीर कैकेय्याऽहं प्रचोदितः।।2.21.42।।

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਲੰਘ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਵੀਰ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕੈਕਈ ਨੇ ਮੈਨੂੰ (ਵਨਵਾਸ ਵੱਲ) ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਹੈ।

Verse 43

तदेतां विसृजानार्यां क्षत्रधर्माश्रितां मतिम्।धर्ममाश्रय मा तैक्ष्ण्यं मद्बुद्धिरनुगम्यताम्।।2.21.43।।

ਇਸ ਲਈ, ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰ-ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਉੱਠੀ ਇਸ ਅਨਾਰਯ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ। ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ; ਕਠੋਰ ਹਿੰਸਾ ਵੱਲ ਨਾ ਮੁੜ। ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰ।

Verse 44

तमेवमुत्त्वा सौहार्दाद्भ्रातरं लक्ष्मणाग्रजः।उवाच भूयः कौसल्यां प्राञ्जलिश्शिरसानतः।।2.21.44।।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਅਗਰਜ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਰ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ—ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ।

Verse 45

अनुमन्यस्व मां देवि गमिष्यन्तमितो वनम्।शापिताऽसि मम प्राणैः कुरु स्वस्त्ययनानि मे।।2.21.45।।

ਹੇ ਦੇਵੀ ਮਾਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ; ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਕਸਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੀ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਮੰਗਲ ਕਰਮ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਕਰ।

Verse 46

तीर्णप्रतिज्ञश्च वनात्पुनरेष्याम्यहं पुरीम्।ययातिरिव राजर्षिःपुरा हित्वा पुनर्दिवम्।।2.21.46।।

ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਮੁੜ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਵਾਂਗਾ—ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਯਯਾਤੀ, ਜੋ ਸੁਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਵੀ ਫਿਰ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 47

शोकस्सन्धार्यतां मात र्हृदये साधु मा शुचः।वनवासादिहैष्यामि पुनः कृत्वा पितुर्वचः।।2.21.47।।

ਮਾਤਾ, ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਰੱਖ; ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਮੈਂ ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਆਵਾਂਗਾ।

Verse 48

त्वया मया च वैदेह्या लक्ष्मणेन सुमित्रया।पितुर्नियोगे स्थातव्यमेष धर्मस्सनातनः।।2.21.48।।

ਤੂੰ, ਮੈਂ, ਵੈਦੇਹੀ, ਲਖ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ—ਅਸੀਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ।

Verse 49

अम्ब संहृत्य सम्भारान् दुःखं हृदि निगृह्य च।वनवासकृता बुद्धिर्मम धर्म्याऽनु वर्त्यताम्।।2.21.49।।

ਮਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸਮੇਟ ਲੈ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰੱਖ; ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਧਰਮਯੁਕਤ ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਵਜੋਂ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 50

एतद्वचस्तस्य निशम्य मातासुधर्म्यमव्यग्रमविक्लबं च।मृतेव संज्ञां प्रतिलभ्य देवी समीक्ष्य रामं पुनरित्युवाच।।2.21.50।।

ਉਸ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਨਿਸ਼ਚਲ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਤਾ-ਰਾਣੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਹੋਸ਼ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਰਾਮ ਵੱਲ ਥਿਰ ਨਿਗਾਹ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਬੋਲੀ।

Verse 51

यथैव ते पुत्र पिता तथाऽहं गुरु स्स्वधर्मेण सुहृत्तया च।न त्वाऽनुजानामि न मां विहायसुदुःखितामर्हसि गन्तुमेवम्।।2.21.51।।

ਪੁੱਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹੀ ਮੈਂ ਵੀ ਹਾਂ—ਸਵਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇਰੀ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ ਸੁਹਿਰਦ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ; ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।

Verse 52

किं जीवितेनेह विना त्वया मेलोकेन वा किं स्वधयाऽमृतेन।श्रेयो मुहूर्तं तव सन्निधानं ममेह कृत्स्नादपि जीवलोकात्।।2.21.52।।

ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਸਵਰਗ ਦਾ ਕੀ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸਵਧਾ-ਅਰਪਣ ਦਾ ਕੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਵੀ ਕੀ? ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੇਰੀ ਸਨਿਧੀ ਦਾ ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵੀ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਇਸ ਸਾਰੇ ਜੀਵ-ਲੋਕ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।

Verse 53

नरैरिवोल्काभिरपोह्यमानोमहागजोऽध्वानमनुप्रविष्टः।भूयः प्रजज्वाल विलापमेवं निशम्य रामः करुणं जनन्याः।।2.21.53।।

ਮਾਂ ਦੇ ਇਸ ਕਰੁਣ ਵਿਲਾਪ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਹੋਰ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਸੜ੍ਹ ਉਠਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਆਏ ਮਹਾਂ-ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਲੋਕ ਜਲਦੀਆਂ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਹਿਲਾ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।

Verse 54

स मातरं चैव विसंज्ञकल्पा मार्तं च सौमित्रिमभिप्रतप्तम्।धर्मे स्थितो धर्म्यमुवाच वाक्यं यथा स एवार्हति तत्र वक्तुम्।।2.21.54।।

ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਧਰਮਯੁਕਤ ਤੇ ਯਥੋਚਿਤ ਬਚਨ ਕਹੇ—ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਬੇਹੋਸ਼ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ (ਲਖਮਣ) ਨੂੰ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਿਵੇਂ ਬੋਲਣਾ ਠੀਕ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਬੋਲਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕੇਵਲ ਉਸੇ ਨੂੰ ਸੀ।

Verse 55

अहं हि ते लक्ष्मण नित्यमेव जानामि भक्तिं च पराक्रमं च।मम त्वभिप्रायमसन्निरीक्ष्य मात्रा सहाभ्यर्दसि मां सुदुःखम्।।2.21.55।।

ਹੇ ਲਖਮਣ, ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਮੈਂ ਸਦਾ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਮੇਰੇ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾਂ, ਤੂੰ ਮਾਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।

Verse 56

धर्मार्थकामाः खलु तात लोके समीक्षिता धर्मफलोदयेषु।ते तत्र सर्वे स्युरसंशयं मे भार्येव वश्याऽभिमता सुपुत्रा।।2.21.56।।

ਹੇ ਤਾਤ, ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਧਰਮ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਹੀ ਪਰਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਪਤਨੀ ਦੀ ਵਸ਼ਤਾ ਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਅਨੁਸਰਣ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸੁਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਧਨਿਆ ਮਾਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

Verse 57

यस्मिंस्तु सर्वे स्युरसन्निविष्टा धर्मो यत स्स्यात्तदुपक्रमेत।द्वेष्यो भवत्यर्थपरो हि लोके कामात्मता खल्वपि न प्रशस्ता।।2.21.57।।

ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਉਦੇਸ਼ ਇਕੱਠੇ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਉੱਥੇ ਉਹੀ ਮਾਰਗ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਮ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਧਨ-ਪਰਾਇਣ ਮਨੁੱਖ ਘ੍ਰਿਣਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਮ-ਵਸ਼ ਜੀਵਨ ਵੀ ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਆ ਨਹੀਂ।

Verse 58

गुरुश्च राजा च पिता च वृद्धःक्रोधात्प्रहर्षाद्यदि वाऽपि कामात्।यद्व्यादिशेत्कार्यमवेक्ष्य धर्मंकस्तन्न कुर्यादनृशंसवृत्तिः।2.21.58।।

ਗੁਰੂ, ਰਾਜਾ, ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ—ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ, ਪ੍ਰਹਰਸ਼ ਤੋਂ ਜਾਂ ਕਾਮ ਤੋਂ ਵੀ—ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜੋ ਕੰਮ ਆਖੇ, ਉਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨਿਰਦਈ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੌਣ ਨਾ ਕਰੇਗਾ?

Verse 59

स वै न शक्नोमि पितुः प्रतिज्ञामिमामकर्तुं सकलां यथावत्।स ह्यावयोस्तात गुरुर्नियोगेदेव्याश्च भर्ता स गति स्सधर्मः।।2.21.59।।

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਥਾਵਤ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਡਾ ਗੁਰੂ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੇਵੀ (ਮਾਤਾ) ਲਈ ਉਹ ਪਤੀ—ਉਸਦੀ ਸ਼ਰਨ, ਉਸਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਧਰਮ ਹੈ।

Verse 60

तस्मिन्पुनर्जीवति धर्मराजे विशेषतस्स्वे पथि वर्तमाने।देवी मया सार्धमितोऽपगच्छेत्कथं स्विदन्या विधवेव नारी।।2.21.60।।

ਜਦੋਂ ਧਰਮਰਾਜ ਪਿਤਾ ਜੀ ਅਜੇ ਜੀਵਤ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੇਵੀ ਰਾਣੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੱਥੋਂ ਕਿਵੇਂ ਚਲੀ ਜਾਵੇ? ਕੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਧਵਾ ਨਾਰੀ ਵਾਂਗ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

Verse 61

सा माऽनुमन्यस्व वनं व्रजन्तंकुरुष्व न स्स्वस्त्ययनानि देवि।यथा समाप्ते पुनराव्रजेयं यथा हि सत्येन पुनर्ययातिः।।2.21.61।।

ਹੇ ਮਾਤਾ, ਮੈਂ ਵਨ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਦੇਵੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦੀ ਕਰਮ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਵਧੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਸੱਚ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯਯਾਤੀ ਮੁੜ ਆਇਆ ਸੀ।

Verse 62

यशो ह्यहं केवलराज्यकारणान्न पृष्ठतः कर्तुमलं महोदयम्।अदीर्घकाले न तु देवि जीवितेवृणेऽवरामद्य महीमधर्मतः।।2.21.62।।

ਕੇਵਲ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਸੁੱਟ ਸਕਦਾ। ਅਲਪਕਾਲੀ ਇਸ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਾਤਾ, ਅਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਅੱਜ ਇਸ ਛੋਟੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚੁਣਦਾ।

Verse 63

प्रसादयन्नरवृषभ स्समातरं पराक्रमाज्जिगमिषुरेव दण्डकान्।अथानुजं भृशमनुशास्य दर्शनंचकार तां हृदि जननीं प्रदक्षिणम्।।2.21.63।।

ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੇ—ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਦੰਡਕਾਰਣ੍ਯ ਜਾਣ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ—ਫਿਰ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਮਨੋਰਥ ਨਾਲ ਕੜੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ; ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਜਨਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕੀਤੀ।