Adhyaya 52

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे एकपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच नद्यश् च बहवः प्रोक्ताः सदा बहुजलाः शुभाः सरोवरेभ्यः सम्भूतास् त्व् असंख्याता द्विजोत्तमाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇਕਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ! ਬਹੁਤੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਸਦਾ ਬਹੁ-ਜਲ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹਨ। ਉਹ ਸਰੋਵਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਸੰਖ ਹਨ।

Verse 2

प्राङ्मुखा दक्षिणास्यास्तु चोत्तरप्रभवाः शुभाः पश्चिमाग्राः पवित्राश् च प्रतिवर्षं प्रकीर्तिताः

ਜੋ ਪੂਰਬ-ਮੁਖੀ ਹਨ, ਉਹ ਕਾਰਜ-ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ-ਮੁਖੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੱਗਲਾ ਭਾਗ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਇਉਂ ਹਰ ਸਾਲ ਪ੍ਰਕੀਰਤਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

आकाशांभोनिधिर् यो ऽसौ सोम इत्यभिधीयते आधारः सर्वभूतानां देवानाममृताकरः

ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਲ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਸੋਮ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।

Verse 4

अस्मात्प्रवृत्ता पुण्योदा नदी त्वाकाशगामिनी सप्तमेनानिलपथा प्रवृत्ता चामृतोदका

ਇਸ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ‘ਪੁਣ੍ਯੋਦਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਮਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਵਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਜਲ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।

Verse 5

सा ज्योतींष्यनुवर्तन्ती ज्योतिर्गणनिषेविता ताराकोटिसहस्राणां नभसश् च समायुता

ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਨਦੀ ਆਕਾਸ਼ੀ ਜੋਤੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੀ ਸੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਸੀ; ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਆਕਾਸ਼ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ।

Verse 6

परिवर्तत्यहरहो यथा सोमस्तथैव सा चत्वार्यशीतिश् च तथा सहस्राणां समुच्छ्रितः

ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਘਟਦਾ-ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਮਾਪ ਵੀ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਚੌਰਾਸੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੱਕ ਉੱਠ ਕੇ—ਸਭ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ ਪਤੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਾਲ-ਚੱਕਰ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 7

योजनानां महामेरुः श्रीकण्ठाक्रीडकोमलः तत्रासीनो यतः शर्वः साम्बः सह गणेश्वरैः

ਯੋਜਨਾਂ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ ਮਹਾਮੇਰੂ ਨੀਲਕੰਠ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਦਾ ਕੋਮਲ ਕ੍ਰੀੜਾ-ਸਥਾਨ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਸ਼ਰਵ—ਸ਼ਕਤੀ ਸਮੇਤ ਸਾਂਬ ਸ਼ਿਵ—ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ।

Verse 8

क्रीडते सुचिरं कालं तस्मात्पुण्यजला शिवा गिरिं मेरुं नदी पुण्या सा प्रयाति प्रदक्षिणम्

ਉਹ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਪੁੰਨ-ਜਲ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਉਹ ਸ਼ੁਭਾ ‘ਸ਼ਿਵਾ’ ਨਦੀ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 9

विभज्यमानसलिला सा जवेनानिलेन च मेरोरन्तरकूटेषु निपपात चतुर्ष्वपि

ਉਹ ਜਲ-ਰਾਸ਼ੀ ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਵੰਡਦੀ ਹੋਈ ਅੱਗੇ ਧੱਕੀ ਗਈ ਅਤੇ ਮੇਰੂ ਦੇ ਚਾਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ।

Verse 10

समन्तात्समतिक्रम्य सर्वाद्रीन्प्रविभागशः नियोगाद्देवदेवस्य प्रविष्टा सा महार्णवम्

ਉਹ ਸਭ ਪਾਸੀਂ ਫੈਲ ਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘਦੀ ਹੋਈ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।

Verse 11

अस्या विनिर्गता नद्यः शतशो ऽथ सहस्रशः सर्वद्वीपाद्रिवर्षेषु बहवः परिकीर्तिताः

ਉਸ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਦੀਆਂ ਨਿਕਲੀਆਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸਭ ਦ੍ਵੀਪਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਵਰ੍ਹਸ਼-ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 12

