Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 21, Shloka 18

अयोध्याकाण्डे एकविंशः सर्गः

Lakṣmaṇa’s militant counsel and Rāma’s dharma-based persuasion of Kausalyā

हरामि वीर्याद्दुःखं ते तम स्सूर्य इवोदितः।देवी पश्यतु मे वीर्यं राघवश्चैव पश्यतु।।2.21.18।।

harāmi vīryād duḥkhaṃ te tamas sūrya ivoditaḥ |

devī paśyatu me vīryaṃ rāghavaś caiva paśyatu ||2.21.18||

ਜਿਵੇਂ ਉਗਿਆ ਸੂਰਜ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਦੇਵੀ ਮਾਤਾ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਬਲ ਵੇਖ; ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਵੀ ਉਹੀ ਵੇਖੇ।

harāmiI remove/take away
harāmi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Roothṛ (धातु)
FormLaṭ-lakāra, Uttama-puruṣa, Ekavacana; parasmaipada
vīryātby (my) valor
vīryāt:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootvīrya (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Pañcamī vibhakti (5th/पञ्चमी), Ekavacana; ablative of cause/means ‘by/from (my) valor’
duḥkhamsorrow
duḥkham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootduḥkha (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Dvitīyā, Ekavacana
teyour
te:
Ṣaṣṭhī-sambandha
TypeNoun
Roottvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormṢaṣṭhī vibhakti, Ekavacana (enclitic); ‘your’
tamaḥdarkness
tamaḥ:
Upamāna/Upameya sambandha (उपमा)
TypeNoun
Roottamas (प्रातिपदik)
FormNapumsaka, Dvitīyā (or Prathamā by context), Ekavacana; here as upamā-object with iva
sūryaḥsun
sūryaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsūrya (प्रातिपदिक)
FormPumliṅga, Prathamā, Ekavacana
ivalike
iva:
Upamā-dyotaka (उपमा-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormUpamā-avyaya (उपमार्थक) particle ‘like/as’
uditaḥrisen
uditaḥ:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootudita (कृदन्त-प्रातिपदik; ud+√i/√ud-i धातु)
FormKta PPP; Pumliṅga, Prathamā, Ekavacana; agrees with sūryaḥ
devīthe queen/mother (Kausalya)
devī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdevī (प्रातिपदik)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana
paśyatulet (her) see
paśyatu:
Kriyā
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
FormLoṭ-lakāra (imperative/benedictive sense), Prathama-puruṣa, Ekavacana; parasmaipada
memy
me:
Ṣaṣṭhī-sambandha
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदik)
FormṢaṣṭhī vibhakti, Ekavacana (enclitic)
vīryamvalor
vīryam:
Karma
TypeNoun
Rootvīrya (प्रातिपदik)
FormNapumsaka, Dvitīyā, Ekavacana
rāghavaḥRama (descendant of Raghu)
rāghavaḥ:
Karta
TypeNoun
Rootrāghava (प्रातिपदik)
FormPumliṅga, Prathamā, Ekavacana
caand
ca:
Sambandha
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction
evaindeed
eva:
Nipāta
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormEmphatic particle
paśyatulet (him) see
paśyatu:
Kriyā
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
FormLoṭ-lakāra, Prathama-puruṣa, Ekavacana

Having heard the words of the magnanimous Lakshmana, Kausalya, depressed and weeping, said to Rama:

K
Kauśalyā (devī)
R
Rāghava (Rāma)
S
sun (sūrya)
D
darkness (tamas)

FAQs

The verse frames protection of the afflicted (especially one’s elders) as a duty, though true dharma requires that strength be guided by restraint and righteousness.

Lakṣmaṇa attempts to console Kauśalyā, asserting he will act powerfully to remove her grief and demonstrate his capability.

Courage and protective resolve—vīrya presented as a force meant to dispel suffering.