Adhyaya 83
व्यपोहनस्तवनिरूपण-प्रसङ्गे नक्तभोजन-शिवव्रतविधिः (वार्षिक-प्रतिमास-क्रमः)
ਵਿਆਪੋਹਨ-ਸਤਵ ਦਾ ਪੁੰਨ ਸੁਣ ਚੁੱਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਲਿੰਗ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ-ਪ੍ਰੋਕਤ ਅਤੇ ਵਿਆਸ-ਪਰੰਪਰਾ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਿਵ-ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਵਿਹਾਰਕ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ‘ਨਕਤਭੋਜਨ’ ਹੈ—ਨਿੱਤ ਕੇਵਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੋਜਨ—ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ, ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭੋਜਨ। ਭਿਖਿਆ, ਅਯਾਚਿਤ ਅਤੇ ਨਕਤ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨ-ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਕਤ ਨੂੰ ‘ਉੱਤਮ’ ਕਹਿ ਕੇ ਭੂ-ਸ਼ਯਿਆ, ਅਗਨਿਕਾਰਯ, ਸਨਾਨ, ਹਵਿਸ਼੍ਯ ਆਹਾਰ ਆਦਿ ਸਹਾਇਕ ਤਪ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਫਿਰ ਪੁਸ਼੍ਯ ਤੋਂ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਤੱਕ ਮਹੀਨਾ-ਵਾਰ ਵਰਤ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ-ਪਕਵਾਨ, ਘ੍ਰਿਤ-ਖੀਰ ਆਦਿ ਨੈਵੇਦ੍ਯ, ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਅਤੇ ਦਾਨ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਗੋ-ਮਿਥੁਨ—ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ; ਫਲ ਵਜੋਂ ਅਗਨੀ, ਯਮ, ਚੰਦਰ, ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ, ਵਰੁਣ, ਵਾਯੂ, ਯਕਸ਼, ਈਸ਼ਾਨ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਸੋਮ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਦੇ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਲਾਨਾ ਚੱਕਰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਜਾਂ ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਵਰਤ-ਪੂਜਾ ਵਿਸਤਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਗ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे व्यपोहनस्तवनिरूपणं नाम द्व्यशीतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः व्यपोहनस्तवं पुण्यं श्रुतमस्माभिर् आदरात् प्रसंगाल्लिङ्गदानस्य व्रतान्यपि वदस्व नः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਆਪੋਹਨ-ਸਤਵ-ਨਿਰੂਪਣ’ ਨਾਮਕ ਤਿਰਾਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅਸੀਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਹ ਪੁੰਨਮਈ ਵਿਆਪੋਹਨ-ਸਤਵ ਸੁਣਿਆ; ਹੁਣ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।
Verse 2
सूत उवाच व्रतानि वः प्रवक्ष्यामि शुभानि मुनिसत्तमाः नन्दिना कथितानीह ब्रह्मपुत्राय धीमते
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਵਰਤ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਇਹੋ ਵਰਤ ਇੱਥੇ ਨੰਦੀ ਨੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਸਨ।
Verse 3
तानि व्यासादुपश्रुत्य युष्माकं प्रवदाम्यहम् अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पक्षयोरुभयोरपि
ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਅੱਠਮੀ ਅਤੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਸ਼ੁਕਲ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 4
वर्षमेकं तु भुञ्जानो नक्तं यः पूजयेच्छिवम् सर्वयज्ञफलं प्राप्य स याति परमां गतिम्
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਨਕਤ-ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਕੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 5
पृथिवीं भाजनं कृत्वा भुक्त्वा पर्वसु मानवः अहोरात्रेण चैकेन त्रिरात्रफलमश्नुते
ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਵ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਪਾਤਰ ਮੰਨ ਕੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੇ ਵਰਤ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਜਿਹਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 6
द्वयोर् मासस्य पञ्चम्योर् द्वयोः प्रतिपदोर्नरः क्षीरधाराव्रतं कुर्यात् सो ऽश्वमेधफलं लभेत्
ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੰਚਮੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖੀਰਧਾਰਾ-ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਧਾਰ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 7
कृष्णाष्टम्यां तु नक्तेन यावत्कृष्णचतुर्दशी भुञ्जन्भोगानवाप्नोति ब्रह्मलोकं च गच्छति
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਅੱਠਮੀ ਤੋਂ ਚੌਦਵੀਂ ਤੱਕ ਜੋ ‘ਨਕਤ’ ਵਰਤ (ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਭੋਜਨ) ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਵਜੋਂ ਉੱਤਮ ਭੋਗ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 8
यो ऽब्दमेकं प्रकुर्वीत नक्तं पर्वसु पर्वसु ब्रह्मचारी जितक्रोधः शिवध्यानपरायणः
ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਹਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪੜਾਅ ‘ਤੇ ਨਕਤ ਵਰਤ ਕਰੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਰਹੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ, ਉਹ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ (ਪਤੀ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 9
संवत्सरान्ते विप्रेन्द्रान् भोजयेद्विधिपूर्वकम् स याति शाङ्करं लोकं नात्र कार्या विचारणा
ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ; ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
Verse 10
उपवासात् परं भैक्ष्यं भैक्ष्यात् परम् अयाचितम् अयाचितात् परं नक्तं तस्मान् नक्तेन वर्तयेत्
ਉਪਵਾਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਿਖਿਆ-ਜੀਵਨ ਹੈ; ਭਿਖਿਆ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਯਾਚਿਤ (ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੇ ਮਿਲਿਆ) ਹੈ; ਅਯਾਚਿਤ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਨਕਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਕਤ ਵਰਤ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵਨ ਚਲਾਏ।
Verse 11
देवैर्भुक्तं तु पूर्वाह्णे मध्याह्ने ऋषिभिस् तथा अपराह्णे च पितृभिः संध्यायां गुह्यकादिभिः
ਪੂਰਵਾਹਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਗਣ, ਮੱਧਾਹਨ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਿਗਣ, ਅਪਰਾਹਨ ਵਿੱਚ ਪਿਤ੍ਰਗਣ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਗੁਹ੍ਯਕ ਆਦਿ ਭੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਦਿਨ ਦਾ ਵਿਭਾਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 12
सर्ववेलामतिक्रम्य नक्तभोजनमुत्तमम् हविष्यभोजनं स्नानं सत्यमाहारलाघवम्
ਸਾਰੇ ਭੋਜਨ-ਵੇਲੇ ਲੰਘਾ ਕੇ ਕੇਵਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਹੈ। ਹਵਿਸ਼੍ਯ (ਸ਼ੁੱਧ ਨੈਵੇਦ੍ਯ) ਭੋਜਨ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਸਤ੍ਯ-ਪਾਲਨ ਅਤੇ ਹਲਕਾ ਆਹਾਰ—ਇਹ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Verse 13
अग्निकार्यमधःशय्यां नक्तभोजी समाचरेत् प्रतिमासं प्रवक्ष्यामि शिवव्रतमनुत्तमम्
ਉਹ ਅਗਨਿਕਾਰਜ (ਹੋਮ ਆਦਿ) ਕਰੇ, ਨੀਵੀਂ ਸ਼ੈਯਾ ਉੱਤੇ ਸੌਵੇ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਕੇਵਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਨੁੱਤਮ ਵਰਤ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 14
धर्मकामार्थमोक्षार्थं सर्वपापविशुद्धये पुष्यमासे च सम्पूज्य यः कुर्यान्नक्तभोजनम्
ਧਰਮ, ਕਾਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ—ਜੋ ਪੁਸ਼੍ਯ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਮ੍ਯਕ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਰਾਤ-ਭੋਜਨ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਿਤ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 15
सत्यवादी जितक्रोधः शालिगोधूमगोरसैः पक्षयोरष्टमीं यत्नाद् उपवासेन वर्तयेत्
ਭਗਤ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਲੀ ਅਨਾਜ, ਗੇਹੂੰ ਤੇ ਗੋਰਸ (ਦੁੱਧ ਆਦਿ) ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਦਿਆਂ—ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਤਿਥੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ।
