Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 21, Shloka 62

अयोध्याकाण्डे एकविंशः सर्गः

Lakṣmaṇa’s militant counsel and Rāma’s dharma-based persuasion of Kausalyā

Devanagari script

यशो ह्यहं केवलराज्यकारणान्न पृष्ठतः कर्तुमलं महोदयम्।अदीर्घकाले न तु देवि जीवितेवृणेऽवरामद्य महीमधर्मतः।।2.21.62।।

Transliteration

yaśo hy ahaṁ kevalarājyakāraṇān na pṛṣṭhataḥ kartum alaṁ mahodayam | adīrghakāle na tu devi jīvite vṛṇe 'varām adya mahīm adharmataḥ || 2.21.62 ||

Translation

ਕੇਵਲ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਸੁੱਟ ਸਕਦਾ। ਅਲਪਕਾਲੀ ਇਸ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਾਤਾ, ਅਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਅੱਜ ਇਸ ਛੋਟੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚੁਣਦਾ।

Word by Word

• यशः: glory, fame
• यशः: कर्म (object) — कर्तुम् इत्यस्य
• Type: Noun
• Root: यशस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन (neuter; nominative; singular)

• हि: indeed, for
• हि: सम्बन्ध/वाक्यालङ्कार (emphatic particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphasis)

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (agent) — वृणे/कर्तुम्
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन (1st person pronoun; nominative; singular)

• केवलराज्यकारणात्: from/for the sole cause of the kingdom (only for the sake of kingship)
• केवलराज्यकारणात्: अपादान/हेतु (cause/ground)
• Type: Noun
• Root: केवल + राज्य + कारण (प्रातिपदिकानि)
• Form: तत्पुरुष-समास (केवलस्य राज्यस्य कारणम्); नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी-विभक्ति; एकवचन (ablative; singular) — हेतौ (cause)

• न: not
• न: निषेध (negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• पृष्ठतः: behind; to the back
• पृष्ठतः: अधिकरण (adverbial locus/direction)
• Type: Indeclinable
• Root: पृष्ठ (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित-अव्यय)
• Form: तद्धितान्त-अव्यय; दिशावाचक-अव्यय (ablatival/adverbial: 'from/at the back')

• कर्तुम्: to do; to put/make
• कर्तुम्: क्रिया (infinitival action) — अलम् इत्यस्य पूरकः
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + तुमुन् (कृत्-प्रत्यय)
• Form: तुमुनन्त (infinitive); क्रियार्थक-भाव (to do/make)

• अलम्: fit, proper, able (here: not proper)
• अलम्: विधेय/भाव (predicate of fitness)
• Type: Indeclinable
• Root: अलम् (अव्यय)
• Form: पर्याप्त्यर्थक-अव्यय (indeclinable of sufficiency/fitness); न + अलम् = 'not proper/able'

• महोदयम्: great, exalted
• महोदयम्: कर्म (object-complement) — यशः इत्यस्य विशेषणरूपेण
• Type: Adjective
• Root: महोदय (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महान् उदयः यस्य/महान् उदयः); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन (neuter; accusative; singular) — यशः इत्यस्य विशेषणम्

• अदीर्घकाले: in a short time
• अदीर्घकाले: अधिकरण (time-locus)
• Type: Noun
• Root: अ + दीर्घ + काल (प्रातिपदिकानि)
• Form: कर्मधारय-समास (अदीर्घः कालः); पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन (locative; singular) — काले (time)

• न: not
• न: निषेध (negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• तु: but, however
• तु: सम्बन्ध/वाक्यालङ्कार (contrast marker)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अवधारण/विरोधार्थक-निपात (but, however)

• देवि: O goddess / O mother (lady)
• देवि: सम्बोधन (address)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति; एकवचन (feminine; vocative; singular)

• जीविते: in life
• जीविते: अधिकरण (domain/locus: in life)
• Type: Noun
• Root: जीवित (प्रातिपदिक; कृदन्त-भाववाचक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन (neuter; locative; singular) — 'in life'

• वृणे: I choose
• वृणे: क्रिया (main verb)
• Type: Verb
• Root: वृ (धातु) (वृञ् वरणे)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान); उत्तमपुरुष; एकवचन; आत्मनेपद (present indicative; 1st person; singular; middle)

• अवराम्: inferior, insignificant
• अवराम्: कर्म (object) — महीम् इत्यस्य विशेषणरूपेण
• Type: Adjective
• Root: अवरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन (feminine; accusative; singular) — महीम् इत्यस्य विशेषणम्

• अद्य: today; now
• अद्य: अधिकरण (time-adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• महीम्: earth, land, kingdom
• महीम्: कर्म (object) — वृणे
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन (feminine; accusative; singular)

• अधर्मतः: unrighteously; by adharma
• अधर्मतः: करण/प्रकार (manner: by unrighteous means)
• Type: Indeclinable
• Root: अधर्म (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित-अव्यय)
• Form: तद्धितान्त-अव्यय; हेतुवाचक/प्रकारवाचक (adverb: 'unrighteously')

Context

Before this news is known to any one bring the kingdom under your control with my assistance.

Characters & Entities

• Rāma
• Kauśalyā (devī)
• yaśas (glory)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Political power is not worth unrighteous acquisition; dharma and truthful honor outweigh temporary sovereignty.

What is the narrative situation?

Rāma reassures his mother that he will not pursue the throne through questionable means; he prefers exile with honor to rule with adharma.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s integrity and non-attachment to power—choosing moral glory over material rule.