क्षुद्रनद्यस्त्वसंख्याता गङ्गा यद्गाङ्गताम्बरात् केतुमाले नराः कालाः सर्वे पनसभोजनाः

ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ; ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਆਕਾਸ਼-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੇਤੁਮਾਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਪਨਸ (ਕਠਲ) ਨੂੰ ਹੀ ਆਹਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 13

स्त्रियश्चोत्पलवर्णाभा जीवितं चायुतं स्मृतम् भद्राश्वे शुक्लवर्णाश् च स्त्रियश्चन्द्रांशुसंनिभाः

ਉਸ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਕਮਲ-ਵਰਨ ਦੀਆਂ ਕਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਯੁ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ੁਕਲ ਵਰਣ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 14

कालाम्रभोजनाः सर्वे निरातङ्का रतिप्रियाः दशवर्षसहस्राणि जीवन्ति शिवभाविताः

ਉਹ ਸਭ ਕਾਲੇ ਆਮਾਂ ਦੇ ਆਹਾਰ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਹੋਏ, ਨਿਰਭੈ ਅਤੇ ਰਤੀ-ਆਨੰਦ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ-ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ।

Verse 15

हिरण्मया इवात्यर्थम् ईश्वरार्पितचेतसः तथा रमणके जीवा न्यग्रोधफलभोजनाः

ਉਸ ਮਨੋਹਰ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚਿੱਤ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੜ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਆਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 16

दशवर्षसहस्राणि शतानि दशपञ्च च जीवन्ति शुक्लास्ते सर्वे शिवध्यानपरायणाः

ਉਹ ਸ਼ੁਕਲ (ਸ਼ੁੱਧ) ਲੋਕ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ—ਉਪਰੋਂ ਹੋਰ ਇਕ ਸੌ ਪੰਦਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ—ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 17

हैरण्मया महाभागा हिरण्मयवनाश्रयाः एकादश सहस्राणि शतानि दशपञ्च च

ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਭਾਗੀ, ਹਿਰਣਮਯ ਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਇਕ ਸੌ ਪੰਦਰਾਂ ਸੀ।

Verse 18

वर्षाणां तत्र जीवन्ति अश्वत्थाशनजीवनाः हैरण्मया इवात्यर्थम् ईश्वरार्पितमानसाः

ਉੱਥੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਸ਼ਵੱਥ ਦੇ ਪੱਤੇ ਖਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹਨ।

Verse 19

कुरुवर्षे तु कुरवः स्वर्गलोकात् परिच्युताः सर्वे मैथुनजाताश् च क्षीरिणः क्षीरभोजनाः

ਪਰ ਕੁਰੂਵਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਰੂ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਤੋਂ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਮੈਥੁਨ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪਲੇ—ਦੁੱਧ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਹੈ।

Verse 20

अन्योन्यमनुरक्ताश् च चक्रवाकसधर्मिणः अनामया ह्यशोकाश् च नित्यं सुखनिषेविणः

ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ-ਰਤ ਸਨ, ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਨਿਭੇੜੇ ਸਾਥ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ। ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਰਹਿਤ, ਉਹ ਸਦਾ ਸੁਖ ਦਾ ਆਸਵਾਦ ਕਰਦੇ।

Verse 21

त्रयोदशसहस्राणि शतानि दशपञ्च च जीवन्ति ते महावीर्या न चान्यस्त्रीनिषेविणः

ਉਹ ਮਹਾਵੀਰਯ ਵਾਲੇ ਤੇਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕ ਸੌ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਰਾਈਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

Verse 22

सहैव मरणं तेषां कुरूणां स्वर्गवासिनाम् हृष्टानां सुप्रवृद्धानां सर्वान्नामृतभोजिनाम्

ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਉਹ ਕੁਰੂ ਵੀ—ਖੁਸ਼, ਬਹੁਤ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ ਭੋਜਨ ਦੇ ਭੋਗੀ—ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।