Verse 16
भूमिशय्यां च मासान्ते पौर्णमास्यां घृतादिभिः स्नाप्य रुद्रं महादेवं सम्पूज्य विधिपूर्वकम्
ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ, ਭੂਮੀ-ਸ਼ੈਯਾ ਦਾ ਵਰਤ ਪਾਲੇ; ਘੀ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 17
यावकं चौदनं दत्त्वा सक्षीरं सघृतं द्विजाः भोजयेद् ब्राह्मणाञ्शिष्टाञ् जपेच्छान्तिं विशेषतः
ਯਾਵਕ ਅੰਨ ਅਤੇ ਪਕਿਆ ਚੌਲ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਘਿਉ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਜਪ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਤੀ-ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਢਿੱਲੇ ਹੋਣ।
Verse 18
तथा गोमिथुनं चैव कपिलं विनिवेदयेत् भवाय देवदेवाय शिवाय परमेष्ठिने
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਅਤੇ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਭਵ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਪਰਮੇਸ਼ਟੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਐਸੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪਤੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੁਆਰਾ ਪਸ਼ੂ ਪਾਸ਼-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Verse 19
स याति मुनिशार्दूल वाह्नेयं लोकमुत्तमम् भुक्त्वा स विपुलान् लोकान् तत्रैव स विमुच्यते
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਾਰਦੂਲ! ਉਹ ਵਾਹਨੇਯ (ਅਗਨੀ) ਦਾ ਉੱਤਮ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਪਤੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਾਸ਼-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।
Verse 20
माघमासे तु सम्पूज्य यः कुर्यान् नक्तभोजनम् कृशरं घृतसंयुक्तं भुञ्जानः संयतेन्द्रियः
ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ (ਸ਼ਿਵ ਦੀ) ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਜੋ ਨਕਤ-ਭੋਜਨ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰੇ—ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਘਿਉ ਮਿਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਰ ਖਾਏ—ਉਹ ਵਰਤ ਦਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 21
सोपवासं चतुर्दश्यां भवेदुभयपक्षयोः रुद्राय पौर्णमास्यां तु दद्याद्वै घृतकम्बलम्
ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ-ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਲਈ ਘਿਉ ਲਪੇਟਿਆ ਕੰਬਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਦਾ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਪਾਸ਼-ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 22
कृष्णं गोमिथुनं दद्यात् पूजयेच्चैव शंकरम् भोजयेद्ब्राह्मणांश्चैव यथाविभवविस्तरम्
ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਗਾਂ-ਜੋੜੀ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।
Verse 23
याम्यमासाद्य वै लोकं यमेन सह मोदते फाल्गुने चैव सम्प्राप्ते कुर्याद्वै नक्तभोजनम्
ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਯਮ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਫਾਲਗੁਣ ਮਹੀਨਾ ਆਵੇ ਤਾਂ ਨਕਤ-ਭੋਜਨ ਦਾ ਵਰਤ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੇ।
Verse 24
श्यामाकान्नघृतक्षीरैर् जितक्रोधो जितेन्द्रियः चतुर्दश्यामथाष्टम्याम् उपवासं च कारयेत्
ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਆਮਾਕ ਅੰਨ ਘੀ ਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਤੇ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖੇ।
Verse 25
पौर्णमास्यां महादेवं स्नाप्य सम्पूज्य शङ्करम् दद्याद्गोमिथुनं वापि ताम्राभं शूलपाणये
ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ ਨੂੰ ਗਾਂ-ਜੋੜੀ ਜਾਂ ਤਾਂਬੇ ਰੰਗ ਦਾ ਦਾਨ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 26
ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु प्रार्थयेत्परमेश्वरम् स याति चन्द्रसायुज्यं नात्र कार्या विचारणा
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾ ਕੇ ਫਿਰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰੇ; ਉਹ ਚੰਦਰ-ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ।
Verse 27
चैत्रे ऽपि रुद्रमभ्यर्च्य कुर्याद्वै नक्तभोजनम् शाल्यन्नं पयसा युक्तं घृतेन च यथासुखम्
ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਨਕਤ-ਭੋਜਨ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰੇ। ਸ਼ਾਲੀ ਧਾਨ ਦਾ ਪਕਿਆ ਅੰਨ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਰੁਚੀ ਅਨੁਸਾਰ ਘਿਉ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰੇ।
Verse 28
गोष्ठशायी मुनिश्रेष्ठाः क्षितौ निशि भवं स्मरेत् पौर्णमास्यां शिवं स्नाप्य दद्याद्गोमिथुनं सितम्
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਠ! ਜੋ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਵੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ। ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਚਿੱਟਾ ਗੋਮਿਥੁਨ (ਗਾਂ-ਬਲਦ ਦੀ ਜੋੜੀ) ਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 29
ब्राह्मणान् भोजयेच्चैव निरृतेः स्थानमाप्नुयात् वैशाखे च तथा मासे कृत्वा वै नक्तभोजनम्
ਵੈਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਕਤ-ਭੋਜਨ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਹ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 30
पौर्णमास्यां भवं स्नाप्य पञ्चगव्यघृतादिभिः श्वेतं गोमिथुनं दत्त्वा सो ऽश्वमेधफलं लभेत्
ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਪੰਚਗਵ੍ਯ, ਘਿਉ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਚਿੱਟਾ ਗੋਮਿਥੁਨ (ਗਾਂ-ਬਲਦ ਦੀ ਜੋੜੀ) ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 31
ज्येष्ठे मासे च देवेशं भवं शर्वमुमापतिम् सम्पूज्य श्रद्धया भक्त्या कृत्वा वै नक्तभोजनम्
ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦੇਵੇਸ਼ ਭਵ, ਸ਼ਰਵ, ਉਮਾ-ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਨਕਤ-ਭੋਜਨ ਦਾ ਨਿਯਮ ਰੱਖੇ।
Verse 32
रक्तशाल्यन्नमध्वा च अद्भिः पूतं घृतादिभिः वीरासनो निशार्धं च गवां शुश्रूषणे रतः
ਉਹ ਲਾਲ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਅੰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਲਵੇ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਘਿਉ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਵੀਰਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸ਼ੁਸ਼ਰੂਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹੇ।
Verse 33
पौर्णमास्यां तु सम्पूज्य देवदेवमुमापतिम् स्नाप्य शक्त्या यथान्यायं चरुं दद्याच् च शूलिने
ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੇ ਦਿਨ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਉਮਾ-ਪਤੀ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਨੂੰ ਚਰੂ ਭੇਟ ਕਰੇ।
Verse 34
ब्राह्मणान् भोजयित्वा च यथाविभवविस्तरम् धूम्रं गोमिथुनं दत्त्वा वायुलोके महीयते
ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਧੂਸਰ ਰੰਗ ਦੀ ਗਾਂ ਅਤੇ ਬਲਦ (ਜੋੜਾ) ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਯੁ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 35
आषाढे मासि चाप्येवं नक्तभोजनतत्परः भूरिखण्डाज्यसंमिश्रं सक्तुभिश्चैव गोरसम्
ਆਸ਼ਾਢ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੰਡ ਅਤੇ ਘਿਉ ਮਿਲਿਆ ਗੋਰਸ (ਦੁੱਧ) ਨਾਲ ਸੱਕਤੂ (ਭੁੰਨੇ ਜੌ ਦਾ ਚੂਰਨ) ਭੇਟ ਕਰੇ।
Verse 36
पौर्णमास्यां घृताद्यैस्तु स्नाप्य पूज्य यथाविधि ब्राह्मणान् भोजयित्वा च श्रोत्रियान् वेदपारगान्
ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੇ ਦਿਨ ਘਿਉ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਵੇਦ-ਪਾਰੰਗਤ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੀਅ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਵੀ ਕਰਾਵੇ।
Verse 37
दद्याद्गोमिथुनं गौरं वारुणं लोकमाप्नुयात् श्रावणे च द्विजा मासे कृत्वा वै नक्तभोजनम्