Verse 23

सदा तु चन्द्रकान्तानां सदा यौवनशालिनाम् श्यामाङ्गानां सदा सर्वभूषणास्पददेहिनाम्

ਉਹ ਸਦਾ ਚੰਦ੍ਰ-ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸਦਾ ਯੌਵਨ-ਸੰਪੰਨ; ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਹ ਸਦਾ ਸਭ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਧਾਮ ਹਨ।

Verse 24

जंबूद्वीपे तु तत्रापि कुरुवर्षं सुशोभनम् तत्र चन्द्रप्रभं शम्भोर् विमानं चन्द्रमौलिनः

ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਹੀ ‘ਕੁਰੂਵਰਸ਼’ ਨਾਮ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਚੰਦ੍ਰਮੌਲੀ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ‘ਚੰਦ੍ਰਪ੍ਰਭ’ ਨਾਮਕ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 25

वर्षे तु भारते मर्त्याः पुण्याः कर्मवशायुषः शतायुषः समाख्याता नानावर्णाल्पदेहिनः

ਪਰੰਤੂ ਭਾਰਤਵਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਰਤ੍ਯ ਪੁੰਨ੍ਯਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਯੁ ਕਰਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ‘ਸ਼ਤਾਯੁ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਲਪ-ਦੇਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 26

नानादेवार्चने युक्ता नानाकर्मफलाशिनः नानाज्ञानार्थसम्पन्ना दुर्बलाश्चाल्पभोगिनः

ਉਹ ਅਨੇਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਨੇਕ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦੇ ਹਨ; ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਗਿਆਨ-ਲਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਅਲਪ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 27

इन्द्रद्वीपे तथा केचित् तथैव च कसेरुके ताम्रद्वीपं गताः केचित् केचिद्देशं गभस्तिमत्

ਕੁਝ ਇੰਦਰਦਵੀਪ ਨੂੰ ਗਏ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਕਸੇਰੁਕ ਨੂੰ; ਕੁਝ ਤਾਮ੍ਰਦਵੀਪ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਕੁਝ ‘ਗਭਸਤਿਮਤ’ ਨਾਮਕ ਤੇਜਸਵੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਗਏ।

Verse 28

नागद्वीपं तथा सौम्यं गान्धर्वं वारुणं गताः केचिन्म्लेच्छाः पुलिन्दाश् च नानाजातिसमुद्भवाः

ਅਨੇਕ ਜਾਤੀਆਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਕੁਝ ਮਲੇਛ ਅਤੇ ਪੁਲਿੰਦ ਆਦਿ ਨਾਗਦ੍ਵੀਪ, ਸੌਮ੍ਯਦ੍ਵੀਪ, ਗਾਂਧਰ੍ਵਦ੍ਵੀਪ ਅਤੇ ਵਾਰੁਣਦ੍ਵੀਪ ਨੂੰ ਗਏ।

Verse 29

पूर्वे किरातास्तस्यान्ते पश्चिमे यवनाः स्मृताः ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्राश् च सर्वशः

ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਸਿਰੇ ਤੇ ਕਿਰਾਤ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਯਵਨ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਚਕਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲੇ ਹਨ; ਇਸ ਲੋਕ-ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵ ਨੂੰ ਆਚਰਨ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਪਾਸ-ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪਤੀ—ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਮੁੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 30

इज्यायुद्धवणिज्याभिर् वर्तयन्तो व्यवस्थिताः तेषां संव्यवहारो ऽयं वर्तते ऽत्र परस्परम्

ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਉਹ ਇਜਿਆ (ਯਜ੍ਞ-ਸੇਵਾ), ਧਰਮਯੁੱਧ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਰਸਪਰ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਤੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਇੱਥੇ ਚੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 31

धर्मार्थकामसंयुक्तो वर्णानां तु स्वकर्मसु संकल्पश्चाभिमानश् च आश्रमाणां यथाविधि

ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਰੱਖ ਕੇ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਕਲਪ ਤੇ ਸੰਯਮਿਤ ਅਭਿਮਾਨ (ਆਤਮ-ਨਿਯਮ) ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਤਾਂ ਜੋ ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵ ਪਤੀ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ।