ਗੌਰ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਰੁਣ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਨਕਤਭੋਜਨ ਵਰਤ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 38
क्षीरषष्टिकभक्तेन सम्पूज्य वृषभध्वजम् पौर्णमास्यां घृताद्यैस्तु स्नाप्य पूज्य यथाविधि
ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਖੀਰ-ਸ਼ਸ਼ਟਿਕ ਨੈਵੇਦ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰ। ਫਿਰ ਘਿਉ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੜ ਪੂਜਨ ਕਰ।
Verse 39
ब्राह्मणान् भोजयित्वा च श्रोत्रियान् वेदपारगान् श्वेताग्रपादं पौण्ड्रं च दद्याद्गोमिथुनं पुनः
ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਮੁੜ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਦਾਨ ਕਰ—ਇੱਕ ਪੌਂਡ੍ਰ ਜਾਤ ਦੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਿੱਟੇ ਅਗਲੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀ।
Verse 40
स याति वायुसायुज्यं वायुवत्सर्वगो भवेत् प्राप्ते भाद्रपदे मासे कृत्वैवं नक्तभोजनम्
ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਕਤਭੋਜਨ ਵਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਧਕ ਵਾਯੂ-ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 41
हुतशेषं च विप्रेन्द्रान् वृक्षमूलाश्रितो दिवा पौर्णमास्यां तु देवेशं स्नाप्य सम्पूज्य शङ्करम्
ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੇਠ ਬੈਠ ਕੇ ਹੋਮ-ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਲ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ। ਅਤੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਦੇਵੇਸ਼ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰ।
Verse 42
नीलस्कन्धं वृषं गां च दत्त्वा भक्त्या यथाविधि ब्राह्मणान् भोजयित्वा च वेदवेदाङ्गपारगान्
ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯਥਾਵਿਧੀ ਨੀਲਕੰਠ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਵੇਦ‑ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ—ਇਹ ਧਰਮਕਰਮ ਪਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਸ਼ੂ (ਜੀਵ) ਦੇ ਪਾਸ਼‑ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 43
यक्षलोकमनुप्राप्य यक्षराजो भवेन्नरः ततश्चाश्वयुजे मासि कृत्वैवं नक्तभोजनम्
ਯਕਸ਼ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਆਸ਼ਵਯੁਜ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਕਤਭੋਜਨ ਦਾ ਨਿਯਮ ਰੱਖੇ ਤਾਂ, ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਾਸ਼ ਘਟਦੇ ਹਨ।
Verse 44
सघृतं शङ्करं पूज्य पौर्णमास्यां च पूर्ववत् ब्राह्मणान् भोजयित्वा च शिवभक्तान् सदा शुचीन्
ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਘਿਉ ਮਿਲੇ ਅਰਪਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਸਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਿਵਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਏ।
Verse 45
वृषभं नीलवर्णाभम् उरोदेशसमुन्नतम् गां च दत्त्वा यथान्यायम् ऐशानं लोकमाप्नुयात्
ਯਥਾਨ੍ਯਾਇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ, ਚੌੜੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ—ਐਸ਼ਾਨ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਈਸ਼ਾਨ ਰੂਪ ਪਤੀ ਪਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 46
कार्तिके च तथा मासे कृत्वा वै नक्तभोजनम् क्षीरौदनेन साज्येन सम्पूज्य च भवं प्रभुम्
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਕਤਭੋਜਨ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਘਿਉ ਸਮੇਤ ਖੀਰ‑ਚਾਵਲ ਦਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਭਵ—ਪਰਮ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ—ਦੀ ਸਮ੍ਯਕ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 47
पौर्णमास्यां च विधिवत् स्नाप्य दत्त्वा चरुं पुनः ब्राह्मणान् भोजयित्वा च यथाविभवविस्तरम्
ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧਿ-ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਚਰੂ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।
Verse 48
दत्त्वा गोमिथुनं चैव कापिलं पूर्ववद् द्विजाः सूर्यसायुज्यमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा
ਹੇ ਦਵਿਜੋ! ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਪਿਲ (ਤਾਂਬੇ-ਰੰਗ) ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਸਾਯੁਜ੍ਯ (ਏਕਤਾ) ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
Verse 49
मार्गशीर्षे च मासे ऽपि कृत्वैवं नक्तभोजनम् यवान्नेन यथान्यायम् आज्यक्षीरादिभिः समम्
ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਕਤ-ਭੋਜਨ (ਸਿਰਫ਼ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਣਾ) ਦਾ ਨਿਯਮ ਰੱਖੇ; ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੌਂ ਦਾ ਆਹਾਰ ਘਿਉ, ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਸ਼ੁੱਧ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਏ।
Verse 50
पौर्णमास्यां च पूर्वोक्तं कृत्वा शर्वाय शंभवे ब्राह्मणान् भोजयित्वा च दरिद्रान्वेदपारगान्
ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸ਼ਰਵ-ਸ਼ੰਭੂ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਗਰੀਬ ਪਰ ਵੇਦ-ਪਾਰੰਗਤ ਹੋਣ—ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।
Verse 51
दत्त्वा गोमिथुनं चैव पाण्डुरं विधिपूर्वकम् सोमलोकमनुप्राप्य सोमेन सह मोदते
ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਂਡੁਰ (ਚਿੱਟੀਆਂ) ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਸੋਮਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸੋਮ ਦੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
Verse 52
अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यं क्षमा दया त्रिःस्नानं चाग्निहोत्रं च भूशय्या नक्तभोजनम्
ਅਹਿੰਸਾ, ਸੱਚ, ਅਸਤੇਯ (ਚੋਰੀ ਨਾ ਕਰਨੀ), ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ, ਖ਼ਿਮਾ ਤੇ ਦਇਆ; ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਭੋਜਨ—ਇਹ ਸ਼ੈਵ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਵਰਤ-ਨਿਯਮ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਪਤੀ-ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦਾ ਹੈ।
Verse 53
पक्षयोरुपवासं च चतुर्दश्यष्टमीषु च
ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਮੀ ਤਿਥੀਆਂ ਨੂੰ—ਇਹ ਨਿਯਮ ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਪਤੀ-ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਅਡੋਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 54
इत्येतदखिलं प्रोक्तं प्रतिमासं शिवव्रतम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਸ਼ਿਵ-ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਿਧਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
Verse 55
कुर्याद्वर्षं क्रमेणैव व्युत्क्रमेणापि वा द्विजाः स याति शिवसायुज्यं ज्ञानयोगमवाप्नुयात्
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਇੱਕ ਸਾਲ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਕਰੋ ਜਾਂ ਕ੍ਰਮ-ਭੰਗ ਨਾਲ ਵੀ—ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Eat only at night (naktam), worship Śiva regularly, observe upavāsa on aṣṭamī and caturdaśī in both pakṣas, maintain brahmacarya and control of anger, perform abhiṣeka and pūjā (especially on pūrṇimā), and conclude with brāhmaṇa-bhojana and dāna according to capacity.
From Puṣya onward, each lunar month prescribes naktabhojana with specific foods (e.g., śāli, yava, kṣīra, ghṛta preparations), pūrṇimā abhiṣeka to Śiva, brāhmaṇa feeding, and a characteristic go-mithuna/charu/cloth gift—each linked to a stated loka-phala and ultimately oriented toward Śiva-sāyujya.
Ahiṃsā, satya, asteya, brahmacarya, kṣamā, dayā, triḥ-snānā (three daily baths), agnihotra/agni-kārya, bhū-śayyā (sleeping on the ground), and regulated diet—presented as the complete framework of the monthly Śiva-vrata.