Verse 32

इह स्वर्गापवर्गार्थं प्रवृत्तिर्यत्र मानुषी तेषां च युगकर्माणि नान्यत्र मुनिपुङ्गवाः

ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਅਪਵਰਗ (ਮੋਖਸ਼) ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਯੁਗ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਕਰਮ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੀ ਹਨ—ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 33

दशवर्षसहस्राणि स्थितिः किंपुरुषे नृणाम् सुवर्णवर्णाश् च नराः स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः

ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ ਸੁਵਰਨ ਵਰਣ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਰਗੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।

Verse 34

अनामया ह्यशोकाश् च सर्वे ते शिवभाविताः शुद्धसत्त्वाश् च हेमाभाः सदाराः प्लक्षभोजनाः

ਉਹ ਸਭ ਨਿਰੋਗ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ-ਰਹਿਤ ਹਨ; ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਿਵ-ਭਾਵ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੱਤਵ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਦੇਹ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਹਧਰਮਣੀ ਸਮੇਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਲਕਸ਼ ਦੇ ਆਹਾਰ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 35

महारजतसंकाशा हरिवर्षे ऽपि मानवाः देवलोकाच्च्युताः सर्वे देवाकाराश् च सर्वशः

ਹਰਿਵਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਨ ਚਾਂਦੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਲੋਕ ਤੋਂ ਉਤਰਿਆਂ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 36

हरं यजन्ति सर्वेशं पिबन्तीक्षुरसं शुभम् न जरा बाधते तेन न च जीर्यन्ति ते नराः

ਉਹ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਹਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਇਖ਼ਸ਼ੁਰਸ (ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ) ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਬੁਢਾਪਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਤਾਂਦਾ; ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਜੀਰਨ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

Verse 37

दशवर्षसहस्राणि तत्र जीवन्ति मानवाः मध्यमं यन्मया प्रोक्तं नाम्ना वर्षमिलावृतम्

ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਜਿਸ ਮੱਧਲੇ ਵਰਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ-ਵਰਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 38

न तत्र सूर्यस्तपति न ते जीर्यन्ति मानवाः चन्द्रसूर्यौ न नक्षत्रं न प्रकाशम् इलावृते

ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਤਪਦਾ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਘਿਸਦੇ। ਉੱਥੇ ਨਾ ਚੰਦ ਹੈ, ਨਾ ਸੂਰਜ, ਨਾ ਤਾਰੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਸਧਾਰਣ ਰੌਸ਼ਨੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲੋਕ ਸ਼ਿਵਮਯ ਪਰ-ਜ੍ਯੋਤੀ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੈ।

Verse 39

पद्मप्रभाः पद्ममुखाः पद्मपत्त्रनिभेक्षणाः पद्मपत्त्रसुगन्धाश् च जायन्ते भवभाविताः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਦਰ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਕਮਲ-ਮੁਖ, ਕਮਲ-ਪੱਤਰ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਪੱਤਰ ਜਿਹੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ।

Verse 40

जम्बूफलरसाहारा अनिष्पन्दाः सुगन्धिनः देवलोकागतास्तत्र जायन्ते ह्यजरामराः

ਉੱਥੇ ਜੰਬੂ ਫਲ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਆਹਾਰ ਬਣਾਕੇ, ਅਡੋਲ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਸੁਗੰਧਿਤ, ਦੇਵਲੋਕ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਜੀਵ ਅਜਰਾ-ਅਮਰ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 41

त्रयोदशसहस्राणि वर्षाणां ते नरोत्तमाः आयुःप्रमाणं जीवन्ति वर्षे दिव्ये त्विलावृते

ਦਿਵ੍ਯ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ-ਵਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਰੋਤਮ ਨਿਯਤ ਆਯੁ-ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ।

Verse 42

जंबूफलरसं पीत्वा न जरा बाधते त्विमान् न क्षुधा न क्लमश्चापि न जनो मृत्युमांस् तथा

ਜੰਬੂ ਫਲ ਦਾ ਰਸ ਪੀ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਢਾਪਾ ਨਹੀਂ ਸਤਾਂਦਾ; ਨਾ ਭੁੱਖ, ਨਾ ਥਕਾਵਟ—ਅਤੇ ਅਜੇਹੇ ਲੋਕ ਮੌਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

Verse 43

तत्र जाम्बूनदं नाम कनकं देवभूषणम् इन्द्रगोपप्रतीकाशं जायते भास्वरं तु तत्

ਉੱਥੇ ‘ਜਾਮਬੂਨਦ’ ਨਾਮ ਦਾ ਸੋਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ; ਉਹ ਇੰਦ੍ਰਗੋਪ ਕੀੜੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ।

Verse 44

एवं मया समाख्याता नववर्षानुवर्तिनः वर्णायुर्भोजनाद्यानि संक्षिप्य न तु विस्तरात्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਨੌਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਵਿਸ਼ੇ—ਵਰਨ-ਵਿਵਸਥਾ, ਆਯੁ, ਭੋਜਨ-ਜੀਵਿਕਾ ਆਦਿ—ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।

Verse 45

हेमकूटे तु गन्धर्वा विज्ञेयाश्चाप्सरोगणाः सर्वे नागाश् च निषधे शेषवासुकितक्षकाः

ਹੇਮਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਹਨ—ਇਹ ਜਾਣੋ; ਅਤੇ ਨਿਸਧ ਉੱਤੇ ਸ਼ੇਸ਼, ਵਾਸੁਕੀ, ਤਕਸ਼ਕ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਨਾਗ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 46

महाबलास् त्रयस्त्रिंशद् रमन्ते याज्ञिकाः सुराः नीले तु वैडूर्यमये सिद्धा ब्रह्मर्षयो ऽमलाः

ਉੱਥੇ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਹੋਏ ਮਹਾਬਲੀ ਤੇਤੀਹ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਵੈਡੂਰਯ-ਮਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 47

दैत्यानां दानवानां च श्वेतः पर्वत उच्यते शृङ्गवान् पर्वतश्चैव पितॄणां निलयः सदा

ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ‘ਸ਼ਵੇਤ’ ਪਹਾੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ‘ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਾਨ’ ਪਹਾੜ ਸਦਾ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਹੈ।

Verse 48

हिमवान् यक्षमुख्यानां भूतानाम् ईश्वरस्य च सर्वाद्रिषु महादेवो हरिणा ब्रह्मणांबया

ਹਿਮਵਾਨ ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਭੂਤਗਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਵਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਵੀ ਧਾਮ ਹੈ। ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਮਹਾਦੇਵ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ॥

Verse 49

नन्दिना च गणैश्चैव वर्षेषु च वनेषु च नीलश्वेतत्रिशृङ्गे च भगवान्नीललोहितः

ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਭਗਵਾਨ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ‘ਨੀਲ-ਸ਼ਵੇਤ’ ਨਾਮਕ ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਰਿੰਗ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵਸਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਪਤੀ-ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹਨ॥

Verse 50

सिद्धैर्देवैश् च पितृभिर् दृष्टो नित्यं विशेषतः नीलश् च वैडूर्यमयः श्वेतः शुक्लो हिरण्मयः

ਸਿੱਧ, ਦੇਵ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਗਣ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿੱਤ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ—ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲਿੰਗ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ: ਨੀਲਾ, ਵੈਡੂਰ੍ਯ ਮਣੀ-ਮਯ, ਸ਼ਵੇਤ-ਦੀਪਤ, ਅਤੇ ਸੁਵਰਨਮਯ—ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇਜੋਮਯ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ॥

Verse 51

मयूरबर्हवर्णस्तु शातकुंभस् त्रिशृङ्गवान् एते पर्वतराजानो जंबूद्वीपे व्यवस्थिताः

ਮਯੂਰਬਰ੍ਹ (ਮੋਰ-ਪੰਖ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ), ਸ਼ਾਤਕੁੰਭ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਰਿੰਗਵਾਨ—ਇਹ ਪਹਾੜ-ਰਾਜ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ॥